(Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC

(Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC (Thảo luận) VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

KHOA KINH TẾ - LUẬT

BÀI THẢO LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÀI NGUYÊN VÀ

MÔI TRƯỜNG

TÊN ĐỀ TÀI: VẤN ĐỀ Ô NHIỄM ĐẤT Ở KHU VỰC

MIỀN NÚI PHÍA BẮC

Nhóm thực hiện : 06

Mã lớp học phần : 2107TECO2041

GV hướng dẫn : cô Thái Thu Hương

Hà Nội - 2021

MỤC LỤC

I Lý do chọn đề tài

Ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm đất nói riêng là những vấn đề cấp bách hiện nay Trong đó ô nhiễm đất ở khu vực miền núi phía Bắclà một ví dụ cụ thể

Để có thể giải quyết, xây dựng được những biện pháp ngăn ngừa và khắc phục đòi hỏi thời gian và nhân lực, công nghệ Dưới góc độ là sinh viên năm thứ ba ngành quản lý môi trường, nhóm 6 đã tiến hành nghiên cứu và tìm ra những nguyên nhân chủ yếu cũng như hiện trạng môi trường đất ở miền núi phía Bắc và đề xuất những biện pháp hữu hiệu nhằm cải thiện, nâng cao chất lượng môi trường của vùng núi phía Bắc của nước ta

II Cơ sở lý luận

1 Định nghĩa về đất

Đất như một thực thể tự nhiên có nguồn gốc và lịch sử phát triển riêng, là thực thể với những quá trình phức tạp và đa dạng diễn ra trong nó

Đất được coi là khác biệt với đá Đá trở thành đất dưới sự ảnh hưởng của một loạt các yếu tố tạo thành đất như khi hậu, cây cỏ, khu vực, địa hình và tuối Đất có thể được gọi là tầng trên cùng của đá không phụ thuộc vào dạng của chúng Chúng bị thay đổi một cách tự nhiên bới tác động của địa hình khí hậu của thủy văn, sinh vật

2 Khái niệm về ô nhiễm môi trường đất

Ô nhiểm môi trường đất là sự xuống cấp của bề mặt Trái đất, thường gây ra bởi hoạt động của con người và sự lạm tài nguyên đất Nó xảy ra thị chất thải không được

xử lý đúng cách Việc xử lý chất lượng đô thị, khai thác khoáng và sử dụng không đúng cách hay các quá trình nông nghiệp không hợp lí là một phần rất nhỏ Đô thị và công nghiệp là nguyên nhân chính của ô nhiềm đất Cách mạng công nghiệp hàng loạt tác động gây ra phá hủy môi trường sống tự nhiên và ô nhiễm môi trường, gây bệnh cho cả con người và các loài động vật thác

III Thực trạng ô nhiễm môi trường đất ở khu vưc miền núi phía Bắc

Thời gian qua chúng ta bàn nhiều về vấn đề ô nhiễm môi trường đất ở các khu đô thị, nơi khai thác khoáng sản, khu công nghiệp… mà chưa chú trọng giải quyết vấn đề

ô nhiễm môi trường ở nông thôn, nhất là các vùng nông thôn miền núi, vùng đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn của tỉnh Nhưng thực tế hiện nay tình trạng ô nhiễm môi trường đất tại các vùng nông thôn miền núi đang ở mức báo động Ở vùng miền núi phía Bắc như Mộc Châu, Sơn La, Hà Giang, … chất lượng đất cũng trở nên có vấn

đề, nhiều nơi rừng bị phá, đất xói mòn, rửa trôi, thoái hóa; vùng đồng bằng đất bị nhiễm bẩn do quá trình công nghiệp hóa và chất thải sinh hoạt Bên cạnh đó các yếu tố cực đoan về khí hậu xảy ra thường xuyên hơn, nhiều nơi có biểu hiện sa mạc hóa, mặn hóa

Người dân còn có tập quán, thói quen lạc hậu ảnh hưởng xấu đến môi trường sống vùng nông thôn miền núi phía Bắc Điều dễ nhận thấy là người dân chưa có ý thức về bảo vệ môi trường đất, nên họ có hành động tuỳ tiện theo thói quen; đó là chăn nuôi gia súc thả rông, phân gia súc vương vãi xung quanh nhà và đường đi, khi gặp nắng bốc mùi, gặp mưa bị rửa trôi làm ô nhiễm nguồn nước Hay tập quán nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn làm ô nhiễm nặng môi trường đất của các thành viên trong gia đình Bên cạnh đó những hố xí tạm bợ của người dân được làm gần nhà bốc mùi hôi thối hoặc không có hố xí đi đại tiện tự do trên đồi rừng khi gặp mưa bị rửa trôi làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt hoặc phát sinh ruồi muỗi gây bệnh tật

Ngoài ra, người dân sử dụng các loại hoá chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp (thuốc trừ sâu, trừ bệnh, thuốc trừ cỏ dại ) không đảm bảo an toàn; có tình trạng sau khi phun thuốc trừ sâu bệnh hoặc cỏ dại, người nông dân rửa bình bơm và đổ thuốc thừa ở bất cứ nơi nào mà không chú ý đảm bảo an toàn tới nguồn nước; bao bì, chai lọ chứa hoá chất độc hại được người dân vứt bỏ quanh nhà, quanh mương máng hoặc trên nương rẫy Điều đó đã làm ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn nước sinh hoạt hàng ngày và là tiền đề phát sinh các loại bệnh tật mà người nông dân không thể nhận thấy ngay được

Tại các vùng nông thôn miền núi trên địa bàn, các loại rác thải chưa được thu gom và người dân tự do vứt các loại rác thải (túi ni nông, xác động vật nuôi bị chết, các đồ dùng phế thải của gia đình…) ra môi trường xung quanh, cộng với phân gia súc, gia cầm vương vãi càng làm cho môi trường sống thêm ô nhiễm nặng Mặt khác, làm nông nghiệp không chỉ dựa vào mấy loại cây trồng như lúa, ngô, đậu tương mà phải chăn nuôi để tăng nguồn thu nhập và lấy phân bón cho cây trồng Điều đó dĩ nhiên người dân phải tiếp xúc trực tiếp với phân gia súc, gia cầm Nếu không có biện pháp nuôi nhốt, thu gom và sử lý các nguồn phân gia súc hợp lý và khoa học thì vấn đề

ô nhiễm môi tường đất ở các vùng nông thôn miền núi hiện nay ngày càng chở nên nghiêm trọng hơn

IV Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường đất ở khu vực miền núi phía Bắc

Khu vực miền núi phía Bắc là nơi chủ yếu các dân tộc thiểu số sinh sống, những người dân tộc thiểu số này sinh sống, canh tác bằng cách phá lương làm rẫy, canh tác nhỏ lẻ và còn rất lạc hậu Khi người Kinh lên đầu tư, những nguồn tài nguyên đất được

sử dụng cho sản xuất Do đất rộng, người dân thưa thớt nên vấn đề quản lý về môi trường không được đảm bảo

Nếu như trước đây, những người dân tộc thiểu số canh tác bằng quá trình canh tác tự nhiên nhưng khi người Kinh lên, ngoài đem theo những khoa học tiến bộ còn đem theo những loại chất hóa học, phân vô cơ bón đất dẫn đến tình trạng chất lượng đất ngày càng giảm Ngoài ra còn do người dân sử dụng các loại hóa chất độc hại, không đảm bảo an toàn; có tình trạng sau khi phun thuốc trừ sâu bệnh hoặc cỏ dại, người nông dân rửa bình bơm và đổ thuốc thừa ở bất cứ nơi nào mà không chú ý đảm bảo an toàn tới nguồn nước; bao bì, chai lọ chứa hoá chất độc hại được người dân vứt

bỏ quanh nhà, quanh mương máng hoặc trên nương rẫy

Việc người dân phá lương làm rẫy tạo ra những con đồi trọc cũng gây ra những

hệ lụy làm thay đổi, biến chất chất lượng đất Đất nông nghiệp càng ngày có xu hướng thu hẹp lại, còn đất phi nông nghiệp càng ngày càng mở rộng

Do điều kiện cơ sở hạ tầng còn nhiều khó khăn, thiếu thốn và chịu ảnh hưởng rất lớn của tập quán, thói quen lạc hậu đã tác động xấu tới môi trường sống vùng nông thôn niền núi Điều dễ nhận thấy là người dân chưa có ý thức về bảo vệ môi trường, nên họ có hành động tuỳ tiện theo thói quen; đó là chăn nuôi gia súc thả rông, phân gia súc vương vãi xung quanh nhà và đường đi, khi gặp nắng bốc mùi, gặp mưa bị rửa trôi làm ô nhiễm nguồn nước Việc nuôi gia sức, gia cầm phân gia súc, gia cầm vương vãi càng làm cho môi trường sống thêm ô nhiễm nặng

Tập quán nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn làm ô nhiễm nặng môi trường sống của các thành viên trong gia đình Bên cạnh đó những hố xí tạm bợ của người dân được làm gần nhà bốc mùi hôi thối hoặc không có hố xí đi đại tiện tự do trên đồi rừng khi gặp mưa bị rửa trôi làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt là nguyên nhân lớn gây ra ô nhiễm môi trường ở khu vực miền núi phía Bắc

Rác thải không được xử lý đúng cách, không được thu gom vứt thẳng ra môi trường gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường đất

Việc nuôi gia sức, gia cầm phân gia súc, gia cầm vương vãi càng làm cho môi trường sống thêm ô nhiễm nặng

V Đánh giá

1 Những ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đất đến khu vực miền núi phía Bắc

Đất tại khu vực miền núi phía Bắc sẽ bị xuống cấp một cách nghiêm trọng với một số biểu hiện như:

- Dễ bị xói mòn do nước, khi gặp các chuyển động lớn như lở đất khi lượng mưa cao, thảm thực vật bị phá hủy, canh tác không hợp lý, chất dinh dưỡng bị mất do trầm tích và bị rửa trôi theo dòng nước, gấp khoảng 10 lần lượng dinh dưỡng và bị trôi

- Dư thừa muối: đất dư thừa Na nhưng lại thiếu các chất dinh dưỡng cần thiết

- Sự xuống cấp hóa học: liên quan đến sự mất đi những chất dinh dưỡng cần thiết

và cơ bản cũng như sự hình thành các độc tố Al3+, Fe2+ … khi các chỉ tiêu này quá cao hoặc quá thấp đều gây ảnh hưởng đến môi trường

- Sự xuống cấp sinh học: sự gia tăng tỉ lệ khoáng hóa của mùn mà không có sự

bù đắp các chất hữu cơ sẽ làm cho đất khu vực này nhanh chóng nghèo kiệt, giảm khả năng hấp thụ và giảm khả năng cung cấp N cho sinh vật Đa dạng sinh vật trong môi trường đất bị giảm thiểu

- Làm thay đổi thành phần và tính chất của đất; làm chai cứng đất; làm chua đất; làm thay đổi cân bằng dinh dưỡng giữa đất và cây trồng do hàm lượng nitơ còn dư thừa trong đất (chỉ có khoảng 50% nitơ bón trong đất là được thực vật sử dụng, số còn lại là nguồn gây ô nhiễm môi trường đất) => làm giảm năng suất cây trồng

- Gây một số bệnh truyền nhiễm, bệnh do giun sán, ký sinh trùng mà đa số người dân mắc phải đặc biệt là trẻ em tại khu vực này

- Các chất phóng xạ, kim loại, nylon, do không phân hủy được nên gây trở ngại cho đất

- Các phân bón hóa học, thường có một số vết kim loại và hóa chất như As, Cd,

Co, Cu, Pb, Zn … theo thời gian sẽ tích tụ trên lớp đất mặt làm đất bị chai xấu, thoái hóa, không canh tác tiếp tục được, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân miền núi

Thuốc trừ sâu cũng là một tác nhân quan trọng gây ô nhiễm môi trường, gây bệnh tật và tử vong cho nhiều loài động vật nhất là loài chim tại nơi đây DDT là một trong những thuốc trừ sâu gây độc hại cho sinh vật và môi trường Sử dụng DDT và một số

thuốc trừ sâu khác đã làm cho nhiều loài chim và cá bị hủy diệt Nguyên nhân là do thuốc trừ sâu và diệt cỏ tồn tại lâu trong đất (từ 6 tháng đến 2 năm) và gây tích tụ sinh học

Ô nhiễm môi trường đất trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe người dân miền núi phía Bắc thông qua tiếp xúc trực tiếp với đất hoặc qua đường hô hấp do sự bốc hơi của chất gây ô nhiễm đất; các mối đe dọa tiềm tàng lớn hơn được đặt ra bởi sự xâm nhập của ô nhiễm đất vào tầng nước ngầm được sử dụng cho con người

Hậu quả đến sức khỏe khi tiếp xúc với đất ô nhiễm là vô cùng nghiêm trọng Người dân tiếp xúc mãn tính với crôm, chì và các kim loại khác, xăng dầu, dung môi,

và nhiều công thức thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ có thể gây ung thư, có thể gây ra rối loạn bẩm sinh, hoặc có thể gây ra các bệnh mãn tính khác Ô nhiễm môi trường đất tại khu vực miền núi phía Bắc là mối nguy hiểm rất lớn tới sức khỏe đời sống người dân

và môi trường nơi đây

2 Những kết quả đạt được trong quản lý nhà nước về môi trường đất

Trong lĩnh vực đất đai, chính sách pháp luật về đất đai ngày càng hoàn thiện và được UBND các tỉnh cụ thể hóa phù hợp với thực tiễn địa phương Quyền của người

sử dụng đất tiếp tục phát huy, không còn vụ việc tranh chấp, khiếu kiện phức tạp, vượt cấp ra Trung ương Đến nay, các tỉnh đã triển khai lập Quy hoạch sử dụng đất thời kỳ

2021 - 2030, kế hoạch sử dụng đất năm 2021 cấp huyện; cơ bản hoàn thành Dự án Rà soát cắm mốc ranh giới sử dụng đất, đo đạc chỉnh lý bản đồ địa chính và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các công ty nông, lâm nghiệp Cùng với đó, công tác phát triển quỹ đất thực hiện có hiệu quả, phát huy nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội; tiền sử dụng đất thu được hàng năm chiếm khoảng 30 - 40% tổng thu ngân sách; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cải cách thủ tục hành chính ngày càng được quan tâm, đáp ứng yêu cầu của người dân, doanh nghiệp, thu hút đầu tư của tỉnh Địa phương cũng tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư triển khai dự án trên địa bàn; đẩy nhanh bồi thường, giải phóng mặt bằng dự án trọng điểm

Trong những năm qua, hoạt động bảo vệ môi trường đã có những chuyển biến tích cực, hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý Nhà nước được tăng cường; các điểm

nóng về ô nhiễm môi trường cơ bản đã được kiểm soát, xử lý; tình trạng ô nhiễm môi trường kéo dài tại một số cơ sở sở sản xuất đã được chấm dứt, không phát sinh điểm nóng mới hoặc cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng; cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đã chú trọng đầu tư công trình xử lý môi trường, kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ môi trường Công tác quản lý môi trường thời gia qua đã đạt những kết quả tích cực, xong vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn, thách thức đặt ra sự quan tâm, đồng thuận

và chung tay của cả cộng đồng

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường ngày càng được hoàn thiện, quy định cụ thể, chi tiết đối với từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa bàn, khu vực Công tác quản lý chất thải rắn đã được tăng cường, thúc đẩy các hoạt động cải thiện môi trường Nâng cao chất lượng công tác thẩm định báo cáo đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết bảo vệ môi trường và đề án bảo vệ môi trường; đẩy mạnh hoạt động tăng cường năng lực đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường; quản lý môi trường đối với các dự án điện hạt nhân; tổ chức kiểm tra, xác nhận việc hoàn thành các biện pháp, công trình bảo vệ môi trường phục vụ giai đoạn vận hành đối với các dự án đầu tư thuộc thẩm quyền phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường của Bộ Các địa phương đã chủ động phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường triển khai các biện pháp xử lý dứt điểm các cơ

sở gây ô nhiêm môi trường nghiêm trọng, đẩy nhanh công tác xử lý triệt để, khắc phục

ô nhiễm và giảm thiểu suy thoái môi trường

3 Những hạn chế chưa làm được

a) Về các văn bản pháp quy

- Thiếu nhiều quy định cụ thể về quản lý và kiểm soát ô nhiễm đất và hầu hết các văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường đất chỉ dừng lại nguyên tắc chung, chỉ có tính định khung mà chưa được quy định chi tiết như môi trường nước và không khí Nguyên nhân của việc thiếu quan tâm tới kiểm soát ô nhiễm đất là do nhận biết ảnh hưởng của đất ô nhiễm đến sức khỏe con người, chất lượng cây trồng, vật nuôi và

hệ sinh thái rất chậm và thường không rõ ràng như đối với không khí và nước ô nhiễm

- Các quy định của pháp luật chưa làm rõ quyền và nghĩa vụ của các chủ thể có liên quan tới bảo vệ môi trường đất Thiếu các văn bản hướng dẫn, quy định cụ thể, rõ ràng về quy trình, thủ tục để công dân có thể tham gia vào việc giám sát bảo vệ môi trường đất và tham gia vào việc ban hành các quyết định và tiếp cận tư pháp trong lĩnh

vực bảo vệ môi trường đất Nguyên nhân này hạn chế việc thu hút, lôi kéo công dân, các tổ chức chính trị, xã hội, tổ chức nghề nghiệp tham gia giám sát công tác BVMT đất trong đó có bao hàm cả hoạt động KSONĐ

- Luật Đất đai còn hạn chế trong cơ chế giao đất nông nghiệp và phân bổ đất cho các mục đích sử dụng khác nhau, quyền thu hồi đất, định giá đất, do đó chưa khuyến khích sử dụng đất hiệu quả trong sản xuất Công tác bảo vệ môi trường đất và ngăn ngừa ô nhiễm đất chưa được chú trọng trong luật đất đai 2003

- Thiếu định hướng rõ ràng cho việc quản lý môi trường đất và kiểm soát ô nhiễm đất ở cấp quốc gia Chưa ban hành các văn bản chiến lược, quy hoạch, kế hoạch tổng thể về bảo vệ, kiểm soát ô nhiễm đất ở cấp quốc gia và cho những khu vực đặc thù b) Về tổ chức quản lý và BVMT đất

Luật Đất đai 2003 và Luật môi trường 2005 quy định tách biệt chức năng quản lý hành chính nhà nước và chức năng quản lý của các đơn vị sự nghiệp; Luật cũng đề ra

cơ chế thống nhất, tập trung trong quản lý nhà nước và phân cấp, phân quyền từ trung ương đến địa phương trong quản lý tài nguyên đất và môi trường đất Tuy nhiên, cơ chế này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và vẫn còn một số bất cập, dẫn đến khó khăn trong việc tổ chức quản lý và BVMT đất:

- Chức năng, nhiệm vụ của nhiều cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên đất và môi trường đất bị phân cắt và chồng chéo Đó là sự phân cắt, chồng chéo giữa chức năng, nhiệm vụ chủ trì quản lý nhà nước của Bộ TN&MT với chức năng quản lý ngành về môi trường đất của các bộ, ngành liên quan khác (Bộ Công thương, Bộ NN&PTNT, Bộ Xây dựng), hay trong lĩnh vực quản lý chất thải rắn, quản lý kiểm soát

ô nhiễm, quản lý môi trường lưu vực sông Sự phân cắt và chồng chéo chức năng, nhiệm vụ còn thể hiện ngay trong các đơn vị chuyên môn của Bộ TN&MT (ví dụ giữa Cục Kiểm soát Ô nhiễm và Cục Quản lý Chất thải và Cải thiện Môi trường)

- Vai trò xây dựng và triển khai, giám sát chính sách về tài nguyên đất và môi trường đất bị chia sẻ, phân cắt giữa nhiều bộ, ngành trung ương (như môi trường, tài nguyên, công thương, nông nghiệp, tư pháp, xây dựng, tài chính, kế hoạch đầu tư) Chưa có đầu mối thống nhất trong việc giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường đất

- Bộ TN&MT được thành lập năm 2002, là cơ quan chủ trì của Chính phủ trong quản lý tài nguyên và môi trường với các cơ quan chuyên môn là Tổng cục Đất đai được tái thành lập năm 2009 và Tổng cục Môi trường thành lập năm 2008 So với các