CÁC yếu tố ẢNH HƯỞNG THẦY THUỐC – NGƯỜI BỆNH (đạo đức y học SLIDE)

Tuyên ngôn Geneva Liên hợp quốc Hội y học TG 460 377 TCN 1948 1948 1981 TT Ko cho phép những mối quan tâm về tuổi tác, bệnh tật hay tàn tật, tín ngưỡng, nguồn gốc nhân chủng, giới tí

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG

THẦY THUỐC – NGƯỜI BỆNH?

Người nhà BN hành hung bs

Người nhà BN đâp phá đồ đạc BV

Phản ánh thái độ

Tiêm vắc xin

QUAN HỆ CHUYÊN MÔN GIỮA

THẦY THUỐC VÀ NGƯỜI BỆNH

Trần Thơ Nhị

Bộ môn Y đức và Y xã hội học

1 Trình bày được 6 vấn đề chính về quan

hệ giữa thầy thuốc và bệnh nhân trong khám chữa bệnh

2 Phân tích được một số trường hợp cụ

thể về mối quan hệ thầy thuốc- bệnh nhân

Mục tiêu:

về sức khỏe và tâm thần sau khi được chăm sóc y khoa

Thầy thuốc cần duy trì được

sự tin tưởng này với NB có hiệu quả cao nhất

Trách nhiệm NVYT

QUAN HỆ GIỮA THẦY THUỐC VÀ NGƯỜI BỆNH

Thư gửi Hội nghị cán bộ Y tế ngày

27/2/1955, Hồ Chủ Tịch đã viết:

Thương yêu người bệnh Người bệnh phó thác tính mệnh của họ nơi các cô các chú Chính phủ phó thác cho các cô các chú việc chữa bệnh tật và giữ sức khỏe của đồng bào Đó là một nhiệm vụ rất vẻ vang Vì vậy, cán bộ cần phải thương yêu săn sóc người bệnh như anh em ruột thịt của mình, coi họ đau đớn cũng như mình đau đớn.

"Lương y phải như từ mẫu",

Tiêu chuẩn đạo đức chung dành

cho thầy thuốc

Luôn đặt quyền lợi của NB là mối quan tâm hàng đầu

Đối xử với tất cả NB lịch sự, ân cần và chu đáo

Tôn trọng nhân phẩm và sự riêng tư của NB

Cung cấp thông tin cho NB bằng những ngôn từ mà họ có thể hiểu được

Tôn trọng các quyền được tham gia đầy đủ vào các quyết định về cssk của NB

Tiêu chuẩn đạo đức chung dành

cho thầy thuốc

Trung thực và đáng tin cậy

Hành động nhanh chóng để bảo vệ NB khỏi các mối nguy hiểm có nguy cơ xảy

ra trong quá trình CSYK

Không lạm dụng địa vị bác sĩ để thực hiện những hoạt động không đúng chuyên môn, vi phạm pháp luật

Lối sống

Thầy thuốc

Bệnh nhân

Mối quan hệ Thầy thuốc-NB

6 nội dung

1 Tôn trọng BN và công bằng trong điều

trị,

2 Giao tiếp và thỏa thuận đồng ý;

3 Sự quyết định trong trường hợp NB

không đủ năng lực;

4 Bảo mật thông tin liên quan tới NB;

5 Một số vấn đề thực hành y học liên

quan tới giai đoạn bắt đầu

6 Giai đoạn kết thúc cuộc đời

1 Thế nào là tôn trọng và công bằng

trong công tác khám chữa bệnh?

• Tôn trọng trong KCB: NB được quyền

tham gia trong các quyết định liên quan tới chẩn đoán, điều trị, chăm sóc tình trạng bệnh của mình.

• Công bằng: là mọi NB đều có cơ hội

nhận được sự điều trị và CSYT như nhau

Tôn trọng và công bằng trong công

TT

Tôn trọng phẩm chất, thấu hiểu hoàn cảnh của NB khi đối mặt với

BT

Tuyên ngôn Geneva

Liên hợp quốc Hội y học TG

460

377 TCN 1948 1948 1981

TT Ko cho phép những mối quan tâm

về tuổi tác, bệnh tật hay tàn tật, tín

ngưỡng, nguồn gốc nhân chủng, giới tính, quốc tịch, nguồn gốc chính trị, sự bon chen, quan điểm tình dục, địa vị xh can thiệp vào giữa nhiệm vụ nv

nghề nghiệp và quyết định của mình

• Quyền con người

“tất cả mọi người được sinh ra đều có quyền như nhau”

“ TT ở mọi CN phải tận tụy cung cấp DVYT tốt với đầy đủ kỹ thuật chuyên môn và đạo đức, với lòng nhân ái và tôn trọng nhân phẩm BN”

“ TT cần dành cho BN lòng trung thành và tất cả nguồn lực KH của mình Bất kỳ khi nào việc khám hay điều trị bệnh vượt quá

KN của mình, cần mời TT khác có KNo tốt hơn”.

Trên thế giới:

Lời thề Hypocrat

thăng tiến lên trên trách

nhiệm của tôi đối với BN

“ Tôi sẽ đối xử với mọi BN

bình đẳng, khuyến khích sự

ngay thẳng và lòng nhân

đạo của mọi người”.

Các quy định quốc tế liên quan tới tôn trọng

và công bằng trong thực hành lâm sàng

Luật Bảo vệ SK • 12 Điều Y đức

•Tiêu chuẩn đạo đức

Việt Nam:

2011

2009-Quốc hội

• Luật Khám chữa bệnh

• Nguyên tắc trong hành nghề KCB

Các quy định Việt Nam liên quan tới tôn trọng và công bằng trong thực hành lâm sàng

Những điểm cần lưu ý

1 Khám và điều trị cho một số trường hợp

bệnh nhân đặc biệt

2 Khám và điều trị cho bệnh nhân đang mắc

những bệnh có thể có nguy cơ lây sang thầy thuốc hoặc những bệnh này đang chịu các định kiến của xã hội

3 Khi bệnh nhân từ chối điều trị

4 Thầy thuốc điều trị cho các thành viên trong

gia đình mình

5 Quan hệ tình dục giữa thầy thuốc và bệnh

nhân trong thời gian điều trị

Những điểm cần lưu ý

1 Khám và điều trị cho một số trường

hợp bệnh nhân đặc biệt

 BN tỏ ra hung hăng và có thể đe dọa

sự an toàn của thầy thuốc

 BN này có quyền được tôn trọng và

công bằng trong điều trị hay không?

Một số vấn đề liên quan tới xung đột

quyền lợi của thầy thuốc

Xung đột quyền lợi tài chính:

• BS giới thiệu BN đến KCB tại PK tư nhân/

TTYT nào mà BS có quyền lợi về kinh tế

• Kê đơn thuốc cho BN, thuốc của công ty

dược mà BS sẽ được hưởng hoa hồng.

• Khi BN được ra viện BS giới thiệu điều

dưỡng đến chăm sóc cho BN tại nhà và nhận được tiền từ BN giới thiệu.

Xung đột quyền lợi tài chính:

• Sự phán đoán không khách quan, trung thực về

thực trạng/nhu cầu của BN.

• Có thể vì tiền BS sẽ cho BN ra viện sớm hơn thời

gian dự kiến

• GIới thiệu BN tới CSYT tư mà BS sẽ thu được lợi

nhuận

• Hoặc giới thiệu cho BN y tá điều dưỡng không

thích hợp/ điều dưỡng thân quen với mình.

• Cũng có trường hợp mặc dù sự tự giới thiệu của

bs là do lợi nhuận nhưng đó cũng lại là lựa chọn

lý tưởng cho BN…

Xung đột khi thầy thuốc quyết định

giữa hai hay nhiều bệnh nhân

• Trường hợp này xảy ra trong thực tế khi:

• BS sẽ ưu tiên khám cho BN là người quen

-Quá tải của các bệnh viện tuyến TW.

• Xã hội phát triển, các phương pháp điều trị thay thế

tạng đang được tiến hành: số lượng người cho tạng chỉ có hạn trong khi số BN cần ghép tạng ngày càng nhiều.

• Vậy thầy thuốc sẽ lựa chọn BN nào sẽ là những BN

cần được ưu tiên nhận tạng?

• BS cần tuân thủ những quy định về pháp luật Xin ý

kiến của Hội đồng chuyên môn BV để có quyết định hợp lý nhất

2 Thỏa thuận đồng ý

và kỹ năng giao tiếp

• Trong ca trực, BN A vào viện trong tình trạng

đau đầu, sốt Bác sỹ trực B là bác sỹ có nhiều kinh nghiệm, đã nói với y tá H chuẩn bị dụng cụ để chọc dò dịch não tủy Sau khi có kết quả, bác sỹ cũng ghi chẩn đoán cũng như chỉ định theo dõi bệnh nhân trong bệnh án rất chi tiết để y tá có thể thực hiện được mà không trao đổi với bệnh nhân

• Như vậy trong trường hợp này, bác sỹ có vi

phạm đạo đức y học trong công tác khám chữa bệnh không?

Thỏa thuận đồng ý

• Thầy thuốc phải cung cấp đầy đủ thông tin

cho NB bao gồm tất cả những gì liên quan đến DVYT mà BN sẽ phải trải qua.

• Việc cung cấp thông tin này phải được thực

hiện dưới hình thức văn bản kết hợp với giải thích trực tiếp

• Thể hiện tính minh bạch và tôn trọng quyền

tự quyết của NB

• Là cơ sở pháp lý cho các tranh chấp có thể

xảy ra trong và sau quá trình điều trị cho NB

Các quy định quốc tế liên quan

• Lời thề Hypocrate “Tôi sẽ đảm bảo rằng

BN nhận được thông tin và khuyến khích

họ tự ra quyết định về việc phòng ngừa bệnh và cải thiện SK của họ Tôi sẽ trả lời trung thực và sẽ tôn trọng quyết định của

BN trừ khi điều đó gây tác hại cho người khác Nếu tôi không đồng ý với yêu cầu của họ tôi sẽ giải thích lý do tại sao”.

Các quy định quốc tế liên quan

• Quyền BN cũng nêu “BN có quyền tự quyết định

và tự do quyết định những vấn đề liên quan tới bản thân BS sẽ cho BN biết kết quả của những quyết định này BN người lớn, có đủ khả năng về tầm thần có quyền đồng ý hay rút lại thỏa thuận đồng ý tham gia bất kể quy trình chẩn đoán hay trị liệu nào BN có quyền được cung cấp những thông tin cần thiết phục vụ cho quyết định của bản thân BN phải hiểu rõ mục đích của bất kỳ test hay cách thức điều trị nào, các khả năng có thể xuất hiện cũng như việc BN có thể rút lại bản thỏa thuận bất kể thời điểm nào”

Các quy định của Việt Nam

• Trong 9 điều y huấn cách ngôn của Hải Thượng Lãn

Ông đã ghi “ BN gặp phải chứng bệnh nguy cấp, muốn hết sức mình để cứu chữa, tuy đó là lòng tốt, nhưng phải nói rõ cho gia đình bn biết trước rồi mới cho thuốc”

• Luật khám chữa bệnh của Việt Nam, quy định trong

Chương II: Quyền và nghĩa vụ của người bệnh liên quan tới thỏa thuận đồng ý trong khám chữa bệnh

• Trong Điều 36, Mục 4, Chương III của Luật này về

nghĩa vụ của người hành nghề đối với NB có ghi “ tư vấn, cung cấp thông tin theo quy định tại khoản 1, Điều 7 và khoản 1 Điều 11 luật này”.

Nội dung của thỏa thuận đồng ý

trong công tác khám chữa bệnh

• BN có quyền lựa chọn những giải pháp điều

trị mà thầy thuốc đưa ra

• BN có quyền từ chối các giải pháp điều trị

mà thầy thuốc đưa ra

• BN và gia đình cũng có quyền đề xuất, lựa

chọn những dịch vụ hay giải pháp điều trị

mà thầy thuốc không tư vấn.

Dịch vụ này có thể được cung cấp bởi các công ty bảo hiểm y tế, các tổ chức nghề

nghiệp khác, các thầy thuốc khác.

Những trường hợp không cần

đến sự đồng ý của bệnh nhân

• Khẩn cấp cần nhanh chóng điều trị để

cứu sống BN hoặc để tránh các tổn thương nghiệm trọng cho BN.

• Điều trị cho BN mà do tòa án đề nghị

• Cần phải thử các chất ma túy hoặc nồng

độ cồn trong máu khi có yêu cầu của cảnh sát.

Kỹ năng giao tiếp

và thỏa thuận đồng ý

• Là điều kiện cần của bản thỏa thuận

• Ngôn ngữ đơn giản,rõ ràng, dễ hiểu và

thích hợp với trình độ của NB.

• Giải thích ưu điểm, nhược điểm, và cả

những lý do tại sao lại lựa chọn hay không lựa chọn giải pháp này

• Có 2 cản trở chính trong việc giao tiếp

giữa TT-BN là vấn đề ngôn ngữ và văn hóa

Giao tiếp tốt với NB

Giao tiếp tốt

Quan hệ BS-NB

chuyên môn

tốt

cơ sở quan trọng giúp CSSK thành công,

vì khi NB đã có niềm tin sẽ làm tăng hiệu

quả điều trị.

KQ

Giao tiếp tốt với NB

Giao tiếp có lời

Hai hình thức giao tiếp

Cần kết hợp tốt cả hai hình thức

giao tiếp này

Giao tiếp không lời

Nội dung của thỏa thuận đồng ý

trong công tác khám chữa bệnh

• Khi giải thích cho BN(gia đình) về các giải

pháp điều trị (dịch vụ y tế) cần căn cứ vào:

Tình trạng bệnh, Thể trạng,Nguồn lực

• Để đưa ra các phương án điều trị thích

hợp, có lợi nhất và phù hợp nhất đối với

từng trường hợp BN cụ thể

• Điều này đòi hỏi thầy thuốc phải có trình độ

chuyên môn tốt, sự thông cảm sâu sắc với từng hoàn cảnh cụ thể của người bệnh.

Có 2 ngoại lệ

• BN hoàn toàn tin tưởng vào thầy thuốc

BS cung cấp các thông tin cơ bản về các giải pháp

điều trị và khuyến khích BN tự quyết định

Nếu BN vẫn muốn BS quyết định thì BS phải lựa

chọn dựa trên sự phù hợp nhất với từng trường hợp cụ thể.

• TH nếu để mở các thông tin sẽ gây hại NB về thể

chất, tâm lý, xúc cảm (VD: bệnh nhân muốn tự tử nếu như biết bệnh của mình là bệnh hiểm nghèo) Thầy thuốc phải cân nhắc, xem xét từng trường hợp cụ thể về mức độ phản ứng của BN mà quyết định cách cung cấp thông tin phù hợp

3 Ra quyết định ở BN không đủ

năng lực

• Một BN nam, tuổi trung niên, đang đi ngoài đường tự

nhiên ngã, bất tỉnh BN được người đi đường đưa đến khoa cấp cứu tại BV gần nhất BN được chẩn đoán là tai biến mạch máu não và cần làm một số xét nghiệm giúp cho việc chẩn đoán và điều trị Trong trường hợp này thì

ai có thể thay BN để ký thỏa thuận đồng ý điều trị?

• BN P, nam 70 tuổi, rối loạn trí nhớ, được chẩn đoán là

ung thư đại tràng BN có vợ và 2 con trai Việc phẫu thuật có thể được chỉ định nhưng khả năng thành công chỉ khoảng 10% Vợ của BN thì muốn điều trị phẫu thuật trong khi 2 con thì không muốn điều trị phẫu thuật Trong trường hợp này thì ai sẽ là người quyết định giải pháp điều trị cho BN?

Thế nào là BN không đủ năng lưc?

• Bao gồm trẻ em dưới 15 tuổi,

• BN có những vấn đề về tâm thần (không đủ

tỉnh táo để đưa ra quyết định),

• Bệnh nhân hôn mê…

• BN được xếp vào nhóm “nhạy cảm” (vẫn tỉnh

táo, hiểu rõ những điều thầy thuốc giải thích) nhưng đang là phạm nhân bị giam giữ…

Những BN này đòi hỏi phải có sự quyết định

từ một người khác

Quy trình ra quyết định đối với nhóm BN không đủ năng lực

Nguyên tắc

• Là tấm lòng “ vì người bệnh”,

• Tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp

• Hành động đúng pháp luật

• Dựa trên những kinh nghiệm từ các lần

điều trị trước (nếu có)

• Khi không có những thông tin tham

khảo này, quyết định điều trị dựa trên

sự cân nhắc những điểm có lợi nhất cho BN

Xác định ai là người quyết định

thay thế thích hợp nhất

• Căn cứ vào chẩn đoán và tiên lượng của BN , thầy

thuốc quyết định phương án điều trị có lợi nhất và thích hợp nhất cho BN.

• Mời người thân nhất có trách nhiệm đối với BN(vợ,

con, bố mẹ, anh chị em) để nghe giải thích về tình trạng, các giải pháp cần được tiến hành, những rủi ro

có thể gặp trong quá trình xử lý…

• Đối với với những BN thuộc nhóm “nhạy cảm”, ngoài

gia đình BN, cần mời thêm đại diện của cơ quan trực tiếp quản lý NB (phụ trách trại giam, thầy thuốc đang điều trị cho BN như trong trường hợp đối với BN HIV/AIDS) tham gia vào việc ra quyết định.

Những tình huống có thể xảy ra sau

khi BS giải thích cho người nhà BN

• Mọi người đồng ý, không có ý kiến phản

đối đối với giải pháp điều trị của thầy thuốc: thì thầy thuốc yêu cầu người đại diện thân nhất của BN ký vào bản “ Cung cấp thông tin” và “ Bản cam kết”.

• Trong số những người thân của BN, một

số người đồng ý Một số người không đồng ý thì cần tham khảo ý kiến của người thân nhất để quyết định.

Những tình huống có thể xảy ra sau

khi BS giải thích cho người nhà BN

• Nếu tất cả mọi thành viên trong gia đình BN không

chấp nhận giải pháp điều trị thì thầy thuốc cần kiên trì giải thích thêm và tìm hiểu xem vì sao họ không đồng ý Khi mọi cố gắng giải thích đều thất bại thì thầy thuốc cần báo cáo lãnh đạo BV để xin ý kiến

xử lý (trong trường hợp nếu không xử lý BN có thể nguy hiểm đến tính mạng).

• Nếu không có người nhà BN mà việc can thiệp là

cấp cứu không thể trì hoãn thì phải tổ chức hội chẩn nhanh, ghi biên bản và nếu ý kiến thống nhất chấp nhận can thiệp thì cần phải có chữ kỹ của các thành viên tham gia hội chẩn.

ý, trừ trường hợp có thể trước đó bệnh nhân đã khằng định là từ chối can thiệp này"

• Trong trường hợp không có sự đồng

thuận giữa người đại diện và bác sỹ,

"Tuyên ngôn về quyền bệnh nhân tư vấn :" nếu người đại diện theo luật pháp của bệnh nhân không đồng tình với ý kiến của bác sỹ thì bác sỹ sẽ quyết định theo luật hiện hành của quốc gia đó".

Các quy định của Việt Nam

• Chương II của Luật khám chữa bệnh có ghi:

Điều 13

• Trường hợp người bệnh bị mất năng lực hành vi dân

sự, không có năng lực hành vi dân sự, hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc người chưa thành niên từ

đủ 6 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi thì người đại diện hợp pháp của người bệnh quyết định việc khám bệnh, chữa bệnh

• Trường hợp cấp cứu, vì quyền lợi của người bệnh,

nếu không có mặt người đại diện hợp pháp của người bệnh thì người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh quyết định việc khám bệnh, chữa bệnh.