[r]
Trang 1Tháp Chàm
Các tháp Chàm đổ nát và hư hại theo thời gian từ lâu
đã là hình ảnh được nhiều người dân miền Trung
nhắc tới khi kể về quê mình.
Nay nhiều khu tháp Chàm được bảo tồn, trùng tu, thành
điểm nhấn trong các tour du lịch
Quần thể tháp trong khu thánh địa Mỹ Sơn được Unesco
công nhận di sản thế giới
Quần thể này được chuyên gia Ba Lan Kazik tái phát hiện và vận động giới khảo cổ quốc tế tài trợ để bảo tồn
Các tháp ở Bình Định cũng được thế giới quan tâm, như tháp Cánh Tiên được Đức tài trợ
Đa số các tháp Chàm ở mạn Bắc bị bỏ hoang và nếu không được giới chuyên gia chú ý tới thì đều trở thành phế tích
Một số tượng Chăm được người Việt xây đền xung
quanh để thờ cúng, như tại một số vùng ở Quảng Nam
Nổi bật nhất là khu tháp Pô Nagar ở Nha Trang, với
ngôi tháp chính thờ thần nữ
Có ý kiến cho rằng đây là Uma, hay Parvati, tức là vợ,
hay biến tướng nữ của thành Siva
Nhưng cũng có ý kiến cho rằng đây là Bhagavati, tức
một nữ thần của vùng Kauthara
Bức tượng thờ được thay thế và thay đổi trong nhiều thời kỳ khác nhau sau mỗi lần bị mất cắp hay cướp phá
Sau khi giới tăng lữ Chăm từ bỏ khu tháp vào đầu thế kỷ 19, người Việt đã gọi nơi đây là tháp Bà, hay Thiên Y Thánh Mẫu, hoặc Thiên Y Ana
Một trong số các truyền thuyết Việt hóa được đưa vào sách sử
Khu tháp Poklongarai ở tỉnh Ninh Thuận thì vẫn còn ít nhiều gắn liền với cuộc sống tâm linh của các cộng đồng người Chăm đang sinh sống quanh đây
Khu di tích được sống lại trong không khí lễ hội mỗi dịp Katê, tổ chức theo lịch Chăm, vào khoảng tháng Chín và tháng Mười dương lịch
Mỹ Sơn được Unesco công nhận di sản thế giới
Gạch Chăm vẫn còn là câu hỏi
Trang 2Cho tới nay, giới nghiên cứu vẫn chưa thống nhất được
về công thức làm gạch và xây tháp của người Chăm cổ
Có người cho rằng gạch được xếp rồi mới nung
Cũng có người cho rằng gạch được nung chính rồi kết
dính với nhau bằng những loại hợp chất tự nhiên
Chuyên gia gần như là duy nhất tái dựng được các tháp Chàm cho các khu du lịch với 20 nghiên cứu bí quyết làm gạch Chăm đã qua đời năm 2005
Có thuyết cho rằng người Chăm xưa xếp gạch rồi mới nung