Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội của chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố lạng sơn tỉnh lạng sơn

Việc xây dựng nông thôn mới đòi hỏi phải có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

LĂNG ĐÌNH GIÁP

ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ

KINH TẾ – XÃ HỘI CỦA CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LẠNG SƠN,

TỈNH LẠNG SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI, NĂM 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

LĂNG ĐÌNH GIÁP

ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ

KINH TẾ – XÃ HỘI CỦA CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LẠNG SƠN,

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng nội dung của bản luận văn này chưa được nộp cho bất kỳ một chương trình cấp bằng cao học nào cũng như bất kỳ một chương trình cấp bằng nào khác Và công trình nghiên cứu này là của riêng cá nhân tôi, không sao chép từ bất cứ công trình nghiên cứu nào khác

Tác giả luận văn

Lăng Đình Giáp

Tôi xin cảm ơn cán bộ và nhân dân 03 xã của thành phố Lạng Sơn đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu thu thập số liệu và khảo sát thực

tế tại địa phương

Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã quan tâm, chăm sóc, động viên tôi trong quá trình

học tập, tích lũy kiến thức

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Phạm Hùng, người đã tận tình hướng

dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình

Trong thời gian thực tập tôi đã cố gắng để hoàn thành luận văn của mình, tuy nhiên khó tránh khỏi thiếu xót Vì vậy mong nhận được sự nhận xét, bổ sung của thầy cô Tôi xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lăng Đình Giáp

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU vii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ viii

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 6

1.1 Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới và hiệu quả kinh tế - xã hội 6

1.2 Sự cần thiết xây dựng nông thôn mới trong toàn quốc 10

1.2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng nông thôn truyền thống 10

1.2.2 Cơ sở lý luận và thực tiễn trong xây dựng nông thôn mới hiện nay 14

1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế – xã hội của chương trình xây dựng nông thôn mới 16

1.4 Nội dung đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội trong xây dựng nông thôn mới 19

1.5 Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở trong và ngoài nước 29

1.5.1 Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới trong nước 29

1.5.2 Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở nước ngoài 35

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 42

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ KINH TẾ XÃ HỘI CỦA CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LẠNG SƠN 43 2.1 Giới thiệu khái quát về thành phố Lạng Sơn 43

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 43

2.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 44

2.1.3 Thuận lợi 45

2.1.4 Khó khăn 45

2.2 Thực trạng tình hình triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn 46

2.2.1 Quan điểm về chương trình xây dựng nông thôn mới 46

2.2.2 Tư tưởng chỉ đạo trong tổ chức thực hiện 49

2.2.3 Phương châm thực hiện 53

2.2.4 Nguyên tắc thực hiện 53

2.2.5 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu, tiêu chí trong bộ tiêu chí quốc gia xây dựng

NTM 54

2.2.6 Đánh giá sự tham gia của người dân trong thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới tại thành phố Lạng Sơn 67

2.3 Đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn giai đoạn 2011 -2015 72

2.3.1 Những vấn đề đặt ra trong xây dựng nông thôn mới của thành phố Lạng Sơn 72

2.3.2 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong xây dựng nông thôn mới ở thành phố Lạng Sơn 74

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 76

CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ – XÃ HỘI CỦA CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NTM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LẠNG SƠN 77

3.1 Định hướng đầu tư phát triển kinh tế - xã hội thành phố Lạng Sơn giai đoạn đến năn 2020 77

3.2 Kế hoạch triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 -2020 79 3.3 Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế – xã hội của chương trình xây dựng nông thôn mới tại thành phố Lạng Sơn 80

3.3.1 Công tác chỉ đạo, điều hành 80

3.3.2 Công tác tuyên truyền vân động về xây dựng nông thôn mới 81

3.3.3 Đa dạng hóa các nguồn vốn huy động để thực hiện Chương trình 81

3.3.4 Phát triển sản xuất và đổi mới các hình thức tổ chức sản xuất 82

3.3.5 Xây dựng cơ sở hạ tầng 82

3.3.6 Tăng cường công tác đào tạo, tập huấn cho cán bộ thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới 83

3.3.7 Công tác thi đua, khen thưởng 83

3.4 Ứng dụng các giải pháp thực hiện chương trình xây dựng NTM của thành phố Lạng Sơn giai đoạn 2016 -2020 83

3.4.1 Quy hoạch, phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội 83

3.4.2 Phát triển sản xuất gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu

kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân 85

3.4.3 Giảm nghèo và an sinh xã hội 85

3.4.4 Văn hóa - Xã hội - Môi trường 86

3.4.5 Hệ thống chính trị 87

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 88

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 89

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

DANH M ỤC CÁC HÌNH ẢNH

Hình 1.1 Các bước xây dựng nông thôn mới 29

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Tình hình quy hoạch và thực hiện quy hoạch 55

Bảng 2.2 Tình hình thực hiện tiêu chí giao thông 56

Bảng 2.3 Tình hình thực hiện tiêu chí thủy lợi 57

Bảng 2.4 Tình hình thực hiện tiêu chí về điện nông thôn 57

Bảng 2.5 Tình hình thực hiện tiêu chí cơ sở vật chất văn hóa 58

Bảng 2.6 Tình hình thực hiện tiêu chí Thông tin và Truyền thông 59

Bảng 2.7 Tình hình thực hiện tiêu chí nhà ở dân cư 60

Bảng 2.8 Tình hình thực hiện tiêu chí về giáo dục 62

Bảng 2.9 Tình hình thực hiện tiêu chí về y tế 63

Bảng 2.10 Tình hình thực hiện tiêu chí môi trường 64

Bảng 2.11 Tình hình thực hiện tiêu chí hệ thống tổ chức chính trị - xã hội 65

Bảng 2.12 Tình hình thực hiện tiêu chí Quốc phòng an ninh 66

Bảng 2.13 Tình hình doanh nghiệp đang hoạt động theo ngành kinh tế 73

Bảng 2.14 Tình hình đào tạo nghề cho lao động nông thôn 74

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ

Từ viết tắt Từ viết đầy đủ

CNH,HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xây dựng nông thôn mới là một mục tiêu quan trọng trong chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về nông nghiệp, nông dân và nông thôn, được xác định trong Nghị quyết

số 26 - NQ/TƯ ngày 5/8/2008 của Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương khóa X Không thể có một nước công nghiệp nếu nông nghiệp, nông thôn lạc hậu, nông dân có đời sống văn hóa và vật chất thấp Việc xây dựng nông thôn mới đòi hỏi phải có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp và dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ,

ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật

tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa Muốn thực hiện được nội dung trên, đòi hỏi nền kinh tế - xã hội phải phát triển bền vững Một nền kinh tế phát triển bền vững là cơ sở khoa học cho việc thực hiện thành công xây dựng nông thôn mới

Theo báo cáo đánh giá kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2015 cho thấy, trong 5 năm, cả nước đã huy động khoảng 851 nghìn 380 tỷ đồng đầu tư cho chương trình Đến hết năm 2015 cả nước có 1.526 xã đạt chuẩn (17,1%), và đến tháng 3-2016 đã có 1.761 xã) đạt chuẩn 19,7% Mức thu nhập bình quân đầu người vùng nông thôn đạt 24,4 triệu đồng/năm (tăng gấp khoảng 1,9 lần so với năm 2010) Đến tháng 4-2016, cả nước đã có 23 đơn vị cấp huyện được Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định công nhận đạt chuẩn nông thôn mới Tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế, vướng mắc trong việc triển khai chương trình, như: Có sự chênh lệch lớn về kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới giữa các vùng, miền Trong quá trình chỉ đạo, các địa phương chủ yếu tập trung phát triển

cơ sở hạ tầng, chưa quan tâm xây dựng, nhân rộng mô hình phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân Một số địa phương có biểu hiện chạy theo thành tích, huy động quá sức dân hoặc nợ đọng xây dựng cơ bản không có khả năng thanh toán…

Để nâng cao hiệu quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020, cần tập trung hỗ trợ các vùng khó khăn để giảm sự chênh lệch giữa các vùng, miền; phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân; huy động đa dạng và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho chương trình,… [6]

Xác định Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới là một nội dung, nhiệm vụ quan trọng, với nội dung tổng hợp, toàn diện bao gồm: Kinh tế, xã hội, chính trị, an ninh quốc phòng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống vật chất, tinh thần của gần 24% dân số đang sống ở nông thôn và phải triển khai thực hiện thường, xuyên liên tục Nhằm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lạng Sơn lần thứ XVI và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Lạng Sơn lần thứ XXII; Chương trình hành động số 08 của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố thực hiện Nghị quyết số 20 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XV về xây dựng nông thôn mới tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2011-2020

Trong những năm qua được sự quan tâm của các cấp, các ngành cùng với sự nỗ lực phấn đấu của Đảng, Chính quyền và nhân dân thành phố đã đạt được những thành tựu trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, thu nhập của người dân đã được cải thiện, đời sống vật chất và tinh thần không ngừng được nâng cao, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước được củng cố; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất chuyển dịch đúng hướng, nông thôn ổn định, an ninh trật tự được giữ vững

Tuy nhiên qua quá trình 5 năm thực hiện còn bộc lộ nhiều hạn, chế yếu kém đó là: Việc tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách về phát triển kinh tế, nông nghiệp, nông dân, nông thôn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động nông thôn còn chậm, công tác đầu tư vào kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được quan tâm, chú trọng thực hiện tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu; môi trường nông thôn còn nhiều bất cập; doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp còn ít; kinh tế trang trại, kinh

tế hợp tác phát triển chậm, quy mô nhỏ, tăng trưởng thấp; đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn tuy đã được cải thiện nhưng còn ở mức thấp; khoảng cách thu nhập giữa khu vực nông thôn và thành thị ngày càng lớn Vì vậy Đảng bộ, Chính quyền thành phố cần đi sâu vào phân tích, đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của Chương trình, để từ đó đề xuất các nội dung, giải pháp với UBND tỉnh và Thủ tướng

Chính phủ nhằm tiếp tục triển khai có hiệu quả hơn nữa công tác xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn

Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn đề tài “Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu

quả kinh tế - xã hội của Chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn” để làm luận văn, với mong muốn đóng góp ý kiến của

mình nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa

bàn thành phố Lạng Sơn giai đoạn 2016-2020

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hoá lý luận, thực tiễn xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội, luận văn phân tích, đánh giá thực trạng về hiệu quả kinh tế - xã hội của việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn Thông qua đó đề xuất một số giải pháp tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả kinh tế của chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2011 - 2015

b Phạm vi nghiên cứu

+ Về nội dung: luận văn nghiên cứu lý luận, thực tiễn xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội Trong đó, tập trung làm rõ hiệu quả kinh tế - xã hội sau 5 năm triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn

+ Về không gian: Phạm vi nghiên cứu của đề tài tại thành phố Lạng Sơn

+ Về thời gian: Giai đoạn nghiên cứu 2011 – 2015, kế hoạch cho giai đoạn 2016 -

2020

4 Phương pháp nghiên cứu

a Cơ sở lý luận của luận văn

Luận văn được nghiên cứu dựa trên những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác -

Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các văn kiện của Đảng, Nhà nước Việt Nam về xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội Những chủ trương, phương hướng xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn; các chỉ thị, nghị quyết của Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố Lạng Sơn, các báo cáo tổng kết, số liệu thống kê của các cơ quan, phòng, ban, ngành của thành phố; các công trình khoa học liên quan đến đề tài đã được công bố; kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội của một số địa phương tương đồng và kết quả điều tra khảo sát nghiên cứu thực tế có liên quan là cơ sở lý luận, thực tiễn của luận văn

b Phương pháp nghiên cứu của luận văn

Dựa trên số liệu thực trạng của khu vực nông thôn thành phố Lạng Sơn trước khi thực hiện chương trình và kết hợp với báo cáo tổng kết công tác xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn giai đoạn 2011 – 2015 Trong quá trình thực hiện luận văn, để đạt được mục tiêu nghiên cứu, tác giả đã sử dụng phương pháp sau:

Phương pháp điều tra, phương pháp thống kê, phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh và các phương pháp phân tích hiệu quả kinh tế, xã hội Đặc biệt là phân tích kinh nghiệm thực tiễn xây dựng nông thôn mới của một số địa phương tương đồng

và thực trạng xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn thời gian qua

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

a Ý nghĩa khoa học

Về mặt cơ sở lý luận, luận văn góp phần hệ thống hóa phương pháp phân tích hiệu

quả kinh tế - xã hội của chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại thành phố Lạng Sơn, khẳng định vai trò của các tiêu chí xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế, nông nghiệp nông dân, nông thôn của thành phố Lạng Sơn nói riêng và khu vực nông thôn trên cả nước nói chung

b Ý nghĩa thực tiễn

Về ý nghĩa thực tiễn, luận văn góp phần chỉ ra hiệu quả kinh tế của việc triển khai thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn

thành phố Lạng Sơn, đồng thời chỉ ra những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân khách quan, chủ quan trong quá trình thực hiện chương trình Từ đó đề xuất một số giải pháp để tiếp tục triển khai chương trình có hiệu quả hơn, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh tại địa phương Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các địa phương khác trên phạm vi cả nước

6 K ết quả dự kiến đạt được

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn cần phải nghiên cứu, giải quyết được những vấn đề sau:

- Hệ thống hóa và làm rõ hơn một số cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế - xã hội trong xây dựng nông thôn mới tại thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn

- Đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn

- Đề xuất một số giải pháp tiếp tục thực hiện chương trình trong thời gian tới

7 K ết cấu của luận văn

Ngoài Phần mở đầu, Kết luận kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được cấu trúc thành 3 chương, nội dung chính như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế - xã hội trong xây dựng nông

thôn mới

Chương 2: Thực trạng hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình xây dựng nông thôn

mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn

Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của chương

trình trên địa bàn thành phố Lạng Sơn giai đoạn 2016 - 2020

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ

- XÃ HỘI TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

1.1 Cơ sở lý luận về xây dựng nông thôn mới và hiệu quả kinh tế - xã hội

Nông thôn mới: Nông thôn là nơi định cư của những người sống chủ yếu bằng nghề

nông, đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, một số ít người sống bằng nghề phi nông nghiệp nhưng di động nghề thấp, thường là nghề do cha ông để lại và phân công lao động xã hội chưa cao, trình độ chuyên môn thấp, kinh tế nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao

trong cơ cấu kinh tế nông thôn

Nông thôn đa dạng về điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái bao gồm các tài nguyên

đất, nước, khí hậu, rừng, sông suối, ao hồ, khoáng sản, hệ động thực vật Cư dân nông

thôn có mối quan hệ họ tộc và gia đình khá chặt chẽ với những quy định cụ thể của từng họ tộc và gia đình Những người ngoài họ tộc cùng chung sống luôn có tinh thần điều kiện giúp đỡ nhau tạo nên tình làng, nghĩa xóm lâu bền Trong mối quan hệ ứng

xử giữa con người với con người ở nông thôn Việt Nam, các hành vi của mỗi cá nhân thường được đặt trong các thiết chế xã hội (gia đình, dòng họ, làng xóm ) làm cho vai trò của cộng đồng trở nên mạnh mẽ và cá nhân trở nên nhỏ bé Sức mạnh của cộng đồng làng xã thể hiện cả trong quan hệ giữa các thành viên và những thành viên ngoài

cộng đồng

Nông thôn là nơi lưu giữ và bảo tồn những di sản văn hóa quốc gia như phong tục tập quán cổ truyền về đời sống, lễ hội, sản xuất nông nghiệp và ngành nghề truyền thống, các di tích lịch sử, văn hóa, các danh lam thắng cảnh Đây chính là nơi chứa đựng kho tàng văn hóa dân tộc; đồng thời, là khu vực giải trí, du lịch sinh thái phong phú,

hấp dẫn đối với mọi người

Đến nay, khái niệm nông thôn được thống nhất với quy định tại Theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21-8-2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn,

cụ thể: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị

xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã"

Về NTM, các nhà nghiên cứu có nhiều tiếp cận khác nhau: tác giả Vũ Trọng Khải trong cuốn sách "Phát triển nông thôn Việt Nam: Từ làng xã truyền thống đến văn minh thời đại" cho rằng, NTM là nông thôn văn minh hiện đại nhưng vẫn giữ được nét đẹp của truyền thống Việt Nam Tô Văn Trường cho rằng, NTM cũng phải giữ được tính truyền thống, những nét đặc trưng nhất, bản sắc từng vùng, từng dân tộc và nâng cao giá trị đoàn kết của cộng đồng, mức sống của người dân

Mô hình nông thôn tiên tiến phải được dựa trên nền tảng cơ bản là nông dân có tri thức Họ phải có trình độ khoa học về thổ nhưỡng, giống cây trồng, hóa học phân bón

và thuốc trừ sâu, quản lý dịch bệnh, bảo quản sau thu hoạch, kinh tế nông nghiệp Có tác giả lại khẳng định, NTM phải tập trung vào xây dựng kết cấu hạ tầng làm đòn bẩy phát triển các ngành nghề khác; NTM đạt được bộ tiêu chí do Chính phủ ban hành (19 tiêu chí); NTM phải cải tạo được cảnh quan, bảo vệ môi trường, phục vụ CNH, HĐH

đất nước; NTM phải áp dụng khoa học kỹ thuật mới, nâng cao thu nhập cho người dân

Một số quan niệm khác cho rằng, NTM là nông thôn có kinh tế phát triển, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân được nâng cao, có quy hoạch, kết cấu hạ tầng hiện đại, môi trường sinh thái trong lành, dân trí cao, giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc, an

ninh chính trị được giữ vững

Như vậy, công thức NTM là: Nông thôn mới = Nông dân mới + Nền nông nghiệp mới

Qua đó cho thấy, nhìn chung các học giả khá thống nhất khi khẳng định quan điểm về NTM đó là, nông thôn có kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của nhân

dân được nâng cao, dân trí cao, bản sắc văn hóa dân tộc được gìn giữ và tái tạo

Nghị quyết 26-NQ/TƯ xác định: NTM là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng KT -

XH từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với

đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất

và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng XHCN [1]

Để xây dựng nông thôn với năm nội dung trên, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định

số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 nay được thay bằng Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 và “Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới” tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 06/4/2010 nay được thay bằng Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM bao gồm 19 tiêu chí, được khái quát thành 5 nhóm nội dung: nhóm tiêu chí về quy hoạch, về hạ tầng

KT - XH, về kinh tế và tổ chức sản xuất, về văn hoá, xã hội, môi trường và về hệ thống chính trị Hiện nay, các xã đều được hướng dẫn về nhóm tiêu chí để hướng dẫn

tới từng người dân Khi xã đạt đủ 19 tiêu chí đó thì được công nhận là xã NTM

Mô hình NTM được quy định bởi các tính chất: đáp ứng yêu cầu phát triển; có sự đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường; đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội; tiến bộ hơn so với mô hình cũ; chứa đựng

các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nước

Khái quát đặc điểm NTM được thể hiện ở những điểm sau: Thứ nhất, nông thôn được

cấu trúc trên nền tảng của làng, xã truyền thống, có đời sống vật chất, tinh thần ngày càng cao Thứ hai, bên cạnh những ngành nghề truyền thống, những ngành nghề gắn với quá trình CNH đang dần được hình thành, phát triển Thứ ba, về văn hóa, xã hội,

những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ và phát huy, tạo động lực mới cho phát triển KT - XH, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn

Thứ tư, hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại, môi trường ngày càng được gìn giữ, tái tạo Thứ năm, về dân chủ cơ sở ở nông thôn ngày càng được phát huy mạnh mẽ, đi vào

thực chất, người dân là một trong những chủ thể đóng vai trò quyết định đối với việc

xây dựng NTM Thứ sáu, chương trình xây dựng NTM hiện nay được thực hiện chủ yếu theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”; trong đó, dân tự làm là

chính, Nhà nước chỉ hỗ trợ Nhưng phải đáp ứng những mục tiêu của phát triển KT -

XH và bị quyết định bởi quản lý nhà nước, sự khéo léo, linh hoạt trong tổ chức thực

hiện của địa phương Thứ bảy, việc xây dựng NTM hiện nay bị ràng buộc bởi các tiêu

chí chung của NTM nhưng mang nặng tính đặc thù của từng địa phương (xã), do bị quy định, chi phối bới đặc điểm làng, xã truyền thống, tập quán, điều kiện tự nhiên

và nhiều ràng buộc khác bởi cơ chế dân chủ hóa ở cơ sở

Khái niệm về hiệu quả: Hiệu quả là sự liên quan giữa nguồn lực đầu vào với kết quả

trung gian hay kết quả cuối cùng Hiệu quả là một phạm trù được sử dụng rộng rãi trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật, xã hội Hiểu theo nghĩa rộng, hiệu quả thể hiện mối tương quan giữa các biến số đầu ra thu được (outputs) so với các biến số đầu vào đã được sử dụng để tạo ra những kết quả đầu ra đó

Mục tiêu của chương trình xây dựng nông thôn mới là để nâng cao đời sống vật chất

và tinh thần cho người dân; có kết cấu hạ tầng kinh tế phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ, gắn phát triển nông thôn mới đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giầu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; quốc phòng an ninh trật tự được giữ vững

Với mục tiêu chung và qua quá trình thực tiễn 5 năm thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn tác giả khái quát lại một số nội dung chính chương trình nông thôn mới là: Đào tạo nâng cao năng lực phát triển cộng đồng Nâng cao việc quy hoạch, triển khai thực hiện, thiết kế, quản lý, điều hành các dự án trên địa bàn thôn Bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ địa phương về phát triển nông thôn bền vững Nâng cao trình độ dân trí người dân, phát triển câu lạc bộ khuyến nông giúp

áp dụng khoa học kĩ thuật vào sản xuất, phát triển ngành nghề, dịch vụ tạo việc làm, tăng thu thập cho nông dân Tăng cường nâng cao mức sống của người dân Quy hoạch lại khu nông thôn, giữ gìn truyền thống bản sắc của thôn, đồng thời đảm bảo tính văn minh, hiện đại Tóm lại xây dựng mô hình nông thôn mới tập trung phát triển

về kinh tế, văn hóa, nâng cao chất lượng đời sống người dân ở nông thôn, hướng đến mục tiêu dân giàu nước mạnh, dân chủ văn minh

Như vậy có thể hiểu hiệu quả của chương trình xây dựng nông thôn mới như sau:

- Hiệu quả kinh tế: hướng đến nông thôn có nền sản xuất hàng hóa mở, thị trường hội

nhập Thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn phát triển nhanh, khuyến khích mọi người tham gia vào thị trường, hạn chế rủi ro cho nông dân, giảm bớt sự phân hóa giàu nghèo

và khoảng cách mức sống giữa nông thôn và thành thị Xây dựng các hợp tác xã theo

mô hình kinh doanh đa ngành, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm Hỗ trợ ứng dụng

khoa học kĩ thuật, công nghệ tiên tiến vào sản xuất kinh doanh, phát triển ngành nghề

ở nông thôn Sản xuất hàng hóa có chất lượng cao, mang nét đặc trưng của từng địa phương Chú ý đến các ngành chăm sóc cây trồng vật nuôi, trang thiết bị sản xuất, thu hoạch, chế biến và bảo quản nông sản

- Hiệu quả xã hội: Phát huy tinh thần dân chủ trên cơ sở chấp hành luật pháp, tôn

trọng đạo lý bản sắc địa phương Tôn trọng hoạt động của đoàn thể, các tổ chức, hiệp hội vì cộng đồng, đoàn kết xây dựng nông thôn mới Chung tay xây dựng văn hóa đời sống dân cư, các làng xã văn minh, văn hóa Xây dựng hình tượng người nông dân tiêu biểu, gương mẫu Tích cực sản xuất, chấp hành kỉ cương, ham học hỏi, giỏi làm kinh

tế và sẵn sàng giúp đỡ mọi người Phát huy tinh thần tự nguyện và chấp hành luật pháp của mỗi người dân, xây dựng môi trường nông thôn trong lành

1.2 Sự cần thiết xây dựng nông thôn mới trong toàn quốc

1.2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng nông thôn truyền thống

Nông nghiệp, nông thôn và nông dân trong quá trình phát triển có vị trí, vai trò to lớn trong lịch sử hình thành quốc gia dân tộc và trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN Qua các giai đoạn cách mạng, nông

dân luôn là lực lượng hùng hậu, góp phần làm nên những trang sử vẻ vang của dân tộc

Xây dựng nông thôn hay phát triển nông thôn là một tổ hợp các hoạt động đa dạng, có

sự tham gia của cá nhân, nhóm, tổ chức, đảm bảo sự phát triển cho cộng đồng nông thôn Theo quan niệm truyền thống, phát triển nông thôn là một phần của mô hình HĐH, thể hiện trên 4 lĩnh vực: đầu tư vốn nâng cao năng suất; ứng dụng khoa học vào sản xuất và dịch vụ; hình thành các tổ chức chính trị, kinh tế quy mô lớn cấp nhà nước

và đô thị hóa Nhìn chung, mô hình phát triển nông thôn cũ tập trung chủ yếu vào phát

triển sản xuất và mở rộng kinh tế thị trường, ở các nước XHCN thì phát triển sản xuất

và dịch vụ do nhà nước kiểm soát Trong các chương trình phát triển này thì tiêu chí kinh tế được đề cao hơn cả trong các quyết định, các nhân tố xã hội, môi trường ít

được chú trọng Những năm 80 của thế kỷ XX trở lại đây, các chương trình điều chỉnh cơ cấu đó được áp dụng nhằm đem lại nhiều lợi ích cho xã hội và kinh tế nông

thôn Ở Việt Nam, xây dựng nông thôn cũng đã được tiến hành từ lâu trong lịch sử đấu tranh dựng và giữ nước của dân tộc Xây dựng NTM thể hiện trước hết ở mục tiêu

nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề xuất phong trào thi đua xây dựng NTM ở vùng giải phóng với ba nội dung: “Thi đua tăng gia sản xuất để diệt giặc đói; Thi đua học chữ quốc ngữ để diệt giặc dốt; Thi đua giúp

đỡ bộ đội, xây dựng dân quân du kích để diệt giặc ngoại xâm” [10, tr.711]

Sau khi cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã rất chú trọng xây dựng đời sống mới và coi đó là biện pháp hiệu quả nhằm xóa bỏ tàn dư lạc hậu do chế độ cũ để lại Đây cũng là biện pháp để từng bước nhằm giáo dục các tầng lớp nhân dân nhận thức được tính ưu việt của chế độ xã hội mới

và trách nhiệm của mình đối với việc xây dựng xã hội mới Ủy Ban vận động đời sống mới Trung ương được thành lập ngày 3 tháng 4 năm 1946 mục tiêu đẩy mạnh hơn nữa cuộc vận động xây dựng đời sống mới trong toàn dân và trên toàn quốc Để hướng dẫn các tầng lớp nhân dân thực hành xây dựng đời sống mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết

tác phẩm “Đời sống mới” Đó là những tiền đề đầu tiên để tiến hành xây dựng NTM

trong suốt quá trình đấu tranh chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược

Nội dung về xây dựng đời sống mới ở nông thôn còn được thể hiện và gắn chặt với các chính sách phát triển nông nghiệp Giai đoạn 1954 - 1958, Nhà nước thực hiện chính sách cải cách ruộng đất nhằm giao ruộng đất cho hộ nông dân với mục tiêu người cày

có ruộng và thực hiện công tác khuyến nông Sau đó, mô hình hợp tác hóa nông nghiệp được tiến hành từ năm 1958 - 1985 và được triển khai rộng rãi trên cả nước từ những năm 1976 - 1980, trong đó nhiều mô hình điểm cấp huyện được đầu tư xây dựng Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn chậm phát triển, đời sống của cư dân nông thôn gặp nhiều khó khăn

Từ năm 1981 đến năm 1985, cơ chế khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động được thực hiện Đây thực sự là bước đột phá quan trọng về chính sách nhằm phát triển nông nghiệp, nông thôn Sau cơ chế khoán trong nông nghiệp, đường lối đổi mới kinh tế được thực hiện, mô hình phát triển kinh tế nhiều thành phần và luật đất đai được ban hành năm 1993 đã trở thành động lực thực sự mạnh mẽ thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn phát triển Nghị Quyết Trung ương VII khóa X khẳng định rõ ràng về vai trò của nông

nghiệp, nông dân, nông thôn và yêu cầu xây dựng NTM

Nhìn chung, chủ trương về xây dựng NTM hay phát triển nông thôn đã được thực hiện từ khá lâu, chủ yếu gắn với nội dung gắn phát triển nông nghiệp nói chung nhưng phạm vi mới dừng lại ở việc thí điểm ở một số địa phương

Sau 30 năm thực hiện đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông thôn nước

ta đã đạt nhiều thành tựu to lớn:

- Cơ sở của kinh tế nông thôn là nông nghiệp đã chuyển từ nền sản xuất tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường, định hướng XHCN Kinh tế nông thôn không những góp phần giải quyết vấn đề an ninh lương thực quốc gia mà còn trở thành một trong những nước có nhiều sản phẩm nông sản xuất khẩu đứng đầu thế giới, bước đầu hình thành những vùng sản xuất hàng hóa chuyên canh quy mô lớn Bước chuyển này có ý nghĩa quan trọng tạo tiền đề cho việc xây dựng NTM

- Hệ thống kết cấu hạ tầng KT - XH ở nông thôn, tiền để đẩy mạnh CNH, HĐH phát triển nhanh, các dịch vụ phục vụ cho sản xuất, kinh doanh, đời sống nông dân được cung cấp ngày càng tốt hơn, đáp ứng yêu cầu của sản xuất, đời sống của người dân Hệ thống đường giao thông nông thôn được xây dựng, nâng cấp cả về số lượng, chất lượng Hệ thống thủy lợi đáp ứng ngày càng tốt hơn cho yêu cầu phát triển sản xuất nông nghiệp Công tác giáo dục và đào tạo ở nông thôn đã được chú trọng, hệ thống

trường học các cấp được mở rộng, về cơ bản xóa trường, lớp tạm Cùng với giáo dục và đào tạo, hệ thống y tế nông thôn đã được quan tâm đầu tư xây dựng, trở thành tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu quan trọng cho nhân dân Hệ thống mạng lưới thông tin, văn hóa phát triển nhanh góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân

cư nông thôn

- Trong công cuộc đổi mới, chính sách xã hội và an sinh xã hội đúng đắn, hướng vào phát triển con người, vì hạnh phúc của nhân dân là động lực to lớn phát huy mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân Nhà nước đã thực hiện nhiều chính sách xã hội ở khu vực nông thôn, nhất là khu vực đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng núi cao, biên giới, hải đảo Nhiều nguồn lực để đầu tư cho chương trình giảm nghèo,

chăm lo giúp các đối tượng chính sách, người nghèo, người gặp khó khăn cơ nhỡ góp

phần từng bước ổn định cuộc sống đã được triển khai và phát huy tác dụng tích cực

- Hệ thống Chính trị ở cơ sở thường xuyên được củng cố, hiệu quả hoạt động ngày càng được nâng lên; thực hiện tốt qui chế dân chủ cơ sở, sức mạnh tổng hợp của quần chúng ngày càng phát huy; an ninh chính trị, trật tự xã hội được giữ vững ổn định Tuy nhiên, xây dựng NTM ở nước ta thời gian qua còn một số hạn chế, yếu kém cơ bản sau:

- Cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động ở nông thôn chuyển dịch chậm Các hình thức sản xuất chậm đổi mới; nhiều sản phẩm nông nghiệp chất lượng chưa cao, năng lực cạnh tranh thấp Mặc dù có sự chuyển dịch nhanh hơn cơ cấu hộ nông thôn thời kỳ 2001 -

2006 nhưng kết cấu của nông thôn Việt Nam cơ bản vẫn mang tính thuần nông Nông nghiệp vẫn là nguồn việc làm và thu nhập chủ yếu của cư dân nông thôn Tỷ trọng lao động trong nông nghiệp chỉ giảm được 26% (từ 72,9% năm 1985 giảm xuống còn 46,9% hiện nay) [7, tr.35] Xu hướng phân hóa giàu nghèo gia tăng trong nội bộ khu vực nông thôn và giữa nông thôn với thành thị trở thành vấn đề bức xúc hiện nay Hơn nữa, sản xuất nông nghiệp chịu nhiều rủi ro do thiên tai nên nguy cơ các hộ cận nghèo trở thành hộ nghèo rất cao, hoặc các hộ đã thoát nghèo nhưng nếu gặp rủi ro dễ trở về hộ nghèo

- Quá trình phát triển nông thôn còn nhiều bất cập Nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, cơ bản vẫn là tự phát; kết cấu hạ tầng KT - XH tuy có những biến đổi tích cực

về điện, đường, trường, trạm song vẫn lạc hậu; đời sống vật chất, văn hoá, y tế, giáo dục của cư dân nông thôn được cải thiện một bước nhưng còn ở mức thấp, đặc biệt ngày càng khoảng cách xa so với đô thị Khu vực nông thôn có nguy cơ ngày càng tụt hậu, khó có điều kiện tiếp cận việc làm, thu nhập, giáo dục, y tế, các dịch vụ văn hóa

- Môi trường tự nhiên ngày càng bị ô nhiễm, nhiều nơi ở mức báo động, môi trường văn hóa - xã hội một số vùng ở nông thôn bị xuống cấp, chứa đựng nhiều yếu tố phức tạp

Tệ nạn xã hội, tiêu cực xã hội gia tăng Các giá trị văn hóa ở nông thôn chưa được khẳng định rõ rệt, một số giá trị văn hóa tích cực ở nông thôn có xu hướng bị mai một Tình trạng khiếu kiện về đất đai, đền bù, giải phóng mặt bằng chậm được giải quyết, gây bức xúc trong nhân dân

Nhìn chung, những thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của nông thôn Những tồn tại hạn chế, bất cập hiện nay là những mâu thuẫn tồn tại trong quá trình phát triển KT - XH nông thôn Không thể có một nước công nghiệp nếu nông nghiệp, nông thôn còn lạc hậu, đời sống nông dân còn thấp Vì vậy, xây dựng NTM là tất yếu, được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước; đồng thời, góp phần cải thiện, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân sinh sống ở địa bàn nông thôn

Chính vì vậy, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều Chỉ thị, Nghị quyết về phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn, nâng cao đời sống của người nông thôn Ngày 5-8-2008, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã thông qua Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trong đó đề ra mục tiêu xây dựng NTM Do đó, xây dựng NTM được xác định là một nhiệm vụ chiến lược

1.2.2 Cơ sở lý luận và thực tiễn trong xây dựng nông thôn mới hiện nay

Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng KT - XH từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ,

ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật

tự được giữ vững; đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng XHCN Đây là một chương trình tổng thể về phát triển KT - XH, chính trị, an ninh, quốc phòng Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM bao gồm 11 nội dung, được cụ thể hóa trên 19 tiêu chí và nguyên tắc thực hiện như sau:

+ Xây dựng NTM hướng tới thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia được qui định tại Quyết

định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 nay được thay bằng Quyết định số TTg ngày 17/10/2016 và “Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới” tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 06/4/2010 nay được thay bằng Quyết định số

1980/QĐ-1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM

+ Xây dựng NTM theo phương châm phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn đặt ra các chính sách, cơ chế hỗ trợ, hướng dẫn Các hoạt động cụ thể do chính

cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định, tổ chức thực hiện

+ Được thực hiện trên cơ sở kế thừa, lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai ở nông thôn, có bổ sung dự án hỗ trợ đối với các lĩnh vực cần thiết; có cơ chế, chính sách khuyến khích mạnh mẽ đầu tư của các thành phần kinh tế; huy động đóng góp của các

tầng lớp dân cư

+ Được thực hiện gắn với các quy hoạch, kế hoạch phát triển KT - XH, đảm bảo an ninh, quốc phòng của mỗi địa phương (xã, huyện, tỉnh); có quy hoạch và cơ chế đảm bảo cho phát triển theo quy hoạch (trên cơ sở các tiêu chuẩn kinh tế, kỹ thuật do các bộ chuyên ngành ban hành)

+ Là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; cấp uỷ Đảng, chính quyền

đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch, tổ chức thực

hiện; hình thành cuộc vận động “toàn dân xây dựng NTM” do Mặt trận Tổ quốc chủ trì cùng các tổ chức chính trị - xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ

thể trong việc xây dựng NTM

Điểm mới của chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM hiện nay: Xây dựng

NTM hiện nay có những điểm khác biệt so với xây dựng NTM trước đây: Thứ nhất,

xây dựng NTM theo tiêu chí chung cả nước, được định trước Thứ hai, xây dựng

nông thôn địa bàn cấp xã và trong phạm vi cả nước, không thực hiện thí điểm, nơi làm nơi không Thứ ba, cộng đồng dân cư là chủ thể của xây dựng NTM, không phải

nhà nước hay các tổ chức Chính trị - xã hội, mà người dân tự xây dựng Thứ tư, đây

là một chương trình khung, bao gồm 11 chương trình mục tiêu quốc gia và 13

chương trình có tính chất mục tiêu đang diễn ra tại nông thôn

Như vậy, xây dựng NTM chính là thực hiện chương trình phát triển toàn diện, vững chắc nông nghiệp, nông dân, nông thôn nhằm nâng cao đời sống người dân và sự phát triển Đó là quá trình thay đổi toàn diện về kinh tế, văn hoá, xã hội, môi trường; trong

đó có hàm ý là tạo ra những “con người mới” có văn hoá trong môi trường NTM

1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế – xã hội của chương trình xây

dựng nông thôn mới

Những nhân tố thuộc về điều kiện tự nhiên Xét về mặt cơ cấu, hoạt động nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn ở khu vực nông thôn, trong khi đó sản xuất nông nghiệp nước ta phụ thuộc chặt chẽ vào điều kiện tự nhiên Điều kiện tự nhiên thuận lợi sẽ tác động tích cực đến phát triển sản xuất nông nghiệp và ngược lại Do đó, mọi sự biến đổi trong tự nhiên ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của cư dân nông thôn Trong những năm qua và dự báo cùng với sự biến đổi khí hậu, sản xuất nông nghiệp nước ta sẽ chịu nhiều tác động trên các khía cạnh:

+ Ảnh hưởng đến sử dụng đất cho nông nghiệp bởi mất diện tích do nước biển dâng, hạn hán, lũ lụt, sạt lở, hoang mạc hóa,… Biến đổi khí hậu làm thay đổi tính thích hợp của nền sản xuất nông nghiệp với cơ cấu khí hậu Sự giảm dần cường độ lạnh trong mùa đông, tăng cường thời gian nắng nóng dẫn đến tình trạng mất dần hoặc triệt tiêu tính phù hợp giữa các loại cây, con trên các vùng sinh thái

+ Làm chậm đi quá trình phát triển nền nông nghiệp hiện đại sản xuất hàng hóa và đa dạng hóa cũng như làm biến dạng nền nông nghiệp cổ truyền Ở mức độ nhất định, BĐKH làm mất đi một số đặc điểm quan trọng của các vùng nông nghiệp ở phía Bắc

+ Biến đổi khí hậu gây nhiều khó khăn cho công tác thủy lợi, khả năng tiêu thoát nước

ra biển giảm đi rõ rệt, mực nước các sông dâng lên, đỉnh lũ tăng thêm, uy hiếp các tuyến đê sông ở các tỉnh phía Bắc, đê bao và bờ bao ở các tỉnh phía Nam; diện tích ngập úng mở rộng, thời gian ngập úng kéo dài Nhu cầu tiêu nước, cấp nước gia tăng vượt khả năng đáp ứng của nhiều hệ thống thủy lợi Mặt khác, dòng chảy lũ gia tăng có khả năng vượt quá các thông số thiết kế hồ, đập, tác động tới an toàn hồ đập và quản lý tài nguyên nước… Do tác động của biến đổi khí hậu, môi trường sống bị hủy hoại, các hộ gia đình

ở nông thôn chịu ảnh hưởng nặng nề của những rủi do do thiên tai như: lũ lụt, hạn hán, bão lốc, nước biển dâng, dịch bệnh, môi trường sống bị hủy hoại, có 4-5% số dân bị tổn thương do thiên tai Như vậy, điều kiện tự nhiên tác động một cách trực tiếp và gián tiếp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của cư dân nông thôn, làm giảm lượng nước, tăng xâm nhập mặn, giảm diện tích canh tác, ô nhiễm môi trường sống

Việt Nam là một nước nông nghiệp, dân số chủ yếu sống ở nông thôn, lao động trong nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là mũi đột phá quan trọng nhằm giải phóng sức lao động của nông dân, tạo điều kiện khai thác tốt nhất tiềm năng dồi dào về lao động Nguồn lao động dồi dào là một lợi thế tương đối quan trọng để tiến hành CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn

Ngược lại, khi quá trình đó diễn ra, nó lại giải phóng sức lao động ở nông thôn tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động Hơn nữa, nông nghiệp, nông thôn có nguồn tài nguyên đất đai vô cùng phong phú Thực hiện CNH, HĐH nông thôn có thể khai thác tốt nhất tiềm năng đất đai để phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước Nông nghiệp

và khu vực nông thôn là nơi cung cấp nguồn lương thực, thực phẩm chủ yếu cho xã hội, cung cấp nguyên liệu cho phát triển công nghiệp nhẹ, Trong khi đó, sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào tự nhiên, là ngành sản xuất mà việc ứng dụng khoa học, công nghệ còn gặp nhiều khó khăn Để CNH thành công đất nước phải giải quyết rất nhiều vấn đề, phải có vốn đầu tư cho nông nghiệp thông qua quá trình xuất khẩu nông sản phẩm, có thể góp phần giải quyết tốt nhu cầu về vốn cho nền kinh tế Hơn thế nữa, trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cách mạng khoa học, công nghệ đang diễn ra mạnh mẽ, việc nâng cao chất lượng sản phẩm đủ sức cạnh tranh với hàng hóa các nước là rất cần thiết Nhà nước có chính sách hỗ trợ nông dân bằng các hình thức phù hợp với quy định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) như: xây dựng kết cấu

hạ tầng và đề án phát triển đa dạng ngành nghề, dịch vụ ở nông thôn; đào tạo nghề cho lao động nông thôn, tạo việc làm phi nông nghiệp, tăng thời gian lao động và cơ cấu lại nguồn lao động ở nông thôn; phát huy vai trò của các tổ chức nghề nghiệp trong bảo vệ quyền lợi của nông dân

Nhìn chung, quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ảnh hưởng thể hiện rõ nét

trên các khía cạnh: Thứ nhất, là làm thay đổi, biến dạng và chia nhỏ các đơn vị sản

xuất nông nghiệp, các ngành công nghiệp khởi động và nhanh chóng chiếm chỗ các dư địa của sản xuất nông nghiệp, tỷ trọng của ngành nông nghiệp sẽ giảm sút, ngày càng

nhỏ đi một cách tương đối Thứ hai, sự phi nông hóa của người làm nông nghiệp, số

lượng lao động trong các ngành phi nông nghiệp ngày càng tăng lên Trong tiến trình CNH, HĐH sự phát triển của ngành công nghiệp và dịch vụ đã thu hút một lượng khá

lớn lao động nông thôn Thứ ba, quá trình đô thị hóa với tốc tộ nhanh làm cho bộ mặt

nông thôn chuyển biến nhanh chóng Đời sống người dân ở xã đã có nhiều thay đổi Với việc đầu tư cụ thể về điện, đường, trường, trạm y tế, chợ nông thôn, hệ thống thủy lợi… kết cấu hạ tầng nông thôn được củng cố và tăng cường Tuy nhiên, quá trình CNH, HĐH diễn ra cũng đặt ra nhiều vấn đề phát sinh về kinh tế, văn hóa, xã hội ở nông thôn

Các chính sách của Đảng, Nhà nước đối với vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn Kinh nghiệm của nhiều nước thực hiện thành công CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn và thực tiễn Việt Nam cho thấy, chính sách đúng về nông nghiệp, nông thôn

có tầm quan trọng lớn, luôn giữ vị trí chủ đạo, là nhân tố đảm bảo sự thắng lợi trong các giai đoạn phát triển Các chính sách về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, mối quan hệ giữa nông nghiệp - công nghiệp, đô thị - nông thôn trong quá trình phát triển

có thể thấy sự thay đổi về tư duy lãnh đạo qua các thời kỳ Những điều chỉnh chính sách gắn với sự thay đổi về lý thuyết phát triển và thực tiễn cuộc sống Thực tiễn cũng cho thấy, nhiều chính sách đúng đắn, cũng có chủ trương chưa hoàn toàn đúng đắn, chưa theo kịp thực tiễn Tác động của chính sách cùng với nhiều yếu tố khác đã đưa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam trải qua nhiều bước phát triển khác nhau Từ một nước nông nghiệp lạc hậu, thiếu lương thực trở thành một nước có nhiều sản phẩm nông sản xuất khẩu đứng vị trí hàng đầu thế giới, bộ mặt nông thôn có nhiều đổi thay Như vậy, chính sách phát triển nông nghiệp có ý nghĩa quan trọng, bởi mỗi thành tựu đạt được trong nông nghiệp đều tác động đến sản xuất, đời sống của cư dân nông thôn

và do đó có tác động sâu sắc đến việc xây dựng NTM

Đặc điểm tâm lý và văn hóa Nông thôn là nơi bảo tồn, lưu giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Trước hết, cần khẳng định những giá trị truyền thống cơ bản có ý nghĩa tác động tích cực đến việc xây dựng con người mới, nền văn hóa đương đại của chúng ta, đặc biệt trong quá trình xây dựng NTM hiện nay Lòng yêu nước không chỉ thể hiện ở tinh thần giữ nước, mà nó còn hun đúc cho mọi người Việt Nam tinh thần quyết tâm xây dựng một nước Việt Nam giàu đẹp Lòng tự cường dân tộc đã tiếp cho người dân một sức mạnh để đưa đất nước nhập vào dòng chảy phát triển của thế giới Tính cần cù sáng tạo đã giúp con người và văn hóa Việt Nam đạt

được những tiến bộ rất quan trọng Cần cù sáng tạo được thể hiện trong học tập, nghiên cứu, trong lao động, sản xuất Đức tính giản dị cũng là một giá trị văn hóa truyền thống quan trọng của dân tộc, đã được Đảng và Bác Hồ nâng lên thành phương châm sống của con người mới Việt Nam Truyền thống thương người như thể thương thân cũng đang tạo cho văn hóa Việt Nam một nét đẹp riêng Những giá trị đặc sắc trong văn hóa dân tộc đó đã và đang tác động không nhỏ đến sự phát triển con người

và xã hội nói chung, xây dựng NTM nói riêng Tuy nhiên, cùng với quá trình CNH, HĐH quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng ở nhiều vùng nông thôn dẫn đến nhiều giá trị văn hóa bị mai một, nhiều hủ tục lạc hậu ăn sâu trong lối sống và suy nghĩ đã trở thành trở lực đối với xây dựng NTM

Đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở cơ sở Mọi chủ trương, chính sách nói chung, chính sách về nông nghiệp, nông thôn, nông dân nói riêng dù có đúng đắn đến đâu, khả năng hiện thực hóa chúng suy cho cùng phụ thuộc trước hết vào những con người cụ thể Trong

đó, đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở cơ sở vừa là những người xây dựng, tổ chức triển khai thực hiện những nội dung cụ thể trong chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM Nếu cán bộ vừa là những người có tri thức, am hiểu điều kiện thực tiễn, có tâm, sáng tạo thì khả năng triển khai các chương trình thành công sẽ cao hơn và ngược lại

Do đó, việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM nhanh hay chậm, có thành công hay không phụ thuộc rất nhiều vào đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở cơ

sở trong việc huy động các nguồn lực, tuyên truyền, vận động nhân dân và tổ chức thực hiện chương trình

1.4 Nội dung đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội trong xây dựng nông thôn mới

Nghị quyết 26/TQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã đề ra chủ trương xây dựng NTM với mục tiêu: “Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng KT - XH hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”

Để thực hiện mục tiêu đó Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số TTg ngày 16/4/2009 nay được thay bằng Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày

491/QĐ-17/10/2016 và “Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới” tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 06/4/2010 nay được thay bằng Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM bao gồm 19 tiêu chí trên các lĩnh vực như sau: 1) Quy hoạch, 2) Giao thông, 3) Thủy lợi, 4) Điện, 5) Trường học, 6) Cơ sở vật chất văn hóa, 7) Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, 8) Thông tin

và truyền thông, 9) Nhà ở dân cư, 10) Thu nhập, 11) Hộ nghèo, 12) Lao động có việc làm, 13) Hình thức tổ chức sản xuất, 14) Giáo dục và đào tạo, Y tế, 16) Văn hóa, 17) Môi trường và an toàn thực phẩm, 18) Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật, 19) Quốc phòng và an ninh Các tiêu chí trên được coi là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội của chương trình xây dựng nông thôn mới

* Quy hoạch xây dựng nông thôn mới:

Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 01 về quy hoạch và thực hiện quy hoạch trong Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới Đến năm 2018, có 100% số xã đạt chuẩn tiêu chí số

01 về quy hoạch và thực hiện quy hoạch

Nội dung:

- Nội dung 01: Quy hoạch xây dựng vùng nhằm đáp ứng tiêu chí của Quyết định

số 558/QĐ-TTg ngày 05 tháng 4 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí huyện nông thôn mới và quy định thị xã, thành phố trực thuộc cấp tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới

- Nội dung số 02: rà soát, điều chỉnh bổ sung các quy hoạch sản xuất trong đồ án quy

hoạch xã nông thôn mới gắn với tái cơ cấu nông nghiệp cấp huyện, cấp vùng và cấp tỉnh; đảm bảo chất lượng, phù hợp với đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và tập quán sinh hoạt từng vùng, miền

- Nội dung số 03: Rà soát, điều chỉnh bổ sung quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường nông thôn trong đồ án quy hoạch xã nông thôn mới đảm bảo hài hòa giữa phát triển nông thôn với phát triển đô thị; phát triển các khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện có trên địa bàn xã

* Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội

Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 trong Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới

Nội dung:

- Nội dung số 01 : Hoàn thiện hệ thống giao thông trên địa bàn thôn, xã Đến năm

2020, có ít nhất 55% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 2 về giao thông

- Nội dung số 02: Hoàn thiện hệ thống thủy lợi nội đồng Đến năm 2020, có 77% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 3 về thủy lợi

- Nội dung số 03: Cải tạo, nâng cấp, mở rộng hệ thống lưới điện nông thôn Đến năm

2020, có 100% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 4 về điện

- Nội dung số 04: Xây dựng hoàn chỉnh các công trình đảm bảo đạt chuẩn về cơ sở vật chất cho các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông Hỗ trợ xây dựng trường mầm non cho các xã thuộc vùng khó khăn chưa có trường mầm non công lập Đến năm 2020, có 80% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 5 về cơ sở vật chất trường học

- Nội dung số 05: Hoàn thiện hệ thống Trung tâm văn hóa - thể thao, Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn, bản Đến năm 2020, có 75% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 6 về cơ sở vật chất văn hóa; 80% số xã có Trung tâm văn hóa, thể thao xã; 70% số thôn có Nhà văn hóa - Khu thể thao

- Nội dung số 06: Hoàn thiện hệ thống chợ nông thôn, cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn theo quy hoạch, phù hợp với nhu cầu của người dân Đến năm 2020, có 70% số

xã đạt chuẩn tiêu chí số 7 về cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn

- Nội dung số 07: Xây dựng, cải tạo, nâng cấp về cơ sở hạ tầng, trang thiết bị cho các trạm y tế xã, trong đó ưu tiên các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, xã hải đảo, các xã thuộc vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn Đến năm 2020, có 90% trạm y tế xã có đủ điều kiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế

- Nội dung số 08: Tăng cường cơ sở vật chất cho hệ thống thông tin và truyền thông cơ

sở, trong đó thiết lập mới trên 2.000 đài truyền thanh cấp xã; nâng cấp trên 3.200 đài truyền thanh cấp xã; nâng cấp trên 300 đài phát thanh, truyền hình cấp huyện và trạm

phát lại phát thanh truyền hình; thiết lập mới trên 4.500 trạm truyền thanh thôn, bản xã khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo xa trung tâm xã Đến năm

2020, có 95% số xã đạt chuẩn các nội dung khác của tiêu chí số 8 về Thông tin - Truyền thông

- Nội dung số 09: Hoàn chỉnh các công trình đảm bảo cung cấp nước sinh hoạt cho người dân Đến năm 2020, có 95% dân số nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt hợp

vệ sinh, trong đó 60% sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn của Bộ Y tế; 100% Trường học (điểm chính) và trạm y tế xã có công trình cấp nước và nhà tiêu hợp vệ sinh

* Phát triển sản xuất gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân

Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 10 về thu nhập, tiêu chí số 12 về tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên, tiêu chí số 13 về tổ chức sản xuất trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã thông qua tăng cường năng lực tổ chức, điều hành, hoạt động, kinh doanh cho các hợp tác xã, tổ hợp tác Đến năm 2020, có 80% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 10 về thu nhập và tiêu chí số 12 về tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên, có 85% số xã đạt tiêu chí số 13 về hình thức tổ chức sản xuất

- Nội dung số 03: Tiếp tục thúc đẩy liên kết theo chuỗi giá trị gắn sản xuất với tiêu thụ sản phẩm; thu hút doanh nghiệp đầu tư vào địa bàn nông thôn, trong đó chú trọng công nghiệp chế biến nông lâm sản và công nghiệp thu hút nhiều lao động

- Nội dung số 04: Tiếp tục đổi mới tổ chức sản xuất trong nông nghiệp, thực hiện quyết định 2261/QĐ-TTg ngày 15 tháng 12 năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hỗ trợ phát triển hợp tác xã giai đoạn 2015-2020

- Nội dung số 05: Phát triển ngành nghề nông thôn bao gồm: Bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với phát triển du lịch sinh thái; khuyến khích phát triển mỗi làng nghề một nghề; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, cải tiến mẫu mã bao bì sản phẩm cho sản phẩm làng nghề

- Nội dung số 06: Nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn:

+ Tuyên truyền, tư vấn học nghề và việc làm; rà soát, cập nhật, bổ sung nhu cầu đào tạo nghề; phát triển chương trình đào tạo; hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị đào tạo, phương tiện, trung tâm dịch vụ việc làm - giáo dục nghề nghiệp thanh niên, các trường trung cấp thủ công mỹ nghệ, trường công lập ở những huyện chưa có trung tâm giáo dục nghề nghiệp công lập; đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục nghề nghiệp ở trong và ngoài nước, giáo viên giảng dạy kiến thức kinh doanh khởi sự doanh nghiệp cho lao động nông thôn;

+ Xây dựng các mô hình đào tạo nghề có hiệu quả cho lao động nông thôn theo từng ngành, lĩnh vực để tổ chức triển khai nhân rộng;

+ Đào tạo nghề cho 5,5 triệu lao động nông thôn (bình quân 1,1 triệu lao động/năm), trong đó, hỗ trợ đào tạo trình độ sơ cấp và đào tạo dưới 3 tháng cho 3,84 triệu lao động nông thôn, người khuyết tật, thợ thủ công, thợ lành nghề gắn với nhu cầu của thị trường lao động

* Giảm nghèo và an sinh xã hội

Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 11 về hộ nghèo trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Đến năm 2020, có 60% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 11 về hộ nghèo; giảm tỷ

lệ hộ nghèo bình quân của cả nước từ 1,0% - 1,5%/năm (riêng các huyện, các xã đặc biệt khó khăn giảm 4%/năm) theo chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2016 - 2020

Nội dung:

- Nội dung 01: Thực hiện có hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020

- Nội dung 02: Thực hiện các Chương trình an sinh xã hội ở xã, thôn

* Phát triển giáo dục ở nông thôn

Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 14 về Giáo dục trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Đến năm 2020, có 80% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 14 về giáo dục

Nội dung:

- Nội dung số 01: Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 05 tuổi Bảo đảm hầu hết trẻ em

5 tuổi ở mọi vùng miền được đến lớp để thực hiện chăm sóc, giáo dục 02 buổi/ngày,

đủ một năm học, nhằm chuẩn bị tốt về thể chất, trí tuệ, tình cảm, thẩm mỹ, tiếng Việt

và tâm lý sẵn sàng đi học, bảo đảm chất lượng để trẻ em vào lớp 1

- Nội dung số 02: Xóa mù chữ và chống tái mù chữ Đến năm 2020, độ tuổi 15-60: tỷ

lệ biết chữ đạt 98% (trong đó, tỷ lệ biết chữ của 14 tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn đạt 94%, tỷ lệ biết chữ của người Dân tộc thiểu số đạt 90%); độ tuổi 15-35:

tỷ lệ biết chữ đạt 99% (trong đó, tỷ lệ biết chữ của 14 tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn đạt 96%, tỷ lệ biết chữ của người Dân tộc thiểu số đạt 92%) 100% đơn

vị cấp tỉnh, huyện, 95% đơn vị cấp xã đạt chuẩn xóa mù chữ mức 2

- Nội dung số 03: Phổ cập giáo dục tiểu học Đến năm 2020, duy trì vững chắc kết quả phổ cập giáo dục tiểu học trên 63/63 đơn vị cấp tỉnh, trong đó ít nhất 40% số tỉnh, thành phố đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học cấp độ 3; huy động được 99,7% trẻ 6 tuổi vào học lớp 1, tỉ lệ lưu ban và bỏ học ở tiểu học dưới 0,5% 100% đơn vị cấp tỉnh, 100% đơn vị cấp huyện và 99,5% đơn vị cấp xã phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi theo quy định của Chính phủ

- Nội dung số 04: Thực hiện phổ cập giáo dục trung học cơ sở Đến năm 2020, duy trì vững chắc kết quả phổ cập giáo dục trung học cơ sở trên 63/63 tỉnh, thành phố trong

đó ít nhất 40% số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở mức độ 3

* Phát triển y tế cơ sở, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe người dân nông thôn Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 15 về Y tế trong Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Đến năm 2020, có 70% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 15 về Y tế

Nội dung: Xây dựng và Phát triển mạng lưới y tế cơ sở trong tình hình mới đáp ứng yêu cầu của Bộ Tiêu chí quốc gia về nông thôn mới

* Nâng cao chất lượng đời sống văn hóa của người dân nông thôn

Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 16 về văn hóa của Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới Đến năm 2020, có 75% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 16 về Văn hóa Nội dung:

- Nội dung 01: Xây dựng, phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở, tạo điều kiện để người dân nông thôn tham gia xây dựng đời sống văn hóa, thể thao Góp phần nâng cao mức hưởng thụ văn hóa và tham gia các hoạt động thể thao của các tầng lớp nhân dân, đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí cho trẻ em

- Nội dung 02: Tập trung nghiên cứu, nhân rộng các mô hình tốt về phát huy bản sắc văn hóa, truyền thống tốt đẹp của từng vùng, miền, dân tộc

* Vệ sinh môi trường nông thôn, khắc phục, xử lý ô nhiễm và cải thiện môi trường tại các làng nghề

Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 17 về môi trường trong Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới Đến năm 2020, có 70% số xã đạt tiêu chí số 17 về môi trường; 75% số hộ gia đình ở nông thôn có nhà tiêu hợp vệ sinh; 100% trường học, trạm y tế

xã có nhà tiêu hợp vệ sinh được quản lý và sử dụng tốt

Nội dung:

- Nội dung số 01: Thực hiện hiệu quả Chiến lược quốc gia về cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn đến năm 2020, cải thiện điều kiện vệ sinh, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi vệ sinh và giảm thiểu ô nhiễm môi trường, góp phần nâng cao sức khỏe và

chất lượng cuộc sống cho người dân nông thôn

- Nội dung số 02: Xây dựng các công trình bảo vệ môi trường nông thôn trên địa bàn

xã, thôn theo quy hoạch; thu gom và xử lý chất thải, nước thải theo quy định; cải tạo nghĩa trang; xây dựng cảnh quan môi trường xanh - sạch - đẹp

- Nội dung số 03: Khắc phục ô nhiễm và cải thiện môi trường tại các làng nghề bị ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng

* Nâng cao chất lượng, phát huy vai trò của tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể

chính trị - xã hội trong xây dựng nông thôn mới; cải thiện và nâng cao chất lượng các dịch vụ hành chính công; bảo đảm và tăng cường khả năng tiếp cận pháp luật cho người dân

Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 18 về hệ thống chính trị, dịch vụ hành chính công và tiếp cận pháp luật của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Đến năm 2020, có 95%

số xã đạt chuẩn tiêu chí số 18 về hệ thống chính trị, dịch vụ hành chính công và tiếp cận pháp luật

Nội dung:

- Nội dung 01: Đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, năng lực quản lý hành chính, quản lý kinh tế - xã hội chuyên sâu cho khoảng 500.000 lượt cán bộ, công chức xã (bình quân khoảng 100.000 lượt cán bộ/năm) theo quy định của Bộ Nội vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn mới

- Nội dung 02: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tham gia xây dựng nông thôn mới theo Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới,

đô thị văn minh”

- Nội dung số 03: Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương kiện toàn Ban Chỉ đạo và

bộ máy giúp việc Ban Chỉ đạo các cấp theo hướng đồng bộ, chuyên nghiệp

- Nội dung số 04: Các Bộ, ngành, cơ quan đoàn thể và các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương triển khai Kế hoạch thực hiện Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới”

- Nội dung số 05: Cải thiện và nâng cao chất lượng các dịch vụ hành chính công

- Nội dung số 06: Đánh giá, công nhận, xây dựng xã tiếp cận pháp luật; bảo đảm và tăng cường khả năng tiếp cận pháp luật cho người dân

- Nội dung số 07: Thực hiện cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không 3 sạch”

* Giữ vững quốc phòng, an ninh và trật tự xã hội nông thôn

Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 19 về an ninh, trật tự xã hội của Bộ tiêu chí quốc gia

về nông thôn mới Đến năm 2020, có 98% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 19 về Quốc phòng và An ninh

- Nội dung số 01: Tập huấn nâng cao năng lực, nhận thức cho cộng đồng và người dân, nhất là ở các khu vực khó khăn, vùng sâu, vùng xa, để hiểu đầy đủ hơn về nội dung, phương pháp, cách làm nông thôn mới

- Nội dung số 02: Ban hành Bộ tài liệu chuẩn phục vụ cho công tác đào tạo, tập huấn kiến thức cho cán bộ làm công tác xây dựng nông thôn mới các cấp Tăng cường tập huấn, nâng cao kiến thức, kỹ năng cho cán bộ xây dựng nông thôn mới các cấp (nhất là cán bộ huyện, xã và thôn, bản, cán bộ hợp tác xã, chủ trang trại)

- Nội dung số 03: Xây dựng và triển khai có hiệu quả hệ thống giám sát, đánh giá đồng

bộ, toàn diện đáp ứng yêu cầu quản lý Chương trình trên cơ sở áp dụng công nghệ thông tin

- Nội dung số 04: Truyền thông về xây dựng nông thôn mới

Trong 19 tiêu chí trên các chỉ tiêu chủ yếu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình xây dựng nông thôn mới đó là:

Xây dựng nông thôn mới là một nhiệm vụ quan trọng với nội dung tổng hợp và toàn diện nhằm phát triển kinh tế xã hội, giữ vững ổn định chính trị, quốc phòng, an ninh,

vì thế các tiêu chí phần nào đó đều phản án hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình Vấn đề phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập và việc phát triển các hình thức tổ chức sản xuất, tạo việc làm cho người lao động là vấn đề xuyên suốt của chương trình xây dựng nông thôn mới Vì vậy nhóm tiêu chí về kinh tế, tổ chức sản xuất gồm các tiêu chí: tiêu chí số 10 - thu nhập, tiêu chí số 11 - hộ nghèo, tiêu chí số 12 - lao động có việc làm, tiêu chí số 13 - hình thức tổ chức sản xuất là nhóm tiêu chí phản ánh cụ thể

và chính xác nhất hiệu quả kinh tế của chương trình xây dựng nông thôn mới

Các tiêu chí: tiêu chí số 14 – giáo dục, tiêu chí số 15 – y tế, tiêu chí số 16 - văn hóa, tiêu chí số 17 – môi trường, nội dung các tiêu chí này sẽ phản ánh rõ nét hiệu quả về mặt xã hội của chương trình vì các thay đổi tích cực sau khi thực hiện