Bài mở đầu y học hạt nhân (y học hạt NHÂN SLIDE)

ĐỊNH NGHĨA VÀ KỸ THUẬT YHHN: Y học hạt nhân là một chuyên ngành mới của y học bao gồm việc sử dụng các đồng vị phóng xạ đvpx chủ yếu là các nguồn phóng xạ hở để chẩn đoán, điều trị bệnh

Bài mở đầu

Y học hạt nhân

ĐỊNH NGHĨA VÀ KỸ THUẬT YHHN:

Y học hạt nhân là một chuyên ngành mới của y học bao gồm việc sử dụng các đồng vị phóng xạ (đvpx) chủ yếu là các nguồn phóng xạ hở để chẩn đoán, điều trị bệnh và nghiên cứu y học.

Việc ứng dụng này chủ yếu dựa theo 2

sống để tiêu diệt tế bào bệnh.

KỸ THUẬT ĐÁNH DẤU BẰNG ĐVPX :

(Nguyên lý Hevesy) ĐVPX và đồng vị bền chịu mọi quá trinh sinh lý và sinh hóa như nhau trong

tổ chức sống (không phân biệt được đồng

vị bền và đồng vị phóng xạ trong hoạt

động sinh học).

1943 Nobel Prize Chemistry

the father of Nuclear Medicine

CHẤT ĐÁNH DẤU (TRACER) LÝ TƯỞNG NHẤT CẦN

CÓ CÁC ĐẶC ĐIỂM :

* Có tính chất hoàn toàn giống như đối tượng cần khảo sát.

* Chất đánh dấu được hấp thụ hoàn toàn, nhanh

chóng và chỉ riêng ngay tại cơ quan, mô cần khảo sát (Target Organ).

* Nồng độ ít thay đổi tại chỗ trong suốt quá trình

CÁC MỐC LỊCH SỬ LIÊN QUAN ĐẾN YHHN:

* Năm 1896 Becquerel phát minh ra hiện

tượng phóng xạ (từ quặng U ran).

* Năm 1898 ông bà Marie và Pierre Curie tách được 2 đvpx tự nhiên là Radium và

*     Năm 1923 Paneth lần đầu tiên dùng Pb - 210 và Bi

- 210 làm phương tiện đáng dấu để nghiên cứu động

học và chuyển hóa trong tổ chức sinh học

*      Cũng năm đó Fermi đã tìm ra đồng vị phóng xạ I -

128 và P - 32 , ứng dụng vào việc nghiên cứu tuyến giáp, nghiên cứu chuyển hóa xương (1935), điều trị bệnh máu trắng Năm 1936 tìm ra Na - 24 để nghiên

cứu chuyển hóa chất điện giải Natri

*     Năm 1934 , 2 nhà bác học Irena và Frederick Curie bằng thực nghiệm lần đầu tiên tạo ra đồng vị phóng xạ

nhân tạo P - 30:

13Al27 + 2He4 15P70 + 0N1

* Năm 1932 Chadwick thu được hạt Neutron qua

thực nghiệm:

4 Be 9 + 2 He 4 C 12 + 0 N 1

Với hạt Neutron tạo ra được người ta có được nhiều tiến bộ trong xây dựng các máy gia tốc, một phương tiện hiện nay có ý nghĩa to lớn trong việc điều trị ung thư và sản xuất các đồng vị phóng

xạ ngắn ngày.

* Segre và Seaborg (1938): Tìm ra đồng vị phóng xạ

Tc - 99m từ Mo - 99 Tuy vậy mãi 25 năm sau (1963) mới hiểu hết gía trị

của phát minh đó để sản xuất ra

* Tạo ra Generator Mo - 99  Tc - 99m

Tc - 99m có chu kỳ bán rã ngắn (6 giờ)

*       Năm 1962 có đầu dò lớn đầu tiên với

đường kính tinh thể nhấp nháy NaI (Tl) đến

hơn 20cm, được gọi là Planar Gamma

Camera.

*       Gắn PC với các Gamma Camera và khai thác được nhiều thông tin hữu ích cho

chẩn đoán bệnh.

* Kỹ thuật SPECT (Single Photon Emission

Computerized Tomography) ra đời

*       Tạo ra thiết bị chụp cắt lớp bằng

positron (PET : Positron Emission

Tomography và PET/CT).

NỘI DUNG CỦA Y HỌC HẠT NHÂN:

Y học hạt nhân có 4 nội dung lớn sau đây:

1 Thăm dò chức năng các tế bào, mô, cơ quan

hay hệ thống trong cơ thể bao gồm cả:

2 Chức năng hấp thụ, chuyển hóa, đào thải

3 Động học của các quá trình sinh lý ví dụ như

của hệ tuần hoàn, tiết niệu.

4. xác định thể tích một số khoang, thể tích các

dịch trong cơ thể.

Các gía trị thu được có thể là các đồ thị, biểu đồ,

số xung hoặc gía trị tuyệt đối của hàm lượng.

2 Ghi hình phóng xạ:

- Khởi đầu là kỹ thuật tự chụp hình phóng

xạ (Autoradiography): chụp hình vĩ mô và vi

mô (Macro và Microautoradiography).

- Sau đó là các máy móc và kỹ thuật ghi

hình tĩnh, động và cắt lớp.

CÁC ĐẶC ĐIỂM CẦN LƯU Ý CỦA ĐVPX DÙNG

Giá trị của các phương thức chẩn đoán hình ảnh : Khả năng phát hiện

Cấu trúc so với so với Chức năng

2 tổn thương ung thư

Cấu trúc

Giải phẫu

Bệnh học

Chức năng Hoá sinh Sinh lý bệnh

Y học hạt nhân

Xạ trị lâm

sàng

3 Định lượng các chất có nồng độ thấp:

* Định lượng kích hoạt nơtrôn ( Neutron

Activization Analyis: NAA) : Tạo ra các phản ứng hạt nhân thích hợp để định lượng các yếu tố vi, đa lượng trong các mẫu sinh học (máu, da, tóc ) để chẩn đoán bệnh.

Ví dụ: 55 Mn (n, ) 56 Mn

16 O (n, P) 16 N

Nó cho phép xác định rất chính xác những yếu tố vi lượng: Fe, Sc, Zn, Rb, Mn, Cr, Co, Cu, Cs, K,

Th, Au, Mg, Na, Br, As, I hoặc những yếu tố đa

lượng như C, O, N, Ca trong cơ thể.

* Định lượng miễn dịch phóng xạ (RIA và IRMA).

4 Điều trị bằng kỹ thuật y học hạt nhân:

- Sử dụng tác dụng sinh học các bức xạ ion

hóa lên các mầm bệnh, tế bào bệnh.

- Nội dung này đã làm cho y học hạt nhân

như một khoa lâm sàng

- Nó cũng tạo ra những lợi ích thiết thực và luôn luôn đổi mới trong y học hạt nhân.

CÁC KỸ THUẬT XẠ TRỊ BAO GỒM:

*    Điều trị chiếu ngoài (Teletherapy) sử dụng các tia X, tia Gamma cứng và cả các máy gia tốc để diệt

các tế bào ung thư.

*     Điều trị áp sát (Brachytherapy) bao gồm cả các nguồn kín (Kim, hạt ) và nguồn hở (Applicator) sử dụng các đồng vị phóng xạ phát ra beta cứng hoặc

gamma mềm

Kỹ thuật điều trị áp sát đã được cải tiến làm xuất hiện các phương pháp mới như điều trị nạp nguồn sau (After Loading Therapy), hoặc Gamma Knife để

chia các bệnh về mạch máu trong hộp sọ.

*    Điều trị bằng các nguồn hở (Curietherapy): Dựa vào các hoạt động chuyển hóa bình thường hoặc thay đổi bệnh lý cho các nguồn hở phóng xạ vào đến các tổ chức đích (Target Tissue) bị bệnh để

điều trị

- Đôi khi người ta còn đưa được các đồng vị phóng xạ vào các tổ chức đích nhờ vào qúa trình cơ học hoặc dụng cụ nội soi như đưa vào khí phế quản và phổi nhờ sự thông khí (Ventilation), vào dạ dày (nhờ động tác

nuốt), vào các tế bào máu (nhờ tuần hoàn

máu)

- Bằng các nguồn phóng xạ hở thích hợp ngày nay có thể điều trị được một số bệnh tuyến giáp, bệnh máu, cơ xương khớp, tắc mạch vành và nhiều bệnh ung thư cùng di

căn của nó.

VAI TRÒ CỦA YHHN TRONG CÁC CHUYÊN

KHOA KHÁC:

YHHN phát huy mạnh mẽ vai trò của mình trong chẩn đoán bệnh do rối loạn, thay đổi trên hình ảnh ghi được và trong điều trị của các chuyên

khoa sau đây:

- Nội tiết đặc biệt là tuyến giáp.

- Tim mạch học nhất là chẩn đoán sớm thiếu máu

cơ tim từ khi đang là tạm thời và cục bộ.

- Ung thư các loại.

- Hoạt động chức năng và động học của hệ tiết

ƯU NHƯỢC ĐIỂM CỦA YHHN:

1)   Ưu điểm:

- Không phải là kỹ thuật phức tạp.

- Cho kết qủa chính xác, nhanh.

- Cho hình ảnh về chức năng

* Khối lượng các chất đánh dấu rất nhỏ,không gây nên một sự ảnh hưởng nào đến hoạt động của tổ

chức sống.

* Các kỹ thuật áp dụng trong y học hạt nhân không

gây thương tổn (Non - invasive)

* Liều chiếu xạ cho bệnh nhân nhỏ hơn hoặc bằng các nghiệm pháp tương đương khi dùng tia X Hơn thế nữa với một liều chiếu nhất định từ đồng vị phóng xạ chúng ta có thể khảo sát hoặc ghi hình

nhiều lần

Xin trân trọng cảm ơn !