3/ Ăn quả nhớ kẻ trồng cây: Đợc ăn quả trái thì cần nhớ đến công lao của ngời trồng cây, ý nói đợc hởng thành quả tốt đẹp cần tỏ lòng biết ơn những ai đã góp phần làm nên thành quả đó
Trang 1Bài soạn Tiếng Việt câu lạc bộ 4+5
Giải nghĩa: Thành ngữ - Tục ngữ Việt Nam
1/ Anh em nh thể tay chân: Anh ( chị ) em trong một gia đình đợc ví
nh tay với chân thuộc cùng một cơ thể con ngời ý nói anh ( chị ) và em có quan hệ gắn bó mật thiết, cần phải thơng yêu giúp đỡ lẫn nhau
2/ Ăn cây nào rào cây ấy: Ăn ( hoặc đợc hởng sự chăm sóc, nuôi dỡng) ở
đâu của ngời nào thì phải lo bảo vệ, giữ gìn cho ngời đó
3/ Ăn quả nhớ kẻ trồng cây: Đợc ăn quả ( trái ) thì cần nhớ đến công lao
của ngời trồng cây, ý nói đợc hởng thành quả tốt đẹp cần tỏ lòng biết ơn những ai đã góp phần làm nên thành quả đó
4/ Ăn vóc học hay: Có ăn mới có sức vóc, có học mới biết điều hay lẽ phải
trong cuộc sống
5/ Bão táp ma sa: Táp; vỗ mạnh, đập mạnh vào Sa; rơi thẳng xuống; ý nói
khó khăn, thử thách lớn
6/ Cày sâu quốc bẫm: Làm ăn cần cù; chăm chỉ ( trong nghề nông ).
7/ Cắt da cắt thịt: Thờng chỉ cơn rét tê buốt nh dao cắt vào da thịt 8/ Cây ngay không sợ chết đứng: ý nói ngời sống ngay thẳng, trung
thực thì không sợ điều gì
9/ Chân cứng đá mềm: ý nói mạnh giỏi vợt qua đợc khó khăn, thử thách
( thờng dùng trong lời chúc )
10/ Chân lấm tay bùn: Chỉ sự lao động vất vả, cực nhọc ( ở nông thôn ) 11/ Chết đứng còn hơn sống quỳ: Thà chết một cách đàng hoàng, hiên
ngang còn hơn sống nhục nhã đớn hèn ( phải quỳ gối trớc ngời khác)
12/ Chết vinh còn hơn sống nhục: Thà chết vinh quang còn hơn sống
nhục nhã
13/ Chó treo mèo đậy: Treo cho cao đậy cho kín, chắc thì mới tránh đợc
chó mèo ăn vụng ý nói cẩn thận chu đáo, đề cao cảnh giác
14/ Chọn bạn mà chơi: Chọn ngời tốt đáng tin cậy để quan hệ gần gũi
thì sẽ có ảnh hởng tốt
15/ Chôn rau cắt rốn: Nơi sinh trởng, quê hơng.
16/ Chớp bể ma nguồn: Chớp ở ngoài bể ( biển ) ma ở trên nguồn ( rừng )
ý nói thời tiết xấu
17/ Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì ma: Chớp ở phía đông lúc sáng
rồi vụt tắt, lặp lại nhiều lần ( nhay nháy ) lúc gà gáy thì trời sẽ ma ( kinh nghiệm xem thời tiết )
18/ Cha bắt đợc cọp đã bán da cọp: Nói về những ngời có thói huênh
hoang; cha làm đợc gì mà đã khóc khoang nhng kết quả tởng tợng
19/ Có vào hang cọp mới bắt đợc cọp: ý nói phải có lòng dũng cảm dám
xông xáo vào nơi khó khăn, nguy hiểm thì mới làm nên việc lớn
20/ Con lợn có béo cỗ lòng mới ngon: Mối quan hệ giữa hình thức bên
ngoài ( thấy trớc ) và cái bên trong ( thấy sau ) của sự vật; biểu hiện bên ngoài có tốt thì bên trong mới có giá trị cao
21/ Dai nh đỉa đói: Rất dai, bám chặt khó dứt ra đợc.
22/ Dám nghĩ dám làm: Mạnh dạn, dũng cảm, trong suy nghĩ, hành
động, dám nghĩ và làm những điều mới mẻ khó khăn
23/ Dốt nh bò: Quá dốt không biết gì.
Trang 224/ Dữ nh cọp: Hung dữ độc ác và đáng sợ.
25/ Đắp đập be bờ: Đem công sức để xây dựng, làm nên một việc gì
đó
26/ Đến nơi đến chốn: Làm việc hoặc bàn bạc thảo luận một cách chu
đáo, đầy đủ
27/ Đi ngợc về xuôi: Đi theo những hớng khác nhau, ngợc chiều nhau thờng
có ý nói sự chạy vạy
28/ Đi một ngày đàng học một sàng khôn: Vào đời hoà nhập, với xã hội
rộng lớn thì học đợc nhiều điều hay làm cho ta thêm khôn lớn, mở mang
đợc trí óc
29/ Đói cho sạch rách cho thơm: Dù phải sống khó khăn thiếu thốn con
ngời cũng luôn phải giữ đợc phẩm chất đạo đức trong sáng đẹp đẽ
30/ Đổ mồ hôi sôi nớc mắt: Làm lụng vất vả, cực nhọc bỏ nhiều công sức 31/ Đông nh hội: Tụ tập rất đông ngời, ồn ào náo nhiệt, vui vẻ.
32/ Đồng chua nớc mặn: Ruộng đất xấu ở vùng ven biển ( đất chua mặn
) khó trồng trọt, làm ăn sinh sống
33/ Đồng trắng nớc trong: Nơi đồng trũng nớc ngập, khó bề cày cấy,
trồng trọt để làm ăn sinh sống
34/ Đồng sức đòng lòng: Chung lòng góp sức lại với nhau.
35/ Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng: Gần những ngời xấu hoàn
cảnh xấu thì cũng bị ảnh hởng theo chiều hớng xấu Gần những ngời tốt hoàn cảnh tốt thì cũng dễ dàng con nguời có phẩm chất trong sáng đẹp
đẽ
36/ Gầy nh cò hơng: Gầy gò và cao lêu đêu.
37/ Giẫy lên nh đỉa phải vôi: Có thái độ, cử chỉ phản ứng một cách
mạnh mẽ
38/ Giấy rách phải giữ lấy lề: Dù nghèo đói khó khăn, con ngời cũng phải
giữ cho đợc phẩm chất trong sáng, nhân cách đẹp đẽ của mình
39/ Hai sơng một nắng: ý nói sự vất vả nhọc nhằn của ngời nông dân
phải làm việc liên tục trong ngày từ sáng sớm đến chiều tối
40/ Hẹp nhà rộng bụng: Nhấn mạnh lòng tốt và sự bao dung đối với ngời
khác ( dù bản thân còn khó khăn vất vả )
41/ Học đâu hiểu đấy: Sáng dạ tiếp thu nhanh những gì đã học.
42/ Học một biết mời: Thông minh, sáng tạo, không những có khả năng
học tập, tiếp thu đầy đủ mà còn có thể tự phát minh phát triển, mở rộng
đợc những điều đã học
43/ Học đi đôi với hành: Học đợc nhiều điều gì phải tập làm theo điều
đó thì việc học mới có ích lợi
44/ Học hay cày giỏi: Nói về ngời học cũng giỏi mà lao động cũng giỏi 45/ Học tày không tày học bạn: Học những điều do thày cô giáo hớng
dẫn, dạy bảo là quan trọng, nhng học ở bạn bè cũng rất cần thiết vì bạn sẽ giúp ta biết đợc những điều bổ ích đôi khi không có trong bài học của thày cô giáo
46/ Học nh cuốc kêu: Học phát ra thành tiếng liên tục nh tiếng chim cuốc
kêu
47/ Hót nh khiếu: Hay nói, nói nhiều nh chim khiếu.
48/ Kẻ ở ngời đi: ý nói sự chia li, mỗi ngời một ngả.
49/ Khóc nh ri: Nhiều tiếng khóc cùng vang lên một lúc, râm ran kéo dài 50/ Khoẻ nh voi: Rất khoẻ, khoẻ nh con voi.
Trang 351/ Không biết phải hỏi muốn giỏi phải học: ý nhắc nhở đề cao tinh
thần học hỏi, không giấu những điều mình cha biêt
52/ Không thầy đố mày làm nên: Không có thày cô dạy bảo thì không
có hiểu biết để làm nên đợc mọi việc gì có ích
53/ Khúc ruột trên khúc ruột dới: Chỉ quan hệ gia đình có thứ bậc trên
dới, gần gũi, gắn bó mật thiết nh: quan hệ anh em, chị em
54/ Kính thầy yêu bạn: Kính trọng thầy cô giáo, yêu quí bạn bè (đó là
những nết tốt của ngời học sinh)
55/ Lá lành đùm lá rách: Đùm bọc cu mang giúp đỡ lẫn nhau trong khó khăn
hoạn nạn
56/ Lẩn nh chạch: Lẩn tránh, lẩn trốn rất nhanh khó bề tìm thấy(giống nh
chạch lẩn dới bùn)
57/ Lên thác xuống ghềnh: Trải qua nhiều phen gian nan nguy hiểm (thử
thách gay go)
58/ Lớn nhanh nh thổi: Lớn lên phát triển rất nhanh.
59/ Lủi nh cuốc: Lủi tránh, trốn tránh rất nhanh (giống nh con chim cuốc chui
lủi trong bụi rậm
60/ Mang nặng đẻ đau: Công lao to lớn của ngời mẹ khi thai nghén, nuôi
dỡng con cái
61/ Máu chảy ruột mềm: Tình thơng yêu giữa nhng ngời ruột thịt, cùng
nòi giống
62/ Mèo nhỏ bắt chuột con: Làm việc ở mức vừa phải, hợp với khả năng,
sức lực của mình
63/ Môi hở răng lạnh: Anh chị em trong một gia đình phải thơng yêu
giúp đỡ nhau ( vì ngời này gặp chuyện không may thì ngời khác cũng bị thiệt thòi )
64/ Một chữ cũng là thày, nửa chữ cũng là thày: Ngời dạy mình dù
nhiều hay ít mình cũng phải tôn trọng là thày giáo của mình
65/ Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ: Tàu có nghĩa là chuồng ngựa, ý
nói sự cảm thông thơng yêu lẫn nhau của những ngời trong gia đình,
đồng loại trong lúc hoạn nạn
66/ Một nắng hai sơng: Sự vất vả nhọc nhằn, lặng lẽ triền miên của ngời
nông dân phải lao động liên tục trong ngày từ sáng sớm đến chiều tối
67/ Muôn hình muôn vẻ: Nhiều hình dạng, nhiều vẻ, đa dạng, phong
phú
68/ Ma dây gió giật: Chỉ thời tiết khó khăn, gây trở ngại trong cuộc sống
( ma to kéo dài, gió bão lớn )
69/ Ma thuận gió hoà: Thời tiết rất thuận lợi để canh tác.
70/ Nhanh nh cắt: ( Cắt là loại chim bay nhanh, linh hoạt).
71/ Nhiều sao thì nắng vắng sao thì ma: Kinh nghiệm xem thời tiết,
hễ thấy có nhiều sao trên bầu trời ban đêm thì ngày hôm sau trời sẽ
nắng, hễ không có sao thì trời hôm sau sẽ ma
72/ Nh môi với răng: Quan hệ gắn bó khăng khít.
73/ Nh thiêu nh đốt: Rất nóng và khó chịu, thờng nói về thời tiết.
74/ Nói trớc quên sau: Hay quên hoặc đãng trí không nhớ những gì
mình đã nói trớc đó
75/ Nói nh khiếu: Nói nhiều, nói liến thoắng hay nối.
76/ Non sông gấm vóc: ( Gấm và vóc là hai thứ hàng dệt bằng tơ lụa
đẹp, quý ) nói về vẻ đẹp và sự giàu có của đất nớc
Trang 477/ Non xanh nớc biếc: Phong cảnh thiên nhiên núi non, sông nớc xinh
đẹp
78/ Quân dân một lòng: Chỉ sự đoàn kết nhất trí ( đồng lòng ) giữa
quân đội và dân chúng
79/ Quê cha đất tổ: Quê hơng nơi tổ tiên, ông cha đã c trú từ lâu đời 80/ Quyết chiến quyết thắng: Quyết tâm chiến đấu và chiến thắng 81/ Ra khơi vào lộng: ( Khơi tức là vùng biển xa bờ, lộng là vùng biển gần
bờ ) công việc làm ăn vất vả của ngời dân vùng biển
82/ Rống nh bò: Kêu la rất to, ầm ĩ.
83/ Ruộng nẻ chân chim: Cảnh ruộng đồng bị nứt nẻ ( trông giống nh
vết chân chim ) vì hạn hán thiếu nớc
85/ Sẩy cha còn chú, sẩy mẹ bú dì: Trong một gia đình nếu cha mất
sớm thì nhờ cậy vào chú, mẹ mất sớm nhờ cậy vào dì ( chỉ sự cu mang, giúp đỡ lẫn nhau trong họ hàng ruột thịt )
86/ Siêng học siêng làm: Chăm học, chăm làm ( học và làm một cách
th-ờng xuyên, đều đặn có ý thức )
87/ Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ: Có làm thì mới có ăn,
không làm thì không có ăn
88/ Tấc đất tấc vàng: Đất có giá trị cao, quý nh vàng, cần phải tận dụng
khai thác
89/ Thẳng cánh cò bay: Khoảng không gian hoặc ruộng đất rộng mênh
mông, bao la nhng không có giới hạn
90/ Thơng con quý cháu: Tình cảm yêu thơng quý mến con cháu của
ông bà
91/ Thơng ngời nh thể thơng thân: Có tình cảm yêu thơng, quý mến
đối với ngời khác giống nh yêu thơng chính bản thân mình
92/ Thuận buồm xuôi gió: Thuận lợi chót lọt không trở ngại khó khăn trong
công việc, hoạt động
93/ Thức khuya dậy sớm: Làm ăn vất vả khó nhọc.
94/ Tóc bạc da mồi: ( Da mồi: là da ngời già lốm đốm màu nâu nhạt nh
màu của con đồi mồi sống ở biển )
Nói về ngời già tuổi cao sức yếu
95/ Tốt gỗ hơn tốt nớc sơn: Xấu ngời đẹp nết còn hơn đẹp ngời
Con ngời quý giá ở phẩm chất đạo đức, ngời có hình dáng bên ngoài không đẹp nhng có đạo đức tốt ( đẹp nết ) vẫn đáng quý hơn ngời có hình dáng đẹp mà không có đạo đức tốt
96/ Trăm hoa đua nở: Nhiều vẻ nhiều dạng cùng đua nhau phô bày.
97/ Trăng quầng thì hạn, trăng tán thì ma: Kinh nghiệm xem thời tiết
của nhân dân ta: “Trăng quầng” trăng có quầng sáng nhiều màu sắc hiện
ra thành vòng bao quanh báo trớc thời tiết sẽ hạn hán không có ma “trăng tán” trăng có vòng sáng mờ nhạt bao quanh báo trớc trời sẽ có ma
98/ Trèo đèo vợt suối: ý nói sự chịu đựng gian khổ vợt qua mọi khó khăn 99/ Trên kính dới nhờng: Cách c sử tốt đẹp của con ngời kính trọng ngời
bề trên mình, nhờng nhịn ngời bề dới mình
100/ Trong xóm ngoài làng: Ngòi trong cùng một xóm chung một làng ý
nói quan hệ rộng rãi khắp nơi mình sống
101/ Trung với nớc hiếu với dân: Trung thành với đất nớc ( Tổ quốc ),
hiếu nghĩa ( kính trọng, biết ơn ) với nhân dân
Trang 5102/ Uống nớc nhớ nguồn: Đợc uống nớc cần nhớ đến nguồn, nơi bắt đầu
của dòng suối í nói phải biết ơn những ai cu mang, giúp đỡ mình
103/ Vì nớc quên mình: Sẵn sàng hy sinh tất cả cho đất nớc ( tổ quốc )
của mình
104/ Việc làng việc nớc: Việc của làng xóm, của đất nớc ý nói việc chung
vì lợi ích của mọi ngời
105/ Việc nhà thì nhác việc chú bác thì siêng: Chỉ quan tâm chú ý
đến việc ngời khác, không để ý đến việc nhà
106/ Việc nhỏ nghĩa lớn: Việc làm tuy nhỏ nhng có ý nghĩa hoặc giá trị
lớn lao
107/ Vui nh tết: Rất vui sớng, phấn khởi mừng rỡ.
108/ Vuốt râu cọp ( hùm ): Hành động liều lĩnh, dại dột đầy nguy
hiểm
109/ Yêu nớc thơng nòi: Yêu đất nớc ( tổ quốc ) thơng giống nòi, ý nói về
lòng yêu đất nớc của con ngời
110/ Yếu nh sên: Sức rất yếu đuối ( nh con sên ).
111/ Ăn chẳng nên đọi- ăn không nên miếng.
Nói chẳng nên lời- nói không nên lời.
Đọi: là bát, chén, tô,
112/ Ăn trông nồi, ngồi trông hớng: Khi ăn phải để ý mọi ngời xung
quanh, khi ngồi cũng phải để ý mà ngồi cho đúng vị trí bề bậc, đúng t thế- Khuyên chúng ta học cách ăn học cách ngồi