Giảng dạy các môn học có nội dung về văn hóa trong chương trình đào tạo đại học ngành du lịch (qua khảo sát tại thành phố Hồ Chí Minh)

Tuy vẫn trên cơ sở lấy người học làm trung tâm, vẫn có thời gian cho sinh viên thảo luận và có hình thức thi thuyết trình, nhưng có thể do định kiến về vai trò không quan trọng của c[r]

Trang 1

GIẢNG DẠY CÁC MÔN HỌC CÓ NỘI DUNG VỀ VĂN HÓA

TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC NGÀNH DU LỊCH

(QUA KHẢO SÁT TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH)

LƯU TUẤN ANH *

Tóm tắt

Hiện nay việc đưa các môn học có nội dung về văn hóa vào chương trình đào tạo bậc đại học khối ngành Du lịch ở các trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh diễn ra trong 3 mức độ là cần thiết, bình thường và không cần thiết Thực tế công việc ở ngành nghề du lịch cho thấy người làm trong ngành cần có sự am hiểu và khả năng ứng dụng kiến thức về một loại văn hóa nào đó để làm việc thuận lợi và hiệu quả hơn Bài viết đánh giá cao việc giảng dạy các môn học có nội dung về văn hóa ở khối ngành

Du lịch bậc đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh trên cơ sở phân tích thực trạng chương trình đào tạo của các trường và đề xuất một số định hướng giảng dạy hiệu quả này.

Từ khóa: Ngành Du lịch, văn hóa giáo dục, chương trình đào tạo, giáo dục đại học, đào tạo du lịch,

Thành phố Hồ Chí Minh

Abstract

Currently, the subjects with cultural content have been added into the university training program

of tourism industry at universities in Ho Chi Minh City at 3 levels: necessary, normal and unnecessary through the number of subjects with cultural content and credits arranged in the program There are some subjects or faculties of tourism that do not even teach subjects with cultural content Actual working in the tourism industry shows that people in the industry need to have the knowledge and ability to apply knowledge of a certain culture to work more smoothly and effectively The article highly appreciates the teaching of subjects with cultural content at higher education in Ho Chi Minh City on the basis of analyzing the status of the training programs and suggesting some effective teaching directions.

Keywords: Tourism industry, educational culture, training programs, higher education, tourism

training, Ho Chi Minh City

Đặt vấn đề

Việc xây dựng các chương trình đào

tạo (CTĐT) hợp lý là một trong

những tiêu chuẩn quan trọng đầu

tiên quyết định tính hiệu quả của công tác

giáo dục ở các trường đại học Nó là kim chỉ

nam để các ngành, bộ môn, khoa định hướng

chiến lược đào tạo trong suốt những năm học

của sinh viên, đồng thời cũng là phương tiện quảng bá thu hút đối tượng học sinh chuẩn

bị bước vào cánh cửa đại học lựa chọn ngành nghề cho họ CTĐT càng khoa học, cụ thể sẽ càng giúp người quản lý kiểm soát được quá trình đào tạo và xử lý kịp thời những vấn đề liên quan đến các môn học, ngành học Hiện nay, du lịch đang là ngành học hấp dẫn, hầu như có mặt ở các trường đại học tại Tp Hồ

Trang 2

nghiên cứu các khía cạnh như nội dung giảng

dạy trong CTĐT của ngành Du lịch ở các trường

cần thiết được thực hiện vì mục tiêu nâng cao

chất lượng học tập và năng lực chuyên môn

của sinh viên, đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã

hội và theo kịp xu hướng đào tạo chung ở Việt

Nam cũng như trên thế giới

Bài viết đánh giá thực trạng phân bổ các

môn học có nội dung về văn hóa trong CTĐT

bậc đại học chính quy khối ngành Du lịch ở Tp

Hồ Chí Minh trên cơ sở khảo sát 6 CTĐT tiêu

chuẩn của 6 trường Từ đó đề xuất một số định

hướng giảng dạy hiệu quả các môn học có nội

dung về văn hóa Phương pháp nghiên cứu hệ

thống và phương pháp nghiên cứu so sánh

được vận dụng kết hợp để làm rõ các nội dung

trong bài viết

1 Nhu cầu cần thiết giảng dạy các môn học

có nội dung về văn hóa trong chương trình

đào tạo bậc đại học khối ngành Du lịch

Du lịch trong cách hiểu đơn giản thường bị

đánh đồng với lữ hành, tức là đi du lịch Theo

đó, việc ăn uống, ngủ nghỉ, mua sắm, giải

trí trong suốt chuyến đi du lịch chỉ là những

phát sinh đáp ứng các nhu cầu tức thời của

con người mà không phải là yếu tố chính yếu

thuộc về du lịch Đây là cách hiểu hẹp của từ

du lịch bị giới hạn trong ý nghĩa của một động

từ, một hành động Nếu hiểu đầy đủ thì du

lịch phải là một quá trình trong đó bao gồm

các hành động, nhu cầu của con người được

diễn ra và phát sinh trong các chuyến đi Khi

đưa du lịch vào trong giảng dạy chính quy ở

các trường đại học thì cần thiết phải hiểu nó

theo nghĩa rộng ở phạm vi của một lĩnh vực,

một khối ngành (cũng có thể gọi là ngành),

tức là không chỉ có mỗi lữ hành Trong Chương

5 của Luật Du lịch Việt Nam năm 2017 đã xác

định cụ thể việc kinh doanh du lịch bao gồm

kinh doanh dịch vụ lữ hành, kinh doanh vận

tải khách du lịch, kinh doanh lưu trú du lịch,

kinh doanh dịch vụ du lịch khác (như dịch vụ

ăn uống, dịch vụ mua sắm, dịch vụ thể thao,

dịch vụ vui chơi, giải trí, dịch vụ chăm sóc sức

khỏe, dịch vụ liên quan khác phục vụ khách du

lịch) [3, chương V]

“Trong thời gian học tập ở đại học, do ảnh

hưởng của giảng dạy các môn khoa học xã hội,

chuyên ngành và các môn khác và do tham gia vào đời sống xã hội nên xu hướng nghề nghiệp của nhân cách được hình thành và phát triển ở sinh viên” [4, tr.74] Trong nhận định này, các môn khoa học xã hội được liệt kê đầu tiên, là một trong bốn yếu tố tác động đến sự phát triển của sinh viên bên cạnh các môn chuyên ngành, các môn học khác và đời sống xã hội Thực tế đã minh chứng cho nhận định này khi các môn học trong khối kiến thức khoa học xã hội (hiểu theo nghĩa rộng) luôn là một phần của các CTĐT bậc đại học ở Việt Nam, trong đó bao gồm các môn học có nội dung về văn hóa cùng tham gia vào việc hình thành tri thức và năng lực của sinh viên Văn hóa gắn liền với du lịch, kiến thức về văn hóa vốn không thể thiếu cho các công việc trong ngành Du lịch Tùy vào đặc tính của công việc, môi trường làm việc, tính cách của các đối tượng khách hàng và thị trường, các đối tác, địa phương sở tại hay các điểm đến mà người làm du lịch cần thiết có sự

am hiểu và có thể thực hành những nội dung văn hóa nào đó Những nội dung văn hóa đó

có thể được nhận thức rõ ràng hoặc không

rõ ràng trong hoạt động du lịch ở dạng kinh nghiệm và thói quen thông qua cách thức tổ chức và ứng xử của các bên với du lịch Việc sinh viên không được đào tạo về các nội dung văn hóa cần có cho nghề nghiệp ngay từ lúc còn trên ghế nhà trường sẽ gây ra một vài bất lợi cho họ khi đi làm như: (1) Các thông tin về văn hóa mà họ thu thập được có thể lấy từ những nguồn không chính thống nên dễ bị sai lệch, phiến diện hoặc không đầy đủ; (2) Sẽ

bị rối rắm nếu họ không biết cách bao quát, hệ thống và phân tích các thông tin

Trong phạm vi của lĩnh vực du lịch, lữ hành

là ngành cần thiết có kiến thức về văn hóa nhất Hướng dẫn viên ở cả 3 thị trường (nội địa, Inbound, Outbound) đều phải có sự am hiểu văn hóa ngoài kỹ năng nghiệp vụ, chẳng hạn

về lịch sử văn hóa các di tích, văn hóa ứng xử với khách trong các tour tuyến (nhất là khách đến từ các vùng miền khác nhau và các quốc gia khác), ý nghĩa của các di sản, văn hóa bảo đảm đời sống của cư dân địa phương… Những người làm công tác quản lý, tổ chức các hoạt động lữ hành ở các công ty du lịch ngoài khả năng về quản trị cũng cần hiểu biết về văn hóa

Trang 3

để có thể xây dựng được các chương trình tour

hấp dẫn, giao tiếp hiệu quả với các kiểu đối tác

và khách hàng (gồm khách hàng bên trong và

khách hàng bên ngoài), huấn luyện về các kỹ

năng cho nhân viên (chẳng hạn kỹ năng xây

dựng bài thuyết minh), tổ chức hoặc phối hợp

tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về văn hóa vùng

miền trong du lịch… Ngoài ra, những người

làm việc ở các nhà hàng, khách sạn cũng cần

được trang bị kiến thức về văn hóa liên quan

đến công việc, chẳng hạn văn hóa ẩm thực,

văn hóa giao tiếp, văn hóa các nước, để biết

cách ứng xử, có phương án phát triển sản

phẩm ẩm thực hoặc thiết kế không gian kinh

doanh phù hợp với các đối tượng khách hàng

mục tiêu Những người làm trong ngành giải

trí hoặc tổ chức sự kiện lại càng phải am hiểu

về văn hóa vì tính đa dạng và gắn liền với các

khía cạnh đời sống văn hóa - xã hội của các sự

kiện Thậm chí, ngay cả tài xế đưa đón khách

du lịch cũng cần biết ít nhất là văn hóa giao

tiếp với hướng dẫn viên và với du khách trên

xe trong các chuyến đi

Nói chung, dù ở cấp độ nhân viên hay quản

lý, dù phải trực tiếp ra ngoài hướng dẫn hay

làm những công việc trong nhà thì người làm

du lịch đều cần phải am hiểu ít nhiều về văn

hóa, văn hóa nào hay trình độ am hiểu thế

nào thì tùy vào tính chất của công việc và môi

trường làm việc của họ

Có thể tổng kết 4 nhóm văn hóa mà người

làm trong ngành du lịch cần biết, đó là: (1) Văn

hóa Việt Nam, cụ thể là các điểm đến ở từng

vùng miền; (2) Văn hóa thế giới, cụ thể là điểm

đến ở các nước; (3) Văn hóa tổ chức, (4) Văn hóa

ứng xử, văn hóa giao tiếp với môi trường làm

việc, đồng nghiệp, khách hàng và đối tác Sự

thích ứng xã hội của sinh viên được hình thành

từ hai quá trình là giáo dục - giáo dưỡng và xã

hội hóa Trong đó, sự giáo dục và giáo dưỡng

“được thực hiện bởi xã hội mà trước hết là nhà

trường và hướng vào việc phát triển những

tiềm năng nhất định về tri thức và hệ thống

các giá trị cho cá nhân” [4, tr.74] Trường đại học

là cơ sở chính quy, chuyên nghiệp về giáo dục

và đào tạo của các địa phương, quốc gia Một

ngành học hay một khoa về du lịch được mở ra

thì chắc chắn phải trải qua quá trình đăng ký,

nước, đảm bảo sinh viên sau khi tốt nghiệp là nguồn nhân lực du lịch đủ trình độ và kỹ năng Thiết nghĩ, các trường cần có CTĐT về du lịch

đảm bảo quy tắc mà chúng tôi gọi là 3Đ: đúng

đắn, đầy đủ và đáp ứng Đúng đắn chính là đúng

về phương pháp, đúng về nội dung, đúng về chuẩn mực và đạo đức nghề nghiệp theo quy

định của xã hội, quốc gia và thế giới Đầy đủ

tức là đầy đủ về kiến thức, đầy đủ về kỹ năng

để hướng tới đạt được sự đầy đủ về khả năng

Đáp ứng ở đây nghĩa là nguồn nhân lực được

đào tạo phải thỏa mãn được nhu cầu và yêu cầu của xã hội, ít nhất cũng là cơ bản, để trong tương lai có thể trở thành nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao cho xã hội Chúng tôi cho rằng, trong cả 3Đ này thì văn hóa, từ việc rèn luyện văn hóa học đường để sinh viên có thể thích ứng với xã hội cho đến nội dung học tập

về văn hóa trong CTĐT để sinh viên thích ứng với sự đa dạng của ngành nghề trong du lịch, vẫn luôn là yếu tố chắc chắn không thể thiếu Hiện tại, ngành Du lịch ở các trường đại học tại Việt Nam nói chung, Tp Hồ Chí Minh nói riêng được đào tạo theo 3 hướng: (1) Hướng

du lịch nói chung, như bộ môn hoặc khoa Du lịch; (2) Hướng văn hóa du lịch và đất nước học, như các bộ môn hoặc khoa Văn hóa du lịch, Việt Nam học - du lịch; (3) Hướng quản trị, như bộ môn Quản trị du lịch, Quản trị lữ hành, Quản trị nhà hàng - khách sạn, có thể trực thuộc khoa Quản trị du lịch - nhà hàng - khách sạn, khoa Quản trị kinh doanh hoặc khoa Kinh

tế Dù cho ngành Du lịch được đào tạo theo hướng nào, tác giả bài viết vẫn đánh giá cao việc đưa các môn học có nội dung về văn hóa vào trong các CTĐT bậc đại học nhằm mục tiêu vì sự thích ứng tốt nhất với xã hội và nghề nghiệp của sinh viên, bởi lẽ “thích ứng tốt sẽ tạo thành cơ sở cho sự ổn định nghề nghiệp” [4, tr.74] cho sinh viên sau khi tốt nghiệp

2 Thực trạng phân bổ các môn học có nội dung về văn hóa trong chương trình đào tạo bậc đại học ngành Du lịch ở các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh

Bài viết khảo sát 6 CTĐT tiêu chuẩn bậc đại học chính quy (giảng dạy bằng tiếng Việt) ngành Du lịch từ 6 trường đại học ở Tp Hồ Chí

Trang 4

của các trường, đó là: CTĐT ngành Quản trị dịch

vụ Du lịch và Lữ hành của Trường Đại học Văn

Lang (khóa 2019 - 2023), CTĐT ngành Quản trị

dịch vụ Du lịch và Lữ hành của Trường Đại học

Công nghệ Tp Hồ Chí Minh - HUTECH (áp dụng

từ khóa tuyển sinh năm 2019), CTĐT ngành Du

lịch của Trường Đại học Văn Hiến (áp dụng từ

khóa tuyển sinh năm 2018), CTĐT ngành Du

lịch của Trường Đại học Văn hóa Tp Hồ Chí Minh

(ban hành vào tháng 8 năm 2019), CTĐT ngành

Quản trị dịch vụ Du lịch và Lữ hành của Trường

Đại học Ngoại ngữ - Tin học Tp Hồ Chí Minh

- HUFLIT (áp dụng từ khóa tuyển sinh năm

2015), CTĐT ngành Quản trị Du lịch - Nhà hàng

- Khách sạn của Trường Đại học Hùng Vương

Tp Hồ Chí Minh (áp dụng từ năm học 2017 -

2018) (Bảng 1).

Kết quả khảo sát cho thấy có 5 CTĐT chọn

dạy môn Cơ sở văn hóa Việt Nam trong khối

kiến thức giáo dục đại cương Ngoài ra, Môn

Văn hiến Việt Nam của Trường Đại học Văn

Hiến nếu theo tên gọi thì vẫn có nội dung

tương đồng với môn Cơ sở văn hóa Việt Nam

Khối kiến thức này thường được giảng dạy

vào khoảng học kỳ 1 và học kỳ 2 của năm thứ

nhất, nghĩa là khi sinh viên vừa bước vào giảng

đường đại học ngành Du lịch thì đã được tiếp

cận môn học có nội dung về văn hóa Đây là

sự sắp xếp thuận lợi cho môn học về văn hóa

Việt Nam vì thời điểm này sinh viên vẫn đang

trong tâm thế mọi thứ còn mới mẻ và chưa

phải ghi nhớ quá nhiều kiến thức Tuy nhiên,

cũng vì vậy càng đòi hỏi giảng viên phụ trách

môn học này phải có kinh nghiệm giảng dạy

và kiến thức chuyên môn tốt, để vừa cung cấp

cho sinh viên nội dung về văn hóa Việt Nam

làm hành trang cho nghề nghiệp của họ sau

này, vừa tạo động lực học tập cho họ trong

những năm học tiếp theo

Chúng tôi cho rằng môn Cơ sở văn hóa Việt

Nam nên được dạy trong 3 tín chỉ (45 tiết), trong

đó có tối đa 1 tín chỉ (15 tiết) thực hành các nội

dung văn hóa được học bằng các hình thức:

(1) Giảng viên đặt câu hỏi cho sinh viên

thảo luận cá nhân hoặc theo nhóm, câu hỏi có

thể được đặt ra tại lớp hoặc cho sinh viên về

nhà chuẩn bị vào buổi học trước

(2) Giảng viên tạo tình huống ngay tại lớp

liên quan đến nội dung về văn hóa đã học

và cho sinh viên đóng vai để giải quyết tình huống đó Ở hình thức 2, giảng viên cần để sinh viên chủ động, có thể cố vấn khi cần thiết hoặc tham gia đóng 1 vai trong tình huống

để thử thách khả năng xử lý của sinh viên, nhận xét và góp ý cho họ sau khi kết thúc tình huống Các câu hỏi và tình huống được đặt ra đều phải vận dụng được kiến thức về văn hóa

đã được học trong hoạt động du lịch, tức là gắn lý thuyết với thực tế ngành học, như vậy, hiệu quả đạt được sẽ sâu và lâu dài hơn (3) Nếu được trường cho phép và giảng viên

có khả năng quản lý lớp học bên ngoài trường,

số lượng sinh viên có thể kiểm soát được, thì giảng viên có thể tổ chức 1 buổi (tương đương với 5 hoặc 6 tiết học) cho sinh viên đi thực tế

về văn hóa Việt Nam trong phạm vi thành phố, không quá xa trường học để thuận tiện và đảm bảo an toàn cho sinh viên khi đi lại, chẳng hạn thực tế ở các bảo tàng, nhà hát múa rối nước, các di tích, công trình kiến trúc, chợ… Hình thức này phù hợp với môn học có 3 tín chỉ Địa điểm thực tế không phân biệt là nơi có giá trị truyền thống, lâu đời hay hiện đại, cao cấp hay bình dân Mục đích của các chuyến đi là giúp sinh viên được trải nghiệm, được phát triển khả năng tư duy và lập luận, biết cách tổ chức bản thân Qua đó có thể làm thay đổi không khí học tập, khiến sinh viên yêu thích môn học, gần gũi hơn với lớp Sau chuyến thực tế, sinh viên sẽ làm báo cáo thu hoạch theo dạng đề

mở, viết những đánh giá, quan điểm của họ về các điểm đến, không cho phép sao chép từ các nguồn Giảng viên khi chấm bài cần chú trọng vào khả năng bao quát, phân tích, lập luận của sinh viên vì những khả năng này sẽ hỗ trợ tích cực cho công việc của người làm du lịch trong tương lai Đối với những nội dung nhạy cảm, quan điểm tiêu cực về văn hóa của dân tộc,

đi ngược lại với đạo đức xã hội và chuẩn mực nghề nghiệp, giảng viên nên trao đổi riêng với sinh viên trên tinh thần cố vấn và định hướng cho họ, sau đó nên tạo cơ hội cho họ hoàn thiện lại bài báo cáo nếu họ có nguyện vọng Các hình thức giảng dạy trên chỉ là 3 trong rất nhiều hình thức mà giảng viên có thể vận

dụng cho môn Cơ sở văn hóa Việt Nam, Lịch

sử Việt Nam hay Lịch sử văn hóa Việt Nam nói

riêng, các môn học có nội dung về văn hóa nói

Trang 5

chung Điều cốt yếu là làm sao cho sinh viên

học tập và rèn luyện tốt nhất, hiệu quả, có thể

ứng dụng được vào công việc trong tương lai

Một môn học khác có nội dung về văn

hóa mà chúng tôi đánh giá là cần thiết cho

CTĐT ngành Du lịch là Văn hóa du lịch Trong 6

trường, chỉ có CTĐT ngành Du lịch của Trường

Đại học Văn hóa Tp Hồ Chí Minh có giảng dạy môn này trong 2 tín chỉ Việc phân bổ số tín chỉ như vậy là phù hợp với tính chất và lượng kiến thức của môn học Môn học này giúp sinh viên có cái nhìn trọn vẹn hơn về mối quan

hệ giữa văn hóa với du lịch, hiểu được các khái niệm liên quan như văn hóa du lịch và du lịch

Trường ĐH Văn Lang

CTĐT ngành Quản trị dịch

vụ Du lịch và

Lữ hành

Trường ĐH HUTECH

CTĐT ngành Quản trị dịch vụ

Du lịch và

Lữ hành

Trường ĐH Văn Hiến

CTĐT ngành

Du lịch

Trường ĐH Văn hóa Tp.HCM

CTĐT ngành

Du lịch

Trường ĐH HUFLIT

vụ Du lịch và

Lữ hành

Trường ĐH Hùng Vương Tp.HCM

CTĐT ngành Quản trị Du lịch - Nhà hàng

- Khách sạn

Thông

tin về

các

môn

học

có nội

dung

về văn

hóa

(TC:

tín

chỉ)

Khối

kiến

thức

giáo

dục

đại

cương

Cơ sở văn hóa Việt Nam

(2 TC, lý thuyết)

Văn hiến Việt Nam

(3 TC)

Kinh tế, văn hóa,

xã hội ASEAN

Lịch sử văn minh thế giới

(2 TC Môn tự chọn)

Lịch sử văn minh thế giới

Đại cương lịch

sử Việt Nam

Lịch sử tư tưởng phương Đông

và Việt Nam

Văn hóa và nghệ thuật ẩm thực

(2 TC, lý thuyết

Môn tự chọn)

Kiến trúc và mỹ thuật

(2 TC, lý thuyết

Môn tự chọn)

Di sản văn hóa Việt Nam và thế giới

(2 TC, lý thuyết

Môn tự chọn)

Khối

kiến

thức

giáo

dục

chuyên

nghiệp

Văn hóa ẩm thực

(2 TC, lý thuyết

Môn tự chọn)

Văn hóa các nước Đông Nam Á

Tôn giáo và tín ngưỡng

Lịch sử Việt Nam

(3 TC) Văn minh văn hóa các nước

Đông Nam Á

(3 TC, lý thuyết.

Môn tự chọn thay thế khóa luận)

Lịch sử văn hóa Việt Nam

(2 TC, lý thuyết Môn tự chọn)

Văn hóa ẩm thực trong du lịch

Văn hóa các dân tộc Việt Nam

Văn hóa thế giới

Văn hóa Đông Nam Á

Văn hóa du lịch

(2 TC)

Tổng Bắt buộc: 2 TC Bắt buộc: 6 TC Bắt buộc: 13 TC Bắt buộc: 8 TC Bắt buộc: 5 TC Bắt buộc: 6 TC

Bảng 1 Thực trạng phân bổ các môn học có nội dung về văn hóa trong CTĐT bậc đại học ngành Du lịch tại Tp Hồ Chí Minh (Nguồn: Tác giả lập)

Trang 6

văn hóa, nắm bắt được những đặc điểm cơ

bản của văn hóa nhận thức, văn hóa tổ chức,

văn hóa ứng xử trong các hoạt động du lịch

trong nước và quốc tế Vai trò của môn học này

trong CTĐT ngành Du lịch có phần tương ứng

với môn Kinh tế du lịch ở các khoa theo định

hướng quản trị hoặc kinh tế Ngoài ra, môn Văn

hóa giao tiếp hoặc những môn tương tự như

Văn hóa ứng xử, Văn hóa đàm phán và ngoại

giao cũng là những môn học có thể gợi ý đưa

vào CTĐT ngành Du lịch vì tính liên quan và

khả năng ứng dụng của chúng vào các công

việc du lịch Tuy nhiên, cả 6 CTĐT được khảo

sát đều không có những môn học này

Các môn học còn lại trong CTĐT của 6

trường có thể chia vào 4 nhóm: (1) Văn hóa ẩm

thực, như môn học Văn hóa ẩm thực, Văn hóa

ẩm thực trong du lịch, Văn hóa và nghệ thuật ẩm

thực; (2) Văn hóa thế giới và các môn gần với

văn hóa Việt Nam, như Văn hóa các nước Đông

Nam Á, Văn minh văn hóa các nước Đông Nam

Á, Văn hóa thế giới, Di sản văn hóa Việt Nam và

thế giới, Văn hóa các dân tộc Việt Nam; (3) Lịch

sử và lịch sử văn hóa, như Đại cương lịch sử Việt

Nam, Lịch sử văn minh thế giới, Lịch sử tư tưởng

phương Đông và Việt Nam, Lịch sử văn hóa Việt

Nam, Lịch sử Việt Nam; (4) Các môn học khác,

như Kinh tế, văn hóa, xã hội ASEAN, Tôn giáo và

tín ngưỡng, Kiến trúc và mỹ thuật Các môn học

ở nhóm 1 và nhóm 2 đều phù hợp đào tạo cho

tất cả các chuyên ngành như lữ hành, nhà hàng,

khách sạn Các môn học ở nhóm 3 và nhóm 4 có

thể được cân nhắc đưa vào CTĐT tùy theo mục

tiêu và chuẩn đầu ra mà các bộ môn, các khoa

đề ra cho môn học, vì trong chừng mực thì các

môn học trong 2 nhóm này vẫn có sự liên quan

đến các công việc du lịch sau này của sinh viên

Chẳng hạn, môn Tôn giáo và tín ngưỡng rất hữu

ích cho người làm hướng dẫn du lịch, làm trong

nhà hàng và khách sạn để biết được cách giao

tiếp, có thể tổ chức bữa ăn, chỗ ở hoặc các hoạt

động phù hợp với đối tượng khách từ các tôn

giáo hoặc niềm tin khác nhau trong quá trình

họ sử dụng các dịch vụ du lịch

Nếu sắp xếp theo số lượng giảm dần các

môn học có nội dung về văn hóa (bao gồm cả

các môn tự chọn) trong 6 CTĐT đã nêu ở bảng

1 thì sẽ có thứ tự các trường như sau: Trường

Đại học Văn hóa Tp Hồ Chí Minh (7 môn),

Trường Đại học HUFLIT (6 môn), Trường Đại học Văn Hiến (5 môn), Trường Đại học Hùng Vương (3 môn), Trường Đại học HUTECH và Trường Đại học Văn Lang (đều có 2 môn) Thứ

tự này cũng thể hiện rõ khi so sánh về tỷ lệ phần trăm phân bổ số tín chỉ các môn học có nội dung về văn hóa so với tổng số tín chỉ của khối kiến thức toàn khóa đào tạo bậc đại học

ngành Du lịch ở các trường (Bảng 2) Số lượng

các môn học có nội dung về văn hóa trong 6 CTĐT phản ánh việc đánh giá của các trường đối với sự cần thiết của các môn học có nội dung về văn hóa trong CTĐT ngành Du lịch Với Trường Đại học Văn hóa Tp Hồ Chí Minh,

số lượng các môn học có nội dung về văn hóa nhiều nhất (7 môn) có lẽ cũng dễ hiểu, vì đây

là một trong những trường đầu ngành về văn hóa Tuy nhiên, trong số 7 môn học đó thì đã

có 4 môn tự chọn, chỉ có 3 môn bắt buộc được giảng dạy Số liệu cho thấy Trường Đại học Văn Hiến vẫn có phần trội hơn về các môn bắt buộc có nội dung về văn hóa (với tỷ lệ 9,77%)

so với Trường Đại học Văn hóa Tp Hồ Chí Minh (với tỷ lệ 6,15%) Song, nếu 4 môn học tự chọn

đó là môn tự chọn có định hướng thì Trường Đại học Văn hóa Tp Hồ Chí Minh vẫn có thể là trường giảng dạy nhiều môn học có nội dung

về văn hóa nhất trong 6 trường

So sánh giữa tỷ lệ phân bổ tổng số tín chỉ các môn học có nội dung về văn hóa (bắt buộc

và tự chọn) với tổng số tín chỉ của Khối kiến thức toàn khóa bậc đại học ngành Du lịch tại Bảng 2, có thể nhận thấy: ngoại trừ cao nhất

là Trường Đại học Văn hóa Tp Hồ Chí Minh với 13,84%, thì các trường còn lại trong khoảng từ 3,07% (Trường Đại học Văn Lang) đến 9,85% (Trường Đại học HUFLIT), trung bình của 6 trường là 7,95% Tỷ lệ này còn tương đối thấp, cũng cho thấy các môn học có nội dung về văn hóa chưa được chú trọng trong CTĐT ngành

Du lịch của các trường Nếu quan sát cụ thể thực tế các công việc trong ngành Du lịch thì

rõ ràng sự am hiểu các kiến thức về văn hóa và khả năng thực hành chúng là 2 trong những yêu cầu quan trọng cần có của người làm du lịch song song với yêu cầu về năng lực quản trị Trong một vài công việc (như hướng dẫn viên

du lịch, thiết kế tour tuyến, thuyết minh viên tại điểm…), thậm chí chúng còn được đánh giá

Trang 7

cao hơn năng lực quản trị Điểm đặc biệt trong

Bảng 1 là môn Văn minh văn hóa các nước Đông

Nam Á là 1 trong số các môn tự chọn thay thế

khóa luận tốt nghiệp trong CTĐT của Trường

Đại học HUFLIT Đây là điểm khác biệt so với

5 trường còn lại trong việc phân bổ các môn

học tự chọn thay thế khóa luận hoặc đồ án tốt

nghiệp (Bảng 3) Điều này tuy có thể cho thấy

Trường Đại học HUFLIT đánh giá cao sự am hiểu

văn hóa và văn minh của khu vực Đông Nam Á

trong hoạt động du lịch, nhưng vẫn chưa thể

làm thay đổi bối cảnh chung về việc giảng dạy

các môn học có nội dung về văn hóa trong CTĐT

bậc đại học ngành Du lịch ở Tp Hồ Chí Minh

3 Một số định hướng giảng dạy môn học có

nội dung về văn hóa trong chương trình đào

tạo bậc đại học ngành Du lịch ở các trường

đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh

Định hướng thứ nhất, về nội dung và tỷ lệ

phân bổ các môn học có nội dung về văn hóa

Trong khối kiến thức toàn khóa của CTĐT

thức giáo dục đại cương, các môn học trong khối kiến thức giáo dục chuyên nghiệp có

thể chia vào 4 nhóm: (1) Nhóm kiến thức về

kỹ năng cứng (gồm các môn như Nghiệp vụ

hướng dẫn, Nghiệp vụ buồng phòng, Nghiệp

vụ bàn, Thiết kế sản phẩm du lịch, Thiết kế

và điều hành tour…); (2) Nhóm kiến thức về

quản trị - kinh tế; (3) Nhóm kiến thức về năng lực mềm (gồm các môn như Địa lý du lịch,

Tổng quan du lịch, Lễ tân ngoại giao, Luật và

khởi nghiệp…); (4) Nhóm khóa luận, đồ án

tốt nghiệp (hoặc các môn học thay thế) Nếu

chia đều số tín chỉ cho 4 nhóm thì mỗi nhóm

sẽ chiếm 25% tổng số tín chỉ khối kiến thức giáo dục chuyên nghiệp Các môn học có nội dung về văn hóa sẽ thuộc nhóm 3, trừ môn

Cơ sở văn hóa Việt Nam thuộc khối kiến thức

giáo dục đại cương Vì trong nhóm 3 còn có một số môn học khác, do đó số tín chỉ của các môn học có nội dung về văn hóa (bắt buộc)

ít nhất nên chiếm khoảng 15% tổng số tín chỉ khối kiến thức giáo dục chuyên nghiệp

CTĐT ngành Quản trị dịch vụ Du lịch và Dữ hành

CTĐT ngành Quản trị dịch vụ Du lịch và Lữ hành

CTĐT ngành Du lịch

Trường

ĐH Hùng Vương Tp.HCM

CTĐT ngành Quản trị

Du lịch - Nhà hàng - Khách sạn

Trung bình của 6 trường

Tổng số tín chỉ (TC) của

Khối kiến thức toàn khóa

đào tạo bậc đại học

ngành Du lịch

Tỉ lệ phân

bổ số tín

chỉ các

môn học

có nội

dung về

văn hóa/

Tổng số

tín chỉ của

Khối kiến

thức toàn

khóa đào

tạo bậc đại

học ngành

Du lịch

Tổng số tín

chỉ của các

môn học bắt

buộc

Tổng số tín

chỉ của các

môn học tự

chọn

Tổng số tín

chỉ của các

môn học bắt

buộc và tự

chọn

Bảng 2 Tỷ lệ phân bổ số tín chỉ các môn học có nội dung về văn hóa trên tổng số tín chỉ của Khối kiến thức toàn khóa trong CTĐT bậc đại học ngành Du lịch tại Tp Hồ Chí Minh (Nguồn: Tác giả lập)

Trang 8

của khối kiến thức giáo dục chuyên nghiệp

của 6 trường là 83,1 (Bảng 4), thì số tín chỉ

của các môn học có nội dung về văn hóa (bắt

buộc) sẽ là 12,46 tương đương với khoảng 6

môn học (nếu 1 môn có 2 tín chỉ) hoặc 4 môn

học (nếu 1 môn có 3 tín chỉ) Cách tính này có

vẻ phù hợp với việc phân bổ trong CTĐT của

Trường Đại học Văn Hiến và Trường Đại học

Văn hóa Tp Hồ Chí Minh (như trong Bảng 1)

Tuy nhiên, số tín chỉ nhiều vẫn chưa phản ánh được hàm lượng kiến thức về văn hóa cần có nếu các môn học có ít nội dung đề cập đến

nó Vì vậy, cần tiến hành lựa chọn các môn học có nội dung về văn hóa song song với việc phân bổ số tín chỉ thích hợp để tạo hiệu quả cao cho CTĐT ngành Du lịch

vụ Du lịch và

Lữ hành

CTĐT ngành Quản trị dịch vụ Du lịch

và Lữ hành

vụ Du lịch và Lữ hành

Trường ĐH Hùng Vương Tp.HCM

CTĐT ngành Quản trị Du lịch - Nhà hàng - Khách sạn

Các

môn

học tự

chọn

thay

thế

Khóa

luận/

Đề án

tốt

nghiệp

- Quản trị rủi ro

trong du lịch

- Quản trị chăm

sóc khách hàng

Nhóm Dịch vụ khách hàng và sự kiện:

- Dịch vụ chăm sóc khách hàng

- Du lịch MICE

- Quản trị chất lượng dịch vụ

- Tổ chức sự kiện

Nhóm Dịch vụ lưu trú:

- Lễ tân ngoại giao

- Nghiệp vụ lễ tân

- Quản trị buồng

- Quản trị nhà hàng

- Giao tiếp và lễ tân ngoại giao

- Quản trị chiến lược trong du lịch

- Quản trị quan hệ khách hàng trong

du lịch

- Quy hoạch du lịch

- Quản lý nhà nước về du lịch

- Quản lý chất lượng dịch vụ

du lịch,

- Quản trị rủi ro trong kinh do-anh du lịch

- Quản lý điểm đến du lịch

- Văn minh văn hóa các nước Đông Nam Á

- Quản trị chiến lược

- Thiết kế và điều hành chương trình du lịch

- Quản trị chất lượng dịch vụ lữ hành

- Quản lý điểm đến du lịch

- Thiết kế và điều hành chương trình du lịch

Bảng 3 Danh mục các môn học tự chọn thay thế khóa luận/đề án tốt nghiệp trong CTĐT bậc đại học ngành Du lịch tại Tp Hồ Chí Minh (Nguồn: Tác giả lập)

Bảng 4 Phân bổ số tín chỉ trong các khối kiến thức trong CTĐT bậc đại học ngành Du lịch

tại Tp Hồ Chí Minh (Nguồn: Tác giả lập)

vụ Du lịch và

Lữ hành

Trường

ĐH Hùng Vương Tp.HCM

CTĐT ngành Quản trị

Du lịch - Nhà hàng - Khách sạn

Tổng số tín chỉ trung bình

Phân

bổ tín

chỉ

(TC)

Khối kiến

thức toàn

Khối kiến

thức giáo

dục đại

cương

Khối kiến

thức giáo

dục chuyên

nghiệp

Trang 9

Ở đây, chúng tôi không đề cập đến chuyên

ngành Văn hóa du lịch, vì chắc chắn số lượng

và hàm lượng các môn học về văn hóa trong

CTĐT chuyên ngành này sẽ được chú trọng

hơn các chuyên ngành khác Các môn học có

nội dung về văn hóa cần thiết có trong CTĐT

về du lịch trước hết phải kể đến là Cơ sở văn

hóa Việt Nam, Văn hóa du lịch Ngoài ra còn có

Văn hóa giao tiếp, Văn hóa ứng xử, Văn hóa kinh

doanh (hoặc Văn hóa doanh nghiệp), Giao tiếp

liên văn hóa (hoặc Giao tiếp đa văn hóa), văn

hóa của khu vực nào đó (chẳng hạn Văn hóa

Đông Nam Á, Văn hóa Đông Bắc Á) Ở đây cần

xác định môn Văn hóa giao tiếp sẽ khác với

môn Kỹ năng giao tiếp mặc dù 1 trong 2 môn sẽ

bao gồm trong đó phần nào nội dung của môn

còn lại Ở một số trường, môn Kỹ năng giao

tiếp sẽ do các trung tâm phụ trách Ngoài các

môn học cần thiết trên, các môn học khác có

nội dung về văn hóa sẽ do các khoa lựa chọn,

việc phân bổ chúng ở học kỳ nào, số tín chỉ là

bao nhiêu tùy thuộc vào tính chất và mục tiêu

đào tạo của từng chuyên ngành cụ thể về du

lịch ở các trường Chẳng hạn, các môn học sẽ

được bố trí theo nội dung từ tổng quan đến

chuyên sâu, từ cơ sở đến chuyên ngành, như

môn Cơ sở văn hóa Việt Nam sẽ được dạy trước

môn Văn hóa các tộc người thiểu số ở Việt Nam

Định hướng thứ hai, về đội ngũ quản lý và

giảng viên

Du lịch vốn là lĩnh vực năng động, linh

hoạt, dễ biến đổi theo sự biến động của xã

hội và đặc biệt là mang tính liên ngành Tính

liên ngành thể hiện ở phạm vi bao quát của

các công việc trong du lịch và sự liên kết giữa

chúng, đồng thời còn thể hiện ở phạm vi kiến

thức đa dạng cần có của người làm du lịch

Kiến thức đó là sự tổng hợp từ nhiều ngành

liên quan như địa lý du lịch, văn hóa học, quản

lý văn hóa, kinh tế, quản trị kinh doanh, tâm lý

học, lịch sử, nghệ thuật học, dân tộc học, y học

điều dưỡng… Trong đó, có 2 ngành liên quan

trực tiếp đến tất cả các phân ngành trong khối

ngành Du lịch là quản trị và văn hóa

Hiện tại, đội ngũ quản lý và giảng viên trong

các bộ môn, khoa về du lịch ở nhiều trường đại

học tại Tp Hồ Chí Minh có bằng cấp chuyên

môn là những ngành liên quan (phổ biến là

tế), hiếm có người đúng ngành Du lịch hoặc lữ hành, nhà hàng, khách sạn, nếu có thì thường

là từ nước ngoài về Thế hệ sinh viên du lịch

đã tốt nghiệp hiện nay ở Tp Hồ Chí Minh đều được học từ các giảng viên có chuyên môn từ các ngành học khác nhau Đây là thực tế cần chấp nhận trong thời gian dài sắp tới khi việc đào tạo giảng viên có bằng cấp sau đại học ngành Du lịch ở Việt Nam vẫn còn hạn chế

Vì vậy, những người làm quản lý các bộ môn và khoa về du lịch ở các trường đại học tại

Tp Hồ Chí Minh cần có tư duy mở, tổng hợp và linh hoạt để chấp nhận việc giảng dạy du lịch theo hướng liên ngành, trong đó tất nhiên có nội dung về văn hóa, ít nhất là trong giai đoạn hiện nay Tư duy mở thể hiện ở việc: (1) Chấp nhận một bộ phận đội ngũ giảng viên đến từ những ngành học liên quan; (2) Chấp nhận việc đưa các môn học có nội dung về văn hóa vào CTĐT bậc đại học như một phần thiết yếu của năng lực chuyên môn của sinh viên ngành

Du lịch Đội ngũ giảng viên dạy các môn học có nội dung về văn hóa tối thiểu phải có trình độ thạc sỹ vì yêu cầu về mức độ lý luận nhất định trong các bài giảng, đồng thời phải tốt nghiệp

từ các ngành Văn hóa học, Quản lý văn hóa,

Di sản văn hóa hoặc các ngành liên quan như Dân tộc học, Nhân học, Việt Nam học, Lịch sử Việt Nam, Lịch sử thế giới, Đông Phương học, Châu Á học, Triết học,… thậm chí là Văn học (ở các nước phát triển như Trung Quốc, Hàn Quốc hay Nhật Bản, văn học được chú trọng trong sự nghiệp đào tạo giáo dục con người)

Định hướng thứ ba, về việc tạo điều kiện

cho sinh viên thực hành các nội dung về văn hóa

đã được học

Việc học tập của sinh viên cần được kết hợp với những hoạt động thực nghiệm nhằm củng

cố và phát huy khả năng vận dụng kiến thức

đã học, tạo cơ hội cho những sự sáng tạo của

họ liên quan đến ngành nghề đang học

Hiện tại, việc thực tập của sinh viên ngành

Du lịch tại các trường là thực tập nghề nghiệp tại các doanh nghiệp (bao gồm tập sự nghề nghiệp, thực tập tốt nghiệp, thực tập nhận thức), riêng ngành lữ hành sẽ có những chuyến thực tập tuyến điểm đến các địa phương Du lịch là ngành học thiên về hướng ứng dụng, nên

Trang 10

thì chúng phải vận dụng được để phục vụ cho

nghề nghiệp được đào tạo Điều này hoàn toàn

có thể thỏa mãn được, vì bản thân văn hóa vẫn

ứng dụng được trong tất cả các khía cạnh của

đời sống Hiện tại các môn học có nội dung về

văn hóa trong CTĐT ngành Du lịch ở các trường

thường được dạy về lý thuyết, phổ biến phương

pháp thuyết giảng truyền thống Tuy vẫn trên

cơ sở lấy người học làm trung tâm, vẫn có thời

gian cho sinh viên thảo luận và có hình thức

thi thuyết trình, nhưng có thể do định kiến về

vai trò không quan trọng của các môn học có

nội dung về văn hóa (có hay không có cũng

không sao) trong CTĐT bậc đại học ngành Du

lịch, cùng với việc một số trường đại học hiện

nay chạy theo mục tiêu đạt được các chuẩn giáo

dục một cách công nghiệp, nên vô hình trung

biến giảng viên thành các thợ giảng, tức là giảng

dạy 1 môn học nào đó cho các lớp (thậm chí ở

các khóa) theo 1 đề cương môn học, 1 giáo trình

(thậm chí 1 bài giảng), hình thức thi cử thống

nhất với ngân hàng đề thi sẵn có Tình trạng này

dễ làm triệt tiêu sự sáng tạo, đổi mới và xúc cảm

của giảng viên trong quá trình dạy học, dẫn đến

việc giảng dạy các môn học có nội dung về văn

hóa bị mang tính hình thức, máy móc, nặng

về lý thuyết, khiến sinh viên không hứng thú,

không biết học để làm gì, dần dần hình thành

cách nghĩ áp đặt về sự không cần thiết của các

môn học đó trong CTĐT ngành Du lịch

Vì vậy, để thay đổi quan niệm không đúng

về vai trò của các môn học có nội dung về văn

hóa trong CTĐT ngành Du lịch, cần tìm cách

phát huy được khả năng ứng dụng của chúng

ngay lúc sinh viên còn trên ghế nhà trường

Ngoài việc tạo những điều kiện tích cực cho

việc giảng dạy của giảng viên, có thể thông

qua 4 hình thức tổ chức thực hành các nội dung

được học về văn hóa cho sinh viên như sau:

(1) Mở rộng các hoạt động thảo luận bằng

phương pháp đặt câu hỏi hoặc phương pháp

đóng vai tại lớp, tăng cường việc thi báo cáo,

thuyết trình cho các môn học có nội dung về

văn hóa, khuyến khích sinh viên đăng ký các

đề tài nghiên cứu ứng dụng được các nội dung

về văn hoá trong hoạt động du lịch;

(2) Tổ chức các sự kiện văn hóa thường kỳ

dưới hình thức lễ hội, hội trại hoặc triển lãm

văn hóa;

(3) Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về văn hóa trong du lịch như thi thuyết trình, phim phóng

sự, dựng video theo cá nhân hoặc đội nhóm; (4) Chấp nhận thực tập tốt nghiệp liên quan đến lĩnh vực văn hóa hoặc ở các sở, ban ngành quản lý văn hóa

Cả 3 định hướng trên đều nhằm mục đích tăng cường kiến thức và phát triển khả năng

về văn hóa một cách bài bản và chất lượng cho sinh viên thông qua việc học tập các môn học có nội dung về văn hóa trong CTĐT bậc đại học ngành Du lịch ở các trường đại học tại

Tp Hồ Chí Minh Định hướng thứ nhất và định hướng thứ hai cần tiến hành song hành nhưng không nhất thiết phải cùng một lúc, nghĩa là có thể xây dựng CTĐT trước rồi tìm kiếm đội ngũ giảng viên phù hợp, hoặc là, trên cơ sở nguồn giảng viên sẵn có, tiến hành xây dựng, cấu trúc lại CTĐT Đối với định hướng thứ ba, tùy vào khả năng và điều kiện thực tế ở các khoa, cùng chính sách phát triển của các trường, mà

bộ phận phụ trách ngành Du lịch có thể lựa chọn thực hiện trong số (hoặc cùng một lúc) 4 hình thức tổ chức thực hành các nội dung về văn hoá cho sinh viên được đề xuất trên đây Cả

3 định hướng nên được tiến hành từng bước, theo từng giai đoạn để người quản lý có thời gian kịp thời chỉnh sửa những bất cập trong việc phân bổ các môn học có nội dung về văn hóa trong chiến lược và chất lượng đào tạo sinh viên ngành Du lịch Đội ngũ quản lý và giảng viên cần có ý thức cập nhật, hoàn thiện CTĐT cùng các môn học theo sự phát triển của các chương trình bậc đại học trong và ngoài nước

ở ngành Du lịch và các ngành học liên quan Tất cả đều hướng tới phát triển các môn học có nội dung về văn hóa phù hợp với CTĐT bậc đại học ngành Du lịch ở các trường đại học tại Tp

Hồ Chí Minh một cách chất lượng, ấn tượng và tiến bộ, mang lại hiệu quả tích cực cho việc học tập và rèn luyện của sinh viên trước khi làm việc chính thức trong ngành Du lịch

Kết luận

Trong thời gian tới, du lịch vẫn là một trong những lĩnh vực đóng góp rất lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội và là ngành học thu hút

sự quan tâm của đông đảo học sinh, sinh

Định dạng
Số trang	11
Dung lượng	158,45 KB