SEMINAR (điều DƯỠNG cơ sở 2) chăm sóc người bệnh sỏi đường mật

CHĂM SÓC NG ƯỜ I.

CHĂM SÓC NG ƯỜ I

 S i đ ỏ ườ ng m t là b nh t o s i trong h th ng ậ ệ ạ ỏ ệ ố

đ ườ ng d n m t (bao g m túi m t và đ ẫ ậ ồ ậ ườ ng

d n m t) ẫ ậ

 S i cholesterol chi m 14,8% Lo i s i này không c n ỏ ế ạ ỏ ả quang và th ườ ng ch có m t viên, màu vàng s m, ỉ ộ ẫ

hình b u d c ho c tròn ầ ụ ặ

 S i s c t m t chi m 3,2% Lo i s i này nh và ỏ ắ ố ậ ế ạ ỏ ỏ

c ng, có màu xanh ho c nâu ho c óng ánh đen, thành ứ ặ ặ

ph n có s c t m t và calcium, kém c n quang ầ ắ ố ậ ả

 S i h n h p chi m 52%; thành ph n ch y u là ỏ ỗ ợ ế ầ ủ ế

cholesterol 94%, s c t m t 3%, calcium 2% Lo i ắ ố ậ ạ

s i này c n quang và th ỏ ả ườ ng có nhi u viên ề

 S i carbonat calcium: s i có th ph i h p ho c ỏ ỏ ể ố ợ ặ

không ph i h p v i bilirubin calcique, s i có tính ố ợ ớ ỏ

c n quang ả

PHÂN LO I Ạ

S i đỏ ường m t nguyên phát: khi h ng c u b v sẽ gi i ậ ồ ầ ị ỡ ả phóng ra bilirubin, sau đó nh gan đào th i ra ngoài qua ờ ả

d ch m t Quá nhi u bilirubin trong d ch m t khi m c ị ậ ề ị ậ ắ

m t s b nh nh thi u máu tan máu, h ng c u hình ộ ố ệ ư ế ồ ầ

li m, gan b suy gi m ch c năng (x gan, viêm gan, tác ề ị ả ứ ơ

d ng ph c a thu c…) sẽ t o đi u ki n cho s i m t hình ụ ụ ủ ố ạ ề ệ ỏ ậ thành

Khi d ch m t b nhi m khu n do ký sinh trùng đị ậ ị ễ ẩ ường

ru t đi l c vào độ ạ ường m t Giun, sán chui lên đ tr ng, ậ ẻ ứ

ho c ch t đ l i xác k t t o thành nhân s i cho bilirubin ặ ế ể ạ ế ạ ỏ bám vào

S i đỏ ường m t th phát: nguyên nhân gây lo i s i này ậ ứ ạ ỏ

ch y u là ch đ ăn, lủ ế ế ộ ười v n đ ng, ph n mang thai ậ ộ ụ ữ

ho c s d ng thu c tránh thai đặ ử ụ ố ường u ng dài ngày…ố

NGUYÊN NHÂN

  Đau b ng: ụ

 Đau HSP, ki u đau qu n gan ể ặ

 S y ra sau b a ăn nhi u m , đau v đêm (Lúc 22 - 24 gi ) ả ữ ề ỡ ề ờ

 Khi đau kèm theo nôn, không giám th m nh ở ạ

 C n đau kéo dài vài gi đ n vài ngày ơ ờ ế

 R i lo n tiêu hoá: Ch m tiêu, b ng tr ố ạ ậ ụ ướ ng h i, s m , táo ơ ợ ỡ

bón, tiêu ch y sau b a ăn ả ữ

- C n đau n a đ u (Migraine), đau n a đ u d d i, nôn nhi u ơ ử ầ ử ầ ữ ộ ề

- S t (do có viêm đ ố ườ ng m t, túi m t), n u không viêm thì ậ ậ ế không s t, n u s t th ố ế ố ườ ng:

 S t cao đ t ng t kéo dài vài 3 gi ố ộ ộ ờ

 S t và đau HSP đi đôi v i nhau (Đau nhi u thì s t cao) ố ớ ề ố

 S t th ố ườ ng x y ra sau c n đau (Có khi cùng ho c tr ả ơ ặ ướ c)

 Có khi s t kéo dài vài tu n, hàng tháng ố ầ

 Có khi s t nh 37,5 - 38 đ ố ẹ ộ

TRI U CH NG C NĂNG Ệ Ứ Ơ

  Vàng da:

 Vàng da, niêm m c x y ra sau đau ạ ả

và s t 1 - 2 ngày ố

 Vàng da ki u t c m t (Da, niêm ể ắ ậ

m c vàng, n ạ ướ c ti u vàng, phân ể

b c) ạ

 Vàng da có ng a, thu c ch ng ứ ố ố

ng a không k t qu , m ch ch m ứ ế ả ạ ậ

 Vàng da m t đi ch m h n đau và ấ ậ ơ

s t ố

 Tam ch ng: Đau - s t - vàng da ứ ố

(Tam ch ng Charcot) tái phát ứ

nhi u l n kho ng cách gi a các ề ầ ả ữ

đ t vài tu n, vài tháng, vài năm ợ ầ

 Gan to:

 To đ u (T m p mé đ n 5 - 6 cm) tuỳ m c đ t c m t ề ừ ấ ế ứ ộ ắ ậ

 M t gan nh n ặ ẵ

 M t đ ch c ậ ộ ắ

 B tù ờ

 Ấ n đau t c ứ

 Túi m t to ậ

 Túi m t to cùng v i gan to ậ ớ

 Túi m t to đau khi s n n ậ ờ ắ

 Có th co c ng HSP ể ứ

Xét nghi m máu và d ch m t ệ ị ậ

 Máu: Bilirubin toàn ph n tăng (BT: 17 mcmol/ L) lo i k t h p ầ ạ ế ợ tăng

 D ch m t: L y đ ị ậ ấ ượ c trong d ch m t th y có s n s i không hình ị ậ ấ ạ ỏ thù.

Siêu âm: s i đỏ ườ ng m t chính (trong gan - ng gan chung – ậ ố OMC – Oddi) ± S i túi m t) Đ ỏ ậ ườ ng m t giãn ậ

Ch p b ng không chu n b phim th ng và nghiêng ph i ụ ụ ẩ ị ẳ ả

Ch p túi m t có chu n b ụ ậ ẩ ị

Soi b ng ổ ụ

Ch p đ ụ ườ ng m t ng ậ ượ c dòng

 N i khoa ộ

 Ch đ ăn ế ộ

 Kiêng m (Nh t là m đ ng v t) ỡ ấ ỡ ộ ậ

 U ng nhi u n ố ề ướ c khoáng

 Dùng thu c ố

 Các thu c làm tan s i (Theo ch đ nh) ố ỏ ỉ ị

Viên s i nh d ỏ ỏ ướ i 2 cm ch a b can xi hoá, túi m t còn t t ư ị ậ ố

B nh nhân không th m đ ệ ể ổ ượ c

Đ phòng tái phát sau m ề ổ

 Ngo i khoa: l y h t s i + tái l p l u thông đ ạ ấ ế ỏ ậ ư ườ ng m t ậ

 M n i soi c t túi m t, ph u thu t m b ng ổ ộ ắ ậ ẫ ậ ở ụ

 ERCP (Kỹ thu t n i soi m t tyuj ng ậ ộ ậ ượ c dòng)

ĐI U TR Ề Ị