Sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học môn giáo dục công dân lớp 10 ở một số trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố thái nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM MAI HẰNG GIANG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI VÀO DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

MAI HẰNG GIANG

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI

VÀO DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10

Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

MAI HẰNG GIANG

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI

VÀO DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10

Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Ngành: LL & PPDH bộ môn Lý luận Chính trị

Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THU HẠNH

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 ở một số trường Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Thái Nguyên” là do chính bản thân tôi đã thực hiện.

Các kết quả, số liệu trong luận văn là trung thực Nếu sai tôi xin hoàn toànchịu trách nhiệm

Thái Nguyên, tháng 9 năm 2020

Tác giả đề tài

MAI HẰNG GIANG

Đ c iệt m xin trân trọn cảm n cô i o TS Nguyễn Thu Hạnh đã

n iệt t n t m uyết truy n i c o m n n m c tri t c i n t ôn oa

ọc đ y đ đồn t i đã n n t n n i un p n p p n i n c u

đ uận văn đ c o n t iện n

Em c n xin đ c i i cảm n s u sắc t i an i m iệu tr n

T PT T i N uy n t i ia đ n n đồn n iệp đã đ n vi n i p đ

t o đi u iện đ m c t o n t n a ọc v o n t t uận văn n y

Thái Nguyên, n 20 tháng 9 năm 2020

Học viên

Mai Hằng Giang

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ SƠ ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đ tài 1

2 M c đ c v nhiệm v nghiên c u c a đ tài 4

3 Đối t ng và ph m vi nghiên c u 4

4 Giả thuyết khoa học 5

5 P n p p n i n c u c a đ tài 5

6 Ý n ĩa t ực tiễn v đ n p c a đ tài 6

7 Kết c u c a đ tài 7

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 8

1.1 Tổng quan nghiên c u v n đ 8

1.1.1 Nh ng công trình nghiên c u n c ngoài v s d n p n p p đ n vai tron y học 8

1.1.2 Nh ng công trình nghiên c u tron n c v PPĐV v s d ng PPĐV tron y học môn GDCD 10

1.1.3 Nh ng giá trị c a các công trình nghiên c u i n quan đến đ tài và nh ng v n đ luận văn tiếp t c làm sáng tỏ 14

1.2 M t số khái niệm công c 16

1.2.1 Khái niệm p n p p p n p p đ n vai tron y học 16

1.2.2 Khái niệm p n p p đ n vai v u n c đi m trong PPĐV 17

1.3 S d n p n p p đ n vai tron y học môn Giáo d c công

dân l p 10 ở tr ng THPT 25

1 3 1 C n tr n i o c công dân l p 10 25

1 3 2 Ưu t ế c a việc s d n p n p p đ n vai tron y học môn Giáo d c công dân l p 10 34

1.3.3 M c tiêu s d n PPĐV tron y học c n tr n i o c công dân l p 10 37

1.3.4 N i dung s d n PPĐV tron y học môn Giáo d c công dân l p 10 ở tr ng THPT 39

1.3.5 Hình th c s d n PPĐV tron y học môn Giáo d c công dân l p 10 ở tr ng THPT 41

Kết luận c n 1 44

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở MỘT SỐ TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 45

2.1 Thực tr ng c a việc s d ng p n p p đ n vai trong d y học môn GDCD l p 10 ở m t số tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 45

2 1 1 K i qu t đ c đi m tình hình chung c a c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 45

2.1.2 S d n p n p p đ n vai tron y học môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên 48

2 2 Đ xu t quy trình thực hiện việc s d n PPĐV tron y học ph n “Côn n v i đ o đ c” môn DCD p 10 ở m t số tr ng THPT trên địa bàn thành phố Thái Nguyên 56

2.2.1 Các nguyên tắc xây dựng quy trình 56

2.2.2 Quy trình thiết kế 61

Kết luận c n 2 70

Chương 3 THỰC NGHIỆM VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở MỘT SỐ

TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

72 3.1 Thực nghiệm s p m 72

3.1.1 Kế ho ch thực nghiệm 72

3.1.2 N i dung thực nghiệm 74

3.1.3 Kết quả thực nghiệm s p m 77

3.2 M t số giải pháp nhằm nâng cao ch t ng c a việc s d n p n p p đ n vai tron y học ph n “Côn n v i đ o đ c” môn DCD p 10 ở m t số tr ng T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

86 3 2 1 Đối v i đ i n i o vi n 86

3 2 2 Đối v i học sinh 87

3 2 3 Đối v i n tr ng 88

Kết luận c n 3 89

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 93 PHỤ LỤC

SL : Số n

THPT : Trun ọc p ổ t ông

TN : T ực n iệm

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Nhận th c c a giáo viên v sự c n thiết khi s d n PPĐV

trong d y học môn GDCD l p 10 48Bảng 2.2: Đ n i c a giáo viên v m c đ s d n PPĐV và các

PPDH khác trong d y học GDCD l p 10 49

Bảng 2.3: Đ n i c a giáo viên v m c đ c s d n PPĐV trong d y

ản 3 1: Đi m i m tra môn DCD i a p t ực n iệm v p đối c

n ở tr n T PT T i N uy n T PT L n N ọc Quyến tr c t ực n iệm 78Bảng 3.2: M c đ h ng thú học tập c a học sin đối v i môn GDCD

sau tiết d y thực nghiệm bằn PPĐV 79

Bảng 3.3: T i đ học tập c a học sin đối v i gi học s d n PPĐV 80

Bảng 3.4: Kết quả ki m tra 1 tiết môn GDCD ở tr ng THPT Thái

N uy n T PT L n N ọc Quyến sau thực nghiệm 83

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Bi u đồ 3.1: Kết quả ki m tra 1 tiết môn GDCD ở tr ng THPT Thái

N uy n T PT L n N ọc Quyến sau thực nghiệm 84

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo d c đ o t o đ c xem là chính sách, biện pháp quan trọng hàng

đ u đ phát tri n ở nhi u quốc gia trên thế gi i và Việt Nam không phải làngo i lệ Đ phát tri n giáo d c, m t trong nh ng biện p p đan đ c đ t racho chúng ta là phải đổi m i giáo d c m tr c hết đổi m i v p n pháp d y học Nghị quyết số 29 c a Ban Ch p hành Trun n Đảng khóa

XI v đổi m i căn ản và toàn diện giáo d c đã n u rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phươn pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năn của n ười học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ má móc” [15; tr.4].

Tron c n tr n i o c phổ thông, GDCD là môn học gi vai trò ch

đ o trong việc giúp học sinh hình thành, phát tri n ý th c và hành vi c a n

i công dân Thông qua các bài học v lối sốn đ o đ c, pháp luật, kinh tế, môn GDCD góp ph n bồi ng cho học sinh nh ng phẩm ch t ch yếu v năn ực cốt lõi c a n i côn n đ c biệt là tình cảm, ni m tin, nhận th c, cách ng x phù h p v i chuẩn mực đ o đ c v quy định c a pháp luật c ĩ năn sống và bản ĩn đ học tập, làm việc và sẵn sàng thực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và h i nhập quốc tế [7; tr.2] C t n i môn

DCD đ n vai trò quan trọn tron việc i o c t c v n vi c a n

i côn n c o S ôn c ỉ tran ị c o n i ọc n n tri t c đ o đ c

m đi u quan trọn r n uyện c o S t i qu n ỹ năn t ực iện n vi iao tiếp n x p ù p v i c uẩn mực đ o đ c c a xã i

Việc đổi m i p n p p y ọc môn DCD tron n n năm qua ở

c c tr n T PT n i c un các tr n T PT tr n địa n t n p ố Thái

N uy n n i ri n c o t y m c ù đã c n i u cố ắn tron đổi m i c c y

c c ọc n n ết quả đ t đ c c a t n x n v i y u c u đòi ỏi c a t ựctiễn Đ c iệt c n tr n DCD p 10 v i n n tri t c tr u t n v mang tính khái quát hóa cao c a đ c V quan t m t ỏa đ n ằn việc đổi m i p n p p n t c tổ c c y ọc c o p ù p

Đối v i p n n V y môn DCD ở các tr n T PT tr n địa nThái Nguyên, PPĐV tuy ôn còn xa ù đã đ c n i u V vận n n n

t n oa ọc v iệu quả c a cao N n t n uốn đ a ra đ S sắm vai còn

đ n điệu c a tập trun v o m c ti u i ọc n t m c ti u p t tri n ỹnăn i o c t i đ c o S T o đ n ởi ọc tập v t n t c cực c a

S tron việc t m tòi n i n c u ảo n iệm đ iải quyết v n đ m t c c

s n t o c a đ c p t uy ở m c đ cao Việc tìm iếm c c t c tổ c c y

ọc đ t u t S t c cực iải quyết v n đ t o PPĐV đảm ảo t n p ù p

v i m c đ c y u c u n i un i ọc v n đến r n uyện p t tri n năn

ực n i ọc đan y u c u đ t ra tron đổi m i p n p p y ọc DCD

p 10 ở các tr n T PT tr n địa n t n p ố T i N uy n iện nay

Trên thực tế, việc thực hiện đổi m i PPDH hiện nay có vai trò hết s cquan trọn đối v i ho t đ ng d y và học ở n c ta Đ c biệt đối v i môn GDCD

ở c c tr ng THPT, muốn n n cao đ c ch t ng d y và học môn học này,

tr c hết giáo viên c n phải ch đ ng trong việc đổi m i, lựa chọn các PPDHtích cực, hiệu quả i i đ c ở n i học sự h ng thú, nhu c u khám phá vàmong muốn chiếm ĩn đ c tri th c c a môn học, biến nó thành tri th c, kỹnăn c a bản thân mình Vận d n đ c n tron đ i sống thực tiễn

M t trong nh ng PPDH tích cực hiện nay đ c giáo viên d y mônGDCD s d n đ PPĐV đ kết h p v i c c PPD c n t uyết trình,

đ m t o i, nêu v n đ , d y học tình huống, thảo luận nhóm S d ng PPDHnày, gi học trở n n sin đ ng, học sin c đi u kiện suy n ĩ s u sắc v m t

v n đ bằng cách tập trung vào m t sự kiện c th m n i học v a thực hiện

ho c quan sát Tuy nhiên, không phải n i dung nào c a c n tr n mônDCD i o vi n c n c t thực hiện PPĐV C n ôn p ải giáo viên nào

c n có th s d ng tốt p n p p n y tron y học môn GDCD cho họcsinh phổ thông Bởi, khi s d n PPĐV i o vi n p ải có kinh nghiệm tổ ch c,học sinh c n phải m nh d n, tình huốn đ a ra đ học sin đ n vai p ải phù

h p v i kiến th c c a bài học v năng lực “ iễn” c a học sinh Chính nh ng khó

ăn n y iến i o vi n t ng ng i và r t ít s d n PPĐV đ d y học môn

GDCD ở c c tr ng THPT hiện nay.Việc giáo viên s d n PPĐV tron yhọc môn DCD tron c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên l

i càng h n chế Đối v i c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố T i N uy n đổi m i PPDH môn GDCD trong nh n năm qua c o t y, m c ù đã c n i

u cố gắn tron t ay đổi cách d y và học c a cả giáo viên l n học sin n n ết quả đ t đ c c a môn học v n c a đ p n đ c yêu c u đòi ỏi thực tế c a

xã h i Nhi u giáo viên c a c c tr ng c n đã s d ng các PPDH tích cực trong

d y học môn DCD đ nhằm nâng cao ch t ng c a môn học Song, trên thực

tế nh ng PPDH m i, tích cực mà giáo viên s d ng v n c a n i u ch yếu p

n p p nêu v n đ p n p p t ảo luận nhóm kết h p v i các PPDH truy n thốn n thuyết tr n đ m t o i Cho nên, học sinh c a c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên v n c a t ật coi trọn v t c t đối v i môn học GDCD, v n xem môn học n môn p , không m y đ u t t i ian đ học tập

Do vậy, giáo viên d y môn GDCD ở c c tr n T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên ngoài nh n PPD đã s d ng, ở m t số n i dung c a c

n trình GDCD l p 10, 11, 12 nên kết h p v i thiết kế bài giản i hình th c nh

ng v n đ , nh ng tình huống giả định, giúp học sinh tập trung vào m t sự kiện,

m t v n đ c th nhằm phát huy tính sáng t o và phát tri n năn ực c a n i học Gi học sẽ trở n n sin đ ng và h p d n cuốn t đối v i cả n i học l n n

i d y

T thực tiễn d y học, cùng v i việc tham khảo ở đồng nghiệp v ch t

ng học tập môn GDCD c a học sinh các tr n T PT tr n địa n t n

p ố Thái Nguyên, tôi nhận th y việc s d ng PPĐV trong d y học mônGDCD l p 10 là hoàn toàn phù h p v i n i dung kiến th c môn học, phù h p

v i m c tiêu giáo d c hiện nay Đ c biệt v i đối t ng học sinh ở các tr ngTHPT Thái Nguyên, T PT L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên

c c m c tr n đ nhận th c t n đối tốt so v i m t bằng chung c a họcsin tr n địa bàn tỉnh Việc luận giải, khảo sát và thực nghiệm d y học theoPPĐV không chỉ c n ĩa uận m còn c n ĩa t ực tiễn góp ph n vàoviệc đổi m i PPDH phát tri n năn ực, phẩm ch t c a học sinh

Xu t phát t nh ng lý do trên, tôi lựa chọn đ tài “Sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học môn GDCD lớp 10 ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Thái Nguyên” m đ tài luận văn th c sĩ c a mình.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu

Tr n c sở lý luận và nhận diện m t số v n đ đ t ra t thực tr ng d yhọc môn DCD c n tr n p 10 ở tr ng THPT tr n địa bàn thành phốThái Nguyên, luận văn đ xu t quy tr n v đi u kiện s d n p n p p

đ n vai nhằm nâng cao ch t ng d y học môn DCD c n tr n p

10 t o ng phát huy năn ực vận d ng kiến th c vào thực tiễn c a HS

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ c sở lý luận c a việc s d ng PPĐV trong d y học môn

GDCD

l p 10 ở tr ng THPT

- Đ n giá thực tr n v đ xu t quy trình s d ng PPĐV trong d y họcmôn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố TháiNguyên

- Tiến hành thực nghiệm v đ ra m t số giải pháp nhằm s d ng cóhiệu quả PPĐV trong d y môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr nđịa bàn thành phố Thái Nguyên

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên c u thực tr n v đ xu t quy trình s d ng PPĐV trong d y họcGDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Trong ph m vi c a đ tài luận văn t c sĩ n y c n tôi c ỉ gi i h nnghiên c u việc s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 ph n “Côn

dân v i đ o đ c” ở ba tr ng: THPT Thái Nguyên, T PT L n N ọcQuyến, THPT Chuyên Thái Nguyên.

- Đ tài tiến hành khảo sát đối v i học sinh khối 10 bao gồm các l p:10A1, 10A2, 10A3, 10A4, 10 chuyên Tin và 10 chuyên S c a a tr ng:

T PT T i N uy n T PT L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên,năm ọc 2019 - 2020

4 Giả thuyết khoa học

Việc s d ng PPĐV trong d y học ph n “Côn n v i đ o đ c” mônGDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên nếu đ c làm sáng tỏ c sở lý luận c sở thực tiễn v đ ra đ c quy tr n đi

u kiện c n thiết đ thực hiện t sẽ p t uy đ c tính tích cực, tự giác, ch đ

ng, sáng t o c a HS trong phát hiện và giải quyết tình huống thực tiễn, t o sự

h ng thú trong học tập c a HS, góp ph n nâng cao ch t ng d y học c

n tr n GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

5 Phương pháp nghiên cứu của đề

tài

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý

luận

+ Phươn pháp lịch sử và lôgíc: Nghiên c u và thu thập các tài liệu

tham khảo t sách báo chuyên ngành, t các công trình nghiên c u đi tr c v PPĐV và s d ng PPĐV trong d y học môn DCD đ t đ c n ng thôngtin t iệu c n thiết ph c v cho n i dung nghiên c u c a đ tài

+ Phân tích và tổng hợp tài liệu: Tr n c sở nghiên c u thông tin thu

thập đ c t các tài liệu tham khảo, tác giả tiến hành tổng h p, phân t c đ làm sáng tỏ c sở lý luận c a việc s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD

l p 10 ở tr ng THPT Thái Nguyên T PT L n Ngọc Quyến, THPTChuyên Thái Nguyên

+ Phươn pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết: T các kết quả thu

đ c c a việc phân tích tài liệu tham khảo, luận văn tiến hành phân lo i,chọn lọc t ôn tin đ lựa chọn c c quan đi m lý thuyết v PPĐV và s

d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 ph n “Côn n v i đ o

quả PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10 ở m t số tr ng THPT trênđịa bàn thành phố Thái Nguyên.

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phươn pháp phỏng vấn: Tác giả tiến hành phỏng v n trực tiếp giáo

viên d y GDCD và học sinh khối 10 ở tr ng THPT Thái Nguyên, THPT

L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyên đ tìm hi u thực tr ng s

d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10

+ Phươn pháp điều tra xã hội học: Xây dựng bản anket v i hệ thống

câu hỏi đ n v c u ỏi mở dành cho giáo viên và học sinh khối 10 ở tr ngTHPT Thái Nguyên T PT L n N ọc Quyến, THPT Chuyên Thái Nguyênnhằm khảo sát v thực tr ng s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD l p 10

ở các tr ng THPT này Tr n c sở đ đ n i v đ xu t quy trình cùngcác giải pháp nhằm s d ng có hiệu quả PPDH này ở m t số tr ng THPT

tr n địa bàn thành phố T i N uy n tron iai đo n hiện nay

+ Phươn pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm quy

tr n đã đ xu t, nhằm ki m định l i t n đ n đắn c a giả thuyết khoa học

m đ t i đ a ra tr n c sở đ r t ra c c ết luận đ xu t giải pháp và kiếnnghị nhằm đ m i hiệu quả khi giáo viên s d ng PPĐV trong d y học mônGDCD l p 10 ph n “Côn n v i đ o đ c” ở m t số tr ng THPT tr n địabàn thành phố Thái Nguyên

5.3 Phương pháp bổ trợ

Sử dụn phươn pháp thống kê: đ x lý số liệu kết quả nghiên c u,

xây dựng bảng, bi u r t ra đ c các kết luận khoa học đ p n đ c m ctiêu và nhiệm v m đ tài nêu ra

6 Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài

- Đ tài hoàn thành sẽ góp ph n làm sáng tỏ c sở lý luận và thựctiễn c a việc s d ng PPĐV tron y học môn GDCD l p 10 ph n

“Côn n v i đ o đ c” ở m t số tr ng THPT tr n địa bàn thành phốThái Nguyên

- Quy trình s d ng PPĐV trong d y học ph n “Côn n v i đ o

đ c” môn DCD p 10 và nh ng giải p p m đ tài nêu ra sẽ góp ph nnâng cao hiệu quả s d ng PPDH này trong d y học môn GDCD l p 10 ở

m t số tr ng T PT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên nhằm phát huytính tích cực c a HS

- Đ tài có th s d ng làm tài liệu tham khảo cho học viên cao học, sin vi n n n s p m GDCT; giáo viên d y học GDCD ở các tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên trong việc đổi m i p n pháp d y học

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài ph n mở đ u, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn ồm 3 c n,

7 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG

PHÁP ĐĨNG VAI TRONG DẠY HỌC MƠN GIÁO DỤC CƠNG DÂN LỚP

10

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THƠNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn

ng ý th c tự giác, ch đ ng, sáng t o c a n i học Tron đ t c iả c n đã

đ cập t i việc s d n đ n vai tron y học kết h p v i c c PPD c đgiúp HS khắc ph c nh ng h n chế n t n r t rè, khả năn p tác v i nhautrong quá trình thực hiện các nhiệm v học tập Tuy nhiên, tác giả chỉ m i d

ng l i ở việc đ cập t i PPĐV c a n u rõ c c c thực hiện ay đ n i

v u n c

đi m c a PPDH này

Tác giả Kanokwan Manorom and Zoë Pollock v i tài liệu “Ro p ay as

a Teaching Method: A Practical ui ” ( ng d n thực n : đ n vai n

m t p n p p y học) đã tiếp cận v n đ đ n vai tr n p n iện

phát tri n kỹ năn t ực hành và kiến th c học thuật c uy n môn V đ n vai

c n n đến nhu c u c a sin vi n đ ọ t ng thích cách tiếp cận

thực n đ học và mở r ng hi u biết v cu c đ m p n c a các bên liênquan thông qua quá trình mô phỏng kinh nghiệm” [42] V i quan niệm n y đãcho th y tính tích cực khi GV s d n PPĐV tron y học sẽ mang l i hiệuquả nh t định nhằm kích thích tính sáng t o ở n i học.

T c iả Ju ow tron i o “Using role play as a teaching method” (S n đ n vai n m t p n p p iản y) đăn tr n t p

c “T ac in Pu ic A ministration” n y 1/3/1992 vo XII n 01 t tran

69 - 75 đã n u ra vai trò c a việc s n PPĐV tron y ọc sẽ t u t

đ c t t cả S t am ia m t c c t c cực ằn c c iến c o S đ n vai

ọ cảm t y c v n đ trải n iệm căn t ẳn v xun đ t t am ia v o

t n n v p t c T o t c iả: i s n PPĐV sẽ tăn vai trò

t am ia c a ọc sin c t c sự n t c a ọ đối v i môn ọc uyến

c ọ t c cực ọc n [25; tr.69 - 70] V i c c tiếp cận n y PPĐV đ c

x m m t tron n n PPD t c cực p t uy đ c năn ực c a S tron

qu tr n ọc tập

Petty Gheossrey (2012) v i cuốn s c “Hướng dẫn thực hành, dạy học

n na ” c a Nx Stan y T oorrn y c n đã đ cập đến v n đ đ n vai

diễn kịch và mô phỏng Tác giả đã c ỉ ra tính tích cực khi s d n PPĐVtrong quá trình tổ ch c d y học Theo tác giả: “Đ n vai c t c t c ng trongviệc phát tri n kỹ năn iao tiếp cho học sinh, t o c i thực tập kỹ năn tron môi tr n đ c đảm bảo” [32; tr.224]

Robert J.Marzand, Debra J.Pickering, Jane E.Pollock (2011), Các phươn pháp dạy học hiệu quả (N i dịch: Nguyễn Hồng Vân), Nxb Giáo

d c Việt Nam, Hà N i Trong công trình này các tác giả đã n u ra c c PPD hiệu quả tron đ c PPĐV T o n m t c iả: Đóng vai là không chỉ đòihỏi nhân vật vào vai phải nhận th c đ n đắn đ y đ v n i un m còn đòi hỏi kỹ thuật bi u l xúc cảm, kỹ năn t uy và x lý tình huống Vì thế,

đ n vai c n t iết thực bao nhiêu thì kỹ năn t n ng c a n i học càng

đ c hình thành và phát tri n b y nhiêu

Tác giả rn M i r N uyễn Văn C n (2018) Lý luận dạ học hiện đại: Cơ sở đổi mới mục tiêu, Nội dun v phươn pháp dạ học, Nx Đ i ọc

S p m Ở côn tr n n i n c u n y c c t c iả đã n u ra quan niệm v PPĐV: đ n vai m t PPD t ôn qua mô p ỏn v t n c t n c t trò

c i (còn ọi trò c i đ n vai) C n i u n t c trò c i y ọc ntrò c i tự o trò c i đ n vai c c trò c i quy tắc trò c i ập ế o c

i u iễn ịc i u iễn tự o [2; tr 141] Đồn t i c c t c iả c n đã c ỉ

ra c c n t c đ n vai v tiến tr n c a trò c i đ n vai Qua đ c o t y

đ n vai m t tron n n PPD t c cực p t tri n đ c năn ực c a S

n năn ực iao tiếp iễn xu t ả năn đồn cảm đ n i …

Các công trình nghiên c u tr n đ y c a các tác giả n c n o i đ u đã tnhi u khái quát v PPD đ n vai v c o t y tính tích cực khi s d ngPPDH này nhằm p t uy năn ực c o n i học Đ y n n c sở lýluận quan trọn đ tác giả luận văn t am ảo, nghiên c u và s d ng trongkhi giải quyết các nhiệm v m đ tài luận văn n u ra

1.1.2 Những công trình nghiên cứu trong nước về PPĐV và sử dụng

PPĐV

trong dạy học môn GDCD

Một là, những công trình nghiên cứu đã được xuất bản thành sách tham khảo

Cuốn s c “Phươn pháp luận nghiên cứu khoa học” c a tác giả Ph

m Viết V ng (2000), Nxb Quốc gia, Hà N i Trong cuốn sách này, tác giả đã

đ cập t i PPĐV Ôn quan niệm: sắm vai là m t hình th c c a p n p p trò c i t u c n m p n p p t ực hành Theo ông, s d n trò c i

m t PPDH nhẹ nhàng, h p d n, lôi cuốn học sinh, v a c i v a học, học tập

có hiệu quả Đ y c n u đi m c a PPĐV i V s d ng trong quá trình d

c a PPDH này Tuy nhiên, tác giả c a m rõ u n c đi m c a PPDHnày so v i các PPDH khác.

Tác giả Nguyễn Văn C Nguyễn Duy Nhiên (2007), Dạy và học môn GDCD ở trường THPT - Những vấn đề lí luận và thực tiễn Nx Đ i học S

ph m Tr n c sở khái quát v nh ng v n đ v lí luận và thực tiễn d y và họcmôn GDCD ở tr ng THPT, cho th y c n phải đổi m i PPD đ nâng cao

ch t ng d y và học môn học này ở tr ng THPT Tron đ cuốn s c đã

đ đến PPĐV - m t trong nh n p n p p c trọng kỹ năn t ực hành, vận d ng kiến th c đã ọc vào thực tiễn đ phát tri n năn ực cá nhân

Tác giả V ồng Tiến (2007), Dạy và học môn GDCD ở trường THPT, những vấn đề lý luận và thực tiễn Nx Đ i học S p m Hà N i Ở

cuốn sách này, tác giả đã nêu ra nh n u đi m c a PPĐV đ : “ y

đ c h ng thú c a HS, t o đi u kiện làm nảy sinh óc sáng t o, giúp cho HSrèn luyện thực hành nh ng kỹ năn ng x và bày tỏ t i đ hành vi theochuẩn mực đ o đ c và chính trị - xã h i” [39; tr.61- 63]

Nhóm tác giả Đin Văn Đ c D n Thị Thúy Nga (2011) v i cuốn

giáo trình Phươn pháp dạy học môn GDCD ở trường THPT Nx Đ i học

S p m Hà N i c n đã đ cập đến quan niệm v PPĐV v i t c c o t

đ n “tổ ch c c o n i học thực hành, làm th m t số cách ng x n o đ trong m t tình huống giả địn ” [18; tr.170]

Nhóm tác giả V Đ n ảy (Ch i n) Đ n Xu n Đi u, Nguyễn

T n Min V Văn T c (2015), Lí luận dạy học môn GDCD ở trường phổ thông Nx Đ i học Quốc gia Hà N i Tron đ n m t c iả đã n u ra i

niệm, cách tiến n đ n i v u n c đi m c a PPĐV v ẳn định:

“đ y PPD n ằm i p S suy n ĩ s u sắc v m t v n đ bằng cách tậptrung vào m t sự kiện c th m n i học v a thực hiện ho c quan sát Việcdiễn không phải ph n chính c a p n p p n y m đi u quan trọng là sựthảo luận sau ph n diễn” [1; tr.100]

Hai là, những bài viết về PPĐV được đăn tron tạp chí và hội thảo

Nghiên c u v PPĐV tron y học nói chung và trong d y học mônGDCD nói riêng có r t nhi u các bài báo khoa học n :

Tác giả L u Thu Th y (2013) v i bài viết “Đổi mới phươn pháp dạy học môn GDCD sau năm 2015 theo định hướng phát triển năn lực cho học sinh” Kỷ yếu H i thảo quốc gia v giáo d c đ o đ c công dân trong giáo d c

phổ thông Việt Nam, Nxb Giáo d c Việt Nam, 2013 Ở bài viết này, tác giả

đã n i đến vai trò c a PPĐV đối v i việc phát tri n năn ực giao tiếp năn lực giải quyết v n đ năn ực sáng t o c a HS trong d y học môn GDCD

Tác giả Ph m Thị Minh Phúc v i bài viết “Kinh nghiệm sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD ở trường trung học cơ sở” đăn tr n w sit :

xahoinhanvan.cdsptw.edu.vn Tác giả đã n u ra quan niệm v PPĐV v c c

c tiến hành s d n PPĐV tron d y học môn GDCD cho HS trung học

c sở đ : c 1 Giáo viên gi i thiệu tình huống vào cuối tiết học tu n

tr c đ HS xây dựng kịch bản và phân công sắm vai; c 2 Th hiện kịchbản (tình huốn ); c 3 Học sinh nhận xét rút ra bài học; c 4: Giáo viênnhận xét đ n i V i c c c nêu ra c a tác giả đã i p c o V i s

d n PPĐV tron y học môn GDCD trở nên hiệu quả n

Tác giả Lê Thị May (2019), Sử dụng PPĐV trong dạy học môn ngữ văn

ở trườn THPT N hĩa Dân, H i thảo c uy n môn “Vận d n p n p p

kỹ thuật d y học tích cực trong d y học môn Ng văn” t i tr ng THPT Tr n

n Đ o Báo cáo khẳn địn đ n vai p n p p tổ ch c cho HSthực n đ trình bày nh n suy n ĩ cảm nhận và ng x theo m t vai giảđịnh T đ i p S suy n ĩ s u sắc v m t v n đ bằn c c đ ng t ch

đ ng, góc nhìn c a n i trong cu c

Ba là, những công trình nghiên cứu về sử dụng PPĐV tron dạy học môn GDCD được viết dưới dạng luận văn, luận án.

Tác giả L u T ị Biên (2010), Vận dụng PPĐV vào dạy học phần

“Công dân với đạo đức” môn GDCD ở trườn THPT Đo n Thị Điểm - Hà

văn t c sĩ K oa ọc giáo d c Trong công trình này tác giả đã i qu t c sở

lý luận và thực tiễn v vận d n PPĐV tron y học ph n “Côn n v i

đ o đ c” môn DCD ở tr n T PT Đo n T ị Đi m n u ra quy tr n c c

đi u kiện đ thực hiện quy trình s PPĐV tron y học môn GDCD l p 10nhằm nâng cao ch t ng d y học môn học này c a n tr ng

Tác giả Đ o T ị ng (2011), Sử dụn phươn pháp tình huống kết hợp với PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 12 (qua khảo sát thực tế tại trường THPT Lê Viết Thuận, Thành phố Vinh), Luận văn t c sỹ khoa học

Giáo d c Đ i học Vinh

Tác giả Nguyễn Thị Quyên (2014), Kết hợp phươn pháp tình huống với PPĐV trong dạy học môn GDCD ở các trường Trung học cơ sở trên địa bàn huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, Luận văn t c sĩ oa ọc Giáo

d c Đ i học Vinh

Tác giả Nguyễn Thị Nga (2014), Vận dụng PPĐV vào dạy học môn Giáo dục công dân phần “Côn dân với pháp luật” ở trườn THPT Lê Quý Đôn - Hà Đôn , Th nh phố Hà Nội, Luận văn t c sĩ K oa ọc Giáo d c

sỹ khoa học Giáo d c, Khoa học Giáo d c Đ i học S p m Hà N i

Các công trình nghiên c u tr n đ y đ u đã đ a ra đ c quan niệm v PPĐV c c tiến hành, chỉ ra nh n u, n c đi m c a PPD n y Tr n c

sở phân tích thực tr ng s d n PPĐV tron d y học môn GDCD ở các nhà

tr ng c th đ đ a ra quy tr n s d n PPĐV tron y học và thựcnghiệm s p m đ khẳn định quy trình nêu ra là h p lý, hiệu quả góp ph nnâng cao ch t ng d y học môn GDCD trong c c n tr ng

Qua nghiên c u các công trình khoa học c a các tác giả đi tr c cho

th y, việc s d n PPĐV tron y học nói chung và d y học môn GDCD ở

tr ng phổ thông là phù h p và c n thiết đ i p V p t uy đ c năn ực

c a S c t c đ c tính sáng t o, ch đ ng, tích cực ở n i học Tuynhiên, m i bài học có n i dung khác nhau, m i tr ng học l i có nh n đi ukiện v c sở vật ch t p n tiện d y học đối t n n i học khác nhaunên việc s d n PPĐV tron y c n phải đ c GV vận d ng khéo léo chophù h p m i có th p t uy đ c n t n u việt c a PPDH này

1.1.3 Những giá trị của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề luận văn tiếp tục làm sáng tỏ

Có th nói, m t khối ng tri th c phong phú v i nhi u công trìnhnghiên c u v PPĐV cho th y s c h p d n ay t n đ c biệt quan trọng c a

v n đ n y đối v i đổi m i PPDH môn GDCD Giá trị khoa học c a các côngtrình nghiên c u nêu trên có th đ c khái quát ở các bình diện sau:

Một là, các công trình nghiên c u tr n đ y đã tiếp cận PPĐV trong d y

học ở nhi u bình diện c n au n n đ u xem việc s d n PPĐV trong

d y học môn DCD p n p p p p n phát tri n kỹ năn iao tiếp,

ng x , giải quyết tình huốn năn ực t uy đ c lập v t uy p ản biện

c a n i học

Hai là, các công trình nghiên c u tr n đ y đã ệ thống hóa, phân tích,

đ n i v m rõ n ng n i un c ản v khái niệm đ c đi m, cách tiếnhành PPĐV trong d y học nói chung và trong d y học môn GDCD ở tr ngTHPT nói riêng

Ba là i c c c đ , bình diện, ph m vi nghiên c u khác nhau, các

công trình nghiên c u nêu trên đã phân tích m rõ vai trò u n c đi m

c a PPĐV luận bàn tính c n thiết c a việc đổi m i p n p p này theo

ng tích cực hóa ho t đ ng nhận th c, chiếm ĩn tri t c, rèn luyện vàphát tri n kỹ năn t n ng c a HS

Bốn là tr n c sở khảo s t p n t c đ n i t ực tr ng vận d ng

PPĐV trong d y học GDCD, nhi u luận văn t c sỹ đã đ xu t đ c quy

tr n đi u kiện d y học GDCD bằng PPĐV ở m t số tr ng THPT và tiếnhành thực nghiệm, rút ra nh ng kết luận s p m c n thiết đ nâng cao hiệuquả việc s d n p n p p n y ở c c địa bàn nghiên c u c th

Tuy n i n c a c côn tr n n i n c u nào trực tiếp bàn luận v v n

đ s d ng PPĐV trong d y học môn GDCD ở m t số tr ng THPT tr n địabàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên; c n c a c côn tr n nghiên c u n o đ cập và luận giải đ y đ v nh ng v n đ đ t ra trong vận

d ng PPĐV vào d y học môn GDCD l p 10 ph n “Công dân v i đ o đ c” ởcác tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên

Dựa tr n c sở kết quả nghiên c u đã c i n quan đến đ tài, tác giảtiếp t c nghiên c u đ làm rõ nh ng n i dung sau:

- K i qu t v m rõ n c sở lý luận v s d ng PPĐV trong d yhọc môn GDCD ở c c tr ng THPT tr n địa bàn thành phố Thái Nguyên,tron đ c ỉ rõ tính phù h p, sự c n thiết, nh ng yêu c u c n đảm bảo khi

s d n p n p p n y tron y học m t số n i dung kiến th c thu c

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Khái niệm phương pháp, phương pháp đóng vai trong dạy học

- Khái niệm về phương pháp

Thuật ng “p n p p” c n uồn gốc tiếng Hy L p “M t o os”

c n ĩa con đ ng, cách th c ho t đ ng nhằm đ t đ c m c đ c n tđịnh Có th x m p n p p n m t nghệ thuật đòi ỏi m i ch th phảibiết sắp xếp các biện pháp, cách th c ho t đ ng sao cho khoa học, hiệu quảnhằm đ t đ c m c ti u đ t ra Đ hiện thực hóa m t m c tiêu, m i n i có

th s d n c c p n p p ôn iống nhau nên khái niệm p n p pcòn bao hàm cả sự sáng t o trong cách th c ho t đ ng c a m i ch th t o

n n t n đa ng, phong phú, nhi u chi u c a khái niệm p n p p

- Khái niệm về phương pháp dạy học

Ho t đ ng d y học qu tr n t n t c i a V v S đ qu trình chuy n giao, x lí thông tin địn ng c a GV và quá trình tiếp nhận,

x lí, tái t o thông tin, chiếm ĩn tri t c, hình thành và phát tri n năn ực

c a HS Bản ch t c a quá trình d y học là việc s d ng hệ thốn p n p p

d y và học tron đ p n p p y c a GV quyết địn t c đ ng và chi

phối đến p n p p ọc c a HS Theo tác giả V Đ n ảy: “PPDH là cách thức tiến hành các hoạt động của n ười dạ v n ười học nhằm thực hiện một nội dung dạy học xác định” [1; tr.74] V i cách hi u này, PPDH là

cách th c con đ ng tiến hành ho t đ ng d y học tron đ c o t đ ng d y

T việc chỉ ra mối t n quan i a d y và học, tác giả Ph m Viết V ng cho

rằn “PPDH là tổng hợp các cách thức hoạt động phối hợp của GV và HS, tron đó phươn pháp dạy chỉ đạo phươn pháp học, nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống kỹ năn , kỹ xảo thực hành sáng tạo” [41; tr.102].

N vậy, ph n l n các ý kiến đ a ra đ u hi u PPDH là sự t n t chay giao tiếp gi a GV và HS đ giải quyết các nhiệm v d y học, giúp HS

ĩn i tri th c và phát tri n năn ực Có th khái quát l i: PPDH là tổ hợp cách thức hoạt động của GV và HS trong quá trình dạy học dưới sự định hướng của GV nhằm i p H tự giác, tích cực khám phá, chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển các kỹ năn tươn ứng.

1.2.2 Khái niệm phương pháp đóng vai và ưu nhược điểm trong PPĐV

- Khái niệm đóng vai

Theo T đi n tiếng Việt c a Hoàng Phê: “Đón vai l thể hiện nhân vật trong kịch bản lên sân khấu hay màn ảnh bằn h nh động, giao tiếp Khi một vấn đề, một chủ đề n o đó tron cuộc sống hiện thực được xây dựng thành một vở kịch thì đó được gọi là kịch bản, nhưn để thể hiện nội dung kịch bản đó, n ười diễn viên phải đảm nhận sắm vai một nhân vật và biểu diễn vai đó, quá trình đó được gọi l đón vai” [33; tr.337] V i cách tiếp cận

n y đ n vai đ c hi u v i n ĩa sự hóa thân vào nhân vật c a n i diễnviên nhằm th hiện n i dung c a kịch bản

Tác giả Ph m Thị Châu cho rằn “Trẻ đ n m t vai c i c th đ tái t o l i

nh ng n t ng, nh ng xúc cảm mà trẻ thu nhận đ c t m t môi tr ng xã h i c a

n i l n nh sự tham gia tích cực c a tr t ởn t n ” [11 tr 158] Quan niệm này tiếp cận khái niệm đ n vai v i t c c m t d ng th c trò c i ở đ trẻ hóa

t n t n n i khác, ch không phải là m t p n p p y học.

Theo tôi, đ n vai p n p p tổ ch c cho HS thực n “ m

th ” m t số cách ng x n o đ tron m t tình huống giả địn Đ y

p n p p n ằm i p S suy n ĩ s u sắc v m t v n đ bằng cách tậptrung vào m t sự việc c th mà các em v a thực hiện ho c quan s t đ c.Việc “ iễn” ôn p ải là ph n chính c a p n p p n y m đi u quantrọng là sự thảo luận sau ph n diễn y

- Khái niệm PPĐV trong dạy học

V i bình diện tiếp cận là m t PPDH, có nhi u quan niệm khác nhau vPPĐV C th :

T quan niệm x m đ n vai m t p n p p man t n c t trò

c i n ằm t o h n t c o n i học, tác giả Nguyễn Văn C ng: “Đóngvai là m t p n p p y học thông qua mô phỏn v t ng có tính ch ttrò c i ay còn ọi trò c i đ n vai” [12; tr.42] Đóng vai đ c coi là

m t PPD i d ng tổ ch c trò c i tron đ V n t n ịch bản có

n i dung học tập, yêu c u ng i học đ n c c vai iễn đã đ c phân côngtheo hình th c trò c i đ n vai

M t số tác giả quan niệm PPĐV c n n t c đ n ịch trong tổ

ch c d y học Theo tác giả Phan Trọng Ngọ: “P n p p đ n ịch trong

d y học là GV cung c p kịch bản v đ o diễn, học sin n đ ng theo cácvai diễn Qua đ ọ học đ c c c suy n ĩ t hiện t i đ v n đ ng

c n n c c ỹ năn ng x khác c a nhân vật trong kịch bản” [30; tr.283].Đồn quan đi m, tác giả Tr n Thị Tuyết Oanh cho rằn “Đ n ịch là

ph n p p y học tron đ V tổ ch c quá trình d y học bằng cách xây dựng kịch bản và thực hiện kịch bản đ n ằm giúp HS hi u sâu sắc n i dunghọc tập” [31; tr.227] Các quan niệm đ a ra n y đ u c đi m chung trong t

uy x m đ n vai PPDH mà vai trò c a n i GV là xây dựng kịch bản và

tổ ch c cho HS nhập vai thành nhân vật có trong kịch bản, t đ tiếp nhận n idung kiến th c c a bài học

Tác giả V ồng Tiến chỉ rõ: “PPĐV c u đi m y đ c h ng thú c

a học sinh, t o đi u kiện làm nảy sinh óc sáng t o, giúp cho học sinh rènluyện thực hành nh ng kỹ năn ng x và bày tỏ t i đ hành vi theo chuẩnmực đ o đ c và chính trị xã h i” [39; tr.61-63] Tác giả đã tiếp cận PPĐV t

o ng phát tri n năn ực n i học, ở đ V n n c o t n uống mở ôn

c o tr c “ ịch bản” v n i học sẽ tự sáng t o kịch bản, l i tho i i n quanđến n i dung kiến th c t i đ , kỹ năn c n đ t đ c c a bài học đ đ n vai

N vậy, PPĐV t n đ c thực hiện thông qua các ti u phẩm do HS

tự dàn dựn i sự cố v n, tr giúp c a GV Tác giả Đin Văn Đ c - D n

T ị Thúy Nga cho rằn : “PPĐV p n p p tổ ch c cho HS thực hành m

t số cách ng x n o đ tron t n uống giả địn đ nắm v ng n i dung bàihọc” [18; tr 22] Đ y p n p p t ực hành mang tính ch đ ng, sáng t o,gây sự c t u t n i học tham gia vào bài giảng, t đ p t tri n t uy

tr tuệ, kỹ năn t ực hành, t o ra b u không khí sôi nổi cho l p học n i d y

v n i học trở lên thân thiện g n i v i n au n n đ i học đ t hiệuquả cao

Tác giả Đin Văn Đ c - D n T ị Thúy Nga cho rằn “p n p p đ n vai p n p p tổ ch c cho HS thực hành m t số cách ng x n o đ tron t n huống giả địn đ nắm v ng n i dung bài học” [18 tr 22] Đ y p n p p t ực hành mang tính ch đ ng, sáng t o, gây sự c t u t n i học tham gia vào bài giảng, t đ p t tri n t uy tr tuệ, kỹ năn t ực hành, t o ra b u không khí sôi nổi cho l p học n i d y v n i học trở lên thân thiện g n i v i n au n

nh đ i học đ t hiệu quả cao.

Tác giả Trịnh Quang T trong bài viết: “P n p p đ n vai mô n a

ho t đ ng ngh nghiệp trong d y học các môn khoa học kỹ thuật” đăn tr n T p chí Giáo d c số 100 (T n 3/2004) c n bàn v p n p p y học đ n vai mô hình hóa ho t đ ng ngh nghiệp Tác giả cho rằng, trong quá trình thực hiện đ n vai, học vi n t n t c r n u c v i nhau theo m t kịch bản nh t định phù h p

v i m c đ c v n iệm v d y học Kịch bản đ c o p ép v đòi ỏi học viên phải

ch đ ng th hiện n đ n suy n ĩ c a m n n tron m t trò c i c không

phải n c c vai iễn c a các kịch bản nghệ thuật Chính do học vi n đ c ch

đ ng, sáng t o th hiện vai diễn n t ế nên họ ĩn i đ c n i dung d y học đã thiết kế trong tình huống v i sự h ng thú và n lực r t cao.

P n p p đ n vai còn đ c quan niệm p n p p y học thông qua hình th c đ n ịch, diễn xu t - sự nhập tâm, hoá thân c a HS vào nh ng nhân vật c th và th hiện t i đ t t ởng, hành vi ng x c a nh ng nhân vật đ tr n

c sở đ i p S t ực hành, trải nghiệm và rút ra nh ng bài học nhận th c và kỹ năn sống phù h p, tích cực [19, tr.15].

Tóm l i, có th hi u đ n vai PPDH n đến phát tri n năn ực

n i học thông qua vai trò ch đ o c a GV trong ho t đ n địn ng, tổ

ch c quá trình xây dựng kịch bản, tổ ch c c o n i học sắm vai đ th hiệnchính kiến quan đi m, lập tr ng cá nhân; th hiện t i đ t t ởng và cách

ng x , cách giải quyết tình huống nảy sinh trong thực tiễn qua đ S tự giácchiếm ĩn tri t c và hình thành kỹ năn t n ng

Qua các cách tiếp cận v PPĐV c n tôi t ống nh t v i cách hi u c a

tác giả Nguyễn Thị ng: PPĐV thực chất l phươn pháp tổ chức cho

n ười học thực h nh, “l m thử” một số cách ứng xử n o đó, tron một số tình huống giả định [22; tr.100].

- C n nhận diện p n p p đ n vai ở m t số đi m c ản sau:

M t p n p p đ n vai p n p p y học dựa trên việc giao

c o n i học giải quyết m t tình huống c th t ôn qua đ n vai

Hai là, tình huốn tron p n p p đ n vai c v i tình huống trongnêu v n đ ở ch , tình huốn n y t n đ c thiết kế i d ng kịch bản do

GV xây dựng, lựa chọn ho c do HS tự xây dựng theo yêu c u n i dung bài học

c n c t là tình huốn đã v đan nảy sinh trong thực tiễn

a đ n vai p n p p đ c đ c tr n ởi việc S đ t mình vàotình huống c n giải quyết, hóa thân vào các nhân vật giả định C c n đ ng

c a HS, cách giải quyết v n đ , cách ng x c a S đ c xu t phát t chính sự

hi u biết c t ởn t ng và trí sáng t o c a HS, thậm chí có nh ng tình huốngkhông nh t thiết phải m t th i gian tập t hay dàn dựng

Bốn p n p p đ n vai ôn p ải là sự chuy n hóa m t cáchtuyệt đối, HS có th man v o đ n ng cách cảm c c n ĩ c c ng x c a

ri n m n tr n c sở tôn trọng các nguyên tắc, chuẩn mực c a xã h i Đ y c n

là ti n đ đ S p t uy đ c khả năn s n t o c a mình

Năm ản ch t c a p n p p đ n vai tron y học chính là việc

ng d ng các giá trị c a nghệ thuật đ n ịch vào d y học n n ôn ẹp

ở khuôn khổ c a hình th c đ n ịch - m t lo i hình nghệ thuật m đi u quantrọng là t việc đ n vai y S r t ra đ c bài học nhận th c n t n đ c

t i đ tích cực đ n đắn và các kỹ năn t n ng

- Các bước tiến hành

PPĐV là PPDH dựa trên việc iao c o n i học giải quyết m t tìnhhuống c th t ôn qua đ n vai C c c tiến n PPĐV ao ồm:

* Giai đoạn chuẩn bị:

+ i o vi n x c địn đ tài, mô phỏng các tình huống và các vai c ndiễn đối v i HS

+ Thông tin cho học sinh v ch đ và các vai diễn

+ Chia nhóm và giao ch đ , tình huống, yêu c u đ n vai c o t ngnhóm c th

+ HS chọn các vai, ch yếu dựa trên các nguyên tắc tự nguyện, GV có

th g i ý, khuyến khích

+ C n có quy định rõ th i gian chuẩn bị, th i gian diễn cho m i nhóm

* Giai đoạn tiếp nhận ( iai đo n làm quen):

+ GV c n giải thích cho rõ n i dung, yêu c u c a tình huống, hay ch

đ nêu ra và các vai diễn t n ng

+ Ki m tra l i xem nh n n i cùn c i c nắm rõ vai trò c a mình

ay ôn tron qu tr n đ ng vai

+ X c định các tiêu chí và giao nhiệm v quan sát

+ N i c i m qu n v i các vai c a mình, có th s d ng các thẻ mô

tả vai diễn cho HS

* Giai đoạn tương tác ( iai đo n diễn vai ):

Đ y iai đo n HS thực hiện đ n vai v t hiện n i dung diễn c amình cho GV và HS cả l p cùng xem

+ N i c i tự nhập vào vai c a mình đ diễn theo kịch bản đã x ydựng phản ánh n i dung, yêu c u học tập mà GV nêu ra

+ Nh n n i không trực tiếp t am ia đ n vai t c vai trò

nh n n i quan sát

* Giai đoạn đánh giá:

Ở iai đo n này sẽ x c địn v đ n i v n i dung các vai diễn có

đ p n đ c yêu c u GV nêu ra, tinh th n t i đ c a n i học khi tham

ia đ n vai v quan s t

+ N i c i tự đ n i v việc trình diễn, v các vai diễn và cảmnhận c a mình

+ N i quan sát nhận xét v cách ng x c a các nhân vật c th ho ccác tình huống trong vở diễn

+ Cả l p thảo luận đ n i vai diễn

+ GV nhận xét, kết luận và rút ra nh ng kiến th c t trò c i

- Ưu điểm và hạn chế của PPĐV trong dạy học

* Ưu điểm:

Thứ nhất S đ c rèn luyện, thực hành kỹ năn iao tiếp, ng x và

bày tỏ t i đ tron môi tr ng giáo d c an to n tr c khi làm trong thựctiễn S c c i làm việc nhóm, cùng h p tác v i n au đ hoàn thànhnhiệm v đ c giao Thông qua việc hóa thân vào các vai diễn, x lý các tìnhhuống giả định sẽ giúp học sinh hi u sâu sắc n iến th c lý thuyết đ chọc, có thêm kinh nghiệm, sự tự tin đ c vào cu c sốn Đ y sự c nthiết tron đổi m i PPD i p S đ c trải nghiệm nhi u n đối v i kiến

th c c a môn học

Thứ hai, s d n PPĐV c ệ sự t ay đổi t i đ , hành vi c a các

m đ m i cho HS sự h ng thú, tập trung cao, t o đi u kiện thuận l i đ các

m đ c khám phá, tìm tòi tri th c, rèn luyện cho HS các kỹ năn iải quyết

v n đ , kỹ năn iao tiếp, ch đ ng x lý tình huống trong thực tế Vì thế, HS

sẽ cảm th y hào h n n tron c c i học khi s d ng PPDH này

Thứ ba PPĐV PPD m t ôn qua vai iễn S c t th y ngay tác

đ ng và hiệu quả c a l i n i o c việc làm mà các vai diễn đã t ực hiện Bởi

lẽ, m i m t vai diễn đ u mang m t n i dung truy n tải nh t định t i n ixem Thông qua nh ng l i n i v việc làm c a vai diễn đ n i xem sẽ

đ n i đ c đi u đ p ù p ay ôn p ù p qua đ iến th c c abài học sẽ đ c chuy n tải trực tiếp đến n i học

Thứ tư, s d n PPĐV tron y học sẽ t c đẩy nhi u n sự t n

tác gi a HS v i GV, HS v i S S c c i đ đ c b c l bản thân c amình qua diễn xu t đ n vai qua i nh n đ n i n ận xét đối v i các vaidiễn Qua đ S c n ắc ph c đ c tính r t rè, e ng i khi tham gia vào các

ho t đ ng chung c a nhóm V phía giáo viên kịp th i uốn nắn HS đi uchỉnh nh ng hành vi lệch chuẩn và cổ v c ệ địn n đ nh ng l i

n i n ĩ n đ ng tốt, nh n t i năn s m đ c phát hiện, b c l c đi ukiện phát tri n, nở r n

Thứ năm v i p n p p đ n vai tron y ọc DCD p 10 sẽ p

t iện n n n c c c a m n Đ n vai t o c đ i ọc DCD đ c iệt ở

p n côn n v i đ o đ c c n ĩa t iết t ực tron việc t c đ n trực tiếp đến

t i đ t n cảm c a S

Thứ sáu p n p p đ n vai c u t ế tron việc t o n t ọc tập

c o S T ay v c yếu n t uyết iản v i p n p p đ n vai S đ ctrực tiếp t m tòi tri t c t m tòi c c iải quyết v n đ v c c n x n n S sẽcảm t y o n n tron vai trò c a c t m p v trải n iệm N vậy c t n c a i ọc c n đ t iệu quả cao n D y ọc DCD ôn

đ n t u n truy n t tri t c m đi u i n địn n qu tr n n ận t c

c a n i ọc i p n i ọc c đ n t c cực tron việc c iếm ĩn iến

t c r n uyện t ực n ỹ năn v c ả năn n n in o t v o t ựctiễn K i V tăn c n s n c c t n uốn c c c u c uyện c c iện t n tron t ực tế c c v n đ c x c tron xã i ựn t n ịc ản đ p n t c đối c iếu min ọa c o i iản sẽ i p S c n t tron ọc tập

Thứ bảy s n p n p p đ n vai tron y ọc c n tr n

DCD p 10 c t c n r n uyện c o S ỹ năn p ản iện ỹ năn iảiquyết v n đ năn ực c đ n s n t o x t n uốn tron t ực tế

P n p p đ n vai tron y ọc c n tr n DCD p 10 m t tron

n n p n p p y ọc iến t o c trọn p t tri n năn ực s n t o c a

S Qua p n p p đ n vai S đ c t ực n v i c c vai iễn đ c đ a

ra c n iến c a m n i sắm vai a t n v o t n uốn P n p p đ n vai c u t ế đ i o c v p t tri n ỹ năn iao tiếp p t c s n t o v tự

c c o S Đ y n n ỹ năn r t c n t iết c a côn n tron ối cản iatăn c n tran v i n ập

Thứ nhất, nếu S t am ia đ n vai mà không hi u rõ vai diễn c a

mình, diễn sai n i dung, yêu c u c a nhận vật c đ ết quả sẽ ôn đ t

đ c n mon muốn, gi học sẽ th t b i

Thứ hai, s d n PPĐV tron y học chỉ có th tiến hành thuận l i v i

nh n n i c c sở vật ch t là l p học c n phải r ng, c n c in p đ chuẩn bị đ o c , trang ph c, HS c n m nh d n, tích cực, có h ng thú tham giavào các vai diễn… Trong thực hiện đ n vai nếu ôn c yếu tố a tran

ho c đ o c sẽ giảm hiệu quả c a gi học, không t o đ c h ng thú cho

n i xem, HS sẽ cảm th y nh t nhẽo, gi học th t b i

Thứ ba, vận d ng PPĐV trong d y học sẽ làm m t nhi u th i gian c a

tiết học Nếu GV không có kinh nghiệm tổ ch c sẽ ản ởn đến các n idung tiếp theo c a môn học Khi tổ ch c cho HS diễn kịch nếu GV không baoquát, quản lý l p tốt, trật tự l p học r t dễ bị p v p học trở nên m t trật

tự, ồn ào ản ởn đến các l p khác, m c tiêu học tập đ t đ c

Thứ tư, kết thúc c a việc đ n vai p học dễ bị l n x n, giáo viên khó

ổn định l p n ay đ tiếp t c p n y c a mình tiếp theo M t khác, m c dùvai diễn đã ết t c n n m c a vai diễn v n còn đọng l i khiến nhi u

HS m t tập trung, phân tâm, c a t bắt nhịp ngay vào bài giảng c a GV

Đi u n y c n y ản ởng nh t định t i gi học

Tóm l i, m i PPD đ u c u đi m và h n chế c a nó Vì thế n i

GV khi s d ng phải éo éo đ có th p t uy đ c thế m nh c a PPDH

đ v ắc ph c nh ng h n chế đ nhằm mang hiệu quả cao nh t trong quátrình truy n th tri th c đến n i học

1.3 Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT

1.3.1 Chương trình Giáo dục công dân lớp 10

V m c tiêu c a c n tr n DCD p 10 Ở tr ng phổ thông, m imôn học đ u có vị trí vai trò nh t địn đối v i việc giáo d c và phát tri n toàndiện nhân cách c a n i học

GDCD là m t trong nh ng môn học c ản v c n ĩa quan trọnggóp ph n giáo d c thế gi i quan và nhân sinh quan khoa học, cách m ng,giáo d c lập tr ng chính trị t t ởng và các phẩm ch t đ o đ c cho HS.Chỉ thị số 30/1998/CT- D & ĐT c a B D&ĐT c n ẳn định: Môn

GDCD ở tr ng THPT có vị tr n đ u trong việc địn ng phát tri nnhân cách c a HS thông qua việc cung c p hệ thống tri th c c ản v giá trị

đ o đ c - n n văn đ ng lối chính sách l n c a Đản N n c và phápluật, kế th a các truy n thốn đ o đ c, bản sắc dân t c Việt Nam; trungthành v i t ởn đ c lập dân t c và xã h i ch n ĩa; tiếp thu nh ng giá trịtốt đẹp c a nhân lo i và th i đ i

D y học bằn PPĐV r t thích h p v i các môn khoa học xã h i, trong

đ c môn DCD L m t trong nh ng môn học c n ĩa r t quan trọn đối

v i việc hình thành và phát tri n nhân cách HS, môn GDCD giúp các em pháttri n toàn diện v đ o đ c, trí tuệ, th ch t, thẩm mĩ v c c ỹ năn c ản,

n t n n n c c con n i Việt Nam xã h i ch n ĩa S d n PPĐVtrong d y học DCD đ c xem là m t trong nh n đổi m i c a V đ thamgia vào quá trình hiện đ i a v đổi m i giáo d c trong bối cảnh hiện nay

Dựa trên các quan niệm v PPĐV, theo chúng tôi s d n PPĐV tron

d y học môn GDCD là:

- V địn ng ho t đ ng nhận th c, giáo d c t i đ , hình thành vàphát tri n kỹ năn c a HS thông qua ho t đ ng thiết kế, tổ ch c c o n ihọc sắm vai các tình huống gắn v i kiến th c môn học GDCD đ th hiệnchính kiến quan đi m, lập tr ng cá nhân; th hiện t i đ t t ởng và cách

ng x , cách giải quyết tình huống nảy sinh trong thực tiễn

- Môn GDCD ở tr ng THPT là m t hệ thống kiến th c i n quan đếnnhi u ĩn vực n triết học đ o đ c học, kinh tế chính trị học, ch n ĩa xã

h i khoa học, pháp luật đ ng lối quan đi m c a Đảng, m t số chính sáchquan trọng c a N n c Việt Nam Cho nên, n i un ĩn vực đ n vaitrong d y học môn GDCD r t p on p v đa n Đ c t là nh ng tìnhhuống nảy sin i n quan đến thế gi i quan v p n p p uận; các tìnhhuốn tron ĩn vực đ o đ c gắn v i chuẩn mực xã h i; c n c t là nh ngtình huống nảy sin tron đ i sống kinh tế tron ĩn vực chính trị hay nh ng

v n đ thu c ĩn vực công dân v i pháp luật, v i quan đi m đ ng lối c aĐảng và nh ng chính sách quan trọng c a N n c Việt Nam