BÁO cáo (CHUYÊN đề nội KHOA NGÀNH THÚ y) BỆNH VIÊM BÀNG QUANG

- Trường hợp cơ vòng bàng quang co thắt, nước tiểu tích đầy trong bàng quang lên men, có thể gây vỡ bàng quang, gia súc thở có mùi amoniac..  Viêm thể màng giả thì mảnh màng gia có thể

KHOA CHĂN NUÔI THÚ Y

BỘ MÔN KHOA HỌC_ SINH HỌC

BỆNH VIÊM BÀNG

QUANG

Nhóm:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

1 Đặc đ iểm:

- Viêm bàng quang là bệnh do vi khuẩn gây ra ở lớp niêm mạc bàng

quang Bệnh ở ống dẫn nước tiểu ở cả con cái và con đực thường dẫn tới viêm bàng quang

- Bệnh thường thấy ở chó, bò, ngựa; các loài gia súc khác ít gặp

- Tuỳ theo tính chất viêm:…

- Tuỳ theo thời gian viêm:…

- Do tác động của bệnh truyền nhiễm: dịch tả, phó thương hàn, các loại vi trùng: Sta, Strep, Collibaclle

- Do viêm thận hoặc viêm niệu quản, quá trình viêm lan xuống bàng quang

- Ở gia súc cái bệnh hay gặp khi bị viêm tử cung hoăc viêm âm đạo

- Do các kích thích cơ giới: dùng ống thông niệu đạo do cuội niệu kích thích vào vách bàng quang

- Do tắc niệu đạo

- Do ảnh hưởng của các chất độc

3 C ơ chế sinh bệnh:

- Yếu tố gây bệnh tác động đến hệ thống nội cảm thụ niêm mạc bàng quang rồi được dẫn truyền lên TKTW gây ra xung huyết niêm mạc bàng quang và gây viêm

- Đồng thời tạo sản phẩm: tương dịch, bạch cầu, tế bào thượng bì bàng quang là môi trường tốt cho vi trùng phát triển

- Vi trùng sản sinh ra độc tố, độc tố của vi trùng những chất phân giải tế bào và sự phân giải urê thành NH3 làm cho bành quang bị co thắt, con vật đái dắt, nước tiểu tích lại làm cho quá trình hình thành cuội niệu dễ dàng

- Độc tố của vi trùng và sản phẩm trung gian thấm vào máu dẫn đến nhiễm độc, sốt và chết

4 Triệu chứng:

- Con vât rặn đái nhưng nước tiểu ít hoặc không có, con vật có biểu hiện như cong lưng,đau,ăn uể oải…

- Khi sờ vào bàng quang hoặc khám qua trực tràng gây đau

- Trường hợp cơ vòng bàng quang co thắt, nước tiểu tích đầy trong bàng quang lên men, có thể gây vỡ bàng quang, gia súc thở có mùi amoniac

- Nước tiểu thay đổi:

 Viêm cata thì nước tiểu đục, chứa nhiều dịch nhầy va một ít prôtit

 Viêm xuất huyết thì nươc tiểu có máu

 Viêm hoá mủ nước tiểu có mủ vàng hoặc xanh

 Viêm thể màng giả thì mảnh màng gia có thể theo nước tiểu ra ngoài.

- Viêm mãn tính thì triệu chứng nhẹ, hiện tượng đi đái khó và đau không

rõ, gia súc không sôt, bệnh kéo dài

5 Bệnh tích:

- Niêm mạc bàng quang sưng, lâm tấm xuất huyết,có dịch nhầy, mủ Bệnh nặng trên măt bàng quang phủ một lơp màng giả, bàng quang bị loét từng mảng

6 Tiên l ư ợng:

- Viêm cata thì tiên lượng tốt

- Các thể viêm khác thì tiên lượng xấu

7 Chẩn đoán:

Có thể chẩn đoán bệnh bằng các phương pháp xét nghiệm nước tiểu hoặc siêu âm, X-Quang,

Xét nghiệm nước tiểu

- Số lượng nước tiểu: Gia súc tiểu ít, tiểu nhiều, số lượng nước tiểu tăng hay giảm đều là những dấu hiệu bệnh lý

- Nguyên nhân:

 Thay đổi sinh lý:

 Tùy theo chế độ ăn, uống

 Tùy theo thời tiết

 Thay đổi bệnh lý:

Tăng:

 Tiểu tháo đường Tiểu tháo nhạt Giai đoạn hạ sốt Viêm thận cấp tính ở thời kỳ hồi phục Viêm thận mạn tính – tiểu nhiều về đêm

Giảm:

 Do nguyên nhân ngoài thận:

o Cơ thể bị mất nước nhiều

o Suy tim, hạ huyết áp

o Do niệu quản bị chèn ép

o Do niệu quản bị co thắt

o Do tràn dịch màng phổi, màng bụng

 Do nguyên nhân tại thận và đường tiết niệu:

o Viêm cầu thận

o Viêm ống thận

o Chấn thương thận

o Sỏi tiết niệu: thận, niệu quản, niệu đạo

o Do tổn thương cầu thận (tỷ trọng nước tiểu > 1,020)

o Do tổng thương ống thận (tỷ trọng nước tiểu < 1,020)

 Đa niệu:

Nguyên nhân:

 Do ăn, uống thức ăn có quá nhiều nước, truyền dịch quá nhiều

 Viêm tổ chức kẽ thận mạn tính

 Giai đoạn sốt hạ hoặc giai đoạn hồi phục của bệnh suy thận cấp

 Vô niệu: Là hiện tượng gia súc không đi tiểu do thận bị mất chức

năng hoàn toàn, trong bàng quang không có nước tiểu

Nguyên nhân:

 Trước thận: do mất máu, mất nước nhiều, tụt huyết áp,suy tim

 Tại thận: viêm cầu thận cấp, ngộ độc cấp, dị ứng, viêm thận, bể thận cấp, sốt rét ác tính, nhiễm leptospira

 Sau thận: sỏi, u niệu quản

 Thiểu niệu:

Màu sắc:

 Lượng nước tiểu của trâu, bò màu nhạt, mùi khai nhẹ, trong suốt, để lâu màu thẫm lại chuyển sang màu nâu

 Nước tiểu chó màu vàng nhạt, để lâu lắng ít cặn

 Nước tiểu heo màu vàng, trong suốt, mùi khai, để lâu cũng lắng cặn

 Một số bệnh được chẩn đoán dựa vào màu săc của nước tiểu:

o Nước tiểu thẫm màu gần như đỏ: trong các bệnh sốt cao, viêm thận cấp tính, viêm gan…

o Nước tiểu loãng, nhạt: chúng đa niệu

o Nươc tiểu đỏ: vì có hồng cầu, huyết sắc tố

o Nước tiểu màu vàng: chứng bilirubinuria và urobilinuria

o Nước tiểu có màu trắng: trong nước tiểu có nhiều hạt mỡ hay trụ mỡ

o Nước tiểu đen: vì có nhiều indican trong bệnh xoắn ruột, lồng ruột

Chú ý: màu của nước tiểu có thể bị ảnh hưởng của thuốc

Độ trong: Quan sát nước tiểu trong bình thủy tinh để đánh giá nước tiểu trong hay đục và so sánh với nước tiểu bình thường của từng loại thú từ

đó ta có thể đánh giá được tình trạng sức khỏe của thú

 Bình thường nước tiểu trong suốt, không vẩn đục, không lắng cặn

 Bệnh lý:

o Nước tiểu màu trắng đục, có lắng cặn: Do có nhiều muối canxicacbonat, canxiphotphat

o Nước tiểu vẩn đục và nhớt: do bị viêm đường tiết niệu Kiểm tra độ nhớt:

 Bình thường:

o Nước tiểu ngựa hơi nhầy

o Nước tiểu của các loài gia súc khác thì trong, không nhớt

 Bệnh lý: Nhớt: do trong nước tiểu xuất hiện dịch viêm: viêm thận, viêm niệu đạo, viêm bàng quang

Kiểm tra mùi:

 Nước tiểu rất khai: Do nước tiểu bị cô đặc: sốt cao, các bệnh gây ứ nước tiểu trong bàng quang

 Nước tiểu thối: viêm hoại tử đường dẫn niệu

Kiểm tra tỷ trọng nước tiểu:

 Phương pháp: dùng tỷ trọng kế.

 Tỷ nước tiểu trọng tăng: do các bệnh làm cho nước tiểu bị cô đặc: thiếu nước uống, sốt cao, nôn mửa, ỉa chảy cấp, viêm thận cấp

 Tỷ trọng nước tiểu giảm: viêm thận mạn tính, chứng xeton huyết, uống nhiều nước

Hóa nghiệm

 Độ kiềm, toan:

 Gia súc ăn cỏ nước tiểu thường kiềm, và thú ăn thịt như chó, mèo thì nước tiểu thường toan tính, nước tiểu của loài ăn tạp thì lúc toan lúc kiềm tùy theo tính chất thức ăn

 Biến đổi bệnh lý:

o Nước tiểu loài ăn cỏ toan tính là có thể do nguyên nhân sau: đói lâu ngày, ra nhiều mồ hôi, viêm ruột cata, viêm phổi nặng, còi xương, mềm xương, sốt cao

o Nước tiểu ngựa toan thì trong suốt, ít lắng cặn nước tiểu loài ăn thịt kiềm do nước tiểu tích lại trong bàng quang, ure chuyển hóa thành amoniac: viêm tắc bàng quang

o Nước tiểu có nhiều mủ, mảnh tổ chức tế bào thượng bì bị trương to, phân giải nước tiểu cũng kiềm tính Nước tiểu loài ăn thịt mà kiềm: Chứng ure huyết, viêm tắc bàng quang…

 Protein niệu:

 Các xét nghiệm albumin trong nước tiểu đều dựa trên nguyên tắc protein sẽ kết tủa khi gặp nhiệt độ cao, acid hoặc kim loại nặng Nước tiểu xét nghiệm phải trong suốt, nếu đục phải lọc, nếu kiềm phải toan hóa

 Các phương pháp:

o Phương pháp dùng acid nitric

o Phương pháp dùng sulphoxalixilic 20%

o Phương pháp dùng cồn

 Trong nước tiểu gia súc không có protein, các phương pháp tìm albumin đều cho kết quả âm tính Nếu có protein niệu ( dương tính) thì:

o Albumin niệu từ thận do cơ năng siêu lọc của thận bị rối loạn, protein trong máu theo nước tiểu ra ngoài gọi là protein niệu thật

o Albumin niệu thật sinh lý: do lao động quá sức, do quá lạnh, có thể do ăn quá nhiều protein… Loại albumin này xuất hiện thời gian ngắn, trong nước tiểu không có cặn bệnh lý

o Albumin niệu thật do bệnh: viêm thận cấp tính trong hàng loạt các bệnh truyền nhiễm, trong các trường hợp trúng độc, bỏng nặng …đặc điểm của loại albumin này là trong nước tiểu có cặn bệnh lý và có bệnh cảnh tương ứng

o Albumin niệu ngoài thận - albumin niệu giả: do viêm bể thận, viêm bàng quang, viêm niệu đạo

 Để phân biệt albumin niệu thật và giả cần xét nghiệm cặn nước tiểu và kết hợp với bệnh cảnh

Xét nghiệm hồng cầu và huyết sắc tố(hemoglobin) trong nước tiểu:

 Phương pháp dùng thuốc thử benzilin

 Phương pháp dùng thuốc thử pyramidon

 Phương pháp dùng phenolphtalein

Siêu âm

Viêm làm cho thành bàng quang dày, lớp niêm mạc bàng quang phù nề, bàng quang giảm khả năng chứa nước tiểu hoặc xuất hiện cặn bàng

quang Trên hình ảnh siêu âm, độ hồi âm thành bàng quang giảm Nơi tiếp giáp giữa hai môi trường có tính chất vật lý khác nhau chính là giao diện

âm Khi gặp một giao diện âm, hình thức sóng phản chiếu tùy vào kích

thước và tính chất bề mặt của giao diện Một giao diện rộng và tương ñối trơn láng, sẽ phản hồi âm thanh tựa như tấm gương soi phản chiếu ánh

sáng, được gọi là mặt phản xạ phản hồi Thành bàng quang khi căng đầy nước tiểu là một mặt phản xạ phản hồi

Hình siêu âm viêm bàng quang của chó Nhật, 2 năm tuổi Nước tiểu cho

độ hồi âm trống (mũi tên trắng), thành bàng quang dày cho độ hồi âm giảm (mũi tên đen)

Hình siêu âm sạn bùn

bàng quang của chó

Nhật, 10 năm tuổi Nước tiểu chứa trong bàng

quang cho hồi âm trống (mũi tên trắng), những

hạt sạn với kích thước

rất nhỏ cho hồi âm sáng (mũi tên đen)

Hình siêu âm huyết khối bàng quang của chó ta, 4 năm tuổi

bị tai nạn Huyết khối (mũi tên) có độ hồi âm dày, bờ không đều, giới hạn rất rõ và không có bóng lưng

8 Điều trị:

- Hộ lý: để gia súc yên tính, cho uống nước tự do

- Điều trị:

Dùng kháng sinh để tiêu viêm và diêt vi khuẩn: có thể dùng một trong các

loại thuốc sau:

 Penicllin 10.000-15.000U/kgTT, ngày tiêm 2 lần, liên tục 3-5 ngày

 Ampicillin tiêm bắp 10mg/kgTT ngày1lần, hoặc tiêm tĩnh

mạch5mg/kgTT, hoặc cho uống 20mg/kgTT, liên tục 3-5 ngày

 Kanamycin tiêm bắp 10-15mg/kgTT ngày tiêm 2 lần, liên tục 3-5

ngày

 Gentamycin tiêm bắp 5mg/kgTT, liên tục 3-4 ngày

Dùng thuốc lợi tiểu: axetat kali, urotropin hoặc dùng bông mã đề, cỏ tranh

rau, rau ngô sắc lấy nước cho gia súc uống

Rửa bàng quang: dùng dung dịch KMnO4 0.1%,phèn chua 0.5%, axit

boríc 1-2%, axit salycylic 1%, axit tanic 1-2%,rivanol 0.1%

Hình siêu âm bàng quang bị

vỡ do chấn thương (chó ta, 5 năm tuổi) Thành bàng quang không liên tục, cục huyết khối nằm trong bàng quang cho hồi âm dày (mũi tên trắng), dịch thoát ra khỏi bàng quang cho vùng hồi âm trống bên ngoài cạnh bàng quang (mũi tên đen)

Trước khi thụt thuốc sát trùng, nên thụt vào bàng quang nước muối sinh lí

ở nhiệt độ 37-39

 Đại gia súc: 300ml

 Tiểu gia súc: 50ml để khoảng 2-3 phút rồi tháo ra, cuối cùng thụt kháng sinh vào bàng quang

 Dùng thuốc giảm đau: Analgin, pirozin hoặc phong bế novocain 0,25% vào đốt sống lưng

- Chú ý:

 Khi bàng quang tích đầy nước tiểu mà niệu đạo bị tắc thì hạn chế cho gia súc uống nước không dùng thuốc lợi niệu, sau đó dùng thủ thuật để rút nước tiểu ra ngoài