Tiểu luận môn Công Tác Xã Hội với người nghiện ma túy

Vấn đề can thiệp, điều trị cai nghiện cho người nghiện ma túy là một yêu cầu cấp bách, một nội dung quan trọng nhằm đảm bảo an sinh xã hội, phát triển kinh tế luôn được Chính phủ quan tâm chỉ đạo. Công tác điều trị, cai nghiện phục hồi cho người nghiện ma túy là một công việc khó khăn và phức tạp, lâu dài, đòi hỏi thực hiện nhiều giải pháp y tế, tâm lý, xã hội.

LỜI MỞ ĐẦU

Tệ nạn ma túy, nghiện ma túy và hậu quả của nghiện ma túy đã và đang gây ranhững tác hại to lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển kinh tế - xã hội, anninh, trật tự của mỗi quốc gia, đặc biệt là vấn đề an sinh xã hội Việt Nam cũng nhưcác nước trong khu vực đang phải gánh chịu những ảnh hưởng nặng nề từ vấn đề này

Nhận thức được mối hiểm họa từ ma túy kèm theo những diễn biến phức tạp vềtình hình buôn bán, tàng trữ và sử dụng trái phép chất ma túy, sử dụng ma túy tổnghợp, ma túy đá đang gia tăng tại Việt Nam, trong nhiều năm qua Đảng và Chính phủViệt Nam đã nỗ lực, quyết tâm chỉ đạo triển khai, thực hiện nhiều giải pháp quan trọngnhằm đấu tranh với tội phạm về ma túy, ngăn ngừa sự gia tăng của người nghiện mới,giảm hại ma túy và tập trung công tác chữa trị cai nghiện, trợ giúp người sau cainghiện ma túy

Vấn đề can thiệp, điều trị cai nghiện cho người nghiện ma túy là một yêu cầucấp bách, một nội dung quan trọng nhằm đảm bảo an sinh xã hội, phát triển kinh tếluôn được Chính phủ quan tâm chỉ đạo Công tác điều trị, cai nghiện phục hồi chongười nghiện ma túy là một công việc khó khăn và phức tạp, lâu dài, đòi hỏi thực hiệnnhiều giải pháp y tế, tâm lý, xã hội

Hiện nay công tác này còn gặp phải nhiều khó khăn, việc tổ chức cai nghiệncho người nghiện ma túy còn nhiều khác biệt ở một số địa phương Nhận thức đầy đủ

về bản chất nghiện ma túy, cơ chế gây nghiện và quy trình điều trị, cai nghiện mộtcách toàn diện cho người nghiện ma túy là yêu cầu trong đổi mới đối với người thamgia công tác cai nghiện

Câu 1:

I THỰC TRẠNG

Theo báo cáo của đại diện Liên hợp quốc cho thấy, từ lâu các nước thuộctiểu vùng sông Mê Kông được mệnh danh là “Tam giác vàng”- một trong 3 trung tâmsản xuất ma túy bất hợp pháp lớn nhất thế giới, là nguồn cung cấp heroin lớn thứ haitrên thế giới, là trung tâm chính về sản xuất buôn bán và sử dụng ma túy tổng hợp 17năm qua, kể từ khi Liên hợp quốc và các nước trong tiểu vùng sông Mê Kông đặt nềnmóng cho cơ chế phối hợp đặc biệt đa phương về đấu tranh phòng chống ma túy, tìnhtrạng sản xuất, buôn bán, vận chuyển có giảm Tuy nhiên, thời gian gần đây lại có diễnbiến tiêu cực, đặc biệt là sản xuất buôn bán ma túy tổng hợp Cơ quan phòng chống matúy và tội phạm của Liên Hợp quốc nhận định, các nước nằm trong tiểu vùng sông MêKông có gần 4 triệu người nghiện ma túy

1 Số lượng và sự phân bố người nghiện ma túy

Theo số liệu thống kê của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội:

Đối tượng nghiện ma tuý có hồ sơ quản lý ở Việt Nam từ năm 2002 đến năm

Cơ cấu người nghiện ma túy theo vùng miền cũng đã có những thay đổi đáng

kể Nếu như giữa những năm 90 của thế kỷ trước, nghiện ma túy chủ yếu phổ biến ởngười dân tại các tỉnh miền núi phía Bắc thì từ giữa những năm 2000 đã tăng mạnh

núi phía Bắc thì tới năm 2009 tỷ lệ này là gần 30% Ngược lại, tỷ lệ người nghiện matúy thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng trong tổng số người nghiện ma túy của cả nước

đã tăng từ 18,2% lên 31% trong cùng kỳ Tương tự, tỷ lệ người nghiện ma túy thuộccác tỉnh miền Đông Nam bộ đã tăng từ 10,2% lên 23%

2 Độ tuổi và giới tính.

Độ tuổi của người nghiện ma túy cũng có xu hướng trẻ hóa Cuối năm

2010, gần 70% người nghiện ma túy ở độ tuổi dưới 30 trong khi tỷ lệ này vào năm

1995 chỉ khoảng 42% Hơn 95% người nghiện ma túy ở Việt Nam là nam giới Tuynhiên, tỷ lệ người nghiện là nữ giới cũng đang có xu hướng tăng trong những năm qua

3 Trình độ văn hóa

Khảo sát của Bộ LĐTB&XH năm 2009 cho thấy, đa số người nghiện matúy có trình độ văn hóa thấp, khoảng 10% không biết chữ, 59% có trình độ văn hóa từtiểu học tới trung học cơ sở Có khoảng 2/3 số người nghiện chưa từng được đào tạonghề; gần 20% đã được học nghề nhưng không được cấp bằng, chứng chỉ; khoảng12% được đào tạo nghề một cách chính quy, được cấp bằng, chứng chỉ tốt nghiệp thunhập hợp pháp chỉ bằng 1/3 số tiền chi cho ma túy

4 Các loại ma túy và cách thức sử dụng

Loại ma túy được sử dụng và hình thức sử dụng ma túy cũng có nhiềuthay đổi phức tạp Thay cho vai trò của thuốc phiện trong hơn 10 năm trước đây,heroin hiện là loại ma túy được sử dụng chủ yếu ở Việt Nam, có tới 96,5% ngườinghiện thường xuyên sử dụng heroin trước khi tham gia cai nghiện Mặc dù, tỷ lệngười nghiện thuốc phiện và các chất kích thích dạng Amphetamine (ATS hay ma túytổng hợp) tương đương nhau, khoảng 1,2% - 1,4% nhưng theo đánh giá của Cơ quanphòng chống tội phạm và ma túy của Liên hợp quốc (UNODC), việc lạm dụng ATS,đặc biệt là Methamphetamine, đang có xu hướng gia tăng trong người nghiện ma túytại Việt Nam, nhất là khi Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam Á là khu vực chiếm

½ số người lạm dụng loại ma túy này trên toàn thế giới Việc gia tăng lạm dụng cácloại ma túy tổng hợp khiến cho công tác phòng ngừa và cai nghiện phục hồi cho nhómngười nghiện ma túy gặp rất nhiều khó khăn

Cách thức sử dụng ma túy cũng có nhiều thay đổi Nếu như năm 1995,chỉ có chưa đến 8% số người nghiện tiêm chích ma túy và hơn 88% chủ yếu hút, hít thìtới cuối năm 2009 số người chích ma túy chiếm hơn ¾ tổng số người nghiện ma túycủa cả nước Hình thức sử dụng ma túy chủ yếu là tiêm chích với việc dùng chungbơm kim tiêm đã dẫn tới tỷ lệ lây nhiễm HIV cao trong nhóm người nghiện chích matúy (17,2%) Theo số liệu từ Bộ Y tế, người nghiện chích ma túy cũng là nhóm đốitượng chiếm tỷ lệ cao nhất trong số những người nhiễm HIV ở Việt Nam (41,1% tínhđến cuối tháng 6/2011).

II HẬU QUẢ

1 Đối với bản thân đối tượng

Nghiện ma tuý ảnh hưởng đến sức khoẻ của người nghiện, có thể dẫn đếnnhiễm độc mãn tính cho cơ thể, gây ra rối loạn ở từng bộ phận, đến suy nhược toànthân của người nghiện như:

`- Đối với hệ tiêu hoá, người nghiện luôn có cảm giác chán ăn, vì vậy họ khôngmuốn ăn, tiết dịch của hệ tiêu hoá giảm, thường có cảm giác buồn nôn, đau bụng, đạitiện lúc lỏng, lúc táo bón

- Đối với hệ tuần hoàn, thường bị loạn nhịp, huyết áp tăng giảm đột ngột, mạchmáu bi xơ cứng, đặc biệt là hệ mạch não làm ảnh hưởng đến hoạt động của bộ não

Do tiêm chích thường không vô trùng, nên dễ dẫn đến nhiễm trùng máu, viêmtắc tĩnh mạch, thường gặp viêm tắc tĩnh mạch hai chi dưới

- Đối với hệ hô hấp, những đối tượng hít ma tuý thường bị viêm mũi, viêmxoang, viêm đường hô hấp trên và dưới

- Các bệnh về da, người nghiện bị rối loạn cảm giác da nên không cảm giácthấy bẩn, họ thường sợ nước, vì vậy họ rất ngại tắm rửa- đây là điều kiện thuận lợi chocác bệnh da phát triển như: ghẻ, lở, hắc lào, viêm đa não

- Nghiện ma tuý làm suy giảm chức năng thải độc, người nghiện ma tuý, chấthêrôin, làm cho chất độc tích tụ trong cơ thể, càng làm cho gan, thận và toàn cơ thểsuy yếu nên người nghiện hay bị các triệu chứng: áp xe gan, viêm gan, suy gan, suythận, có khi dẫn đến tử vong

- Đối với hệ thần kinh, người nghiện nặng có biểu hiện rối loạn phản xạ thầnkinh, đau đầu, chóng mặt, trí nhớ giảm sút, viêm dây thần kinh, rối loạn cảm giác, runchân tay, chậm chạp, u sầu, ngại vận động, dễ bị kích động dẫn tới tội ác Nếu dùng

ma tuý liều cao có thể bị ngộ độc cấp tính, biểu hiện rối loạn tâm thần nặng, hôn mê

- Nghiện ma tuý sẽ dẫn tới suy nhược toàn thân, suy giảm sức lao động, giảmtuổi thọ

- Ma tuý làm thay đổi nhân cách người nghiện Ma tuý làm cho người nghiệnthay đổi trạng thái tâm lý, sa sút về tinh thần, thay đổi nhân cách

Họ thường xa lánh nếp sinh hoạt lành mạnh như: học tập vui chơi, lao động, thểthao, yêu thương và yêu người thân, bè bạn Họ thường sống ủ dột, cách biệt xa lánhmọi người, xa lánh bạn tốt, chỉ tìm bạn nghiện để chơi và cùng nhau sử dụng ma tuý

họ thường cáu gắt, nói dối, ăn cắp, gây xung đột với bố mẹ, anh chị em, vợ con

- Đối tượng nghiện ma tuý có nguy cơ bị lây nhiễm HIV/AIDS

Phương thức lây nhiễm chủ yếu bằng hai con đường: đường tình dục và đườngmáu Lúc mới nghiện ma tuý người nghiện ma tuý được kích thích tình dục, để thoảmãn nhiều người đã quan hệ với gái mại dâm, nên rất dễ bị gây nhiễm HIV/AIDS vàtruyền bệnh này từ người này sang người khác Khi tiêm chích ma tuý, đối tượngthường dùng chung bơm kim tiêm mà không khử trùng hoặc khử trùng qua loa khôngđảm bảo yêu cầu sinh, vì vậy họ rất dễ bị lây nhiễm HIV/AIDS (ở Việt Nam 65%người nhiễm HIV/AIDS là người nghiện ma tuý)

2.Đối với gia đình

- Nghiện ma tuý làm tổn hại đến tình cảm và hạnh phúc gia đình nếuchồng hoặc vợ bị nghiện ma túy Con cái bị bỏ bê

Do tính tình người nghiện ma tuý hay thay đổi và do mâu thuẫn vềquyền lợi, nên họ luôn chống lại người thân trong gia đình, họ hay gây gổ, cáu gắt, lừadối, dẫn đến tình cảm sứt mẻ, xung đột trong gia đình ngày càng tăng Có ngườinghiện đã đánh lại cha mẹ, hành hạ vợ con, gây tội ác với bà con lối xóm, xã hội gâymất trật tự an toàn xã hội

- Tai tiếng, xấu hổ với hàng xóm láng giềng và bà con thân tộc vì trong nhà cóngười nghiện

- Tốn tiền bạc công sức và thời gian chăm sóc do người bệnh mắc các chứngbệnh do sử dụng các chất gây nghiện Tốn thời gian thăm nuôi khi người nghiện phảivào tù vì phạm pháp Bồi thường tiền cho gia đình nạn nhân.

- Mất mát tài sản, ảnh hưởng về mặt tài chính vì người nghiện phung phí tiềnbạc, của cải để mua ma túy

- Nghiện ma tuý ảnh hưởng đến sự phát triển nòi giống

Lúc mới sử dụng ma tuý thường gây kích thích tình dục, vì vậy để thoảmãn nhu cầu, đối tượng có thể quan hệ với gái mại dâm, cho nên rất dễ mắc các bệnhlây truyền qua đường tình dục: lậu, giang mai, HIV…

Khi đã nghiện ma tuý nặng, các hoóc môn sinh dục bị suy giảm nên sinhcon ốm yếu, trí tuệ chậm phát triển

Đối với phụ nữ có thai, nghiện ma tuý có thể dẫn đến xảy thai, thai lưu, đẻ non,suy dinh dưỡng bào thai, gầy gò, ốm yếu, khó nuôi, chậm phát triển về thể lực và trítuệ

3 Ma tuý gây tác hại tới KT – XH – AN-QP

- Nghiện ma tuý gây tổn hại lớn về kinh tế của bản thân, gia đình, xã hội Ngườinghiện ma tuý nhẹ trung bình mỗi ngày dùng 50.000 đồng để mua ma tuý; ngườinghiện nặng dùng tới trên 100.000 đồng Bản thân người nghiện do sức khoẻ giảm sút,khả năng lao động kém, không có việc làm hoặc việc làm không ổn định nên phải lấytiền của gia đình hoặc trộm cắp đồ của người thân bán rẻ lấy tiền mua ma túy

Chi phí điều trị cắt cơn nghiện rất tốn kém Sự tăng nhanh của số người nghiệnđòi hỏi phải có nhiều cơ sở cai nghiện ma tuý và các dịch vụ chữa trị khác, do vậy gâythiệt hại trực tiếp về kinh tế của Nhà nước ta

Ma tuý còn gây ra hàng loạt những thiệt hại gián tiếp mà xã hội phải gánh chịunhư: thiệt hại kinh tế do sản phẩm thu nhập bị mất đi vì người lao động hay ốm, đau,chết, năng suất lao động giảm Do vậy, thu nhập quốc dân giảm trong khi chi phí cho

dự phòng và chăm sóc y tế xã hội lại tăng; chi phí đào tạo cán bộ, công nhân có taynghề để thay thế những người nghiện cũng tăng lên

- Nghiện ma tuý có tác hại lớn đối với con người và xã hội Ma tuý và nghiện

ma tuý đã và đang là thảm hoạ chung của loài người Tại diễn đàn Liên Hợp quốc,

năm gần đây, tình trạng nghiện hút ma tuý đã trở thành hiểm hoạ của toàn nhân loại.Không một quốc gia, dân tộc nào thoát ra khỏi ngoài vòng xoáy khủng khiếp của nó đểtránh khỏi những hậu quả do nghiện hút và buôn lậu ma tuý gây ra

Ma tuý đang làm gia tăng tội phạm, bạo lực, tham nhũng, vắt cạn kiệt nhân lực,tài chính, huỷ diệt những tiềm năng quí báu khác mà lẽ ra phải được huy động choviệc phát triển kinh tế - xã hội, đem lại ấm no, hạnh phúc cho mọi người Ma tuý đanglàm suy thoái nhân cách, phẩm giá, tàn phá cuộc sống yên vui gia đình, gây xói mònđạo lý, kinh tế, xã hội Nghiêm trọng hơn, ma tuý còn là tác nhân chủ yếu thúc đẩycăn bệnh thế kỷ HIV/AIDS ''

- Tệ nạn nghiện ma tuý ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội

Để có tiền sử dụng ma tuý, hàng vạn người nghiện đã phạm tội trộm cắp, cướp của,giết người, buôn bán ma tuý Qua thống kê được biết, 70% số vụ phạm tội hàng năm

là do người nghiện ma tuý gây ra hoặc có liên quan đến ma tuý Trong số những người

bị bắt hàng năm vì phạm tội, có từ 30% đến 50% số người phạm tội về ma tuý

Do bị kích thích sau khi sử dụng chất ma tuý, nhiều người đã phạm các tội vềgây rối trật tự công cộng, hiếp dâm, đua xe trái phép, vi phạm luật lệ giao thông, gâyhậu quả nghiêm trọng v.v

1 Khái niệm và đặc điểm của người cai nghiện ma túy

1.1 Một số khái niệm

* Khái niệm ma túy

Ma túy có nguồn gốc từ hàng ngàn năm trước công nguyên, và đến thế kỷ thứIII trước công nguyên đã có những tài liệu ghi nhận việc sử dụng thuốc phiện Năm

1860 tác giả Syndenham đã viết “trong số những bài thuốc mà thượng đế đã ban phát cho con người, không có gì có thể chữa bệnh hiệu quả như thuốc phiện” Đây chính là

quan điểm mà từ đó dẫn đến lạm dụng thuốc phiện trong lịch sử loài người Với sựphát triển của khoa học kỹ thuật, ngoài những sản phẩm có sẵn trong tự nhiện nhưthuốc phiện, cần sa, cô ca người ta dựa vào cấu trúc hóa học trong những chất này đểtạo ra chất bán tổng hợp có khung cơ bản giống các chất có sẵn trong tự nhiên và cótác dụng tương tự như thuốc phiện (như Heroin)

Ngoài ra, với khoa học hiện đại như hiện nay một loạt các chất ma túy tổnghợp, từ các nguồn tiền chất hóa học thông dụng khác trong các ngành y dược, hóadược để tạo thành ma túy mới, dễ sử dụng và tác dụng kích thích thần kinh cũng nhưtác hại gấp hàng trăm, hàng nghìn lần so với ma túy truyền thống (nhưMethamaphetamine, Amphetamine, Etasy )

Hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về ma túy Mỗi quốc gia, mỗi tổ chứcquốc tế có liên quan đều đưa ra khái niệm ma túy của mình

Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì: “Ma túy là bất kỳ chất nào khi đưa vào

cơ thể sống có thể làm thay đổi một số chức năng của cơ thể và làm cơ thể phụ thuộc vào nó”.

Theo định nghĩa của Văn phòng Liên Hợp quốc về phòng, chống ma túy và tội

phạm thì “Ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi đưa vào cơ thể người nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái, ý thức và sinh lý Nếu lạm dụng ma túy con người sẽ phụ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương, nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng”.

Luật phòng chống ma túy được Quốc Hội thông qua ngày 09/10/2000 quy định:

“Chất ma túy là chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục

do chính phủ ban hành” (khoản 1, Điều 2)

Vậy có thể đưa ra khái niệm ma túy như sau: “Ma túy là tên gọi chung chỉ những chất kích thích khi dùng một lần có thể gây nghiện, có nguồn gốc tự nhiên hay nhân tạo Những chất này khi đưa vào cơ thể sống sẽ làm thay đổi trạng thái nhận thức và sinh lý”.

* Khái niệm nghiện ma túy

Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA): “Nghiện ma túy là các hội chứng gồm tăng liều ma túy để có tác dụng mong muốn, sử dụng ma túy để giảm hội chứng thiếu thuốc, không có khả năng giảm liều hoặc dừng ngừng sử dụng ma túy mặc dù biết nó có hại cho bản thân và những người khác” (APA Science Policy News, July

2008)

Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO) định nghĩa: “Nghiện ma túy là trạng thái nhiễm độc chu kỳ hay mãn tính do sử dụng lặp lại nhiều lần một chất tự nhiên hay

tổng hợp nào đó Sự nhiễm độc này thể hiện ở sự gia tăng liều dùng và sự lệ thuộc tâm sinh lý của người dùng vào tác dụng của chất đó”.

Theo Quyết định 2596/QĐ-TTg ngày 27/12/2013 của Thủ Tướng Chính Phủphê duyệt Đề án đổi mới công tác cai nghiện ở Việt nam đến năm 2020, đưa ra khái

niệm: “Nghiện ma túy là bệnh mãn tĩnh do rối loạn của não bộ, điều trị nghiện ma túy

là một quá trình lâu dài bao gồm tổng thể các can thiệp, hỗ trợ về y tế, tâm lý, xã hội làm thay đổi nhận thức, hành vi nhằm giảm tác hại của nghiện ma túy và giảm tình trạng sử dụng ma túy trái phép”.

Như vậy, nghiện ma túy là hiện tượng phụ thuộc cả thể xác lẫn tinh thần vào matúy do việc sử dụng thường xuyên và tăng dần liều lượng sử dụng dẫn đến mất kiểmsoát nhận thức và hành vi của người sử dụng, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, nhân cáchbản thân và an toàn xã hội

* Khái niệm người nghiện ma túy

Theo quy định của pháp luật Việt Nam “Người nghiện ma túy là người sử dụngchất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào các chất này”(Điều 2, Luật phòng, chống ma túy – Quốc hội Việt Nam thông qua năm 2000 và sửađổi bổ sung năm 2008)

Như vậy có thể hiểu người nghiện ma túy là người sử dụng ma túy lặp đi lặp lạinhiều lần chất ma túy với liều dùng ngày càng tăng, dẫn đến tình trạng nhiễm độc chu

kỳ, mãn tính, bị lệ thuộc về thể chất và tinh thần vào chất đó

1.2 Đặc điểm và nhu cầu của người nghiện ma túy

1.2.1 Đặc điểm người nghiện ma túy

* Đặc điểm tâm, sinh lý của người nghiện ma túy

Đối với người nghiện ma túy, biểu hiện sinh lý và tâm lý thường đi kèm vớinhau khá dễ nhận biết, đặc biệt đối với người sử dụng và nghiện ma túy lâu năm Tuynhiên, tùy thuộc vào loại ma túy sử dụng mà có những biểu hiện đặc điểm khác nhau,

cụ thể:

- Về mặt thể chất người nghiện ma túy thường suy sụp sau một thời giandùng ma túy Họ thường không quan tâm đến chăm sóc bản thân, răng, miệng và dễ

mắc phải một số bệnh liên quan đến hô hấp, gan, thận, bệnh lây lan qua đường tìnhdục và phần lớn nhận thấy khả năng tình dục giảm rõ rệt.

- Về đặc điểm tâm sinh lý của người nghiện ma túy theo hai nhóm matúy bất hợp pháp được thể hiện phổ biến như sau:

+ Đối với người sử dụng nhóm ma túy truyền thống như thuốc phiện, Moocphin, Hêroin: Khi đói ma túy thì xuất hiện hội chứng cai (vật vã, đau đớn, cảm giác dòi

bò trong xương, v.v); khi no thuốc “phê thuốc” thì khoan khoái, lâng lâng, nói nhiều,hoạt bát

+ Đối với người sử dụng nhóm ma túy tổng hợp nhưAmphetamine/Methamphein/ Ketamin/Cần sa, biểu hiện thể chất sau dùng thuốcthường phấn khích, bừng tỉnh, dễ bị ảo thị, ảo giác, ảo thanh, bay bổng, suy nghĩhoang tưởng dễ dàng tấn công người xung quanh theo suy nghĩ trong đầu mình về một

ai đó; khi không có thuốc thường rơi vào trạng thái trầm cảm, một số có biểu hiện tựsát, tâm thần

- Về biểu hiện đặc trưng của người nghiện ma tuý: Mãnh liệt tìm kiếm, sửdụng ma túy, bất chấp hoàn cảnh; Không kiểm soát được việc sử dụng ma túy; Xuấthiện hội chứng cai nếu giảm hoặc ngừng sử dụng ma túy; Có khuynh hướng tăng liều;Sao nhãng các thú vui khác (chăm sóc con, chơi thể thao, xem phim, ca nhạc, quantâm bạn bè); Tiếp tục sử dụng ma túy bằng mọi cách dù biết rất rõ tác hại của ma túyđang sử dụng

Như vậy, về mặt thể trạng, hành vi về sinh lý của người nghiện ma túy khôngkhó nhận ra với người xung quanh, đồng thời dễ nhận thấy ở họ thường dễ bức xúc,nổi cáu và luôn lý giải việc muốn sử dụng lại chất gây nghiện; dễ gây những tổnthương cho người khác hoặc gây ra những hành động nguy hiểm cho chính mình, ảnhhưởng xấu đến gia đình, xã hội

2.Khái niệm quản lý trường hợp

Quản lý trường hợp (tiếng anh là Case management) còn gọi là quản lý ca,trong trình bày luận văn này xin gọi chung là quản lý trường hợp Ở một số quốc gia,QLTH được sử dụng trong các lĩnh vực cung cấp dịch vụ an sinh cho con người(QLTH trong lĩnh vực y tế nhằm chăm sóc sức khỏe cho người bệnh, QLTH với người

nghiện ma túy, người có HIV/AIDS, ) và cả trong lĩnh vực pháp luật (luật sư tư vấncho khách hàng).

Hiện nay còn nhiều định nghĩa khác nhau về QLTH của các nhà khoa học xãhội trên thế giới:

Theo Luise Johnson (1995), quản lý trường hợp là sự điều phối các dịch vụ

và trong quá trình này nhân viên công tác xã hội làm việc với thân chủ để xác địnhdịch vụ cần thiết, tổ chức và theo dõi sự chuyển giao các dịch vụ đó tới thân chủ cóhiệu quả

Hiệp hội công tác xã hội thế giới định nghĩa: “Quản lý trường hợp là sự điều phối mang tính chuyên nghiệp các dịch vụ xã hội và dịch vụ khác nhằm giúp cá nhân, gia đình đáp ứng nhu cầu được bảo vệ hay chăm sóc lâu dài”.

Hiệp hội các nhà quản lý trường hợp của Mỹ (năm 2007), điều chỉnh khái niệm

về quản lý trường hợp như sau: “Quản lý trường hợp là quá trình tương tác, điều phối bao gồm các hoạt động đánh giá, lên kế hoạch, tổ chức điều động và biện hộ về chính sách, quan điểm và dịch vụ, nguồn lực nhằm đáp ứng nhu cầu của thân chủ, sao cho

sự cung cấp dịch vụ tới cá nhân có hiệu quả với chi phí giảm và có chất lượng”.

Theo tác giả Trần Văn Kham (2016) cho rằng quản lý trường hợp là một trongcác phương pháp can thiệp của công tác xã hội, có thể được hiểu như là một tiến trìnhcủa công tác xã hội, một cách thức giúp các thân chủ được tiếp cận các dịch vụ trợgiúp xã hội

Như vậy, có thể đưa ra khái niệm quản lý trường hợp như sau: Quản lý trường hợp là một quá trình trợ giúp mang tính chuyên môn, bao gồm các hoạt động đánh giá nhu cầu thân chủ (cá nhân, gia đình), xác định, kết nối và điều phối các nguồn lực, dịch vụ nhằm giúp họ tiếp cận nguồn lực để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

2.1 Quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy

Từ khái niệm người cai nghiện ma túy và khái niệm quản lý trường hợp, có thể

đưa ra cách hiểu về QLTH đối với NCNMT như sau: “QLTH đối với người cai nghiện

ma túy là quy trình xác định nhu cầu cần trợ giúp xã hội và xây dựng, thực hiện kếhoạch trợ giúp người cai nghiện ma túy, điều phối các hoạt động cung cấp dịch vụ xã

hội để trợ giúp người cai nghiện ma túy vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống và pháttriển bản thân”.

Quy trình QLTH đối với người cai nghiện ma túy bao gồm 5 bước:

(1) Tiếp nhận thông tin và đánh giá sơ bộ;

(2) Thu thập thông tin và đánh giá toàn diện;

(3) Xây dựng kế hoạch trợ giúp;

(4) Triển khai kế hoạch trợ giúp;

(5) Lượng giá

Hoạt động quản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy có một số điểm

cơ bản sau:

Thứ nhất: Việc cung cấp các dịch vụ khác nhau đối với người cai nghiện ma

túy là hoạt động hết sức quan trọng trong quá trình trợ giúp người cai nghiện ma túy

Thứ hai: Nêu cao vai trò của nhân viên quản lý trường hợp trong phương pháp

tiếp cận với người cai nghiện ma túy, với những khả năng, năng lực cần có để có kếhoạch trợ giúp tốt nhất (bao gồm đánh giá chi tiết nhu cầu, hỗ trợ, xây dựng kế hoạchnhằm đạt được mục tiêu và xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá kết quả), giúp người cainghiện ma túy thực hiện các yêu cầu từng quy trình cai nghiện hoặc sử dụng các biệnpháp thay thế

Thứ ba: Nhân viên quản lý trường hợp cần có những phương pháp bảo đảm cho

khách hàng được hưởng các dịch vụ hỗ trợ về chuyên môn một cách toàn diện nhất

Câu 2: Mô tả những dịch vụ hỗ trợ/điều trị hỗ trợ người nghiện ma túy hiện nay.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nghiện ma túy là căn bệnh mạn tính củanão bộ, khó điều trị và dễ tái phát Chính vì vậy, điều trị nghiện ma túy cần thực hiệnmột số bước sau:

 Giải độc (quá trình mà cơ thể ngừng dung nạp một chất ma túy vào cơ thể)

 Sử dụng thuốc cai nghiện (đối với thuốc phiện, thuốc lá hoặc nghiện rượu);

 Đánh giá và điều trị các vấn đề sức khỏe tâm thần xảy ra: rối nhiễu tâm lý nhưtrầm cảm và lo âu ở người sử dụng ma túy;

 Can thiệp về nhận thức - hành vi;

 Theo dõi dài hạn để ngăn ngừa tái phát

Trong quá trình điều trị cần có một loạt các dịch vụ chăm sóc với một chươngtrình điều trị phù hợp và theo dõi diễn biến rất quan trọng để thành công Điều trị baogồm cả các dịch vụ sức khỏe y tế và tinh thần khi cần thiết Theo dõi chăm sóc có thểbao gồm các hệ thống hỗ trợ phục hồi cộng đồng hoặc tại gia đình

Can thiệp nhận thức - hành vi chính là hỗ trợ, giúp đỡ bệnh nhân - người sửdụng ma túy nhận ra:

 Thái độ và hành vi liên quan đến việc sử dụng ma túy của bản thân;

 Nâng cao kỹ năng sống lành mạnh và tích cực hơn;

 Sử dụng một số loại thuốc hỗ trợ cho công tác điều trị nghiện ma túy

Bệnh nhân có thể điều trị ở các môi trường khác nhau:

1 Điều trị ngoại trú:

Điều trị ngoại trú là hình thức điều trị bao gồm một loạt các chương trình dànhcho những bệnh nhân được nhân viên tư vấn sức khỏe hành vi quản lý, theo dõi và hỗtrợ trong một kế hoạch cụ thể và trình thường xuyên Hầu hết các chương trình liênquan đến tư vấn thuốc cá nhân hoặc nhóm, hoặc cả hai Các chương trình này thườngcung cấp các hình thức trị liệu hành vi như:

Liệu pháp nhận thức hành vi, giúp bệnh nhân nhận biết, tránh và đối phó với

những tình huống mà ở đó họ có nhiều khả năng sử dụng ma túy;

Liệu pháp gia đình đa chiều – được phát triển dành cho thanh thiếu niên với

vấn đề lạm dụng ma túy cũng như những gia đình chịu ảnh hưởng bởi người thân làngười sử sụng ma túy và được thiết kế để cải thiện chức năng của gia đình một cáchtoàn diện để hỗ trợ tốt nhất cho người thân của mình;

Phỏng vấn động lực, tác động làm cho hầu hết người bệnh, người sử dụng ma

túy sẵn sàng thay đổi hành vi của họ và tham gia điều trị;

Khuyến khích động lực (quản lý dự phòng), trong đó tăng cường tích cực và

khuyến khích từ bỏ ma túy cũng như các chất gây nghiện khác

Điều trị đôi khi cần chuyên sâu ở lần điều trị đầu tiên, sau đó các bệnh nhântham gia điều trị ngoại trí mỗi tuần theo lịch đã được sắp xếp Sau khi hoàn thành điềutrị có hiệu quả tích cực, bệnh nhân chuyển sang điều trị ngoại trú thường xuyên, sau

đó, dần dần ít thường xuyên hơn và ít thời gian điều trị hơn để giúp duy trì sự phục hồicủa họ

2 Điều trị nội trú

Loại hình điều trị này đặc biệt phù hợp cho những người có vấn đề nghiêmtrọng hơn (ngoài việc lạm dụng chất gây nghiện bệnh nhân còn có nhiều rối loạn tâm

lý khác) Các cơ sở điều trị nội trú được cấp phép cung cấp dịch vụ 24 giờ có tổ chức

và phương pháp hỗ trợ và chăm sóc đặc biệt, bao gồm cả nhà ở an toàn và chăm sóc y

tế Các cơ sở điều trị tại nhà có thể sử dụng một loạt các phương pháp điều trị, và họthường nhắm mục đích giúp bệnh nhân sống một lối sống tội phạm tự do không có matúy sau khi điều trị Các phương pháp điều trị nội trú bao gồm:

Điều trị nghiện dựa vào cộng đồng, được xây dựng một cách chặt chẽ giữa các

chương trình hoạt động trong đó bệnh nhân vẫn có một nơi cư trú, thường từ 6 đến 12tháng Toàn bộ cộng đồng, bao gồm cả nhân viên điều trị và những người trong cộngđộng làm công tác hỗ trợ chính cho những thay đổi, ảnh hưởng của bệnh nhân: thái độ,

sự hiểu biết, và các hành vi liên quan đến sử dụng

Điều trị nội trú ngắn hạn, thường tập trung vào quá trình cắt cơn, giải độc cũng

như cung cấp tư vấn chuyên sâu ban đầu và chuẩn bị điều trị trong một môi trường dựavào cộng đồng

Cai nghiện tại nhà, cung cấp nhà ở có giám sát, ngắn hạn cho bệnh nhân,

thường sau các loại điều trị nội trú hoặc để ở Phục hồi tại nhà có thể giúp mọi ngườichuyển đổi sang một cuộc sống tích cực hơn ví dụ như độc lập, biết cách quản lý tàichính hoặc tìm kiếm việc làm, cũng như kết nối chúng để hỗ trợ các dịch vụ trongcộng đồng

Nghiên cứu khoa học từ giữa năm 1970 cho thấy: điều trị lạm dụng chất gâynghiện có thể giúp những người phạm tội sử dụng ma túy thay đổi thái độ, niềm tin và

một cuộc sống lạm dụng ma túy và tội phạm Tuy nhiên, nhiều người phạm tội không

có quyền truy cập vào các loại hình dịch vụ mà họ cần Cách điều trị có chất lượngkém hoặc không tốt phù hợp với nhu cầu của người phạm tội có thể không có hiệu quảtrong việc giảm sử dụng ma túy và hành vi tội phạm

Câu 3: Phân tích những vấn đề và nhu cầu của người nghiện hiện nay

Một vấn đề rõ nhất đối với người nghiện ma túy đó là vấn đề kỳ thị xã hội củangười nghiện

Kỳ thị đối với người nghiện ma túy là thái độ không tôn trọng người sử dụng

ma túy, người nghiện ma túy, cho rằng sử dụng ma túy, nghiện ma túy là tệ nạn xã hội,

là tội phạm, họ là người nguy hiểm, người lây bệnh, người HIV,… nên xa lánh, đềphòng, e sợ họ ngay cả khi họ đã điều trị

Bên cạnh kỳ thị của xã hội thì người nghiện ma túy còn tự kỳ thị Tự kỳ thị là tựbản thân người nghiện ma túy luôn có suy nghĩ khó chấp nhận chính mình, tự cămghét, xấu hổ, phê phán bản thân, cảm thấy bị mọi người để ý, xét đoán ghét bỏ, khôngtin tưởng mình, nên tự cô lập, tự tách mình ra khỏi gia đình, cộng đồng

Sự mặc cảm tự kỳ thị ở người cai nghiện ma túy nếu không có sự chủ động tiếpcận của cán bộ quản lý thì họ luôn thiếu lòng tin, luôn cho rằng mọi người không còntin tưởng mình Đồng thời luôn có tâm lý sợ bị tái nghiện, sợ bị vợ/chồng, người yêu,người thân trong gia đình ruồng bỏ; bất mãn trước sự kỳ thị của cộng đồng, sợ đối mặtvới tình trạng nhiễm HIV, thường lo lắng và mất phương hướng cho tương lai, lo sợcông an hoặc chính quyền địa phương gọi, hỏi, quan tâm đến mình

Nhu cầu của người nghiện ma túy

Trong hoạt động công tác xã hội đối với người nghiện ma túy nói chung vàquản lý trường hợp đối với người cai nghiện ma túy nói riêng thì đánh giá nhu cầu củađối tượng trợ giúp là đặc biệt quan trọng Thông qua mô hình bậc thang của Maslowgiúp cho nhân viên quản lý trường hợp xác định được nhu cầu của thân chủ trong từngbối cảnh cụ thể, từ đó lập kế hoạch can thiệp, trợ giúp phù hợp cho thân chủ

Đối với người cai nghiện ma túy, thông qua mô hình bậc thang của AbrahamMaslow, tác giả mô tả như sau:

- Nhu cầu cơ bản của con người, cũng như của người nghiện ma túy đó là nhu

cầu thể lý về oxy, thực phẩm, nước uống, nơi trú ngụ, Đây là nhu cầu cơ bản (basicneeds) mạnh mẽ nhất vì sự sống của một con người cần có, phụ thuộc phải có Đối vớingười nghiện ma túy cũng luôn có nhu cầu cơ bản này, đồng thời lo sợ khi sức khỏegiảm sút hay sự hạn chế về vật chất trong môi trường cai nghiện tại Trung tâm thì vấn

đề ăn, uống, sinh hoạt vật chất tại nơi cai nghiện luôn là đòi hỏi cần thiết, đây được coi

là nhu cầu hàng đầu mà mỗi người cai nghiện tại Trung tâm quan tâm, đòi hỏi

- Nhu cầu an toàn: Khi các nhu cầu cơ bản đã được đáp ứng như nơi ở, bữa ăn,

nước uống, sinh hoạt, và các yếu tố về thể lý khác không còn chi phối đến suy nghĩcũng như hành vi của người nghiện thì họ có thể tập trung vào nhu cầu được an toàn,

an toàn ở đây có thể hiểu như an toàn về cuộc sống, về cơ thể của họ và gia đình họ, antoàn về công việc, về tài sản Trong Trung tâm cai nghiện vấn đề an toàn được ngườicai nghiện quan tâm đó là an toàn về sức khỏe, không bạo lực, chèn ép, bắt nạt từnhững học viên khác trong quá trình tham gia điều trị, cai nghiện Cán bộ QLTH cầnlưu ý nhu cầu này để xây dựng môi trường cai nghiện An toàn - Thân thiện trong Cơ

sở cai nghiện ma túy

- Nhu cầu được quan tâm: Khi người nghiện ma túy cảm thấy tương đối an toàn và

yên tâm, họ sẽ hướng tới nhu cầu được được quan tâm Sự đòi hỏi yêu thương này họmuốn đón nhận sự quan tâm của mọi người (trong gia đình, hàng xóm, người thânquen, cộng đồng,… và của cán bộ y tế, cán bộ trung tâm đang điều trị cho họ)

Thực tế người nghiện ma túy khi tham gia cai nghiện ma túy tại Trung tâm luônchú ý đến tình cảm của người khác dành cho mình, đặc biệt là tình cảm đón nhận từbạn bè, người thân trong gia đình và của cán bộ trực tiếp quản lý, trợ giúp Cán bộQLTH phải luôn lưu ý đến nhu cầu thứ ba này của người cai nghiện ma túy để kết nốitình cảm cho họ từ phía gia đình, người thân, cộng đồng xã hội và của chính bản thâncán bộ trong Trung tâm cai nghiện

- Nhu cầu được quý trọng: Khi ba nhu cầu trên đã được đáp ứng thì nhu cầu

được quý trọng sẽ là đòi hỏi đối với người cai nghiện ma túy Ở đây người nghiện matúy muốn quý trọng người khác, muốn hàn gắn tình cảm yêu thương vợ, con, gia đình,bạn bè và ngược lại họ mong muốn nhận được sự quý trọng của mọi người Khi nhu

Cán bộ quản lý trường hợp lưu ý và tạo điều kiện cho họ được thể hiện cũng như đónnhận ở cả hai góc độ, điều này sẽ làm thân chủ thấy tự tin và mạnh dạn khi trở về cộngđồng, tham gia các hoạt động xã hội.

- Nhu cầu được khẳng định mình: Khi tất các nhu cầu trên được thỏa mãn thì

mới là lúc nhu cầu cao nhất của bậc thang Maslow được bày tỏ - đó là nhu cầu được tựkhẳng định của người cai nghiện ma túy Nhu cầu tự khẳng định chính là việc ngườicai nghiện ma túy khẳng định chính mình, mong muốn và khẳng định làm được nhữngviệc họ cần phải làm Họ muốn sáng tạo, thể hiện bản thân, thể hiện sức mạnh nội lực

và muốn được ghi nhận thành công

Trong quá trình điều trị cai nghiện ma túy, việc xác định nhu cầu cao nhất trongcon người này sẽ giúp người cai nghiện thấy rõ bản thân của họ hơn, xác định tâm lý

và bản lĩnh vững vàng hơn, từ đó quyết định đúng đắn hơn, quyết tâm hơn

Dựa trên phân tích nhu cầu con người nói chung, người cai nghiện ma túy nóiriêng theo Mô hình bậc thang Nhu cầu của Maslow, đối với cán bộ quản lý trường hợp

có thể tóm tắt nhu cầu của người nghiện ma túy theo ba nhóm sau:

Về mặt tâm lý: Người nghiện ma túy muốn được yêu thương, tin tưởng, họ

muốn xây dựng lại mối quan hệ, muốn lập gia đình, tình dục, muốn hòa cùng gia đình,

họ hàng, xóm, phố và cộng đồng nơi họ sinh sống

Về mặt xã hội: Người nghiện ma túy muốn được tìm kiếm công việc, nghề

nghiệp, muốn có thu nhập, muốn được vay vốn làm ăn, được công bằng tham gia vàcung cấp các dịch vụ công, các hoạt động kinh doanh, họ muốn có các quan hệ xã hộibình thường với các cơ quan, doanh nghiệp và mọi người trong xã hội

Về mặt y tế: Trong họ luôn muốn biết được tình trạng sức khỏe bản thân, muốn

biết được các nơi điều trị bệnh đang mắc phải, muốn biết rõ quy trình điều trị họ đangtham gia và các vấn đề tiếp theo mục đích phục hồi sức khỏe sau khi trở về cộng đồng

Hệ thống bậc thang của Maslow dành cho đánh giá nhu cầu người nghiện matúy là nền tảng trong điều trị cai nghiện cho người nghiện ma túy Đáp ứng từng bậcnhu cầu của họ, giúp họ nâng cao về thể chất, tâm lý, xã hội, họ tự quyết định và có đủquyết tâm để thực hiện được kế hoạch mà nhân viên quản lý trường hợp giúp họ hoạchđịnh, triển khai một cách hiệu quả