Cô HT đánh trống khaI trường

Câu mở đoạn trước hết phải đúng yêu cầu của kiểu, loại bài, đúng với nội dung của bài tập.Sau đó, nếu có điều kiện nên chọn câu mở đoạn hay, hấp dẫn.Câu mở đoạn có thể đặt ở đầu đoạn ha[r]

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN EAKAR TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN HƯNG ĐẠO

****************

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI RÈN KĨ NĂNG VIẾT ĐOẠN VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC

SINH LỚP 5

Giáo viên thực hiện: Nguyễn Thị Thúy

Đơn vị công tác: Trường TH Trần Hưng Đạo

Năm học : 2009- 2010

MỤC LỤC

I.ĐẶT VẤN ĐỀ

II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.Cơ sở lí luận

2 Thực trạng

2.1 Thuận lợi

2.2 Khó khăn

3 Các biện pháp chủ yếu

3.1 Phân tích đề- xác định yêu cầu của bài tập viết

3.2 Hướng dẫn học sinh viết đoạn văn

3.3 Bồi dưỡng vốn sống cho học sinh

3.4 Luyện diễn đạt có nghệ thuật- bọc lộ cảm xúc

3.5 Thực hiện kĩ khâu chấm, chữa bài cho học sinh

4 Kết quả đạt được

III KẾT LUẬN

3

4 4

4 5

5 5 6 7 7 8 9

KINH NGHIỆM

RÈN KỸ NĂNG VIẾT ĐOẠN VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 5

I ĐẶT VẤN ĐỀ

“ Đặc trưng cơ bản của phân môn Tập làm văn là tính tổng hợp, thực hành sáng tạo và mang đậm dấu án cá nhân học sinh trong quá trình tạo lập văn bản nói

và viết Làm văn là một hoạt động giao tiếp Vì vậy, trong nhà trường, việc dạy Tập làm văn cho học sinh thực chất là dạy cho học sinh nắm được cơ chế của việc sản sinh văn bản nói và viết theo đúng quy tắc giao tiếp nhằm đạt được mục đích giao tiếp.”

Trong chương trình cải cách giáo dục, văn miêu tả lớp 5 chiếm 34/62 tiết ( (chiếm khoảng 55%) , chiếm toàn bộ thời lượng dành cho phân môn tập làm văn

ở kì I Số tiết học văn miêu tả được chia đều cho hai kiểu bài miêu tả: tả người và

tả cảnh sinh hoạt nhưng ở chương trình Tập làm văn mới, nó chiếm tới 43/62 tiết( chiếm khoảng 69%).Trong chương trình mới, văn miêu tả được dạy xen kẽ với

các kiểu loại văn bản khác xuyên suốt cả năm học, cụ thể là miêu tả cảnh ( 14 tiết), miêu tả người(12 tiết), ôn tập miêu tả đồ vật(4 tiết), ôn tập miêu tả cây cối(3 tiết) ôn tập miêu tả loài vật(3 tiết) ôn tập miêu tả cảnh(4 tiết) ôn tập miêu tả người(

3 tiết).Rõ ràng, đây là phần quan trọng trong phân môn Tập làm văn, nó chiếm thời lượng nhiều bởi bên cạnh dạy tả cảnh, tả người,chương trình còn dành thời gian cho việc ôn tập củng cố kiến thức Dạy viết văn miêu tả chính là dạy kĩ năng kết hợp nhuần nhuyễn các phân môn khác của Tiếng Việt.Qua việc sản sinh văn bản, học sinh thể hiện óc sáng tạo của mình Chính vì thế, việc rèn kĩ năng viết văn miểu tả cho học sinh là nhiệm vụ bắt buộc của mỗi giáo viên trong quá trình dạy học Nó là thước đo sự lĩnh hội tri thức văn học của trò và kết quả giảng dạy của thầy qua các bài kiểm tra

Chương trình mới hướng dẫn cho các em trước khi hoàn thành một bài văn miêu tả thì HS được tập dượt viết các đoạn văn như đoạn mở bài, kết bài, thân bài rồi từ đó viết hoàn chỉnh một bài văn.Đây củng là điểm mới của chương trình hiện nay so với chương trình CCGD Việc rèn luyện rất cụ thể và kĩ lưỡng về kĩ năng viết đoạn văn sẽ giúp học sinh chủ động, tự tin khi tạo lập bài văn hoàn chỉnh, tránh được tình trạng các em viết sơ sài, theo cảm tính hoặc sao chép bài văn của người khác.So với sách giáo khoa cũ thì sách giáo khoa mới có thêm bước rèn kĩ năng viết đoạn văn Việc phát triển ý thành đoạn lời khi tạo lập bài văn sẽ giúp học sinh tránh được hiện tượng liệt kê chi tiết trong khi tả và đồng thời hạn chế được việc tả mà như kể, hoặc kể lể.Như vậy , để việc dạy văn miêu tả đạt kết quả

tốt theo đúng tinh thần đổi mới của chương trình lớp 5 hiện hành thì việc dạy viết đoạn văn miêu tả cho học sinh là rất quan trọng và cần thiết trong việc dạy văn

3

II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lí luận

Chương trình Tập làm văn lớp 5 được xây dựng theo quan điểm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, nó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí thuyết và thực hành, việc học viết văn miêu tả chính là tích hợp tri thức của các phân môn khác trong Tiếng Việt như cách dùng từ ngữ, diễn đạt ý, viết câu văn và đặc biệt đó

là cách sử dụng biện pháp nghệ thuật,phép liên tưởng sinh động của học sinh

Chương trình viết văn của HS lớp 5 nằm ở giai đoạn sau của bậc Tiểu học

mà việc dạy văn miêu tả lại chiếm thời lượng lớn trong chương trình, chính vì thế chương trình mới chú trọng dạy các bước để hoàn thành một bài văn là: lập dàn ý chi tiết, luyện viết đoạn văn, viết bài văn và việc viết đoạn văn hoàn chỉnh tức là các em đã gần như hoàn thành bài làm văn của mình

Trọng tâm của chương trình dạy viết đoạn văn mục đích là giúp học sinh thực hành luyện tập thành thạo kĩ năng viết đoạn văn, trên cơ sở đó viết bài văn trọn vẹn.Việc viết đoạn văn ở lớp 5 yêu cầu cao hơn so với các lớp dưới cả về nội dung lẫn cách diễn đạt Đoạn văn miêu tả ở lớp 5 đòi hỏi tính nghệ thuật cao, câu

từ phải chính xác hơn, sự liên kết câu phải chặt chẽ Với những yêu cầu đó, đề tài này, tôi tiền hành nghiên cứu và đúc kết những kinh nghiệm nho nhỏ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học viết đoạn văn cho HS lớp 5

2 Thực trạng

2.1 Thuận lợi:

Trong quá trình giảng dạy lớp 5, tôi nhận thấy, học sinh lớp 5 là lớp cuối cấp, tư duy trừu tượng của các em đã phát triển nên có quan sát tinh tế hơn lớp dưới, việc học viết đoạn văn về cơ bản các em đã có khái niệm ban đầu từ lớp 2 nên có những thuận lợi sau đây

Văn miêu tả trong chương trình được dành nhiều thời lượng, các đề bài không

gò bó, áp đặt mà mang tính “mở” tạo cho học sinh có sự lựa chọn phù hợp khi viết.Bên cạnh đó, có một số em vẫn yêu thích viết văn tạo cho việc dạy của giáo viên cũng thuận lợi hơn Các bài hình thành kiến thức cơ bản được biên soạn cụ thể, chi tiết giúp giáo viên thiết lập dàn bài dễ hơn

Mặt khác, ta nhận thấy trình độ học sinh ngày càng được nâng cao, các em dễ tiếp thu kiến thức, tích cực chủ động trong quá trình lĩnh hội để sản sinh văn bản viết Nội dung bài học gắn liền với đời sống của học sinh từ những hoạt động hàng ngày, qua sách báo,thông tin Đó là vốn sống trực tiếp và gián tiếp của các em.Các

em hứng thú khi học các chủ đề đó nên chất lượng của bài viết cũng đạt hiệu quả hơn

2.2 Khó khăn:

Tuy nhiên, việc dạy viết văn cho học sinh cũng gặp những khó khăn nhất định

4 Trước hết đó là sự nhận thức chưa đúng đắn của phụ huynh, học sinh, vẫn còn tư tưởng xem nhẹ môn học này Chính vì vậy, việc viết đoạn văn của học sinh còn qua loa, chiếu lệ

Giáo viên còn ngại dạy viết văn miêu tả do phần học này đòi hỏi người dạy phải tỉ mỉ hướng dẫn học sinh hình thành kiến thức một đoạn văn, bài văn

Vốn sống của học sinh còn hạn chế là một khó khăn không nhỏ khi dạy đoạn văn miêu tả vì các em thường có thói quen tả theo tưởng tượng hoàn toàn, tả theo mẫu mà không hề có tính sáng tạo,độc lập làm bài, không có cảm xúc thực với đối tượng miêu tả

Tình trạng học sinh không hiểu lệnh bài tập hoặc hiểu chưa cặn kẽ yêu cầu bài tập mà cắm cúi thực hành viết dẫn đến bài viết xa đề, không trọng tâm Vốn hiểu biết cũng như ngôn ngữ viết của các em còn hạn chế gây không ít khó khăn cho việc hoàn thành các bài tập viết đoạn

Qua khảo sát sự hứng thú và kết quả bài viết của học sinh lớp 5D trường năm học 2008-2009 và lớp 5A năm học 2009-2010 trường TH Trần Hưng Đạo, tôi thu được kết quả như sau:

* Khảo sát sự hứng thú của HS với môn học:

*Khảo sát bài văn miêu tả Tuần 4:

Qua khảo sát, tôi nhận thấy, HS hứng thú với việc học viết đoạn văn là không nhiều,các em hoàn thành bài tập máy móc rập khuôn, chất lượng bài đạt điểm giỏi cũng chiếm tỉ lệ không cao.Trên đây là thực trạng hầu hết ở các lớp 5 trong việc dạy và học viết đoạn văn mà qua tiếp xúc và khảo sát thực tế tôi thu nhận được

3.Các biện pháp chủ yếu

Xuất phát từ thực trạng việc dạy học viết đoạn văn miêu tả ở lớp 5 qua thực

tế dạy học, qua kết quả điều tra Từ thực tế đó, qua các năm giảng dạy lớp 5, tôi đúc rút một số giải pháp thích hợp, hi vọng sẽ cải thiện phần nào việc dạy viết đoạn văn miêu tả cho HS lớp 5

3.1 Phân tich đề bài- xác định yêu cầu của bài tập viết

Để giúp học sinh định hướng tốt yêu cầu của bài tập viết,giáo viên phải tổ chức cho các em phân tích đề bài,cụ thể: Đề bài yêu cầu gì? Đối tượng nói đến là ai? Lựa chọn nội dung nào để viêt? Sở dĩ cần phải làm kĩ khâu này vì nó tránh tình trạng học sinh không xem kĩ đề bài và viết sai nội dung cần tả.Sau khi học sinh xác định đề bài các em sẽ biết mình cần viết gì, thực tế có em do không xác định đúng lệnh bài tập nên viết bài lan man, không trọng tâm.Bởi có bài yêu cầu tả ngoại hình nhân vật, có bài tả hoạt động của nhân vật, có bài chỉ viết đoạn mở bài, kết bài…

3.2 Hướng dẫn học sinh viết đoạn văn

a.Hướng dẫn học sinh viết câu mở đoạn

Câu mở đoạn dẫn người đọc vào đoạn văn Tùy theo kiểu, loại của bài văn, nội dung câu mở đoạn có khác nhau.Câu mở đoạn phải nêu được bao quát toàn bộ nội dung của đoạn văn, là sợi chỉ xuyên suốt quá trình làm văn của học sinh Nó giúp các em xoay quanh vấn đề chính Câu mở đoạn trước hết phải đúng yêu cầu của kiểu, loại bài, đúng với nội dung của bài tập.Sau đó, nếu có điều kiện nên chọn câu mở đoạn hay, hấp dẫn.Câu mở đoạn có thể đặt ở đầu đoạn hay cuối đoạn tùy theo chủ ý của người viết song không được tách rời nội dung xây dựng.Câu mở đoạn của bài văn tả người cần nêu đặc điểm của đối tượng tả;câu mở đoạn của đoạn văn tả cảnh cần nêu đặc điểm chính của cảnh miêu tả…Từ ý cơ bản đó, học sinh sẽ suy nghĩ viết tiếp các câu sau sao cho phù hợp với câu mở đoạn

Chẳng hạn, với đề yêu cầu tả ngoại hình một người em thường hay gặp thì các em có thể viết câu mở đoạn như sau “ Chị ấy là một cô gái đẹp người.’’hay

“Bác Năm trông thật khỏe mạnh”…Từ câu mở đoạn đó, các em sẽ biết tìm những chi tiết, hình ảnh làm rõ cho câu mở đoạn

b Hướng dẫn học sinh viết câu kết đoạn

Thường câu kết đoạn là câu cuối cùng, là câu tóm lại nội dung chính của đoạn Câu kết đoạn thường thể hiện tình cảm của người viết.Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh viết kết đoạn sao cho đúng trọng tâm của đoạn và có liên quan chặt chẽ với các câu viết ở trên

Ví dụ: “Viết đoạn văn tả ngoại hình của người bạn”thì câu kết đoạn phải nhận xét về ngoại hình của người đó như “Nó mang đúng dáng dấp của chú bé miền biển.” hay “ Chị ấy thật là xinh.”…

3.3 Bồi dưỡng vốn sống cho học sinh

Vốn sống bao gồm những hình ảnh , chi tiết, sự việc được lưu giữ trong trí nhớ của các em.Có vốn sống phong phú các em sẽ có khả năng tưởng tượng tốt Vốn sống trực tiếp được tích lũy và bổ sung trước tiên là qua cuộc sống thực , qua gia đình và xã hội quanh em.Đối với học sinh, việc tổ chức quan sát tham quan thực tế cũng là hoạt động làm phong phú vốn sống trực tiếp của các em.Qua quan sát tham quan, học sinh ghi nhớ cảm nhận in đậm trong trí nhớ.Chẳng hạn, khi tả

cảnh đẹp ở địa phương em thì các em phải được nhìn thấy cảnh ấy thì tả mới cụ thể, chi tiết và chính xác.Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng có điều kiện đi quan sát thực tế nên giáo viên cần cho học sinh quan sát bằng tranh ảnh, mô hình minh họa… đó chính là những đồ dùng dạy học.Trong thực tế của việc dạy viết văn, có những chi tiết muốn viết được thì cần phải được nhìn thấy, được tiếp xúc thì mời viết chính xác được Chẳng hạn khi tả bài viết về vườn cây thì học sinh cần phải biết màu lá, hình thù quả thể của từng loài cây thì viết mới thuyết phục người đọc, người chấm.Chính vì thiếu vốn sống mà có em viết như sau: “ Mùa xuân, hoa phượng nở đỏ rực cả sân trường.” hay“ Biển quê em cho con người những hạt muối mặn, những con cá chép, cá thu…”

3.4 Luyện diễn đạt có nghệ thuật- bộc lộ cảm xúc trong bài văn

Để học sinh diễn đạt bài văn của mình sinh động, có nghệ thuật thì ngay từ khi viết câu văn phải có hình ảnh sinh động, bước đầu biết sử dụng một số biện pháp nghệ thuật như so sánh, nhân hóa…Để tiến hành biện pháp này, giáo viên gợi

ý cho các em trong khi diễn đạt bằng những câu hỏi phụ, gợi mở, dể hiểu dễ nhớ Hơn nữa, mỗi lời văn các em viết ra về những gì thân quen trong cuộc sống hàng ngày đều thể hiện cảm xúc người viết

Ví dụ: Khi viết đoạn văn tả cảnh sông nước, để giúp học sinh có câu văn hay, giáo viên có thể gợi ý câu hỏi phụ như sau:

+ Nhìn mặt biển lúc lặng sóng em thấy giống hình ảnh gì?( như một tấm gương khổng lồ)

+ Tìm từ ngữ có sử dụng biện pháp nhân hóa tả về sóng biển.( con sóng bạc đầu,sóng nô giỡn cùng bãi cát )

Tuy nhiên, với biện pháp này không đòi hỏi học sinh với yêu cầu cao nhưng thông qua đó để các em thể hiện khả năng quan sát và liên tưởng, tình cảm với đối tượng được tả,có như vậy mới tạo được bài viết sinh động,có cảm xúc và giá trị nhân văn.Một điều rất quan trọng là khi so sánh thì cần phù hợp , câu văn mới hay còn nếu ngược lại sẽ phản tác dụng Tôi đã gặp một số câu văn học sinh có sử dụng biện pháp nghệ thuật nhưng lại làm câu văn không hay như: “ Khuôn mặt mẹ em tròn như trái bưởi.” …rõ ràng là em HS này so sánh nhưng không phù hợp nên câu văn không tạo được ấn tượng tốt

3.5 Thực hiện kĩ khâu chấm, chữa đoạn văn cho HS

Đây là công việc đòi hỏi người giáo viên phải tỉ mỉ,chịu khó.Giáo viên cần đọc kĩ đoạn văn của học sinh cố gắng tìm từ hay, câu hay để nhận xét dù bài văn ấy điểm không cao Làm được như thế, giáo viên đã khuyến khích sự hứng thú của học sinh, khơi gợi ở các em sự thích thú để viết bài và thông qua đó, các học sinh khác cũng học được cách viết của bạn mình Từ đó, giáo viên sẽ đánh giá những điểm mà các em chưa đạt trong đoạn viết rồi cùng học sinh sửa câu văn cho hoàn thiện hơn.Chẳng hạn, trong đoạn viết của một học sinh về cô giáo của mình, em

viết “ Bây giờ thì em có chuyện để kể cho bố mẹ nghe rồi, chuyện về cô giáo em- một người vĩ đại” ,ta thấy tình cảm của em học sinh thật đáng quý song cần chỉnh sửa cách dùng từ “ vĩ đại” trong bài là chưa thật sự phù hợp hoặc có em viếtcâu văn hay như “ Em cảm nhận được thứ tình cảm sâu sắc của cô dành cho chúng em

cứ như là mẹ ở nhà” thì cũng cần cho các em học tập và cảm nhận cái đẹp trong câu văn để từ đó hình thành cho học sinh nhân cách sống

4 Kết quả đạt được

Với kinh nghiệm này, tôi đã thực hiện áp dụng dạy ở khối lớp 5, cụ thể ở

lớp 5D( năm học 2008- 2009) và lớp 5A ( năm học 2009-2010) Đối tượng áp dụng

là tất cả cá đối tượng HS trong lớp( Giỏi, Khá, TB, Yếu) Kết quả cụ thể qua khảo sát chất lượng tuần 16 của lớp 5D năm học 2008-2009 và lớp 5A năm học

2009-2010 như sau:

thú

Bình thường

Từ kết quả khảo sát trên, tôi thấy một thực tế đáng mừng là các em không còn cảm giác ngại khi học viết đoạn văn nữa mà đã có cách nhìn nhẹ nhàng hơn , các em học tập lẫn nhau vế cáh viết hay của bạn nhưng cũng muốn đoạn viết của mình có những nét riêng để được giáo viên tuyên dương trong giờ trả bài

Qua quá trình vận dụng những kinh nghiệm trên trong việc dạy viết đoạn văn cho HS lớp 5 trong các năm học, tôi thấy bước đầu đã thu được những kết quả nhất định, cụ thể, học sinh trung bình đã xác định đúng lệnh bài tập,ít xảy ra hiện tượng làm sai yêu cầu bài; các em biết xác định đúng trọng tâm đoạn viết, sử dụng câu mở đoạn hợp lí, không còn hiện tượng viết dàn trải, lan man; nhiều em học sinh khá, sau HKI đã viết đoạn văn sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa phù hợp, sinh động.Đặc biệt, hầu hết các em có học lực Giỏi không rập khuôn máy móc viết giống mẫu mà viết theo cảm nhận riêng của mỗi cá nhân HS nên các đoạn văn có nội dung phong phú, sinh động

III KẾT LUẬN

Quá trình thực hiện các kĩ năng phân tích, viết đoạn , học sinh được mở rộng hiểu biết về cuộc sống, góp phần phát triển khả năng phân tích tổng hợp,phân loại của học sinh Tư duy hình tượng của trẻ cũng được rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa khi miêu tả.Khi xác định đề bài, học sinh có dịp hướng tới cái chân, thiện , mĩ đã định hướng trong đề bài; khi quan sát thực tế trau dồi vốn sống, học sinh được rèn luyện cách nhìn đối tượng trong quan hệ gần gũi giữa con người với thiên nhiên

Rèn kĩ năng viết đoạn văn miêu tả cho HS lớp 5 thật sự có ý nghĩa quan

trọng trong việc dạy học văn cho các em cuối bậc Tiểu học, nó giúp các em viết đoạn hoàn thiện về câu chữ và cả việc thể hiện tốt tình cảm của người viết về thế giới xung quanh, góp phần hoàn thiện nhân cách, làm cho tâm hồn, tình cảm của trẻ thêm phong phú- mục tiêu của Giáo dục hiện nay

Đề tài này, tôi đã áp dụng và nhận thấy bước đầu có tác dụng trong thực tế dạy học phân môn Tập Làm Văn lớp 5

* Bài học kinh nghiệm

Muốn việc dạy viết đoạn văn cho học sinh lớp có hiệu quả , người giáo viên

cần phải làm tốt các điểm cơ bản sau đây:

Cần phải nắm vững yêu cầu chuẩn của chương trình và phương pháp dạy Tập làm văn lớp 5, trên cơ sở đó tìm tòi các yếu tố bổ trợ cho việc dạy viết đoạn văn miêu tả

Cần tỉ mỉ trong việc chấm và chữa bài , không làm qua loa,chiếu lệ

Tự trau dồi, cung cấp thêm vốn từ cho bản thân để có thể làm chủ kiến thức

và nói trôi chảy trước HS

Tìm hiểu thêm về thực tế, về tự nhiên xã hội để hỗ trợ vốn sống cho các em Trên đây là những kinh nghiệm nhỏ mà bản thân tôi đã đúc rút được qua quá trình trực tiếp giảng dạy song chắc chắn vẫn còn nhiều thiếu sót, rất mong được sự đống góp ý kiến xây dựng của các cấp lãnh đạo, của đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học theo định hướng của

Bộ Giáo dục

Eakar, ngày 30 tháng 12 năm 2009

Người viết

Nguyễn Thị Thúy

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Tạp chí Giáo dục Tiểu học , chuyên đề thay sách ( kì 01)năm 2006

của Bộ Giáo dục

2 Dạy văn miêu tả ở bậc Tiểu học của Nhà xuất bản Giáo dục

3 Sách giáo viên- Tiếng Việt 5

4 Sách giáo khoa- Tiếng Việt 5