Tổ chức dạy học chuyên đề nâng cao “danh nhân trong lịch sử việt nam” cho học sinh lớp 11 trường trung học phổ thông (chương trình 2018)

Tuy nhiên, việc vận dụng dạy học chuyên đề ở trường phổ thông vẫn chưa đạt hiệu quả cao do giáo viên chưa hiểu được tầm quan trọng của dạy học chuyên đề, học sinh còn phụ thuộc vào giáo

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MINH HẰNG

TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ NÂNG CAO

“DANH NHÂN TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM” CHO HỌC SINH

LỚP 11 TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

(CHƯƠNG TRÌNH 2018)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2021

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MINH HẰNG

TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ NÂNG CAO

“DANH NHÂN TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM” CHO HỌC SINH

Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Đoàn Nguyệt Linh đã tận tâm giúp đỡ, hướng dẫn tác giả trực tiếp trong quá trình hoàn

thành luận văn này

Cảm ơn tập thể giáo viên và học sinh các trường trung học phổ thông Bến Tắm, Trần Phú và đặc biệt là trường trung học phổ thông Chí Linh – tỉnh Hải Dương đã giúp đỡ tác giả rất nhiều trong quá trình thử nghiệm sư phạm

Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh nhất, song do hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm nên không thể tránh khỏi những thiếu sót mà tác giả không thấy hết được Tác giả rất mong nhận được những góp ý của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp để luận văn này được hoàn chỉnh hơn!

Tác giả xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 9 tháng 12 năm 2020

Tác giả

Nguyễn Minh Hằng

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

Bảng: 1.1.Tiêu chí của Kế hoạch và tài liệu dạy học[5] 21Bảng: 1.2 Tiêu chí tổ chức các hoạt động học cho HS [5] 22Biểu đồ: 1.1 Nhận thức của giáo viên về sự cần thiết của việc vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử 26Bảng: 1 3 Cách thức giáo viên vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử 27Bảng: 1.4 Khó khăn của GV khi vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử 27Bảng: 1.5 Các biện pháp, phương GV vận dụng dạy học chuyên đề trong giờ lịch sử 29Bảng: 1.6 Ưu điểm của HS khi GV vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử 30Bảng: 1.7 Khó khăn của HS khi GV vận dụng dạy học chuyên đề vào bài học lịch sử 30Bảng: 1.8 Mong muốn của học sinh khi học lịch sử 31Bảng: 2.1 Bảng đề xuất kế hoạch dạy học 60Bảng: 2.2 Thống kê kết quả kiểm tra lớp 11C theo nhóm điểm và tỷ lệ % 76Biểu đồ: 2.1.Biểu đồ kết quả tiết dạy thử nghiệm 76Biểu đồ: 2.2.Biểu đồ thể hiện mức độ hứng thú của học sinh 78

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ii

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ iii

MỤC LỤC iv

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 11

1.1 Cơ sở lý luận 11

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản 11

1.1.2 Phân loại chuyên đề trong dạy học lịch sử 14

1.1.3 Ưu điểm và nhược điểm của chuyên đề dạy học 15

1.1.4 Ý nghĩa của dạy học chuyên đề 17

1.1.5 Quy trình tổ chức dạy học chuyên đề 19

1.2 Cơ sở thực tiễn 23

1.2.1.Mục đích khảo sát 23

1.2.2 Nội dung khảo sát 24

1.2.3 Kết quả điều tra khảo sát 25

Tiểu kết chương 1 33

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG KẾ HOẠCH VÀ THIẾT KẾ DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ NÂNG CAO “DANH NHÂN TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM” THỬ NGHIỆM SƯ PHẠM 34

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của chuyên đề nâng cao “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” 34

2.1.1 Vị trí chuyên đề nâng cao “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” 34

2.1.2 Mục tiêu 34

2.1.3 Nội dung cơ bản 35

2.2.Thiết kế dạy học chuyên đề Danh nhân trong lịch sử Việt Nam 59

2.2.1.Khái quát về danh nhân trong lịch sử dân tộc 60

2.2.2 Một số nhà chính trị nổi tiếng của Việt Nam thời cổ - trung đại 65

2.2.3.Một số danh nhân quân sự Việt Nam 67

2.2.4 Một số danh nhân văn hóa Việt Nam 70

2.2.5 Một số danh nhân Việt Nam trong lĩnh vực khoa học – công nghệ và giáo dục – đào tạo 72

2.3.Thử nghiệm sư phạm 74

2.3.1 Mục đích thử nghiệm 74

2.3.2 Nội dung và phương pháp thử nghiệm 74

2.3.3 Tiến trình thử nghiệm 75

2.3.4 Kết quả thử nghiệm 75

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học luôn là vấn đề các nhà giáo quan tâm Đó

là một trong những mục tiêu quan trọng trong cải cách nền giáo dục nước nhà Trước kia, giáo viên dạy theo kiểu đọc – chép, học sinh không cần tư duy, tìm tòi, học theo kiểu thụ động Ngày nay, giáo dục hướng tới phát triển năng lực, kĩ năng, yêu cầu người học cần trực tiếp tham gia tìm hiểu kiến thức, chủ động tích cực học tập

Điều này đã được Nghị quyết Hội nghị số 29- NQ/TW ngày 4/11/2013

của Hội nghị lần thứ 8, Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới mạnh

mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức,

kỹ năng phát triển năng lực”[1] để nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục và

chất lượng đào tạo nguồn lực con người

Luật Giáo dục, điều 24.2 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú cho học sinh”[26]

Đặc trưng của môn Lịch sử là tái hiện lại quá khứ lịch sử của loài người, cùng với các môn học khác, môn Lịch sử góp phần hình thành và phát triển các năng lực chủ yếu cho học sinh như: nhận thức, nêu và giải quyết vấn đề,

sử dụng công nghệ thông tin, giao tiếp, hợp tác, sáng tạo, Để đáp ứng mục tiêu trên, cũng như tạo sự phong phú hấp dẫn của bài giảng tạo hứng thú học

Lịch sử cho học sinh, việc tăng cường vận dụng dạy học chuyên đề trong môn học này là cần thiết

Dạy học chuyên đề là mô hình giảng dạy mới, là những bài học, nội dung có mối quan hệ chặt chẽ, logic với nhau thành hệ thống Khi dạy – học theo chuyên đề HS sẽ tự chủ trong quá trình tìm tòi kiến thứcvà vận dụng những kiến thức đời sống và đã học vào giải quyết các nhiệm vụ học tập Dạy học chuyên đề nhằm rèn luyện và phát triển kĩ năng tư duy, có cái nhìn khái quát hóa cho người học Điểm mấu chốt là giáo viên tổ chức các hoạt động học tập để phát huy cao nhất tính tích cực, chủ động, độc lập và sáng tạo trong nhận thức của học sinh

Tuy nhiên, việc vận dụng dạy học chuyên đề ở trường phổ thông vẫn chưa đạt hiệu quả cao do giáo viên chưa hiểu được tầm quan trọng của dạy học chuyên đề, học sinh còn phụ thuộc vào giáo viên trong quá trình thu nhận kiến thức khiến chất lượng dạy học bộ môn chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra Theo định hướng tích hợp ở cấp dưới và phân hóa ở cấp trên, chương trình và sách giáo khoa THPT môn Lịch sử mới sẽ được áp dụng từ năm học

2021 – 2022, xác định sẽ dạy theo chuyên đề Trong chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 gồm 9 chuyên đề Các chuyên đề sẽ được thiết kế để dạy cho các HS chọn môn Lịch sử Chuyên đề dành riêng cho những em chọn môn Lịch sử có thiên hướng khoa học xã hội và nhân văn Như vậy, những hiểu biết về việc thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề là cần thiết cho giáo viên

Ngoài ra, trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể và chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử (Ban hành kèm theo Thông tư

số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 25 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) đều hướng tới hình thành và phát triển phẩm chất và năng lực cho người học Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 được đưa vào thử nghiệm có thể gây khó khăn cho cả giáo viên và học sinh vì các chuyên

đề trong chương trình mới chưa được đề xuất nội dung, kế hoạch dạy học cụ thể khiến cho quá trình dạy – học chuyên đề gặp nhiều khó khăn

Xuất phát từ nhận thức đó, chúng tôi đã chọn đề tài: Tổ chức dạy học

chuyên đề nâng cao “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” cho học sinh lớp

11 trường trung học phổ thông (chương trình 2018) làm đề tài nghiên cứu

luận văn của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Tài tiệu nước ngoài

Những năm gần đây, đã có một số hướng nghiên cứu và một số đề tài nghiên cứu việc vận dụng dạy học chuyên đề nói chung và dạy học môn Lịch

sử nói riêng, do vậy, vấn đề này được các nhà nghiên cứu giáo dục học quan tâm và có nhiều công trình nghiên cứu

N.G Đairi trong quyển “Chuẩn bị giờ học như thế nào”của NXB Giáo

dục, được xuất bản vào năm 1973 đã chỉ ra những yêu cầu quan trọng nhất của giờ học Tác giả nhấn mạnh đến công tác chuẩn bị của người thầy giáo

mà trước hết là chuẩn bị về mặt nội dung kiến thức trong các bài học vì “Nội dung của hầu như giờ học nào cũng đều gắn bó chặt chẽ với những giờ học trước và giờ học sau”[10, tr.76] Việc người thầy xây dựng thành các chuyên

đề trong môn Lịch sử sẽ giúp học sinh thấy rõ hệ thống kiến thức vì các sự kiện có mối quan hệ gắn bó với nhau, từ đó ta thấy được tầm nhìn hiệu quả của việc hệ thống kiến thức các nội dung lịch sử có liên quan Bên cạnh đó, người thầy còn xác định những chuyên đề nào học sinh chỉ học trong một bài học cụ thể, những chuyên đề nào học sinh sẽ học lại trong các bài học khác Tác giả cũng cho rằng hình thức lên lớp chuyên đề là một trong những điều kiện quan trọng để hình thành tư duy độc lập của HS

Trong cuốn “Những cơ sở lý luận của dạy học” (tập 2, NXB Giáo dục, 1977) của B P Êxipôp đã cho rằng “sự lĩnh hội kiến thức là quá trình liên tục đào sâu, chính xác hóa và củng cố kiến thức”.“Ở giai đoạn dạy học đầu

tiên giáo viên sẽ đưa ra không phải là toàn bộ khối lượng tri thức mà chỉ nội dung cơ bản của khối lượng đó; trong công việc tiếp sau đó nhằm đào tạo sâu và củng cố tri thức, khối lượng đó cần được mở rộng thêm, nêu ra những

ví dụ mối nhằm chính xác hóa hay minh họa sâu hơn cho điều khái quát” [12,

tr.76] GV thường dạy học chuyên đề những tiết ôn tập, củng cố, hệ thống

kiến thức vì “đặt các tri thức đã nghiên cứu từ trước trong mối liên hệ với những tri thức mới ngày càng phức tạp hơn, học sinh sẽ thấy được trong các tri thức cũ một nội dung, những sắc thái mà trước đây học chưa nắm được”[12, tr.80]

Tác giả cũng cho rằng để ra việc cần tổ chức hoạt động dạy học nhằm phát huy tính tự giác, tích cực của học sinh và thay đổi các phương pháp dạy

học truyền thống khiến học sinh thụ động“nắm tay học sinh dẫn từng bước trên một con đường phẳng phiu của những chân lí đã dọn sẵn thì bây giờ cần phải ít ra là ở những đề tài mấu chốt quan trọng nhất của giáo trình, sử dụng một phương thức dạy học khác Tri thức chỉ được phát triển khi nào trong quá trình dạy học xuất một vấn đề, mà suy nghĩ kỹ về vấn đề đó học sinh sẽ nảy ra hoài nghi về những quan niệm và những điều khái quát hóa quen thuộc và hăng hái muốn tìm cách giải quyết mới, tức là thúc đẩy hoạt động sáng tạo của tư duy”[12, tr.118]

I.F.Kharlamốp, trong cuốn “Phát triển tính tích cực học tập của học sinh như thế nào”, tập 1, NXB Giáo dục, 1978 đã khẳng định dạy học là một

quá trình lĩnh hội kiến thức của HS, việc nhận thức của HS không phải do

GV hình thành mà phụ thuộc vào quá trình tự lĩnh hội kiến thức của HS

“thực sự nắm vững cái mà chính bản thân giành được bằng lao động của chính mình”[19, tr.29] Tác giả nhấn mạnh đến việc phát huy tính tích cực

của người học trong việc lĩnh hội kiến thức và sự liên kết giữa các bài học với nhau

Trong cuốn “Các phương pháp dạy học hiệu quả” của các tác giả

Robert Marzano, Debra J Pickering, Jeane E Pollock đã đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng trong quá trình tổ chức dạy học như: học theo nhóm, lập mục tiêu, câu hỏi gợi ý Bên cạnh đó, tác giả cũng nhận định rằng dù giáo viên sử dụng biện pháp nào nhưng mục tiêu quan trọng nhất đó chính là tinh thần tự giác của người học, kích thích tính tích cực của học sinh

để họ chủ động tham gia vào quá trình lĩnh hội kiến thức “Học tập đích thực bao giờ cũng là một quá trình gian nan và bỏn phận của người thầy là làm thế nào để quá trình đó ít gian nan đối với người học”[27, tr.5] Những lưu ý

này thực sự có ý nghĩa trongviệc tổ chức dạy học chuyên đề, trong đó vai trò của HS được thay đổi học tập, nghiên cứu đều dưới sự hướng dẫn và hỗ trợ của GV

Tài liệu trong nước

Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử”, tập 2 của tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi đã đưa ra quan niệm “giáo án không chỉ bao gồm phần xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp giảng dạy mà còn có cách tổ chức hoạt động của giáo viên và học sinh… nên coi bản giáo án đó là bản thiết kế của giáo viên về một bài giảng…phải xuất phát từ sự kiện lịch sử cụ thể mà lựa chọn nội dung kiến thức, giáo dục tư tưởnghọc sinh, phát huy tính tích cực của học sinh”[22, tr.154] Vì thế, người

giáo viên cần chú trọng, dành nhiều thời gian để thiết kế nội dung, hoạt động thầy và trò khi giảng dạy chuyên đề lịch sử Việc thiết kế giáo án xuất phát từ các sự kiện lịch sử cụ thể có mối liên hệ với nhau trong một chương, bài ở nhiều lĩnh vực khác nhau (kinh tế, văn hóa – xã hội, cách mạng, khoa học,…) nhằm hình thành những chuyên đề có ý nghĩa hơn

Trong cuốn sách “Con đường, biện pháp nâng cao nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông” của Nguyễn Thị Côi viết vào năm 2008

thuộc Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội Tác giả đề cập tới việc làm thế

nào để tổ chức giờ học lịch sử hiệu quả và đưa ra một vài gợi ý: “giáo viên cần phải thực hiện những yêu cầu cơ bản đối với bài học lịch sử, biết vận dụng cấu trúc bài học mềm dẻo” [8, tr.45] Trong đó có đề xuất việc tổ chức

dạy học chuyên đề

Trong giáo trình “Phương pháp dạy học Lịch sử” tập 1 do Phan Ngọc

Liên chủ biên (2010) đã chỉ ra phương pháp dạy học Lịch sử theo chuyên đề tạo cho giáo viên có thể linh hoạt trong quá trình giảng dạy, học sinh được chủ động tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức Bên cạnh đó, khi học theo chuyên đề việc ôn tập của học sinh sẽ nhẹ nhàng hơn vì các kiến thức đều được hệ thống, có liên hệ lẫn nhau nên việc ghi nhớ dễ hơn

Trong cuốn “Phương pháp ôn tập Lịch sử ở trường phổ thông – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (2012) của TS Hoàng Thanh Tú đã nhắc đến việc

phải căn cứ vào trình độ học sinh, loại bài tập phù hợp với hình thức tổ chức

và phương pháp tiến hành mới đạt hiệu quả cao trong giảng dạy “Các nội dung ôn tập có thể cấu trúc theo hai kiểu điển hình là cấu trúc theo chuyên

đề khái quát và so sánh các sự kiện trong mối quan hệ đồng đại/ lịch đại và cấu trúc theo chuyên đề tương ứng với các nội dung về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, khởi nghĩa, kháng chiến, chiến tranh”[34, tr.215-216] Dạy và

học Lịch sử theo chuyên đề không chỉ tạo tư duy logic cho học sinh, rèn luyện các kĩ năng, tăng hứng thú khi học, giúp quá trình ôn tập trở nên hiệu quả hơn

Trong giáo trình “Phương pháp dạy học môn lịch sử ở trường phổ thông”, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội của 2 tác giả Vũ Quang Hiển và

Hoàng Thanh Tú đã nhắc đến cách xây dựng và tổ chức chuyên đề dạy học lịch sử Môn Lịch sử có thể tích hợp lại thành các chuyên đề vì giữa các chương, các bài, các phần có mối quan hệ chặt chẽ giúp cho học sinh hình thành kiến thức một cách có hệ thống Vì thế, khi tổ chức dạy học chuyên đề,

GV sẽ là người chủ động lựa chọn các phương pháp, phương tiện dạy học

phù hợp trong quá trình triển khai dạy học chuyên đề và HS sẽ tích cực, chủ động trong khâu chuẩn bị bài cũng như cách thức học tập và thực hiện công việc mà GV giao

Trong bài viết “Nhìn nhận lại chương trình, SGK Lịch sử hiện hành và một số vấn đề trao đổi, định hướng xây dựng chương trình, SGK sau năm 2015” của TS.Nguyễn Xuân Trường tại Hội thảo khoa học quốc gia về dạy học Lịch sử ở trường phổ thông Việt Nam đã đề xuất ở cấp THPT, nội dung

kiến thức lịch sử không lặp lại tiến trình như THCS, mà được thiết kế thành các chuyên đề.Tuy nhiên, phải đảm bảo tính toàn diện giữa các chuyên đề về chiến tranh với chuyên đề về kinh tế, văn hóa Như vậy, có thể thấy dạy học theo chuyên đề đã trở thành xu hướng được nhiều nhà nghiên cứu, nhà quản

lý giáo dục quan tâm

Hiện nay đã có khá nhiều đề tài về dạy học chủ đề, chuyên đề từ khóa

luận tốt nghiệp của sinh viên đến các luận văn thạc sĩ, tiến sĩ như“Tổ chức dạy học chuyên đề Lịch sử văn minh Việt Nam trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông”, khoá luận tốt nghiệp của Trần Thị Hà, trường Đại học Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội “Tổ chức dạy học chuyên đề Làng xã Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại theo định hướng giáo dục STEM”,

khoá luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Thuỳ, trường Đại học Giáo dục- Đại

học Quốc gia Hà Nội “Vận dụng dạy học chủ đề trong phần lịch sử thế giới 1945- 2000 ở trường trung học phổ thông”, luận văn thạc sĩ của Phạm Văn Long, trường Đại học Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội “Vận dụng phương pháp dạy học theo chủ đề trong chương trình lịch sử lớp 11 (vận dụng ở trường trung học phổ thông Lương Tài- Bắc Ninh)” của Trương Thị Hoà, trường Đại học Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội,“Tổ chức dạy học chuyên đề “Hồ Chí Minh trong lịch sử Việt Nam” (theo chương trình giáo dục phổ thông mới) ở trường trung học phổ thông Bình Minh – tỉnh Ninh Bình”, luận văn thạc sĩ của Lê Thị Thơm, trường Đại học Giáo dục – Đại học

Quốc gia Hà Nội,“Thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử năm 2018” của thạc sĩ của

Dương Tấn Giàu, Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã trình bày cơ bản về dạy học chuyên đề, những ưu điểm của dạy học theo chuyên đề Tuy nhiên, các tài liệu trên chưa đi sâu vào việc nghiên cứu vận dụng dụng các hình thức dạy học và phương pháp dạy học vào dạy học chuyên đề trong môn lịch sử ở trường Trung học phổ thông

Trên cơ sở tham khảo các nguồn tìa liệu trên chúng tôi sẽ đi sâu vào trình bày cơ sở lý luận, thực tiễn của dạy học chuyên đề trong Lịch sử Đồng

thời, nghiên cứ áp dụng vào việc thiết kế dạy học chuyên đề nâng cao“Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” (theo chương trình giáo dục phổ thông năm

2018) nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn lịch sử ở trường Trung học phổ thông

3 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn dạy học chuyên đề ở trường THPT nói riêng, đề tài tập trung nghiên cứu nhằm xây dựng kế hoạch và thiết kế

dạy học chuyên đề nâng cao“Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” để chỉ rõ

các hoạt động cũng như nhiệm vụ của giáo viên và học sinh trong dạy học chuyên đề

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận văn cần phải giải quyết những vấn đề sau:

Nghiên cứu lí luận về dạy học chuyên đề: khái niệm chuyên đề và dạy học chuyên đề, quy trình xây dựng chuyên đề, phân loại chuyên đề dạy học, ưu và nhược điểm của dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông

Khảo sát, điều tra học sinh và giáo viên ở trường Trung học phổ thông tại thành phố Chí Linh để tìm hiểu về tình hình dạy và học lịch sử hiện nay

Tổ chức thử nghiệm dạy học chuyên đề nâng cao “Danh nhân trong lịch

sử Việt Nam” cho học sinh lớp 11 trường THPT Chí Linh- thành phố Chí

Linh để kiểm tra tính khả thi của kế hoạch dạy học và phân tích tính hiệu quả của dạy học chuyên đề

5 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Tổ chức dạy học chuyên đề nâng cao Danh

nhân trong lịch sử Việt Nam (theo chương trình giáo dục phổ thông năm 2018)

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học chuyên đề nâng cao ở trường

7 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Cơ sở phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của luận văn dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cũng như quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục Lịch sử, nhận thức Lịch sử và giáo dục đào tạo thế hệ trẻ

7.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện luận văn, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau: Nghiên cứu lý luận: đọc, tìm hiểu, sưu tầm và phân tích các nguồn tài liệu như: sách, báo, tạp chí, Internet, luận văn, luận án… đề cập các vấn đề

có liên quan đến đề tài của luận văn tốt nghiệp

Điều tra thực tế việc học tập môn Lịch sử, việc dạy và học chuyên đề trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông bằng nhiều hình thức: quan sát, dự giờ, trao đổi với giáo viên và học sinh, điều tra và khảo sát đối với học sinh, giáo viên Điều tra xã hội học để rút ra những nhận xét và kết luận về tính khả thi của việc vận dụng dạy học chuyên đề vào học sinh trung học phổ thông

Phương pháp thử nghiệm, phương pháp thống kê toán học: xử lí tỉ lệ phần trăm các số liệu thu được bằng cách lập bảng thống kê, tổng hợp kết quả

8 Đóng góp của luận văn

Khẳng định vai trò, ý nghĩa của dạy học chuyên đề, vận dụng trong dạy học Lịch sử ở trường THPT nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh Góp phần nâng cao nhận thức của giáo viên và học sinh trong việc tổ chức dạy học chuyên đề trong môn lịch sử

Tổ chức dạy học chuyên đề nâng cao“Danh nhân trong lịch sử Việt Nam”, đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử

năm 2018

9 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ

lục; đề tài của tôi được chia thành 2 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học chuyên

đề trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

Chương 2 Xây dựng kế hoạch và thiết kế dạy học chuyên đề “Danh

nhân trong lịch sử Việt Nam” Thử nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC

CHUYÊN ĐỀ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1.1 Chuyên đề

Khái niệm“chuyên đề” được nhắc đến và được dùng phổ biến trong

các lĩnh vực khác nhau Trong môi trường giáo dục với các môn học khác nhau như: Sinh học, Văn học, Lịch sử, Hóa học,…

Khái niệm “chuyên đề” trong Từ điển tiếng Việt của Nguyễn Quang, Minh Trí là “vấn đề chuyên môn bó hẹp trong một lĩnh vực nhất định, được nghiên cứu riêng” [28; tr.38]

Trong cuốn “Dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học ở trường phổ thông” của Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội, đã đề cập đến khái niệm chuyên đề “Chuyên đề là nội dung kiến thức chuyên sâu chủ yếu một mặt nào đó của chủ đề”.[33; tr.121]

Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về chuyên đề nhưng ta có thể hình thành cách hiểu chung nhất, nhanh gọn nhất về chuyên đề như sau:

Chuyên đề là vấn đề chủ yếu, cốt lõi và có mối liên hệ nhiều chiều với cáhiện tượng tự nhiên, xã hội

Mỗi chuyên đề sau khi học xong phải đảm bảo có thể giải quyết và xử

lí được vấn đề đặt ra trong đời sống, nhưng phải có khả năng liên kết, làm nền tảng với những chuyên đề tiếp theo để phát triển lên một bước mới, một cấp độ cao hơn

Chuyên đề trong môn Lịch sử là những vấn đề nổi bật, quan trọng rút

ra từ các giai đoạn (thời kì) lịch sử hay từ hệ thống các sự kiện, hiện tượng lịch sử có quan hệ mật thiết với nhau tạo thành một chuyên đề Khi học xong

chuyên đề, người học có thể vận dụng kiến thức đã học được để giải quyết một vấn đề thực tiễn hoặc giải quyết một vấn đề trong bối cảnh mới và giá trị của chuyên đề phụ thuộc vào mức độ phạm vi mà chuyên đề phản ánh

Khi thiết kế các chuyên đề lịch sử, giáo viên cần phải nắm rõ kiến thức thức lịch sử, hiện tượng trong hệ thống kiến thức để thấy được nét đặc trưng của mỗi sự kiện, hiện tượng lịch sử, vừa thấy được cái chung, thống nhất với các sự kiện, hiện tượng lịch sử khác, qua đó thể hiện được tính liên tục, tính phát triển và tính kế thừa và phát triển của lịch sử

1.1.1.2 Dạy học chuyên đề

Trong cuốn “Dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học ở trường phổ thông” của Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội, đã đề cập đến khái niệm dạy học chuyên đề “Dạy học chuyên đề có thể xem là một nội dung học tập/ đơn vị kiến thức tương đối trọn vẹn nhằm trang

bị cho học sinh một số kiến thức, kĩ năng, năng lực nhất định trong quá trình học tập Chuyên đề là nội dung kiến thức chuyên sâu chủ yếu một mặt nào đó của chủ đề Dạy học theo chuyên đề là hình thức dạy học hướng vào việc thiết kế chuyên đề dạy học và tổ chức dạy học chuyên đề đó”[33; tr.121-122] Trong bài viết “Thiết kế chuyên đề dạy học trong học phần khóa học tự nhiên ở khoa tiểu học, trường Cao đẳng sư phạm Hà Tây” của tác giả Nguyễn Thị Hà đã nêu định nghĩa của dạy học theo chuyên đề “là một cách tiếp cận của dạy học tích hợp, là cách thức dạy học giúp người học phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức kĩ năng, tăng khả năng tư duy, sáng tạo thông qua việc giải quyết trọn vẹn một vấn đề bằng việc vận dụng kiến thức của nhiều nội dung của một môn (tích hợp nội môn) hoặc nhiều nội dung của các lĩnh vực khác nhau (tích hợp liên môn), từ đó, phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong quá trình học tập và đời sống”[15; tr.34]

Dạy học chuyên đề là những sự kiện, vấn đề lịch sử có mối liên hệ chặt chẽ với nhau được hệ thống lại thành chuyên đề Việc sắp xếp, hệ thống kiến

thức lịch sử theo từng chuyên đề sẽ làm rõ được mối quan hệ giữa các sự kiện, hệ thống lịch sử

Dạy học chuyên đề sẽ “tăng cường sự tích hợp kiến thức, làm cho các kiến thức có mối liên hệ mạng lưới đa chiều, tích hợp vào nội dung kiến thức các ứng dụng kĩ thuật và thực tiễn đời sống làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn, hấp dẫn người học hơn”[33; tr.54]

Khác với cách dạy học trước đây, dạy học theo chuyên đề chú trọng những nội dung mang tính tổng quát, liên môn, nhiều lĩnh vực, những nội dung mang tính tích hợp nhiều vấn đề mang tính thực tiễn, giải quyết những bài toán của cuộc sống.Điều quan trọng là dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh đòi hỏi phải tổ chức hoạt động học tập tích cực, tự lực và sáng tạo cho học sinh, mà các hoạt động ấy phải được tổ chức ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt động thực hành và ứng dụng vào cuộc sống

Với định hướng đó, học sinh có cơ hội được thực hành, làm việc theo nhóm, tiếp xúc tới nhiều vấn đề xã hội và cuộc sống liên quan đến nhiệm

vụ mà bản thân cần giải quyết Không gian lớp học không còn bó hẹp ở lớp học mà mở rộng ra bên ngoài lớp, ngoài khuôn viên trường học Trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử năm 2018 cũng đã nêu

rõ:“Các hình thức tổ chức dạy học môn Lịch sử bao gồm các hoạt động dạy học ở trong và ngoài lớp học Giáo viên cần tăng cường mở rộng không gian dạy học trên thực địa (di tích lịch sử, di sản văn hoá, bảo tàng, triển lãm,…), kết hợp các hoạt động dạy học trong lớp học với hoạt động trải nghiệm trên thực tế.” [4, tr.75 - 76]

Khi tổ chức dạy học chuyên đề cho HS trong dạy học Lịch sử sẽ đem lại hiệu quả to lớn HS có thể vận dụng các kiến thức, kĩ năng vào trong học tập, trong cuộc sống giúp các em áp dụng các kiến thức đã học vào đời sống Ngoài ra, từ những kiến thức đã học giúp học sinh xây dựng thái độ học tập

đúng đắn, chủ động, tích cực sáng tạo; tạo động cơ, hình thành năng lực tự học, lòng ham học Lịch sử

1.1.2 Phân loại chuyên đề trong dạy học lịch sử

Dạy học chuyên đề có rất nhiều cách phân loại Mỗi tác giả nghiên cứu

về dạy học chuyên đề có cách phân chia khác nhau theo những tiêu chí khác nhau: Căn cứ vào nội dung lịch sử phản ánh có chuyên đề (Chiến tranh – cách mạng, chính trị - xã hội, kinh tế - khoa học, thành tựu văn hóa, nhân vật lịch sử, ); Căn cứ vào thời gian xảy ra sự kiện lịch sử có chuyên đề (Lịch sử thời nguyên thủy, cổ đại, trung đại, cận đại, hiện đại); Căn cứ vào không gian diễn ra sự kiện lịch sử có chuyên đề (Lịch sử thế giới, lịch sử Việt Nam, lịch sửđịa phương), Mỗi cách phân loại đều có ưu nhược điểm riêng và việc phân loại cũng mang tính tương đối

Căn cứ vào nội dung lịch sử phản ánh có chuyên đề chúng tôi xin đưa ra cách phân loại chuyên đề dạy học như sau:

- Chuyên đề về kinh tế - khoa học: thường đi sâu vào tìm hiểu một số

quốc gia nền kinh tế có sự phát triển vượt bậc, hay sự tăng trường thần kỳ, để lại dấu ấn trong lịch sử thời đại Cũng như sự tiến bộ trong lĩnh vực khoa học đưa nhân loại đến một tầm hiểu biết cao hơn, thúc đẩy sự phát triển nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội

- Chuyên đề chính trị - xã hội: thường được đề cập đến sự hình thành, cơ

cấu hoạt động, sự phát triển và suy vong của các thể chế chính trị xã hội, hay những mối quan hệ quốc tế, phân chia, sắp xếp trật tự thế giới mà ở đó sức ảnh hưởng và sự chi phối đến nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ, khiến cho lịch

sử thế giới thêm phong phú và phức tạp

- Chuyên đề chiến tranh – cách mạng: vốn rất hấp dẫn và lôi cuốn sự

chú ý của HS như về các chiến thuật quân sự, những nhà lãnh đạo quân sự tài

ba trong lịch sử dân tộc,…

- Chuyên đề thành tựu văn hóa: thường đề cập đến tôn giáo, giáo dục,

văn học, khoa học, nghệ thuật, những thành tựu văn hóa nó không chỉ có giá trị đương thời mà còn có giá trị rất lớn đối với các quốc gia hiện nay

- Chuyên đề nhân vật: Xây dựng chuyên đề nhân vật lịch sử rất hấp dẫn

và thu hút học sinh tìm hiểu về một nhân vật lịch sử ở các khía cạnh như: tiểu

sử, quá trình hoạt động cách mạng, tính cách đặc biệt, câu nói nổi tiếng, các chiến thuật quân sự, trận đánh nổi tiếng gắn liền với nhân vật đó…

1.1.3 Ưu điểm và nhược điểm của chuyên đề dạy học

1.1.3.1 Ưu điểm

- Dạy học theo chuyên đề là hình thức giáo viên hướng dẫn, định hướng học sinh tìm hiểu kiến thức có sự giao thoa, tương đồng với nhau dựa trên sự kết hợp kiến thức của các bài học, môn học có liên quan đến nhau Xâu chuỗi tất cả kiến thức đó thành một chuyên đề lớn, xuyên suốt một giai đoạn, một thời kỳ lịch sử Vì thế, dạy học chuyên đề giúp học sinh hệ thống được kiến thức, có cái nhìn khái quát về một nội dung lịch sử đồng thời có thể tìm hiểu sâu hơn về nội dung đó Khắc phục được hạn chế của sách giáo khoa hiện hành khi có nhiều nội dung kiến thức bị chia ra thành những phần nhỏ trong các bài khác nhau Ngoài ra, nếu dạy học theo chuyên đề có sự kết hợp nhiều môn, học sinh sẽ hình thành kiến thức theo dạng mạng lưới, có sự liên hệ, vận dụng kiến thức

- Giáo viên chủ động trong cách truyền thụ kiến thức, không bị gò bó thời gian phải kết thúc bài học như cách dạy truyền thống Cách dạy này cũng khiến cho các em học sinh học tập một cách tích cực hơn

- Dạy học chuyên đề giúp học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc Quan trọng hơn là các chuyên đề được tích hợp, tổng hợp lại giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các cấp, vừa gây quá tải, nhàm chán vừa không có được sự hiểu biết tổng quát

cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức vào thực tiễn cuộc sống

- Dạy học chuyên đề có thể phát triển những năng lực chung và năng lực chuyên biệt cho học sinh

+Năng lực chung như năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo…

+ Năng lực chuyên biệt: năng lực tái hiện lịch sử, năng lực so sánh, phân tích tư liệu…

+ Phẩm chất: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm…

- Dạy học chuyên đề giúp rèn luyện cho học sinh những kĩ năng mà phương pháp truyền thống không có được: đánh giá Web, tìm kiếm thông tin, tổng hợp, xử lý và trao đổi thông tin

- Dạy học chuyên đề còn tạo điều kiện cho người học áp dụng công nghệ (máy vi tính, máy chiếu, Internet, ) và sử dụng thông tin của những môn học khác nhau để giải quyết vấn đề, để triển khai, xử lý, thiết kế và trình bày sản phẩm

- Người học có cơ hội phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm, sang tạo của người học Đồng thời, học sinh còn được rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn, vượt qua thách thức bởi những vấn đề phức tạp mang tính hiện thức

1.1.3.2 Nhược điểm

Môn Lịch sử hay bất kì môn học nào hiện nay khi đối diện với vấn đề dạy học chuyên đề cũng gặp phải khó khăn vì đây là một cách tiếp cận mới Hơn nữa, chưa có một tài liệu nào hướng dẫn quy trình, cách tổ chức dạy học chuyên đề theo Chương trình giáo dục tổng thể phổ thông năm 2018 Khó khăn còn xuất phát từ phía giáo viên với những hạn chế như: kiến thức vềchuyên đề, khả năng và kinh nghiệm, quy trình xây dựng chuyên đề, kĩ năng vận dụng phương pháp dạy học linh hoạt đối với từng chuyên đề

- Giáo viên và học sinh cần nhiều thời gian chuẩn bị và thời gian lên lớp Với thời lượng chương trình môn Lịch sử ở các trường THPT hiện nay

khó có thể thực hiện được (trung bình 1-2 tiết/tuần) Do đó nội dung chuyên

đề bị đứt đoạn, không liên kết với nhau

- Cả giáo viên và học sinh đều phải bỏ nhiều thời gian hơn trong việc chuẩn bị cho các nội dung trong chuyên đề so với phương pháp truyền thống

- Các phương tiện dạy học đầy đủ và đáp ứng đầy đủ với thực tiễn Nhưng ở các địa phương, phương tiện dạy học còn hạn chế và kinh phí cấp cho phương tiện không nhiều

- Học sinh đã quen với cách học từng bài, từng môn nên gặp khó khăn trong việc tổng hợp kiến thức nhiều bài để đưa ra nhận định hay phân tích vấn đề một cách chính xác

1.1.4 Ý nghĩa của dạy học chuyên đề

1.1.4.1 Về kiến thức

Học sinh được tiếp thu kiến thức mới một cách hệ thống và ở mức khái quát hóa Ở chương trình trước theo kiểu “đồng tâm” học sinh tiếp nhận kiến thức một sách rời rạc, chưa có sự hệ thống và mức độ đánh giá sự kiện, so sánh các sự kiện, vấn đề còn hạn chế Ngược lại, chương trình 2018 những kiến thức đó được đi theo “chiều dọc” nên sẽ có tính khái quát cao Các chuyên đề có chiều sâu, đòi hòi học sinh phải có sự tổng hợp, đánh giá và đưa ra được các ý kiến riêng của cá nhân Các kiến thức này luôn có sự liên kết mắt xích với nhau, do đó học sinh sẽ có một kiến thức mới trên nền tảng các bài học trước, qua đó tạo cho các em tính tư duy sáng tạo, phát huy được khả năng của bản thân

Nội dung kiến thức của chuyên đề dạy học liên quan đến nhiều lĩnh vực,

chuyên ngành khác Ví dụ: Chuyên đề Danh nhân trong lịch sử Việt Nam,

đây là một trong những chuyên đềđịnh hướng nghề nghiệp của Chương trình

lịch sử lớp 11 Trong mục Danh nhân trong các lĩnh vực khoa học giáo dục

của chuyên đề này học sinh được tìm hiểu các thành tựu của các danh nhân: Tôn Thất Tùng, Trần Đại Nghĩa, Tuệ Tĩnh, Để có thể hiểu rõ những công

lao, thành tựu của họ đã đóng góp cho dân tộc học sinh cần có vốn hiểu biết sâu rộng về ngành y học, lịch sử, quân sự, Các ngành khoa học này sẽ hỗ trợ cho học sinh trong việc tìm hiểu, nghiên cứu lịch sử Vì thế, để học sinh có thể lĩnh hội được chuyên đề này, giáo viên cần phải có vốn tri thức sâu rộng của các ngành khoa học liên quan tới chuyên đề

Dạy học chuyên đề ngoài những nội dung chuyên môn còn hướng tới những vấn đề của cuộc sống, định hướng nghề nghiệp cho HS Trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm 2018 đã đưa ra các chuyên đề hướng tới xã hội, cuộc sống, nghề nghiệp như: Lịch sử chủ quyền của Việt Nam ở Biển Đông, Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa ở Việt Nam, Quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam,

Dạy học chuyên đề ngoài những nội dung kiến thức mới HS sẽ được tìm hiểu, khám phá, kiến thức và kinh nghiệm của HS cũng cần và sẽ được khai

thác tối đa Ví dụ, khi giảng dạy chuyên đề Danh nhân trong lịch sử Việt Nam khi học về danh nhânNgô Quyền, các em ở địa phậnThủy Nguyên, tỉnh

Hải Phòng GV hoàn toàn có thể cho HS tường thuật lại trận đánh Bạch Đằng Giang, để làm cơ sở bài học.Việc huy động kiến thức, kinh nghiệm và những

tố chất có sẵn của HS là điều chương trình khuyến khích Chương trình giáo

dục phổ thông năm 2018 đã giải thích thuật ngữ năng lực như sau:“Năng lực:

là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loại hành động nhất đinh đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể.”[4; tr.37].

1.1.4.2 Về kĩ năng

Khi được học theo chuyên đề các em có cơ hội phát triển các kĩ năng: phân tích, đánh giá các sự kiện, khai thác và tìm kiếm thông, làm việc nhóm,

thuyết trình, Bên cạnh đó,HS được chú trọng rèn luyện các kĩ năng sống như: tự điều chỉnh và xử lý tình huống, kĩ năng trao đổi, hợp tác, kĩ năng giao tiếp, giúp người học tự tin và định hướng nghề nghiệp sau này Đồng thời huy động ở học sinh vốn hiểu biết về nhiều lĩnh vực

Ví dụ: Với chuyên đề nâng cao “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam”

muốn biết được vai trò của các danh nhân quân sự, danh nhân văn hóa, nhà chính trị, học sinh phải có vốn kiến thức phong phú, không chỉ đơn thuần học ở sách giáo khoa mà cần đồng thời cập nhật thông tin, các nguồn tài liệu thì mới phân tích, khái quát hóa được Đồng thời qua đó rèn luyện cho học sinh tính tư duy, logic và phát huy tính tích cực của học sinh

Ngoài ra, trong quá trình dạy học chuyên đề học sinh hình thành tinh thần cộng đồng, văn hóa, tôn giáo, hướng tới các giá trị khoan dung, nhân ái, tôn trọng sự khác biệt và bình đẳng giữa các dân tộc, các cộng đồng người Như vậy, dạy học chuyên đề ở trường THPT mang lại những giá trị và ý nghĩa giáo dục to lớn Dạy học chuyên đề sẽ là mô hình dạy học hữu ích, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong nhà trường phổ thông hiện nay

1.1.5 Quy trình tổ chức dạy học chuyên đề

Quy trình dạy học còn gọi là tiến trình dạy học hay còn là các bước dạy

học Theo tác giả Thái Duy Tuyên, "cấu trúc của một quy trình dạy học cơ bản gồm các giai đoạn: kích thích hoạt động học tập, hình thành phẩm chất, năng lực của người học, củng cố ứng dụng và kiểm tra"[35]

Để việc tổ chức dạy học chuyên đề đạt được kết quả cao, thông hiểu quy trình thiết kế một chuyên đề là điều quan trọng và cần thiết

Bước 1: Xác định mục tiêu của chuyên đề

Đối với GV, việc xác định mục tiêu cho bài giảng là việc làm trước tiên

và thường xuyên khi soạn kế hoạch bài học.Mục tiêu bài học/chuyên đề là những yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực mà HS phải đạt được qua chuyên đề Mục tiêu chuyên đề sẽ là sự định hướng giảng dạy cho GV và HS trong quá trình dạy học theo chuyên đề Mục tiêu chuyên đề bắt đầu bằng những từ mô tả, đo lường được sẽ đảm bảo tính hiệu quả của chuyên đề dạy học Nó giúp GV xác định rõ các nhiệm vụ sẽ phải làm (dẫn dắt HS tìm hiểu, vận dụng những kiến thức, kĩ năng nào; phạm vi, mức độ đến đâu; qua đó giáo dục cho HS những bài học gì) Từ đó, GV có thể xác định các năng lực

và phẩm chất có thể hình thành cho học sinh trong chuyên đề để xây dựng Ngoài ra, khi xác định mục tiêu của chuyên đề, GV cũng cần tham khảo yêu cầu cần đạt của chuyên đề trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm 2018

Ví dụ: Chuyên đề Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa ở Việt Nam có thể xác định được mục tiêu như sau:

Học chủ đề này, HS có thể:

- Giải thích được khái niệm di sản văn hóa

- Nêu được ý nghĩa của di sản văn hóa: tài sản vô giá của cộng đồng, dân tộc, nhân loại được kế thừa từ các thế hệ trước cho các thế hệ sau này

- Chỉ ra được một số cách phân loại, xếp hạng di sản văn hóa

- Phân tích được mục đích và ý nghĩa của việc phân loại, xếp hạng di sản văn hóa

- Giải thích được vai trò của hệ thống chính trị, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và của mỗi cá nhân trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa

- Nêu được các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa

- Trình bày được trách nhiệm của Nhà nước, tổ chức xã hội, nhà trường, cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản thông qua ví dụ cụ thể

Nhìn vào mục tiêu chuyên đề, có thể nhận thấy, mục tiêu chuyên đề có yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù môn Lịch sử với các thành phần:

-Tìm hiểu Lịch sử thể hiện ở cụm: “Biết được cách sưu tầm, sử dụng ”

- Nhận thức và tư duy Lịch sử thể hiện ở cụm: “Phân tích, giải thích, ”

- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học thể hiện ở cụm: “ví dụ cụ thể, ”

- Các phẩm chất như nhân ái, nhân văn thể hiện qua cụm: “Bày tỏ sự

chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm khi học tập và nghiên cứu Lịch sử”

Bước 2: Xây dựng kế hoạch thực hiện chuyên đề

Việc xây dựng kế hoạch bài học và tài liệu dạy học phải đảm bảo các tiêu chí sau:

Bảng1.1.Tiêu chí của Kế hoạch và tài liệu dạy học[5]

Mức độ phù hợp của chuỗi hoạt động học với mục tiêu, nội dung và phương

pháp dạy học được sử dụng

Mức độ rõ ràng của mục tiêu, nội dung, kĩ thuật tổ chức và sản phẩm cần đạt

được của mỗi nhiệm vụ học tập

Mức độ phù hợp của thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng để tổ chức các

Những tiêu chí trên chính là định hướng để xây dựng kế hoạch chuyênđề dạy học trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử năm 2018

+ Xác định xem chuyên đề này nên tiến hành với các phương pháp, kĩ thuật nào, có phù hợp với học sinh hay không

+ Thời lượng cho chuyên đề Thông thường thời gian cho một chuyên

đề khoảng 5 – 8 tiết học trên lớp là phù hợp

Để tổ chức dạy học chuyên đề tốt và đảm bảo học sinh tham gia tích cực vào quá trình học, GV cần lên kế hoạch bám sát mục tiêu dạy học Việc xây dựng kế hoạch của GV là công việc rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả của bài học

Bước 3: Tổ chức dạy học chuyên đề

Việc tổ chức dạy học chuyên đề cho HS phải đảm bảo các tiêu chí sau:

Bảng: 1.2 Tiêu chí tổ chức các hoạt động học cho HS [5]

Mức độ sinh động, hấp dẫn HS của phương pháp và hình thức chuyển giao nhiệm vụ học tập

Khả năng theo dõi, quan sát, phát hiện kịp thời những khó khăn của HS Mức độ phù hợp, hiệu quả của các biện pháp hỗ trợ và khuyến khích HS

hợp tác, giúp đỡ nhau khi thực hiện nhiệm vụ học tập

Mức độ hiệu quả hoạt động của GV trong việc tổng hợp, phân tích, đánh giá kết quả

hoạt động và quá trình thảo luận của HS

Nguồn: Công văn5555/BGDĐT-GDTrH ngày 8/10/2014 về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng, trang 3

Trong quá trình tổ chức hoạt động, HS cần được đặt vào các tình huống xuất phát từ đời sống để dễ liên hệ, cảm nhận và các em sẽ tham gia giải quyết các tình huống đó Trong quá trình tìm hiểu, phân tích HS cần phải lập luận và bảo vệ ý kiến của mình đưa ra tập thể cùng thảo luận, từ đó rút ra ý kiến chung của nhóm Những hoạt động này đều do GV đề xuất cho HS tiến hành với mức độ học tập nâng cao dần Mục tiêu chính của quá trình dạy học

là giúp HS chiếm lĩnh kiến thức, HS được thực hành, kèm theo sự củng cố các kĩ năng mềm

HS giải quyết các nhiệm vụ được GV giao trong môn học.Khi thực hiện nhiệm vụ này, học sinh cần huy động vốn hiểu biết về cuộc sống và kiến thức

đã học để giải quyết vấn đề Trong quá trình đó sản phẩm và thông tin, kiến thức mới được tạo ra

Bước 4: Thu thập kết quả và công bố sản phẩm

Sản phẩm của học sinh có thể làm dưới dạng ấn phẩm (bản tin, báo,

áp phích, thu hoạch, báo cáo,…) và có thể được trình bày trên Power Point, hoặc thiết kế thành trang Web, tranh ảnh, đóng vai, diễn kịch, kể chuyện,… Sản phẩm có thể được trình bày giữa các nhóm, có thể được giới thiệu trong nhà trường

Tất cả HS cần được tạo điều kiện để trình bày kết quả, sản phẩm mà họ tích lũy được (theo nhóm hoặc cá nhân)

Bước 5: Đánh giá, rút kinh nghiệm

HS trình bày sản phẩm, thành quả của nhóm trước lớp Sau đó GV và

HS sẽ nhận xét và đánh giá

Dạy học chuyên đề chú trọng nhiều đến năng lực học sinh Vì thế, đánh giá trong dạy học chuyên đề là đánh giá theo năng lực, tức là đánh giá kiến thức, kỹ năng và thái độ trọng bối cảnh học tập

Việc phân chia quy trình dạy học chuyên đề trên đây chỉ mang tính tương đối.Với những dạng chuyên đề khác nhau, giáo viên có thể xây dựng quy trình tổ chức dạy học chuyên đề chi tiết riêng cho phù hợp với nhiệm vụ chuyên đề

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1.Mục đích khảo sát

Mục đích của việc điều tra thực trạng việc tổ chức dạy học chuyên đề

nâng cao“Danh nhân trong lịch sử Việt Nam” (theo chương trình giáo dục

phổ thông năm 2018) nhằm biết được thực tiễn của việc tổ chức dạy học chuyên đề trong môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông Trên cơ sở thu thập thông tin từ việc phát phiếu khảo sát giáo viên và học sinh, tác giả tiến hành xử lý số liệu Từ đó, có được những dữ liệu cụ thể phản ánh khách quan

thực trạng dạy học chuyên đề nâng cao“Danh nhân trong lịch sử Việt Nam”

(Chương trình 2018)

1.2.2 Nội dung khảo sát

*Đối với giáo viên:

Phiếu khảo sát giáo viên (Phụ lục 1) để lấy thông tin về quan niệm của thầy, cô về dạy học chuyên đề đề và những thuận lợi, khó khăn của họ trong quá trình vận dụng dạy học chuyên đề ở trường Trung học phổ thông

Nội dung khảo sát tập trung vào một số vấn đề sau:

-Thực trạng việc dạy học chuyên đề của trường thầy cô đang công tác

- Sự cần thiết của việc vận dung dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử

- Thuận lợi và khó khăn của giáo viên khi vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử ở trường THPT

- Lợi ích mà dạy học chuyên đề mang lại cho HS

- Đề xuất của giáo viên về việc tổ chức dạy học chuyên đề ở trường trung học phổ thông

*Đối với học sinh:

Phiếu khảo sát học sinh (Phụ lục 2) sẽ được tiến hành khảo sát ngẫu nhiên trên một số học sinh của cả 8 lớp khối 11 ở trường THPT Chí Linh- tỉnh Hải Dương Nội dung điều tra tập trung vào các vấn đề sau:

-Hình thức và cách thức giáo viên vận dụng dạy học chuyên đề vào dạy học lịch sử

- Thuận lợi và khó khăn của học sinh khi vận dụng dạy học chuyên đề trong môn lịch sử

- Niềm yêu thích của học sinh khi học kiến thức lịch sử mới

- Đề xuất của học sinh trong quá trình vận dụng dạy học chuyên đề trong giảng dạy môn lịch sử ở trường THPT

1.2.3 Kết quả điều tra khảo sát

1.2.3.1 Đối với giáo viên

Để thấy được thực tế việc vận dụng dạy học chuyên đề trong môn Lịch

sử ở các trường THPT hiện nay như thế nào Chúng tôi tiến hành phiếu khảo sát 10 giáo viên dạy môn Lịch sử ở trường THPT Chí Linh, THPT Bến Tắm, THPT Trần Phú Theo kết quả phân tích phiếu điều ra mà tôi thu thập được:

Thứ nhất, có 70% giáo viên ít tiến hành dạy chuyên đề, còn 30% giáo

viên lựa chọn thường xuyên tiến hành dạy học chuyên đề Theo Chương trình

2018, môn Lịch sử ở THPT việc dạy và học sẽ được tổ chức hoàn toàn theo chuyên đề và chuyên đề, nên hầu hết GV đều trả lời thường xuyên và ít tiến hành Điều này cũng có thể lý giải sự cập nhật và chuẩn bị cho dạy học theo chuyên đề ở phổ thông đã và đang diễn ra theo xu thế chung

Thứ hai, về khái niệm dạy học chuyên đề, các thầy/cô có nhiều ý kiến

khác nhau

“Dạy học chuyên đề là hình thức giáo viên hướng dẫn, định hướng cho học sinh tìm hiểu kiến thức có sự tương đồng với nhau dựa trên sự kết hợp kiến thức của các bài học, môn học có liên quan đến nhau Chúng được xâu chuỗi lại thành một chuyên đề lớn, xuyên suốt một giai đoạn, một thời kỳ lịch sử”

“Là những vấn đề lịch sử có liên quan, có điểm tượng đồng hoặc các nước trong cùng 1 khu vực, trong cùng một khoảng thời gian.”

“Dạy học chuyên đề là tích hợp các bài học có liên quan, mối quan hệ chặt chẽ với nhau thành 1 chuyên đề”

“Dạy học chuyên đề là khái quát các kiến thức trong một giai đoạn, thời

kỳ lịch sử thành 1 chuyên đề”

Như vậy, những khái niệm của giáo viên đều đúng nhưng chưa đầy đủ Tuy nhiên, những khái niệm này đều đi đúng hướng, đúng bản chất của dạy học chuyên đề

Thứ ba, khi được hỏi vận dụng dạy học chuyên đề có cần thiết không,

có 8 giáo viên đều cho rằng việc dạy học chuyên đề trong dạy học Lịch sử là rất cần thiết (80%) và 2 giáo viên cho là có cần thiết (20%) nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử ở trường phổ thống

Biểu đồ: 1.1 Nhận thức của giáo viên về sự cần thiết của việc vận dụng dạy

học chuyên đề trong dạy học lịch sử

Thứ tƣ, hiệu quả của việc áp dụng dạy học chuyên đề trong môn

Lịch sử Có 40% giáo viên cho rằng dạy học chuyên đề phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh và 60% giáo viên chọn dạy học chuyên đề phát huy tính chủ động của học sinh Trong dạy học chuyên đề, vai trò của người học và người dạy có sự thay đổi, học sinh là người trực tiếp đi tìm hiểu, khám phá kiến thức, giáo viên là người soi đường, hướng dẫn, cố vấn cho học sinh

Thứ năm, khi được hỏi về hình thức và cách thức vận dụng dạy học

chuyên đề trong dạy học Lịch sử, thì tất cả các giáo viên đều đã và đang vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử với các giờ học lịch sử được diễn ra dưới hình thức chính là dạy học trên lớp (100%)

Thứ sáu, cách thức giáo viên vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy

Bảng: 1 3 Cách thức giáo viên vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy học

Thứ bảy, ưu điểm của dạy học chuyên đề trong giảng dạy môn Lịch sử

Có 50% giáo viên chọn nâng cao tính tự giác; 30% tạo hứng thú học tập cho học sinh; 20% nâng cao tính tự giác trong học tập

Thứ tám, tuy nhiên ngoài những ưu điểm, thuận lợi khi dạy học chuyên

đề thì giáo viên gặp phải những khó khăn trong việc vận dụng

Bảng: 1.4 Khó khăn của GV khi vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy học

lịch sử

Phải đầu tư mất rất nhiều thời gian, tâm sức cho bài dạy 40

Khó tìm được tài liệu dạy học liên quan đến dạy học chuyên đề 10 Học sinh khó tiếp thu nội dung bài dạy hoặc có tiếp thu cũng

Nội dung bài dạy khi áp dụng thực tế vào các môn học còn

Học sinh khó vận dụng các thao tác tư duy trong giờ học 20

Việc dạy học chuyên đề có những yêu cầu nhất định về thời gian, cơ

sở vật chất Trong quá trình thực hiện giảng dạy giáo viên phải thực hiện đúng tiến độ của chương trình và còn phải tìm hiểu chuyên sâu về nội dung chuyên đề, quản lý học sinh Bên cạnh đó, mỗi chuyên đề giáo viên đều cần nhiều thời gian tìm hiểu các tài liệu chuyên sâu để mở rộng, liên

hệ cho học sinh khi giảng dạy

Ngoài ra, học sinh đã quen cách học thụ động, không thích làm việc nhóm hoặc chưa có những kĩ năng cần thiết để sử dụng máy tính, internet nên

để khai thác các nguồn thông tin sẽ rất khó khăn Vì thế việc giáo viên vận dung dạy học chuyên đề hiệu quả và chất lượng gặp phải rất nhiều khó khăn.

Cuối cùng, khi được hỏi có góp ý (đề xuất) của thầy cô khi vận dụng

dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử thì các giáo viên đề đưa ra ý kiến là: Cần có nhiều buổi tập huấn về dạy học chuyên đề và kiểm tra đánh giá; cần

tổ chức hội thi dạy học chuyên đề để các thầy cô có cơ hội học hỏi, trao đổi kinh nghiệm

Qua kết quả khảo sát của giáo viên, tôi đã có những thông tin cần thiết

để đánh giá một phần thực trạng việc vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy học lịch sử ở trường THPT Ta có thể thấy, giáo viên đã có những nhận thức đúng hướng trong việc dạy học chuyên đề trong môn lịch sử Tuy nhiên họ cũng vấp phải nhiều khó khăn trong việc tiến hành dạy chuyên đề Những ý kiến của thầy/cô là gợi ý để để tác giả tiếp tục nghiên cứu, suy ngẫm để triển khai và đưa vào chương 2 xây dựng kế hoạch, tổ chức dạy học chuyên đề

nâng cao “Danh nhân trong lịch sử Việt Nam”

1.2.3.2.Đối với học sinh

Với việc phát phiếu điều tra (số phiếu phát ra là 120 phiếu và số phiếu thu về là 105 phiếu) được tiến hành vào ngày 15 tháng 09 năm 2020, cùng với việc thống kê, xử lí và phân tích số liệu, tôi đã thu được kết quả như sau:

Thứ nhất, 100% học sinh chọn giáo viên của họ có vận dụng dạy học

chuyên đề vào dạy học Lịch sử Điều này chứng tỏ, dạy học chuyên đề được giáo viên thường xuyên, họ biết được tầm quan trọng của việc phát huy tính tích cực của học sinh

Thứ hai, hình thức giáo viên vận dụng dạy học chuyên đề trong bộ môn

Lịch sử có 100% học sinh lựa chọn dạy học trên lớp Với con số này, chúng

ta thấy được ở các trường việc dạy học ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo còn hạn chế

Thứ ba, các biện pháp và phương pháp dạy học chuyên đề thầy/cô hay

Thứ năm, khi học sinh được hỏi có thích giáo viên vận dụng dạy học

chuyên đề trong bộ môn Lịch sử không 81,9% học sinh lựa chọn có, 18,1% học sinh không thích giáo viên vận dụng dạy học chuyên đề

Thứ sáu, ưu điểm của dạy học chuyên đề

Bảng: 1.6 Ưu điểm của HS khi GV vận dụng dạy học chuyên đề trong dạy

học lịch sử

Tự suy nghĩ và huy động vốn kiến thức của bản thân để thực hiện

Phát huy tối đa khả năng chủ động, sáng tạo và linh động theo nội dung

Nâng cao khả năng tương tác và kĩ năng ứng xử trong học tập 12,4 Hình thành thói quen học tập theo phương pháp mới 17,1

Dễ tóm tắt và dễ nhớ nội dung kiến thức bài học 8,6

Dễ vận dụng nội dung bài học vào làm bài tập về nhà và làm bài

kiểm tra

11,4

Từ bảng kết quả trên, ta thấy 23,8% học sinh cho biết dạy học chuyên đề là

cơ hội để các em tự suy nghĩ, huy động vốn kiến thức của bản thân để thực hiện các nhiệm vụ GV đưa ra, có 26,7% phát huy tối đa khả năng chủ động, sáng tọa

và linh động theo nội dung bài học Ngoài ra, các ý kiến khác như: 17,1% hình thành thói quen học tập theo phương pháp mới; 11,4% dễ vận dụng nội dung bài học vào làm bài tập về nhà và làm bài kiểm tra; 8,6% dễ tóm tắt và dễ nhớ nội dung kiến thức bài học

Thứ bảy, khó khăn của học sinh khi học theo chuyên đề

Bảng: 1.7 Khó khăn của HS khi GV vận dụng dạy học chuyên đề vào bài học

Thực hiện rất nhiều nhiệm vụ giáo viên yêu cầu trong một giờ học 23,2

Chú yếu học sinh lựa chọn tập trung chú ý vào bài giảng mới hiểu được nội dung và yêu cầu của giáo viên (26,6%) Đối với học sinh khi học theo chuyên đề phải nỗ lực tối đa mới giải quyết được các nhiệm vụ giáo viên yêu cầu (22,1 %), học sinh cho biết các em phải nỗ lực tối đa mới giải quyết được các yêu cầu giáo viên đưa ra và thực hiện rất nhiều nhiệm vụ trong một giờ học Bên cạnh đó, một số học sinh gặp phải khó khăn trong tóm tắt nội dung bài học (7,9%) và phải đọc, nghiên cứu nhiều tài liệu liên quan đến bài học (20,2%)

Thứ tám, về mong muốn của học sinh khi học lịch sử

Bảng: 1.8 Mong muốn của học sinh khi học lịch sử

Từng bài rời rạc không cần biết có liên quan đến vấn đề gì 10,5 Thành 1 hệ thống ngắn gọn có mối liên hệ chặt chẽ 48,6

Được tham gia xây dựng, tìm hiểu kiến thức mới cùng các

bạn, dưới sự hướng dẫn của giáo viên

19

Qua khảo sát, có tới 48,5% học sinh mong muốn các bài học sẽ được hệ thống ngắn gọn có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Khi các bài học, các đơn vị kiến thức được xâu chuỗi lại thành chuyên đề, chuyên đề thì học sinh sẽ dễ ghi nhớ bài học hơn Bài học tiết trước sẽ trở thành nền tảng để nắm vững kiến thức của tiết sau Ngoài ra, học sinh mong muốn được hoạt động nhiều hơn qua 2 số liệu: 19% học sinh muốn được tham gia xây dựng, tìm hiểu kiến thức mới cùng các bạn, 17,1% muốn được quan sát phim ảnh minh hoạt nhiều hơn Còn lại 10,5% học sinh muốn học từng bài rời rạc không cần biết

có liên quan đến đề gì và 4,8% học sinh muốn học 1 cách thụ động là chỉ cần nghe giáo viên giảng và chép bài

Cuối cùng, khi được đề xuất để giúp giáo viên vận dụng hiệu quả dạy

học chuyên đề trong các giờ học lịch sử Các em mạnh dạn đề xuất hi vọng

trường sẽ tạo điều kiện có những buổi học ngoài giờ lên lớp, trải nghiệm sáng tạo, thăm quan những khu di tích lịch sử Ngoài ra một số học sinh mong muốn được quan sát tranh ảnh lược đồ, phim tài liệu nhiều hơn trong các tiết học để dễ ghi nhớ, liên tưởng

Qua kết quả khảo sát, chúng tôi thấy được dạy học chuyên đề đã được giáo viên đã có nhận thức đúng về vai trò và ý nghĩa của dạy học chuyên

đề Lịch sử Tuy nhiên, cả giáo viên và học sinh đều gặp nhiều khó khăn và hạn chế trong việc tiến hành dạy học chuyên đề Phương pháp dạy học còn chưa đa dạng và việc rèn kĩ năng của học sinh chưa được chú ý đúng mức

Dạy học chuyên đề là một hình thức, phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo cơ hội rèn luyện kĩ năng, năng lực cần thiết của bộ môn lịch sử Ngoài ra, dạy học chuyên đề cũng là một biện pháp tối ưu giúp học sinh không còn chán sử, sợ lịch sử

Bên cạnh đó, đề tài còn đề cập tới quy trình tổ chức dạy học chuyên đề

và phân loại, ý nghĩa của dạy học chuyên đề Sau khi tìm hiểu dạy học chuyên đề chúng ta có thể thấy rõ những ưu điểm so với dạy học truyền thống

Từ đó, xuất phát từ quá trình nghiên cứu và khảo sát những nội dung tìm hiểu trên đây là cơ sở quan trọng và làm nền tảng để đề tài tiếp tục đề xuất một số biện pháp và xây dựng kế hoạch và thiết kế chuyên đề nâng cao

“Danh nhân trong lịch sử Việt Nam”