Kiến thức: Nắm được những khái niệm và những đặc điểm ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết.. Kĩ năng: Phân biệt được ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết.[r]
Trang 1Tiết: 28
Ngày soạn:
10/11/09
Tiếng Việt:
ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ NÓI VÀ NGÔN
NGỮ VIẾT
I/Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức: Nắm được những khái niệm và những đặc điểm ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết
2 Kĩ năng: Phân biệt được ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết
3 Tư tưởng: Giáo dục cho học sinh ý thức sử dụng ngôn ngữ phù hợp với từng hoàn cảnh, từng mục đích
II/Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1 Giáo viên: Đọc SGK,TLTK, thiết kế bài giảng, bảng phụ…
2 Học sinh: Đọc SGK,soạn bài …
III/Tiến trình lên lớp
1 Ổn định lớp.( 1’)
2 Kiểm tra bài cũ: (5’)
Đọc thuộc chùm ca dao than thân, nêu chủ đề và tìm thêm một số bài ca dao có hình thức mở đầu “Thân em như…”?
3 Giảng bài mới
10’
Hoạt động 1:
Hướng dẫn HS tìm hiểu
khái niệm ngôn ngữ nói và
ngôn ngữ viết
-GV lấy ngữ liệu cụ thể:
+ Ngữ liệu 1: Hàng năm cứ
vào cuối thu, lá ngoài
đường rụng nhiều và trên
không có những đám mây
bàng bạc, lòng tôi lại náo
nức những kỉ niệm mơn
man của buổi tựu trường
Tôi quên thế nào được
những cảm giác trong sáng
ấy nảy nở trong lòng tôi
như mấy cánh hoa tươi mỉm
cười giữa bầu trời quang
đãng
( Tôi đi học- Thanh Tịnh)
+ Ngữ liệu 2: Truyện “
- HS đọc ngữ liệu, riêng văn bản 2, 2 HS đóng vai thầy lý và Cải
I/ Khái niệm:
1.Ngôn ngữ nói:
Là ngôn ngữ âm thanh, là lời nói trong giao tiếp hàng ngày mà con người có thể nhận biết chủ yếu bằng thính giác
2 Ngôn ngữ viết:
Được thể hiện bằng chữ viết trong văn bản và được tiếp nhận bằng thị giác
Trang 2Nhưng nó phải bằng hai
mày”
(?) Em hãy cho biết 2 văn
bản trên, văn bản nào được
thể hiện bằng ngôn ngữ
viết, văn bản nào được thể
hiện bằng ngôn ngữ nói?
(?) Qua đó, em hãy cho biết
cách hiểu của em về ngôn
ngữ nói, ngôn ngữ viết?
-GV nhận xét, chốt ý
- HS phân biệt: ngôn ngữ nói (văn bản 2);
ngôn ngữ viết ( văn bản 1)
- HS dựa vào SGK/86 trả lời câu hỏi
- HS chú ý theo dõi
16’
Hoạt động 2:
Hướng dẫn HS tìm hiểu
những đặc điểm của ngôn
ngữ nói và ngôn ngữ viết
(?) Khi nói chúng ta dùng
phương tiện gì để biểu đạt?
- Gợi ý: Phương tiện chính
và phương tiện bổ sung
(?) Ngôn ngữ nói thường
được sử dụng trong hoàn
cảnh nào?
(?) Từ ngữ và câu được sử
dụng trong khi nói có gì
đáng chú ý?
(?) Vì sao từ ngữ trong
ngôn ngữ nói lại đa dạng,
câu lại hết sức ngắn gọn đôi
khi có yếu tố trùng lặp dư
thừa?
- GV lấy một số ví dụ để
- Dựa vào kiến thức thực
tế, văn bản 2, HS trả lời câu hỏi
- HS suy nghĩ trả lời, lấy
ví dụ chứng minh
- Dựa vào kiến thức thực
tế, văn bản 2, HS trả lời câu hỏi
- HS trao đổi thảo luận, trình bày ý kiến
- HS chú ý theo dõi
II/ Đặc điểm của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết:
1 Ngôn ngữ nói:
- Phương tiện chủ yếu là âm thanh, ngữ điệu, ngoài ra còn có các phương tiện bổ sung như nét mặt, ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ của người nói
- Hoàn cảnh sử dụng có tính chất tức thời, không được dàn dựng trước, không có cơ hội gọt giũa, kiểm tra Người nói và người nghe
có quan hệ trực tiếp với nhau
-Từ ngữ được sử dụng khá đa dạng ( từ địa phương, tiếng lóng, biệt ngữ, hô ngữ, trợ từ thán từ, từ ngữ đưa đẩy, chêm xen…)
-Về câu: Ngôn ngữ nói thường dùng các câu tỉnh lược, có khi dùng câu dài, có yếu tố dư thừa, trùng lặp…
2 Đặc điểm ngôn ngữ viết:
Trang 3minh họa
(?) Em hãy cho biết ngôn
ngữ viết sử dụng những
phương tiện gì?
(?) Ngôn ngữ viết được sử
dụng trong hoàn cảnh như
thế nào? Lấy ví dụ cụ thể?
(?) Từ ngữ và câu được sử
dụng trong ngôn ngữ viết có
gì đặc biệt so với ngôn ngữ
nói?
GV nhận xét, chốt ý đồng
thời nêu một vài điểm cần
chú ý
- HS suy nghĩ độc lập trả lời
- HS trao đổi thảo luận, trình bày ý kiến
- HS so sánh với ngôn ngữ nói để rút ra nhận xét
- HS chú ý theo dõi
- Phương tiện sử dụng chủ yếu là chữ viết, ngoài ra còn có các phương tiện hỗ trợ như hệ thống dấu câu, kí hiệu văn tự, các sơ đồ, bảng biểu và các hình ảnh minh họa…
- Hoàn cảnh sử dụng: không mang tính chất tức thời, có điều kiện dàn dựng, có cơ hội gọt giũa Người viết và người đọc có mối quan hệ gián tiếp
- Từ ngữ được lựa chọn đạt tính chính xác (không dùng các từ ngữ mang tính khẩu ngữ, các từ ngữ địa phương, tiếng lóng…)
-Về câu trong ngôn ngữ viết thường sử dụng câu dài, nhiều thành phần
2’
Hoạt động 3:
Hướng dẫn HS tổng kết
những kiến thức đã học
(?) Như vậy ngôn ngữ nói
và ngôn ngữ viết có những
đặc điểm gì nổi bật?
- HS khái quát nội dung ở trên, phát biểu ý kiến
III/ Tổng kết:
Ghi nhớ: SGK
10’
Hoạt động 4:
Hướng dẫn HS củng cố nội
dung bài học
- GV hướng dẫn HS làm
bài tập
- GV nhận xét, kết luận
- HS dựa theo sự định hướng của GV, đồng thời vận dụng những kiến thức vừa học để làm bài tập
- HS chú ý theo dõi
IV/ Luyện tập:
Bài 1:
Đặc điểm của ngôn ngữ viết được thể hiện:
- Văn bản sử dụng những thuật ngữ của ngành khoa học: từ vựng, ngữ pháp, phong cách…
- Sử dụng các từ chỉ thứ tự trình bày→ rõ ràng, mạch lạc
- Tách dòng sau mỗi câu để trình bày rõ luận điểm
Bài 2: Đặc điểm của ngôn ngữ nói
Trang 4- GV gọi HS đọc kĩ đoạn
trích và thực hiện theo yêu
cầu của bài tập
- GV nhận xét, bổ sung nếu
thiếu
- GV gợi ý, sau đó gọi 3 HS
lên bảng chỉ ra lỗi sai trong
từng câu và chữa lại cho
đúng
- GV nhận xét, chốt ý và
yêu cầu HS về nhà hoàn
thiện các bài tập
- HS thảo luận theo nhóm trình bày ý kiến
- HS chú ý theo dõi
- HS tích cực làm bài tập
- HS chú ý theo dõi
được thể hiện:
- Sử dụng nhiều từ hô gọi trong lời
nhân vật: kia , này, nhà tôi ơi, đằng ấy nhỉ…
- Các từ tình thái trong lời nhân
vật: có khối…đấy, đấy, thật đấy…
- Các từ khẩu ngữ: mấy, nói khoác, sợ gì.
- Sự kết hợp giữa lời nói và cử chỉ:
cười như nắc nẻ, cong cớn, chạy lon ton, liếc mắt, cười tít…
- Kết cấu câu hay dùng trong ngôn
ngữ nói: có…thì…; đã…thì…
Bài 3: Phân tích lỗi và chữa lỗi: a,
- Sai chủ ngữ ( người viết nhầm lẫn giữa chủ ngủ và trạng ngữ)
- Dùng từ thừa: thì, đã
- Dùng khẩu ngữ: hết ý
=> Sửa lại: Thơ ca Việt Nam có
nhiều bức tranh mùa thu rất đẹp.
b,
- Đưa khẩu ngữ vào không phù
hợp với văn bản: vống, vô tội vạ.
- Thay “ vống lên” bằng “ quá thực tế”; “ vô tội vạ” bằng “một cách tùy tiện” và bỏ từ “như”
=> Sửa lại:
Còn máy móc, thiết bị do nước ngoài đưa vào góp vốn thì không được kiểm soát, họ sẵn sàng khai quá thực tế đến mức tùy tiện
c, Câu văn viết lộn xộn, tối nghĩa,
dùng khẩu ngữ “sất”.
IV/ Dặn dò: (1’)
- Nắm nội dung cơ bản của bài
- Đọc và soạn trước bài “Ca dao hài hước”
V/ Rút kinh nghiệm, bổ sung:
………
………
………
………