Vì thế để học sinh Tiểu học hiểu được bản chất của số tự nhiên cần phải giới thiệu qua một quá trình với các mức độ khác nhau và bằng nhiều cách khác nhau kết hợp với cơ chế logic hình t[r]
Trang 1PHÒNG GD&ĐT YÊN LẠC
TRƯỜNG TH&THCS HỒNG PHƯƠNG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Hồng Phương, ngày 22 tháng 3 năm 2019
BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ
GIẢNG DẠY SỐ TỰ NHIÊN LỚP 5
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Bậc tiểu học là bậc học góp phần quan trọng trong việc đặt nền móng cho việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Môn Toán cũng như những môn học khác là cung cấp những tri thức khoa học ban đầu, những nhận thức về thế giới xung quanh nhằm phát triển các năng lực nhận thức, hoạt động tư duy và bồi dưỡng tình cảm đạo đức tốt đẹp của con người Môn Toán ở trường Tiểu học là một môn học độc lập, chiếm phần lớn thời gian trong chương trình học
Môn Toán có tầm quan trọng to lớn Nó là bộ môn khoa học nghiên cứu có
hệ thống, phù hợp với hoạt động nhận thức tự nhiên của con người Môn Toán còn là môn học rất cần thiết để học các môn học khác, nhận thức thế giới xung quanh để hoạt động có hiệu quả trong thực tiễn Môn Toán có khả năng giáo dục rất lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận logic, thao tác tư duy … đặc biệt là trong các dạng bài tập về số tự nhiên Số tự nhiên là một trong bốn mạch kiến thức của chương trình Toán 5 Nó được cấu trúc hợp lý theo giai đoạn, sắp xếp đan xen với các mạch kiến thức đại lượng; Các yếu tố hình học; Giải toán có lời văn
Chương trình toán Tiểu học, phần số tự nhiên chiếm một vai trò khá quan trọng, nó xuyên suốt từ ngay buổi đầu lớp 1 cho đến hết bậc Tiểu học
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Khái niệm số tự nhiên
Số tự nhiên là một khái niệm trừu tượng Đó là thuộc tính chung nhất của tập hợp tương đương Do đó, để nhận thức được khái niệm số tự nhiên đòi hỏi học sinh phải có khả năng trừu tượng hóa cao, khái quát hóa cao nhưng học sinh Tiểu học còn hạn chế trong nhận thức Vì thế để học sinh Tiểu học hiểu được bản chất của số tự nhiên cần phải giới thiệu qua một quá trình với các mức độ khác nhau và bằng nhiều cách khác nhau kết hợp với cơ chế logic hình thành khái niệm với kinh nghiệm sống của học sinh Muốn vậy giáo viên phải hiểu rõ bản chất số học của số tự nhiên, dụng ý và cách trình bày của SGK để từ đó đưa ra cách dạy hợp lí
2 Nội dung dạy học số tự nhiên trong chương trình toán lớp 4-5
- Khái niệm các số tự nhiên, dãy số tự nhiên (Đọc, viết, phân tích cấu tạo
số trong phạm vi lớp triệu);
- So sánh và sắp thứ tự các số tự nhiên có 9 chữ số (Trong phạm vi lớp triệu);
- Cộng trừ không nhớ và có nhớ các số tự nhiên trong phạm vi lớp triệu;
Trang 2- Nhân chia ngoài bảng (Cho số có 2, 3 chữ số);
- Tính giá trị biểu thức có chứa 1; 2; 3 chữ số (Có và không có dấu ngoặc đơn)
3 Mục đích dạy học số tự nhiên ở Tiểu học
* Kiến thức:
- Nhằm trang bị cho học sinh Tiểu học một số kiến thức cơ bản về số tự nhiên;
- Trang bị những kĩ thuật tính nhẩm, tính viết trên các số tự nhiên có nhiều chữ số cho học sinh Tiểu học
* Kĩ năng:
- Học sinh biết đếm và có kĩ năng đếm số lượng đồ vật trong hiện thực khách quan biểu thị đúng kết quả của phép đếm
* Thái độ:
- Học sinh có thái độ tích cực và yêu thích số tự nhiên
4 Yêu cầu dạy số tự nhiên ở lớp 4-5
- Đọc, viết, so sánh các số tự nhiên:
+ Biết đọc, viết các số đến lớp triệu;
+ Biết so sánh các số có đến 9 chữ số;
+ Biết sắp xếp 4 số tự nhiên có không quá 9 chữ số theo thứ tự từ bé đến lớn hoặc tù lớn đến bé
- Dãy số tự nhiên và hệ thập phân:
+ Bước đầu nhận biết một số đặc điểm của dãy số tự nhiên: Nếu thêm 1 vào số tự nhiên thì được số tự nhiên liền sau nó, bớt 1 ở một số tự nhiên (khác 0) thì được số tự nhiên liền trước nó: Số 0 là số tự nhiên bé nhất Không có số tự nhiên lớn nhất (Dãy số tự nhiên kéo dài mãi);
+ Nhận biết các hàng trong mỗi lớp Biết giá trị của mỗi chữ số theo vị trí của nó trong mỗi số;
+ Phép cộng, phép trừ các số tự nhiên: Biết đặt tính và thực hiện phép cộng, phép trừ các số có đến 9 chữ số, không nhớ hoặc có nhớ không quá 3 lượt
và không liên tiếp; Bước đầu biết sử dụng tính chất giao hoán và tính chất kết hợp của phép cộng các số tự nhiên trong thực hành tính; Biết cộng, trừ nhẩm các số tròn chục, tròn trăm, tròn nghìn;
+ Phép nhân, phép chia các số tự nhiên: Biết đặt tính và thực hiện phép nhân các số có nhiều chữ số với các số không quá 3 chữ số (Tích không quá 6 chữ số); Bước đầu biết sử dụng tính chất giao hoán, tính chất kết hợp của phép nhân và tính chất nhân 1 tổng với 1 số trong thực hành tính; Biết đặt tính và thực hiện phép chia số có nhiều chữ số cho số có không quá 2 chữ số (Thương có không quá 3 chữ số); Biết nhân nhẩm với 10; 100;1000 Chia nhẩm cho 10; 100; 1000
+ Dấu hiệu chia hết cho 2; 5; 3; 9 Bước đầu biết vận dụng dấu hiệu chia hết cho 2; 3; 5; 9 trong một số tình huống đơn giản
5 Ứng dụng số tự nhiên
+ Giải toán về số tự nhiên;
+ Thực hiện các phép tính diện tích, số đo;
+ Tính số lượng của vật
6 Phương pháp dạy học số tự nhiên
Trang 36.1 Giải pháp để đổi mới PPDH
* Giáo viên:
- Cần thay đổi nhận thức về dạy học, phân biệt được sự khác nhau giữa việc dạy học tích cực với dạy học thụ động; nhận thức được vai trò quan trọng và
sự cần thiết của việc dạy học tích cực, sẵn sàng đổi mới PPDH, có ý thức trong việc vận dụng PPDH tích cực vào thực tiễn dạy học;
- Người giáo viên phải nắm vững về chuyên môn, tức là nắm vững được nội dung, mục tiêu của từng tiết dạy, môn dạy Trong điều kiện hiện nay, mỗi giáo viên cần phải tự học để bổ sung những mảng kiến thức mà mình còn thiếu
* Học sinh:
- Cần có đủ sách giáo khoa và các phương tiện học tập cho từng môn học
6.2 Phương pháp dạy học nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo của HS 6.2.1 Phương pháp trực quan
Thường vận dụng khi giảng bài mới và hướng dẫn bài tập mẫu về các dạng
so sánh, đọc, viết nhằm giúp học sinh nắm được cái cụ thể, trực tiếp, đó là bản chất của bài toán Với phương pháp trực quan này đã giúp học sinh hiểu sâu, nhớ lâu
6.2.3 Phương pháp đàm thoại
Đây là phương pháp được sử dụng kết hợp với các phương pháp trực quan, luyện tập, nêu vấn đề Giáo viên phải lựa chọn hệ thống câu hỏi gợi mở, nêu vấn
đề để học sinh suy nghĩ tìm tòi vận dụng kiến thức đã học vào việc xác định dạng bài tập
6.2.4 Phương pháp thảo luận nhóm
Đây là phương pháp phát huy trí tuệ tập thể tạo điều kiện để học sinh khá giúp học sinh yếu, học sinh trung bình trao đổi, hỗ trợ nhau rèn luyện thành thạo
kỹ năng đọc, viết, so sánh và nhận biết dấu hiệu chia hết Có thể tổ chức thảo luận nhóm đôi, nhóm bốn Phương pháp này thường được sử dụng vào bước đầu khâu luyện tập, giúp học sinh cùng nhau củng cố phương pháp làm
6.2.5 Phương pháp trò chơi
Đây là một trong những hình thức luyện tập được áp dụng rất dễ dàng trong loại bài tập rèn kỹ năng về số tự nhiên Với nhiều cách chơi khác nhau sẽ giúp học sinh “ học mà chơi, chơi mà học” Học sinh thêm hứng thú học tập và tiếp thu bài tốt hơn Các trò chơi thường được tổ chức là: tiếp sức, chọn kết quả đúng (có thể chơi được cả lớp, chỉ cần bộ số để học sinh giơ số có phép giải đúng), thử tài toán học( hai đội có thể luân phiên đội này ra đề, đội kia giải và ngược lại) v.v
6.2.6 Phương pháp luyện tập
Luyện tập là lặp đi lặp lại nhiều lần những hành động nhất định nhằm hình thành và củng cố những kĩ năng, kĩ xảo cần thiết
Luyện tập phải nhằm mục đích, yêu cầu nhất định: nắm lí thuyết rồi mới luyện tập và luyện tập dưới nhiều dạng khác nhau nhằm rèn luyện năng lực, vận dụng tri thức vào nhiều hoàn cảnh khác nhau cũng như giữ vững được hứng thú học tập Luyện tập phải kiên trì, nhẫn lại, phải tập trung chú ý, phải theo dõi kiểm tra, có ý thức khắc phục khó khăn, nhất là học sinh đầu cấp Tiểu học
7 Các bước dạy số tự nhiên
Trang 4Bước 1: Giỏo viờn nờu nhiệm vụ nhận thức, định hướng sự chỳ ý và nhu
cầu nhận thức của học sinh vào đối tượng số mới
Bước 2: Giỏo viờn tổ chức cỏc hoạt động của học sinh trờn phương tiện (đồ
dựng) cụ thể để tớch lũy số liệu, cỏc dữ liệu, dấu hiệu cú liờn quan
Bước 3: Trừu tượng húa, loại bỏ dần những dấu hiệu khụng bản chất thay
thế cỏc hỡnh ảnh trực quan, cụ thể bằng mụ hỡnh tượng trưng chỉ giữ lại cỏc dấu hiệu đặc trưng (số liệu)
Bước 4: Khỏi quỏt húa, làm quen kớ hiệu, tờn gọi, tập viết kớ hiệu số, nhận
dạng kớ hiệu số, vị trớ của số trong dóy số đó cho
Bước 5: Chỉ ra cỏc tập hợp đồ vật biểu hiện đỳng số mới.
III PHẦN ÁP DỤNG VÀO BÀI DẠY CỤ THỂ.
Toán
ôn tập về số tự nhiên
I Mục tiêu: Giúp học sinh:
- Củng cố, ụn tập về đọc, viết, so sánh số tự nhiên;
- ễn tập về cỏc dấu hiệu chia hết cho 2, 3, 5, 9
II Đồ dùng dạy học:
* Giỏo viờn: - Mỏy chiếu, bảng tương tỏc;
- Sỏch giỏo khoa, bảng nhúm
* Học sinh: - Sỏch giỏo khoa;
- Phiếu học tập, bảng con, vở
III Các hoạt động dạy học:
1 Ổn định tổ chức
- GV giới thiệu GV về dự giờ
- GV gọi một HS lờn bảng cho cả
lớp khởi động
2 Kiểm tra bài cũ
- GV nờu cõu hỏi: Muốn tớnh vận tốc
của chuyển động đều ta làm như thế
nào?
- Từ cỏch tớnh vận tốc bạn vừa nờu,
em hóy trỡnh bày nhanh cỏnh tớnh
quóng đường và thời gian
- GV nhận xột, khen ngợi HS
2 Dạy - học bài mới
2.1 Giới thiệu chương mới, bài
mới
- Vừa rồi cụ và cỏc em vừa điểm qua
một số kiến thức cốt lừi của chương
IV là chương khộp lại cỏc nội dung
mới của Toỏn 5 Hụm nay chỳng ta
sẽ chuyển sang chương cuối của mụn
Toỏn lớp 5 Đú là chương V: ễn tập
Chương V sẽ được thực hiện trong
- HS ổn định tổ chức để vào giờ học
- 1 HS lờn bảng cho cả lớp khởi động bằng trũ chơi: "Trời mưa, trời mưa"
- HS trả lời
- Nhận xột cõu trả lời của bạn
- HS nờu
Trang 5thời gian gần 7 tuần Nội dung thứ
nhất của chương V là Ôn tập về số tự
nhiên, phân số, số thập phân, số đo
đại lượng Trong tiết học đầu tiên của
chương hôm nay Cô trò chúng mình
sẽ cùng nhau ôn tập về số tự nhiên
2.2 Hướng dẫn làm bài tập
Bài 1:
- Gọi HS đọc yêu cầu bài 1
- Bài 1 gồm mấy yêu cầu?
a Đọc các số sau
- Muốn đọc số tự nhiên ta đọc như
thế nào?
- GV gọi HS đọc nối tiếp từng số
(mỗi HS đọc một số)
b) Cho HS nêu giá trị chữ số 5
- Nhận xét, chữa bài
- Em có nhận xét gì về giá trị của chữ
số 5 trong mỗi số trên?
- GV hỏi: Qua bài tập 1, em cho biết
giá trị của một chữ số phụ thuộc vào
yếu tố nào?
- GV nhận xét, chốt câu trả lời: Giá
trị của chữ số trong một số phụ thuộc
vào vị trí đứng của số đó ở hàng nào
Cùng một chữ số nhưng đứng ở hàng
khác nhau thì có giá trị khác nhau
Bài 2:
- GV gọi HS đọc YC bài 2
- GV YC HS làm bài vào phiếu học
tập, một HS làm vào giấy khổ to
- Gọi HS chữa bài?
- Dựa vào đâu e viết được các số tự
nhiên liên tiếp?
- Nhận xét
- Hai số tự nhiên liên tiếp hơn
- HS đọc YC bài 1
- Bài 1 gồm 2 yêu cầu: a Đọc các số
b Nêu giá trị của chữ số 5 trong mỗi số đó
- HS: Muốn đọc số tự nhiên ta tách số đó thành từng hàng, từng lớp rồi đọc từ trái sang phải
- HS đọc nối tiếp theo hàng dọc
70815: Bảy mươi nghìn tám trăm mười lăm
975 806: Chín trăm bảy mươi năm nghìn tám trăm linh sáu
5 723 600: Năm triệu bảy trăm hai mươi ba nghìn sáu trăm
472 036 953: Bốn trăm bảy mươi hai triệu không trăm ba mươi sáu nghìn chín trăm năm mươi ba
- HS nêu nối tiếp
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS đọc
- HS Làm bài vào phiếu học tập
- HS chữa bài, HS theo dõi và tự kiểm tra bài làm của mình trong phiếu
- HS trả lời
- Hai số tự nhiên liên tiếp hơn (kém) nhau 1
Trang 6(kém) nhau bao nhiêu đơn vị?
- GV: Muốn viết được số tự nhiên
liền trước hoặc liền sau của một số ta
làm như thế nào?
- GV: Thế nào là số chẵn? Hai số
chẵn liên tiếp hơn kém nhau bao
nhiêu đơn vị?
- GV: Thế nào là số lẻ? hai số lẻ liên
tiếp hơn kém nhau bao nhiêu đơn vị?
- GV nhận xét chuyển sang bài tập 3
Bài 3:
- GV YC HS đọc thầm bài tập 3
- Bài tập 3 YC chúng ta làm gì?
- Để làm được bài này đầu tiên các
em phải làm gì?
- YC HS nêu quy tắc so sánh hai số
tự nhiên?
- YC HS làm bài vào bảng con
- GV chữa bài, nhận xét, chuyển sang
bài 4
Bài 4:
- Gọi HS đọc YC
- GV YC Làm việc theo nhóm đôi
- Gọi HS chữa bài
- GV nhận xét, chữa bài
Bài 5:
- Bài 5 YC các em làm gì?
- GV hỏi HS về các dấu hiệu chia hết
cho 2; 3; 5; 9?
- Số ntn thì chia hết cho cả 2 và 5?
- Số ntn thì chia hết cho cả 3 và 5?
đơn vị
- Muốn viết được số tự nhiên liền trước hoặc liền sau của một số ta lấy số đó cộng (trừ) đi
1 đơn vị
- HS trả lời
- Nhận xét
- HS trả lời
- Đọc thầm bài 3
- Bài 3 YC điền dấu >; <; = vào chỗ chấm
- Phải so sánh
- HS nêu quy tắc so sánh hai số tự nhiên
- Nhận xét
- HS cả lớp làm vào bảng con, 2 HS làm vào giấy khổ to
1000 > 997 53 796 < 53800
6978 < 10087 217 690 < 217 689
7500 : 10 = 750 68 400 = 684 x 100
- Đọc YC bài 4
- HS làm bài nhóm đôi vào nháp, 1 nhóm làm vào bảng phụ
- HS nhận xét bài làm của nhóm bạn
a) Thứ tự từ bé đến lớn là: 3999; 4856; 5468; 5486
b) Thứ tự từ lớn đến bé là: 3762; 3726; 2763; 2736
- Đọc thầm YC bài 5
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS làm bài vào vở, 1 HS làm vào bảng phụ a) 43 chia hết cho 3
Trang 7- GV chấm 5 bài của HS làm nhanh
nhất và chữa bài
3.Củng cố - dặn dò:
* Củng cố: Chơi trò chơi: Ô số kì
diệu.
- GV phổ biến luật chơi;
- GV tuyên dương, khen thưởng
* Dặn dò:
- Nhận xét giờ học;
- Dặn dò HS về nhà
b) 2 7 chia hết cho 9
c) 81 chia hết cho cho 2 và 5
d) 46 chia hết cho cho 3 và 5
- HS nghe
- HS chơi
IV KẾT THÚC VẤN ĐỀ.
Đối với môn Toán, khi dạy học, người giáo viên cần quan tâm đến yêu cầu
cơ bản của dạy học là “Học đi đôi với hành” Đó cũng là chìa khóa giúp người giáo viên thành công trên bục giảng.Từ những kiến thức của bài giảng, các em phải được thực hành, luyện tập và áp dụng những kiến thức mới vào thực tiễn
Trong quá trình dạy học Số tự nhiên, giáo viên cần lựa chọn phương pháp phù hợp với từng bài dạy cụ thể và biết kết hợp giữa phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học mới Nó ảnh hưởng tới quá trình lĩnh hội kiến thức của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh được hoạt động và phát triển khả năng làm chủ, sáng tạo trong quá trình học tập
Trong quá trình dạy học, giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn hoạt động học tập của học sinh Cho nên, mỗi giáo viên chúng ta cần mạnh dạn đổi mới phương pháp sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh Nên tạo không khí lớp học tích cực, sôi nổi để học sinh cảm thấy tự tin, thoải mái, để học sinh thấy được mỗi ngày đến trường là được học rất nhiều điều mới lạ và mỗi ngày đến trường là một ngày vui
Trên đây là một số vấn đề tôi đó suy nghĩ, học hỏi và thể hiện trong quá trình giảng dạy, đặc biệt là phân môn Toán Tôi rất mong được sự nhận xét, góp ý của các đồng chí, đồng nghiệp để giúp đỡ tôi hoàn thành tốt hơn nữa trọng trách của người giáo viên trong “Sự nghiệp trồng người”
Xác nhận của BGH
Người viết
Trần Thị Huyền
Trang 8
PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO YÊN LẠC
TRƯỜNG TH-THCS HỒNG PHƯƠNG
Trang 9
BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ
“ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ
GIẢNG DẠY SỐ TỰ NHIÊN LỚP 5
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC-THCS HỒNG PHƯƠNG”
Hồng Phương, tháng 03 năm 2019