Hoàn cảnh sáng tác: “Phong cách Hồ Chí Minh” được rút trong bài “Phong cách Hồ Chí Minh, cái vĩđại gắn với cái cao cả” của Lê Anh Trà, in trong cuốn sách “Hồ Chí Minh và vănhóa Việt Nam”
Trang 1CHUYÊN ĐỀ VĂN BẢN NHẬT DỤNG KÌ 1
Văn bản: Phong cách Hồ Chí Minh( Lê Anh Trà)
I Kiến thức cơ bản
1 Vài nét về tác giả Lê Anh Trà
- Lê Anh Trà sinh ngày 24/6/ 1927, mất năm 1999
- Quê quán: xã Phổ Minh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi
- Năm 1965, ông tốt nghiệp tiến sĩ tại Đại học tổng hợp quốc gia Mát-xcơ-va
- Ông lần lượt được phong học hàm Phó giáo sư và Giáo sư các năm 1984 và 1991
- Sự nghiệp sáng tác:
+ Lê Anh Trà được biết đến là một nhà quân sự, sau đó chuyển sang viết báo Ôngtừng giữ chức Tổng biên tập Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật
+ Ông là một tác giả chuyên nghiên cứu và viết về chủ tịch Hồ Chí Minh
+ Tác phẩm đặc sắc nhất của ông là “Phong cách Hồ Chí Minh, cái vĩ đại gắn vớicái cao cả”
2 Hoàn cảnh sáng tác:
“Phong cách Hồ Chí Minh” được rút trong bài “Phong cách Hồ Chí Minh, cái vĩđại gắn với cái cao cả” của Lê Anh Trà, in trong cuốn sách “Hồ Chí Minh và vănhóa Việt Nam”do Viện Văn hóa xuất bản năm 1990
Phần 3: Còn lại: Đánh giá của tác giả về Bác
4, Pương thức biểu đạt : Nghị luận kết hợp với thuyết minh
5 Kiểu văn bản: Nhật dụng
6 Nghệ thuật, nội dung:
NT:
- Sử dụng ngôn ngữ trong sáng, trang trọng
- Vận dụng kết hợp một cách khéo léo các phương thức biểu đạt: tự sư, biểu cảm, lập luận
- Vận dụng một cách tài tình lói nói so sánh và các biện pháp nghệ thuật đối lập.ND: PCHCM là sự giản dị trong lối sống, sinh hoạt hằng ngày, là cách di dưỡngtinh thần để từ đó thể hiện một quan niệm thẩm mĩ cao đẹp
Trang 2II Đọc ‐ hiểu văn bản:
1 Hồ Chí Minh với sự tiếp thu tinh hoa văn hóa:
a, Bối cảnh tiếp thu:
- Trên những con đường vượt đại dương
- Ghé thăm nhiều nước CPhi, CMĩ, CA
- Làm nhiều nghề
=>Vốn tri thức học hỏi rộng, pp, đa dạng, uyên thâm
b, Cách tiếp thu:
- Hoàn cảnh nào cũng học hỏi: văn hóa và nghệ thuật-> đạt đến mức uyên thâm
- Với chủ nghĩa tư bản:
+ Tiếp thu cái hay
+ Nhưng cũng phê phán điều tiêu cực
-> Vẫn giữ cái gốc của văn hóa dân tộc: một nhân cách rất VN, rất bình dị nhưng cũng mới, hiện đại
=>Cách tiếp thu chọn lọc
2 Nét đẹp trong lối sống của chủ tịch Hồ Chí Minh
Chủ tịch Hồ Chí Minh có một phong cách sống vô cùng giản dị:
- Nơi ở, nơi làm việc đơn sơ: Chiếc nhà sàn nhỏ vừa là nơi tiếp khách, vừa lànơi làm việc, đồng thời cũng là nơi ngủ
- Trang phục : Bộ quần áo bà ba, chiếc áo trấn thủ, đôi dép lốp ->giản dị, quenthuộc
- Ăn uống- món ăn dân tộc : Cá kho, rau luộc, cà muối, cháo hoa ->đạm bạc,biểu hiện của đời sống thanh cao - Tư trang ít ỏi: va li convới vài bộ quần áo,vài vật kỉ niệm gắn với cuộc đời
3, Đánh gía về lối sống của Bác
- Đây không phải là lối sống khắc khổ của những con người tự vui nghèo khó
- Đây cũng không phải là cách tự thần thánh hóa, tự làm cho khác đời, hơn đời
- Đây là cách sống có văn hóa, thể hiện một quan niệm thẩm mỹ: Cái đẹp gắnliền với sự giản dị, tự nhiên Viết về cách sống của Bác, tác giả liên tưởng đếncác vị hiền triết ngày xưa:
- Nguyễn Trãi: Bậc thầy khai quốc công thần, ở ẩn
- Nguyễn Bỉnh Khiêm: Làm quan, ở ẩn
4 Những biện pháp nghệ thuật trong văn bản làm nổi bật vẻ đẹp trong cách sống Hồ Chí Minh
Trang 3 Kết hợp giữa kể và bình luận Đan xen những lời kể là những lời bình luận rất tự nhiên: "Có thể nói ít vị lãnh tụ nào lại am hiểu về các dân tộc và nhân dânthế giới, văn hóa thế giới sâu sắc như Chủ tịch Hồ Chí Minh"
Chọn lọc những chi tiết tiêu biểu
Đan xen thơ của các vị hiền triết, cách sử dụng từ Hán Việt gợi cho người đọc thấy sự gần gũi giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh với các vị hiền triết của dân tộc
Sử dụng nghệ thuật đối lập: Vĩ nhân mà hết sức giản dị, gần gũi, am hiểu mọi nền văn hóa nhân loại, hiện đại mà hết sức dân tộc, hết sức Việt Nam
III Tổng kết
1 Về nghệ thuật:
Luận điểm, luận cứ, dẫn chứng sáng tỏ, cụ thể, rõ ràng, mạch lạc khúc triết
Ngôn ngữ: giản dị, quen thuộc, rễ hiêủ
Lối kể xen lẫn bình luận, đánh gía linh hoạt
2 Về nội dung:
Vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa văn hóa dân tộc với tinh hoa văn hóa nhân loại, giữa thanh cao vàgiản dị(lối sống)
Vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh là tinh thần học hỏi hội nhập với thế giới với giữ gìn bản sắc dân tộc
CÁC DẠNG BÀI TẬP CƠ BẢN
1 Câu 1: Vốn tri thức văn hóa nhân loại của Chủ tịch Hồ Chí Minh sâu rộng như thế nào? Vì sao Người lại có được vốn tri thức sâu rộng như vậy? ? Sau khi học văn bản em rút ra được bài học gì?
Trả lời:
- Vốn tri thức văn hóa nhân loại của chủ tịch Hồ Chí Minh rất sâu rộng thể hiện ở: + Bác có thể nói và viết thạo nhiều thứ tiếng ngoại quốc: Pháp, Anh, Nga, Hoa + Bác am hiểu sâu sắc về các dân tộc, các nền văn hóa trên thế giới
- Bác có vốn tri thức văn hóa sâu rộng như vậy là vì:
Trang 4+ Bác có điều kiện tiếp xúc với nhiều nền văn hóa nước ngoài
+ Bác có ý thức học hỏi toàn diện, sâu sắc đến mức uyên thâm, không chịu ảnhhưởng một cách thụ động
+ Bác học một cách chọn lọc tinh hoa văn hóa nước ngoài
=>
- Kính yêu, tự hào về Bác, có ý thức tu dưỡng đạo đức, rèn luện theo Người
- Chú ý trong việc tiếp thu, hội nhập cái mới-> phải giữ gìn bản sắc riêng, tiếp thu có chọn lọc
2 Câu 2 : Lối sống rất bình dị, rất VN, rât Phương Đông của Bac được biểu hiện ntn?
+ bữa ăn hằng ngày: đạm bạc chỉ có vài món dân dã cá kho, rau luộc, dưa ghém,
cá muối, cháo hoa
3 Câu 3 : Vs có thể nói lối sống của Bác là sự kết hợp giữa giản dị và thanh cao?
Trả lời:
- Lối sống giản dị của Bác là sự kết hợp giản dị và thanh cao vì:
+ đây không phải là lối sống khắc khổ của những người tự vui trong cảnh nghèokhổ
+ đây không phải là cách tự thần thánh hóa tự làm cho hơn đời, khác đời
+ đây là một cuộc sống có văn hóa đã trở thành một quan điểm thẩm mĩ
Trang 54 Sự giản dị mà thanh cao trong phong cách Hồ Chí Minh biểu hiện trong thơ của Bác:
a, Đv trên được trích trong văn bản nào, của ai?
b, Từ Đv trên và sự hiểu biết của bản thân em hãy làm sáng tỏ nếp sống giản dị và thanh đạm của Bác Hồ trong đời sống hằng ngày bằng một đv diễn dịch 10-12 câu trong đoạn có sử dụng một câu phủ định
c, Hãy kể tên một tác phẩm đã học trong chương trình ngữ văn THCS cũng nói về đức tính giản dị của Bác?
Gợi ý
Trang 6a, Đv trên được trích trong văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh” của tác giả Lê Anh Trà
b, - Yêu cầu hình thức: Đv diễn dịch, gồm 10 câu, sử dụng câu phủ định
- Yêu cầu nội dung: Nếp sống giản dị và thanh cao của Bác Hồ trong đời sống hằngngày(chính là phần 2)
- Gợi ý cụ thể:
+ Câu chủ đề: Cần có tên tác giả, tên văn bản và nội dung chính
VD: Trong vb “Phong cách Hồ Chí Minh” của tg Lê Anh Trà tg đã làm rõ được nếp sống giản dị và thanh cao của Bác trong đời sống hàng ngày
+ Các câu khai triển cần làm nổi bật nội dung sau:
Nơi làm việc của Bác
c, Bài “ Đức tính giản dị của Bác Hồ” (Phạm Văn Đồng) ở lớp 7
Đề 2: Từ vb“Phong cách Hồ Chí Minh” ta thấy được sự giản dị, thanh cao trong
con người Bác, một phong cách sống thật đẹp, thật đáng quí Từ những biểu hiện của em và sau khi đọc văn bản, hãy làm sáng tỏ suy nghĩ về lối sống giản dị của mỗi con người bằng một đoạn văn 13-15 câu
Gợi ý:
- Yêu cầu hình thức: đoạn văn 13-15 câu
- Yêu cầu nội dung: lối sống giản dị của mỗi con người
+ Mở đoạn(1 câu)
+ Thân đoạn:
Trang 7Giải thích: Giản dị là sự đơn giản, tự nhiên, phong cách sống không cầu kì, xa hoa -> Khẳng định lối sống gỉan dị là lối sống tích cực nó sẽ phục vụ con người ta trên mọi mặt(khoảng 2-3 câu)
Biểu hiện trong cách ứng xử, trang phục, sinh hoạt hằng ngày ntn?( khoảng 2 câu)
Giá trị của lối sống giản dị: làm cho bản thân trở nên thân thiện hơn, làm cho mọingười sống gần gũi, thân thiết hơn, không câu nệ không xa hoa(2 câu)
Dẫn chứng: trong thực tế Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm họ ở ẩn để giữ cho mình sống, tâm hồn trong sạch lánh xa sự đời nhưng tình cảm của họ vẫn hứớng đến nhân dân, đất nước Bác Hồ của chúng ta có lối sống giản dị để di dưỡng tâm hồn, giúp cho tâm hồn mình thanh thản, vui vẻ, trong sạch, trong sáng hơn.(3 câu) Bàn luận mơ rộng( lật ngược vấn đề): ta không nên nhầm lẫn sự giản dị với sự xuềxòa với sự đơn giản quá mức mà thiếu sự tôn trọng người đối diện Vd như ăn mặcmột cách xuề xòa như đi xin việc hoặc đi đến trường học, hay đến công sở làm việc Đó có phải là giản dị không? Mà đó là sự xuề xòa không tôn trọng người đối diện Chúng ta đừng nhầm lẫn điều này mà sống buông thả bản thân.(3-4)
Bài học hành động: về bản thân, nhận thức như thế nào về lối sống, hành động ntn
để phát huy lối sống giản dị đat một cách cao nhất câu(2 câu)
- Kết đoạn(1 câu)
Đề 3:
Cho đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:
… “Và Người sống ở đó, một mình, với một tư trang ít ỏi, một chiếc va li con với vài bộ áo quần, vài vật kỉ niệm của cuộc đời dài Tôi dám chắc không có một vị lãnh tụ, một vị tổng thống hay một vị vua hiền nào ngày trước lại sống đến mức giản dị và tiết chế như vậy Bất giác ta nghĩ đến các vị hiền triết ngày xưa như Nguyễn Trãi ở Côn Sơn hay Nguyễn Bỉnh Khiêm sống ở quê nhà với những thú quê thuần đức:
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao…
Nếp sống giản dị và thanh đạm của Bác Hồ, cũng như các vị danh nho xưa, hoàn toàn không phải là một cách tự thần thánh hóa, tự làm cho khác đời, hơn đời, mà
Trang 8đây là lối sống thanh cao, một cách di dưỡng tinh thần, một quan niệm thẩm mĩ về cuộc sống, có khả năng đem lại hạnh phúc thanh cao cho tâm hồn và thể xác.”
( SGKNgữ văn 9, tập một)
1 “Di dưỡng tinh thần” được dùng ở đoạn văn trên có nghĩa là gì?
2 Nhà văn đã so sánh Chủ Tịch Hồ Chí Minh với Nguyễn Trãi , Nguyễn Bỉnh Khiêm Giữa họ có những điểm giống và khác nhau như thế nào? Nêutác dụng của việc so sánh?
3 Tìm những từ hán việt trong đoạn văn, qua đó ta thấy thái độ của tác giả đối với Bác ra sao? Hãy giải thích ít nhất 3 từ em vừa tìm
4 Lối sống rất bình dị, rất Việt Nam, rất phương Đông của Bác Hồ được biểu hiện như thế nào?
5 Viết đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ của em về vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kì hội nhập
3 Những từ ngữ Hán Việt: “truân chuyên”,”uyên thâm”,”siêu phàm”,”tiết chế”,”hiền triết”,”thú quê thuần đức”,”danh nho”,”di dưỡng tinh thần”,…
-> Thái độ của tác giả đối với Bác: yêu mến, kính trọng, ngưỡng mộ
- Tiết chế: hạn chế, giữ không cho vượt quá mức
- Hiền triết: người có tài năng, đức độ, hiểu biết sâu rộng, được người đời tôn vinh
- Thuần đức: đạo đức hoàn toàn trong sáng
4 Lối sống rất bình dị, rất Việt Nam, rất phương Đông của Bác Hồ được biểu hiện như thế nào?
5 Viết đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ của em về vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kì hội nhập
Trang 9* Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề nghị luận: Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kì hội nhập là một vấn đề có ý nghĩa quan trọng, cần được quan tâm.
* Thân đoạn:
- Giải thích: Bản sắc văn hóa dân tộc là tổng thể các giá trị đặc trưng nhất, bản chất nhất của văn hóa dân tộc; được hình thành, tồn tại, phát triển qua quá trình lịch sử lâu dài Nó được thể hiện qua cách sống, lói sống, quan niệm, suy nghĩ, hoạt động nói năng, ăn mặc, ứng xử, của con người Ví dụ : Người Việt Nam có tính giản dị, cần cù, chăm chỉ, tinh thần đoàn kết, nhân ái, lòng yêu nước sâu sắc…
Họ là chủ nhân của đất nước, là cầu nối của văn hóa dân tộc với văn hóa nhân loại
+ Thế hệ trẻ cần làm gì để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kì hội nhập? Chọn lọc những ảnh hưởng từ bên ngoài để “hòa nhập chứ không hòa tan”
Đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá những nét đẹp truyền thống của dân tộc để chúng không bị mai một
Thực hiện và lan tỏa nếp sống lành mạnh; lên án, đấu tranh loại bỏ lối sống lệch lạc, chỉ biết hưởng lạc, quay lưng với lịch sử, văn hóa truyên thống của dân tộc
- Mở rộng vấn đề:
+ Phê phán những người trẻ không có ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
+ Giữu gìn bản sắc văn hóa dâ tộc phải đi đôi với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại
Trang 10- Bài học, liên hệ bản thân.
+ Mỗi người đều có trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc rong thời kì hội nhập
+ Liên hệ bản thân
* Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề
Trang 11Đề : Suy nghĩ về việc học ngoại ngữ (từ bài “Phong cách Hồ Chí Minh” của
Lê Anh Trà)
Bài viết tham khảo:
Qua bài “Phong cách Hồ Chí Minh”, của Lê Anh Trà ta thấy, Bác Hồ là mộttấm gương sáng trong nhiều lĩnh vực cho mọi người, mọi thế hệ noi theo, nhất làhọc sinh sinh viên hiện nay khi đứng trước vấn đề học ngoại ngữ
Học ngoại ngữ là tiếp thu và vận dụng ngôn ngữ nước ngoài vào thực tế giaotiếp và phục vụ cho việc học tập nghiên cứu
Để có được vốn tri thức văn hoá sâu rộng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khôngngừng học tập để nói và viết thạo nhiều thứ tiếng nước ngoài như: Pháp, Anh, Hoa,Nga Qua tấm gương của Bác ta có thể thấy rõ vai trò to lớn của việc học ngoạingữ đối với tất cả chúng ta và nhất là học sinh
Mọi người thường nói biết thêm một ngôn ngữ là sống thêm một cuộc đời.Ngoài những phương tiện bổ trợ khác thì con người thể hiện mong muốn, suynghĩ, tình cảm bằng tiếng nói Như vậy việc học ngoại ngữ giúp chúng ta mở rộnggiao tiếp, thuận lợi trong quá trình học tập và nghiên cứu tài liệu cũng như sống,học tập và làm việc tại nước ngoài Nắm vững ngôn ngữ của nhiều nước trên thếgiới khiến việc tích lũy vốn văn hóa và tiếp thu văn minh nhân loại trở nên dễdàng hơn Hãy thử tưởng tượng đến một ngày ta có thể tự mình đi khắp nơi trên thếgiới và nói chuyện với mọi người mà không gặp trở ngại trong rào cản ngôn ngữ.Điều đó thú vị biết bao
Bác Hồ biết nhiều thứ tiếng trên thế giới nhưng Bác chỉ sử dụng những lúccần thiết còn Bác là người rất tôn trọng và yêu quý tiếng mẹ đẻ, Bác mong mọingười giữ gìn được sự trong sáng của tiếng Việt Tuy nhiên thực tế hiện nay, khihội nhập toàn cầu, giới trẻ có điều kiện học tập ngoại ngữ hơn thì cũng là lúc hiệntượng “sính ngữ”, lạm dụng ngôn ngữ nước ngoài trở nên ngày càng phổ biến hơn
Họ coi việc này như là một biểu hiện của lối sống thời thượng Nếu tình trạng nàykhông được ngăn chặn kịp thời thì sẽ dễ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng Dễthấy nhất là sự phong phú của tiếng Việt sẽ mất dần mà thay vào đó là sự nghèonàn về phát âm, chữ viết, dùng từ, đặt câu, không chỉ có vậy nó còn phá vỡ luôn hệthống chuẩn mực, qui tắc của tiếng Việt Hãy thử hình dung đến một lúc nào đó,
Trang 12người Việt Nam sẽ xa rời chính tiếng mẹ đẻ của mình, làm cho nó bị pha tạp, laicăng làm mất đi bản sắc vốn có của tiếng Việt Đó quả là một sự thật đáng buồn!
Vì thế việc học ngoại ngữ là cần thiết nhưng trong quá trình học ngoại ngữchúng ta phải nắm vững ngôn ngữ dân tộc mình Giữ gìn sự trong sáng của tiếngViệt đang là công việc của tất cả mọi người đặc biệt là giới trẻ hiện nay Chúng taphải biết rằng tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ của mình, vì vậy phải làm cho nó ngày càngphong phú, giàu đẹp hơn, phải biết phát huy tính văn hoá của dân tộc không nênlàm mất đi vẻ đẹp và sự trong sáng của tiếng Việt, không nên quá lạm dụng tiếngnước ngoài nhưng vẫn cần tiếp nhận những yếu tố tích cực của tiếng nước ngoài
"Thành La Mã không xây trong một ngày", học tiếng Việt cũng như họcngoại ngữ cần bền bỉ, sáng tạo, trên tinh thần tự học, học tập không ngừng để lời
nói đạt đến mức độ “lời hay, ý đẹp” và có văn hoá.
Bài tập: Dựng một đoạn văn nêu cảm nhận của em về vẻ đẹp trong tiếp thu
văn hóa nhân loại của Hồ Chí Minh
Gợi ý:
Văn bản “Phong Cách Hồ Chí Minh” của Lê Anh Trà đã thể hiện vẻ đẹptrong tiếp thu văn hóa nhân loại của Hồ Chí Minh Bác Hồ là nhà cách mạng vĩ đại.Bác đã đi nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác nhau:
- Trau dồi vốn tri thức, vốn sống phục vụ cho việc đi tìm đường cứu nước
- Người học tập, tiếp thu các tri thức bằng cách:
+ Tự học thành thạo nhiều thứ tiếng: Anh, Hoa, Nga, Pháp
+ Học kết hợp với hành: Người vừa học, vừa lao động để kiếm sống
+ Người học có chọn lọc: tiếp thu những cái hay, cái đẹp, phê phán nhữngcái tiêu cực
+ Tiếp thu văn hóa nhân loại trên cơ sở văn hóa truyền thống dân tộc
- Bác đã kết hợp hài hòa văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại tạonên một phong cách riêng rất mới, rất hiện đại nhưng cũng rất Việt Nam