Thất bại của thị trường và sự điều tiết của chính phủ (KINH tế VI mô SLIDE)

Thành viên khác không tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu dùng tuy nhiên họ chịu những ảnh hưởng của hành động đó một cách không cố ý... Phân loạia/Ảnh hưởng ngoại ứng tích cực Pos

Chương 8

Thất bại của thị

trường và sự điều tiết của chính phủ

Cơ chế thị trường

Cơ chế kế hoạch hoá tập trung

Cơ chế hỗn hợp

Cơ chế thị trường

Doanh nghiệp quyết định 3 vấn đề cơ bản của nền kinh tế

Với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận

Sự năng động của các doanh nghiệp

… những báo cáo tài chính đầy hứa hẹn

Nền kinh tế vận động nhờ bàn tay vô hình

Chính phủ phải can thiệp vào thị

trường khi có những trục trặc xảy ra

Bàn tay hữu hình

bổ tài nguyên) mong muốn

2 NGUYÊN NHÂN CỦA THẤT BẠI THỊ TRƯỜNG

– Độc quyền vµ Cạnh tranh không

hoàn hảo

– Ảnh hưởng ngoại ứng

– Việc cung cấp hàng hoá công cộng – Mục tiêu đảm bảo công bằng xã hội – Thông tin không cân xứng

II Ảnh hưởng ngoại ứng

(Externalities)

1 Khái niệm:

Là tác động của quá trình sản xuất hoặc tiêu

dùng tới thành viên khách quan khác không

trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu dùng đó.

Thành viên khác không tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu dùng tuy nhiên họ chịu những ảnh hưởng của hành động đó một cách không

cố ý.

2 Phân loại

a/Ảnh hưởng ngoại ứng tích cực

(Positive externalities)

+Khái niệm: Là tác động có lợi của quá

trình sản xuất hoặc tiêu dùng tới thành viên khác không trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu dùng đó.

+ Lợi ích cận biên do ảnh hưởng

ngoại ứng tích cực mang lại

(MEB, marginal externality benefit )

MEB là sự thay đổi tổng lợi ích của một bên khi có sự thay đổi của một đơn vị hàng hoá mà bên khác tiêu

dùng hoặc sản xuất.

+ Lợi ích xã hội cận biên

(MSB marginal social benefit)

MSB là sự thay đổi của tổng lợi ích xã hội khi có sự thay đổi của một đơn vị hàng hoá dịch vụ được sản xuất hoặc tiêu dùng.

MSB= MEB + MB

• MSB=MEB+MB.

• Khi có một hành động tiêu dùng (sản xuất)

tạo ra ngoại ứng tích cực thì không chỉ

người tiêu dùng (sản xuất) sản phẩm đó có thêm được lợi ích MB mà người khác cũng được tăng thêm lợi ích MEB Tổng hai lợi ích này chính là lợi ích cận biên của xã hội.

• MEB và MSB đều tuân theo qui luật lợi ích

cận biên giảm dần nên hai đường này đều

nghiêng xuống phía dưới.

Q1 Q2

K

KE H

MSB = MB + MEB

MB MEB

H

MSB

MC E

Q2 Q1

S1

S2

D P

Q Q

b/Ảnh hưởng ngoại ứng tiêu cực

(Negative externalities)

* Khái niệm:

Là tác động của quá trình sản xuất

hoặc tiêu dùng tới thành viên khác

không trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu dùng, áp đặt cho họ

một khoản chi phí ngoài ý muốn.

* MEC (marginal extenality cost) - chi phí

ngoại ứng cận biên: là sự thay đổi của

tổng chi phí khi có sự thay đổi của một đơn

vị hàng hoá dịch vụ được tiêu dùng hoặc sản xuất

* MSC (marginal social cost) – chi phí cận

biên của xã hội:

Là chi phí mà xã hội phải trả cho một hành động sản xuất hoặc tiêu dùng

MSC=MC+MEC

* MEC và MSC dốc lên từ trái qua phải.

Nước thải từ nhà máy Supe

phốt phát và hóa chất Lâm Thao đổ thẳng ra cánh đồng Thạch Sơn,

Lâm Thao, Phú Thọ

100 người chết vì

MEC = CP chữa bệnh ung thư + Chi phí cải thiện môi trường

III Hàng hoá công cộng

1 Khái niệm

Hàng hoá công cộng là những hàng hoá

mà việc tiêu dùng nó không loại trừ việc tiêu dùng của người khác

Hàng hóa công cộng thường đòi hỏi vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài

nên chính phủ thường là người cung cấp hàng hoá công cộng miễn phí (hoặc chỉ

thu một khoản phí nhỏ) với mục đích tối

đa hóa phúc lợi xã hội và phân phối lại thu nhập

2 Tính chất của hàng hoá công cộng

• Tính chất không cạnh tranh: với sản lượng đã

cho thì chi phí cận biên của việc cung sản

lượng đó cho một người tiêu dùng bổ sung bằng không

• Tính chất không loại trừ: khi không thể loại trừ

mọi người tiêu dùng nó

• Do tính không loại trừ và tính không cạnh tranh

của hàng hóa công cộng nên tạo ra những kẻ

ăn không (những người không phải bỏ chi phí

để sử dụng hàng hóa)

3 Sự trục trặc thị trường gây ra bởi

• Việc chính phủ cung cấp hàng hoá công cộng

xuất hiện những kẻ ăn không

• Hàng hoá công cộng gây nên sự trông chờ vào đầu tư của nhà nước Tuy nhiên vì không phải

sở hữu của cá nhân nên không ai có ý thức giữ gìn, làm lãng phí.

IV Thông tin bất cân xứng

1 Khái niệm:

Là tình huống người bán thường biết rõ thông tin về sản phẩm trong khi người

mua không nắm được thông tin

2 Thông tin bất cân xứng gây ra hiện tượng

thất bại thị trường

• Chính phủ áp dụng các biện pháp:

– đánh thuế, trợ cấp

– giá trần, giá sàn

để phân bổ lại thu nhập và theo đuổi mục tiêu

đảm bảo công bằng xã hội

• nhưng có thể bóp méo thị trường do gây ra:

– dư thừa, thiếu hụt

– ảnh hưởng đến PS, CS hoặc gây ra tình trạng mất không.

V Đảm bảo công bằng xã hội