Nhân vật nữ trong truyện ngắn lê minh hà

nhân hậu, đầy trắc ẩn với thân phận người phụ nữ trong xã hội “trọng nam được sống, thở không khí tự do ở nước ngoài nên Lê Minh Hà có cơ hội gửi “điềm nhiên, nhẩn nha khiến những độc gi

B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGÔN NG Ữ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Kiều Anh

L ỜI CẢM ƠN

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo trong khoa Ngữ Văn, đặc biệt là thầy cô trong tổ Lí luận văn học, cùng các thầy cô giáo phòng Sau Đại học trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi

L ỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung tôi trình bày trong luận văn là kết

M ỤC LỤC

M Ở ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

5.1 Đối tượng nghiên cứu 5

5.2 Phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Đóng góp của luận văn 6

8 Cấu trúc luận văn 6

N ỘI DUNG 7

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NHÂN VẬT VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC VĂN CHƯƠNG CỦA LÊ MINH HÀ 7

1.1 Khái lược về nhân vật văn học 7

1.1.1 Khái niệm nhân vật 7

1.1.2 Vai trò của nhân vật trong tác phẩm văn học 8

1.1.3 Phân loại nhân vật văn học 9

1.2 Nhân vật nữ trong văn học Việt Nam 12

1.2.1 Đặc điểm nhân vật nữ trong văn học Việt Nam truyền thống 12

1.2.2 Đặc điểm nhân vật nữ trong văn học Việt Nam hiện đại 14

1.3 Hành trình sáng tác văn chương của Lê Minh Hà 18

1.3.1 Vài nét tiểu sử 18

1.3.2 Hành trình sáng tác văn chương 18

Chương 2 CÁC KIỂU NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN LÊ MINH HÀ 22

2.1 Nhân vật nữ khao khát tình yêu, hạnh phúc lứa đôi 25

2.2 Nhân vật nữ mang số phận bi kịch 31

2.2.1 Nhân vật nữ với số phận tình yêu dang dở 32

2.2.2 Người phụ nữ bạc phận, cô đơn 39

2.2.3 Người phụ nữ với niềm day dứt khôn nguôi 48

2.3 Nhân vật mang vẻ đẹp thiên tính nữ 53

2.3.1 Khái niệm thiên tính nữ 53

2.3.2 Vẻ đẹp thiên tính nữ qua ngoại hình 54

2.3.3 Vẻ đẹp thiên tính nữ qua tâm hồn, phẩm chất 59

Chương 3 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUY ỆN NGẮN LÊ MINH HÀ 66

3.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 66

3.1.1 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình 66

3.1.2 Nghệ thuật miêu tả tâm lí 75

3.2 Nghệ thuật trần thuật 85

3.2.1 Người kể chuyện 85

3.2.2 Giọng điệu trần thuật 92

K ẾT LUẬN 100

DANH M ỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ……… 103

DANH M ỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

M Ở ĐẦU

1 Lí do ch ọn đề tài

nhà văn vào tiến trình văn học dân tộc

được khích lệ đổi mới, dường như ở hầu khắp các thể loại đều bùng lên một

động Trong đó phải kể đến truyện ngắn với sự đóng góp của nhiều cây bút nữ như Nguyễn Thị Thu Huệ, Y Ban, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ

làm thay đổi diện mạo của văn xuôi đương đại

hải ngoại không chỉ nhận được sự chia sẻ của cộng đồng nơi xa xứ mà còn thu hút được sự quan tâm của công chúng trong nước Độc giả và giới nghiên cứu gần đây đã thừa nhận: ở khu vực văn chương hải ngoại đã xuất hiện những cây bút đặc sắc và có tài năng thực sự như Phạm Thị Hoài, Trần Vũ, Võ Đình, Mai Ninh, Phạm Hải Anh, Lê Minh Hà…

Lê Minh Hà là cái tên đã trở nên khá quen thuộc trong đời sống văn học đương đại do sự sáng tạo mang dấu ấn riêng ở các thể loại truyện ngắn, tản văn, tiểu thuyết Từng là sinh viên của trường Đại học Sư phạm Hà Nội, sau đó giảng dạy tại một trường chuyên nổi tiếng ở Hà Nội, do hoàn cảnh riêng, Lê Minh Hà rời đất nước tới định cư ở Đức rồi viết văn Tính đến nay,

Lê Minh Hà hiện diện trong đời sống văn học đã được gần hai mươi năm Bà được công chúng Việt Nam ở hải ngoại nhiệt liệt cổ vũ Sách của Lê Minh Hà cũng được các nhà xuất bản trong nước tái bản nhiều lần và đang gây hiệu ứng tích cực, rộng rãi Với đề tài Nhân vật nữ trong truyện ngắn Lê Minh

mới Đây là đề tài có ý nghĩa lịch sử văn học nhất định

2 Lịch sử vấn đề

Truyện ngắn Lê Minh Hà ngay từ khi xuất hiện đã hấp dẫn công chúng

và giới nghiên cứu phê bình

Trước tiên, trong bài phỏng vấn Lê Minh Hà của nhà báo Lê Quỳnh

độc giả thấy xuất hiện những truyện ngắn của chị dựa theo cổ tích và lịch sử”

[36]

nhân hậu, đầy trắc ẩn với thân phận người phụ nữ trong xã hội “trọng nam

được sống, thở không khí tự do ở nước ngoài nên Lê Minh Hà có cơ hội gửi

“điềm nhiên, nhẩn nha khiến những độc giả nhiều tình cảm có thể chảy nước

coi là “may mắn” bắt đầu cuộc sống mới nơi xứ người Có thể nói: “Bằng vào

con đường văn chương hiện thực xã hội, Lê Minh Hà đã viết một cách điềm

tĩnh, dễ dàng như thò tay vào túi lấy ra một vật vốn sẵn đấy” [31]

văn và tiểu thuyết của chị, bởi thế, thông qua những trải nghiệm cùng năm

Nhà văn Nguyễn Việt Hà trong bài giới thiệu tập truyện Cổ tích cho

ngày m ới đã đồng cảm với cái nhìn của Lê Minh Hà về những câu chuyện cổ

đại riêng có ở Lê Minh Hà” Điều đó có được là nhờ “cái hằng số tính nữ luôn

dĩ ngoa truyền ngoa chỉ riêng có ở những thị dân Nó bất chấp những cái kết

Thương thế ngày xưa, Những giọt trầm (Báo Tuổi trẻ…) hay lời tâm sự của

thao và văn hóa… , những bài viết đó hoặc là tìm thấy sự đồng cảm hoặc ghi

Đặc điểm truyện ngắn Lê Minh Hà của tác giả Ngô Thị Lê Ly thực hiện tại

trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào năm 2014 là một nghiên cứu tổng hợp

Trên cơ sở kế thừa ý kiến của các nhà nghiên cứu trước đó, luận văn

Minh Hà với hi vọng sẽ thấy được đặc điểm từng kiểu nhân vật nữ gắn với

đương đại Việt Nam nói chung

3 M ục đích nghiên cứu

phong cách và đóng góp của nhà văn trong nền văn xuôi Việt Nam đương đại

4 Nhi ệm vụ nghiên cứu

đời sống và thi pháp nghệ thuật của Lê Minh Hà trong truyện ngắn

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

5.2 Ph ạm vi nghiên cứu

Sâm c ầm (in chung với Phạm Hải Anh) - Văn Mới, Mĩ, 2001

6 Phương pháp nghiên cứu

7 Đóng góp của luận văn

Minh Hà

trong văn xuôi Việt Nam đương đại

Chương 1: Khái quát chung về nhân vật và hành trình sáng tác văn chương của Lê Minh Hà

Chương 2: Các kiểu nhân vật nữ trong truyện ngắn Lê Minh Hà

Chương 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật nữ trong truyên ngắn Lê Minh Hà

N ỘI DUNG Chương 1

KHÁI QUÁT CHUNG V Ề NHÂN VẬT VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC

VĂN CHƯƠNG CỦA LÊ MINH HÀ 1.1 Khái lược về nhân vật văn học

1.1.1 Khái ni ệm nhân vật

“Con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật văn

tên riêng như thằng bán tơ, một mụ nào trong Truyện Kiều Trong truyện cổ

con người cụ thể nào cả, mà chỉ một hiện tượng nổi bật nào đó trong tác

đứng lên của Nguyên Ngọc, đồng tiền là nhân vật chính trong Ơ-giê-ni răng-đê của Ban-dắc

đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống” [17, tr.235]

Đây là một quan niệm cụ thể, chi tiết về nhân vật văn học, các tác giả

“Nhân vật là yếu tố cơ bản nhất trong tác phẩm văn học, tiêu điểm để

Với cách hiểu trên, các tác giả đã nhìn nhân vật từ khía cạnh vai trò,

Như vậy, các quan niệm trên đây nhìn nhận nhân vật ở nhiều khía cạnh khác nhau, nhưng vẫn có sự gặp gỡ ở một số điểm nhất định như: nhân vật là đối tượng mà văn học miêu tả, được xây dựng bằng những phương tiện

1.1.2 Vai trò c ủa nhân vật trong tác phẩm văn học

Trước hết “Văn học không thể thiếu nhân vật vì đó chính là phương

tượng nhân vật người nông dân nghèo như chị Dậu, anh Pha, Chí Phèo, lão

hùng”, những người lính trên mặt trận vũ trang, những cô thanh niên xung phong đến những người phụ nữ nông thôn đã đắp xây một tượng đài về đất nước nhân dân đau thương mà rất đỗi anh hùng Qua nhân vật, hiện thực cuộc

những nét tính cách, cần nhận ra những vấn đề của hiện thực cuộc sống và

đời để thấu hiểu, yêu thương Còn nhà văn Nguyễn Minh Châu đã không quản

động nghèo mà nhiều khi bị lấm láp bùn lầy che khuất trong cuộc sống mưu

nhà văn đã để cho Phùng và Đẩu, cho người đọc ngộ ra nhiều điều về cuộc

được quy luật cuộc đời

đến với đời sống xã hội

1.1.3 Phân lo ại nhân vật văn học

được xây dựng thành công từ xưa đến nay bao giờ cũng là những sáng tạo độc

đáo, không lặp lại Tuy nhiên xét về mặt nội dung tư tưởng, kết cấu, chức năng… ta thấy nhiều hiện tượng nhân vật lặp lại thành loại nhân vật Có nhiều

quan điểm tư tưởng, có khi còn là tính cách

vào xung đột mà còn có vai trò tổ chức kết nối những xung đột và mâu thuẫn

ở trong tác phẩm

được khắc họa tương đối đậm nét

- Nhân vật tự sự: Thể hiện khá đầy đủ ngoại hình, ngôn ngữ và thế giới

đột Trong văn bản kịch sự mô tả bề ngoài chỉ là phụ chú

thay đổi từ đầu đến cuối tác phẩm Sự tồn tại và hành động của nó chỉ nhằm

đức xã hội của một loại người nhất định nhằm khái quát chung về một loại tính cách

tưởng, một ý thức hệ nào đó của tác giả Nhân vật tư tưởng có thể hiện cá tính

nhau nhưng đều có những đặc điểm như sau:

lại mang những đặc điểm như con người, được dùng như những phương thức khác nhau để biểu hiện con người

được xây dựng với những đặc điểm về ngoại hình, hành động, suy nghĩ và thế

1.2 Nhân v ật nữ trong văn học Việt Nam

1.2.1 Đặc điểm nhân vật nữ trong văn học Việt Nam truyền thống

Đất nước Việt Nam là đất nước của những câu hát ru ngọt ngào, của

Nhân v ật nữ trong văn học dân gian

được thể hiện trong các câu chuyện cổ tích Họ thường xuất hiện trong nhiều

nghèo khó, người em út… Đó là Tấm trong truyện Tấm Cám, công chúa Tiên

hưởng hạnh phúc Bên cạnh đó cũng có những nhân vật nữ phản diện, là mẹ

gian chủ yếu hiện lên qua hành động và vài nét tính cách đơn giản, nhất quán

để thể hiện ước mơ của tác giả dân gian “ở hiền gặp lành”, “ác giả ác báo”

Trong ca dao, người phụ nữ mang vẻ đẹp đằm thắm, dịu dàng, kín đáo

người phụ nữ đều chung một số phận khổ đau bất hạnh, mang thân phận phụ

lòng chung của người phụ nữ xưa

Nhân vật nữ trong văn học trung đại

Trong văn học trung đại Việt Nam khi viết về người phụ nữ, một mặt vẫn có sự kế thừa văn học dân gian, song mặt khác, “hồng nhan bạc phận” cũng được xem là tư tưởng chủ đạo của các tác giả Nàng Vũ Nương hiếu thảo, đảm đang, chung thủy thì bị ngờ oan là thất tiết, đến nỗi phải lấy cái

chết để minh oan (Chuyện người con gái Nam Xương - Nguyễn Dữ Người

cung nữ xinh đẹp, khát khao hạnh phúc thì bị nhà vua bỏ rơi, sống cô đơn,

lạnh lẽo nơi cung cấm (Cung oán ngâm khúc - Nguyễn Gia Thiều Người

chinh phụ đẹp người, đẹp nết phải sống trong cảnh “Thiếp trong cánh cửa, chàng ngoài chân mây”, chờ đợi chồng trong thương nhớ mỏi mòn, héo úa tuổi thanh xuân (Chinh phụ ngâm - Đặng Trần Côn Nàng Kiều của Nguyễn

Du xinh đẹp tài hoa “Một hai nghiêng nước, nghiêng thành/ Sắc đành đòi một tài đành họa hai” nhưng bị dập vùi trong cảnh “Thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần” (Truyện Kiều - Nguyễn Du Người phụ nữ càng đẹp, càng tài, càng lắm bất hạnh, khổ đau Đây là bi kịch chung của những người phụ nữ trong xã hội phong kiến Câu thơ của Nguyễn Du vì thế chính là khúc “bạc mệnh” tấu lên

cho mọi kiếp hồng nhan: “Đau đớn thay phận đàn bà/ Kiếp sinh ra thế biết là tại đâu?”

Mặt khác, văn học trung đại Việt Nam bước đầu đã phản ánh được quan niệm về con người cá nhân trong xã hội Một số nhân vật nữ thể hiện sự phản kháng, chống đối lại quan điểm của xã hội phong kiến (tiêu biểu hơn cả

là thơ Hồ Xuân Hương Đặc biệt, văn học đã chú ý khám phá nội tâm nhân vật Các tác giả Nguyễn Dữ, Nguyễn Du, Đoàn Thị Điểm, Hồ Xuân Hương… khi miêu tả người phụ nữ, thường để cho nhân vật bộc bạch trực tiếp những nỗi đau khổ, những niềm riêng tư góp phần bộc lộ sự tự ý thức cá nhân của

con người trong văn học trung đại

1.2.2 Đặc điểm nhân vật nữ trong văn học Việt Nam hiện đại

Văn học Việt Nam giai đoạn 1930- 1945 tiếp tục khai thác đề tài về

người phụ nữ Văn học lãng mạn, trong sáng tác của Tự lực văn đoàn đã xây dựng hình ảnh những người phụ nữ mới vượt qua mọi lễ giáo phong kiến đòi quyền tự do yêu đương như Nhung trong Lạnh lùng, Loan trong Đoạn tuyệt của Nhất Linh, Mai trong Nửa chừng xuân của Khái Hưng Họ là những phụ

nữ có bản lĩnh vững vàng, nhận thức được nguyên nhân gây ra nỗi khổ cho mình, biết vượt qua hoàn cảnh, vượt qua chính mình và tự tạo dựng hạnh phúc Còn những người phụ nữ trong truyện ngắn trữ tình của Thạch Lam lại

tần tảo, chịu thương chịu khó, Tâm trong Cô hàng xén lặng lẽ hi sinh vì

chồng, vì các em “cuộc đời cô hàng xén từ tuổi trẻ đến tuổi già, toàn khó nhọc

và lo sợ, ngày nọ dệt ngày kia như tấm vải thô sơ”

Văn học hiện thực phê phán lại đi sâu khám phá những bi kịch khác

thân phận thị Nở trong tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao Người phụ nữ trong

các sáng tác của các nhà văn hiện thực hiện lên như một biểu tượng về nỗi

khổ đau, bất hạnh chồng chất của kiếp người Và cuộc đời họ bao giờ cũng kết thúc trong bế tắc, tuyệt vọng Chị Dậu phải bán con, bán chó, bán sữa để rồi phải chạy ra ngoài trời tối đen như mực, tối như cái tiền đồ của chị; còn Tám Bính từ một người con gái thôn quê hiền lành trở thành người đàn bà phiêu bạt giang hồ, và sau cùng đớn đau chứng kiến cái chết thảm thương của đứa con trai Những người phụ nữ này đều là nạn nhân đáng thương của hoàn cảnh, kết thúc cuộc đời họ đã phần nào phản ánh tình trạng bế tắc trong xã hội Việt Nam trước cách mạng

Trong văn học cách mạng 1945 - 1975, nhân vật người phụ nữ đã có

thơ Huy Cận trong bài thơ Ca ngợi người phụ nữ Việt Nam (1966) viết: “Chị

nước” Họ có thể là nhân vật lịch sử hay chỉ là hình tượng văn học thuần túy nhưng tất cả đều mang trong mình vẻ đẹp huy hoàng của thời đại Đó là

Đức, Phương Định, Nho, Thao trong Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh

Khuê… Có thể thấy người phụ nữ trong giai đoạn này là con người của cộng đồng, của xã hội gắn với cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, được soi rọi dưới cái nhìn lí tưởng hóa mang tính sử thi

Sau năm 1975, văn học có xu hướng trở về cái muôn mặt của cuộc

đời tư Vấn đề các nhà văn quan tâm không phải là cuộc sống chiến đấu dũng

thường đa đoan phức tạp Người phụ nữ hiện lên không gắn với trách nhiệm

riêng khi khai thác đề tài này Nguyễn Minh Châu tiếp tục khai thác vẻ đẹp

“Xuất phát từ phông nền là cuộc sống đương đại với những lo toan, hỗn độn, phức tạp, Nguyễn Huy Thiệp đã nhìn nhận người phụ nữ hiện đại với sự

Đó là phần bí ẩn trong người phụ nữ mà nhà văn muốn khám phá, tìm hiểu

Văn học Việt Nam những năm gần đây xuất hiện một đội ngũ đông đảo các nhà văn nữ như một sự khám phá chính bản thân mình Giáo sư Phương

trí tưởng tượng Nữ giới thuộc loại hình tình cảm rõ ràng hơn là tư duy Vì

đã đem lại những trải nghiệm, hiểu biết sâu sắc, mới mẻ về chính giới mình

phơi bày những cảm xúc thực, cái tôi cá tính; nhu cầu bản năng, khát khao

đã áp vào người phụ nữ hàng nghìn năm nay, cách sống phóng khoáng của

ứng xử với vấn đề tình dục của các nhân vật nữ là yếu tố cách tân nhất Nhiều

Như vậy, người phụ nữ là hình tượng xuyên suốt và nổi bật trong văn

người qua từng giai đoạn văn học Dù có những nét riêng thì ở thời kì nào,

phần lớn nhân vật nữ vẫn sáng ngời vẻ đẹp truyền thống, là một hình ảnh tích

1.3 Hành trình sáng tác văn chương của Lê Minh Hà

1.3.1 Vài nét ti ểu sử

Nhà văn Lê Minh Hà sinh năm 1962 tại Hà Nội, tốt nghiệp Khoa Ngữ văn Ðại học Sư phạm Hà Nội năm 1983 Năm 1994, bà theo chồng xuất cảnh sang Đức và hiện sống tại Limberg (Đức) Trước khi sang định cư tại CHLB

cho ra đời cuốn sách đầu tiên vào năm 1998

1.3.2 Hành trình sáng tác văn chương

trường Trung học phổ thông Đan Phượng Mấy năm sau, do năng lực chuyên

“Lê Minh Hà nổi lên giữa những người viết văn hơn mười lăm năm qua

văn chở những ngấm ngầm nổi loạn của tâm hồn sáng tạo” (Vinabook.com)

“Truyện của Lê Minh Hà thỏa mãn các khía cạnh thưởng thức, đánh động các giác quan của trí tưởng tượng Văn của chị gọi về một mùa thu Hà

hám nhưng vẫn không lấp được những tình cảm chất phác ngày thường và

hát đi suốt thời con gái của những nhân vật chính” (Vinabook.com

Trong văn của Lê Minh Hà vừa có nét trẻ trung hồn nhiên của những

hai mươi năm là từng đó thời gian nhà văn ôm ấp nỗi nhớ về Hà Nội Với Lê Minh Hà, nơi đây không chỉ là một mảnh đất, một vùng quê, dường như bà đã

“Những truyện ngắn hiền khô của Lê Minh Hà gây kinh ngạc và tạo

nhà văn khác như Thế Giang, Nguyễn Huy Thiệp, Dương Thu Hương, Phạm

đến đầu đến đũa, không coi cái gì là nghiêm trọng, là ý nghĩa… Chị giả vờ

“hiền khô” trong cách nghĩ cách viết Giả vờ lan man hóng chuyện tầm phào

“gút” người đọc vào sợi “lạt mềm buộc chặt”, để rồi đăm chiêu, day dứt với người “giả định” trong nghệ thuật Vấn đề của chị đặt ra không ồn ào, nhưng

để mình được là mình”, và để viết về giới mình Trong các tác phẩm của

đời đã gặp những đổ vỡ trong tình yêu, những người phụ nữ khát khao hạnh

còn hướng đến người phụ nữ trong thế giới truyện cổ xưa Họ được đặt giữa

mà nhẹ nhàng lắng sâu nhưng có gì đó buốt nhói, Lê Minh Hà đã giúp ta thấm thía hơn về kiếp người

Như vậy, bên cạnh một Lê Minh Hà tha hương cồn cào nỗi nhớ về Hà

Chương 2

CÁC KI ỂU NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN LÊ MINH HÀ

lượng nhân vật và nhân vật nữ trong các tác phẩm trong từng tập truyện ngắn

5 Ới ơi dâu bể 11 6

đảo, gấp hai lần nhân vật nam như: Trên tay còn tuổi (4 nhân vật nữ/ 6 nhân

đinh hương cho những ngày bó tay (3/4 nhân vật … Trong truyện ngắn của

điệu, các biện pháp kể, tả, xây dựng nhân vật Thế giới nhân vật nữ trong

người phụ nữ trong thế giới cổ xưa như nàng Châu Long, cô Tấm, mẹ Gióng,

phá đời sống tâm hồn sâu kín, đặt nhân vật nữ trong các mối quan hệ tình yêu đôi lứa, hôn nhân gia đình, xã hội và cả trong mối quan hệ với chính bản thân

tượng lặp lại của một số kiểu nhân vật nữ như: nhân vật nữ khao khát tình

hình xấu đẹp thế nào thì tác giả cũng luôn bộc lộ tấm lòng yêu thương, trân

2.1 Nhân v ật nữ khao khát tình yêu, hạnh phúc lứa đôi

người tình xưa…

ảnh người phụ nữ suốt một đời Nhân vật tôi - mười sáu tuổi trong Những kí

đình nào cũng nhốn nháo, xô tôn, chậu nhôm va loảng xoảng ở máy nước

đôi vai nở Sam bô to như một cái thuyền bóng loáng dưới chân Bao giờ cũng thư thả và điềm đạm Và ria mép và kính râm Và xe cuốc Liên Xô”

đêm nằm không được vì khó thở, “tôi” đã nhìn sao và nghe nhạc Trịnh Công Sơn “nghe trong nỗi tuyệt vọng không thể nào hiểu nổi Và khóc Tiếng khóc

ậm ực không thoát ra nổi lồng ngực con gái không lớn được của tôi” [12] Hồ

hành cùng em những đêm dài như thế Tình yêu không phân biệt tuổi tác,

Đồng cảm không phải là cảm nghĩ giống nhau mà là cảm giác người

người nghệ sĩ Nhưng giữa hai người mãi chỉ tồn tại giấc mơ không thành

“Cái ý nghĩ một người đàn ông đã vợ con không thể nói một điều gì không

“nếu Hồ Diểu tỏ tình thì tôi sẽ nhận lời”

người chú họ “xa tít mù tắp” Đứa con gái ở tỉnh đã cố gắng để hòa nhập với

lắm len trong lòng hai đứa “Tôi” biết tới nỗi dịu dàng con gái hình như hơi

Phú trưởng thành và điềm đạm Mỗi người đã có hạnh phúc của riêng mình Nhưng có những ánh mắt, những nỗi niềm không đổi khác, tình cảm nhẹ

vào đời như Phượng trong Sơri đắng (Nguyễn Thị Thu Huệ), nhẹ dạ, cả tin,

đặt tình yêu nhầm chỗ nơi tên Sở Khanh tên Khánh để rồi phải dùng cái chết

đường (Nguyễn Thị Thu Huệ , mười sáu tuổi mất đi sự ngây thơ trong trắng,

mang gương mặt đàn bà, luôn nghĩ về thiên đường tình yêu với người đàn ông

gia đình, nhưng trớ trêu thay “ả Hoài” trong Có chồng lại không có được

Hà đã dựng lên chân dung một “ả Hoài” xấu xí khiến người đọc liên tưởng tới

người, xấu nết, xấu đến cả cứt” [13, tr.41] còn bị mọi người xa lánh, e ngại vì

cái mác “chiến sĩ thi đua” hết năm này đến năm khác và không bao giờ có ai

là đàn ông trêu ả

nhìn quanh đã chẳng còn ai để ả gọi anh xưng em Hoài biến thành “chị ấy”,

“bà ấy” nơi cửa miệng thiên hạ lúc nào không biết, ả đâm thù ghét cái hạnh phúc lem nhem đời thường “tiếng mẹ trẻ réo con, tiếng chồng đay vợ ban

người phụ nữ vẫn không thôi hi vọng về một mái ấm gia đình Rồi vận may đến: Hoài có chồng, muộn mằn nghiệt ngã đến xót xa nhưng vẫn là hạnh

con, đã quyết sang Đức làm kinh tế với giấc mơ đổi đời Nhưng cuộc sống nơi

mươi bảy tuổi người phụ nữ trở thành đàn bà với những rạo rực trong đêm tân

Hoài đã có một chút hạnh phúc ít ỏi cho riêng mình Cô nâng niu, trân trọng điều nhỏ nhoi ấy

phúc gia đình bình yên, để rồi lạc mất nhau giữa bộn bề của đời thường, nhưng vẫn khát khao tìm nhau trong quá khứ, đó là nỗi niềm của cặp vợ

mùi hương hăng hăng dịu dàng đến độ luôn làm thức dậy một nỗi buồn sâu

thưởng của chàng dành cho những người phụ nữ mà không bày tỏ một thái độ

lí tưởng để người ta tận hưởng sự mệt nhoài âu yếm” [13, tr.155] Những đam

“Hai mươi năm Xa lắm rồi con đường xưa có nắng Xa lắm những chiều xưa

đầu nhìn lại mà vẫn không tránh khỏi những bồi hồi yêu thương Đó là cảm

chút nghĩa Nhưng mà giữa chúng ta với nhau, tình thật, hình như đã rất ơ hờ

cái độ nói xong lời chia tay” [13, tr.192] Người đàn bà tên Ngân trong Gửi

Vĩnh đã có một thời yêu nhau say đắm Họ muốn gặp nhau một lần để biết

buồn riêng Ngân là người nói lời tỏ tình trước, thiếu một chút đỏng đảnh,

được mặc dù muốn” [13, tr.200], kiêu ngạo hay vì quá nhát để nói điều mình

ướt át, lòng Ngân bồi hồi, xao xuyến Và họ lại chia tay, không một lời hẹn,

tái bút “Cuối năm nay tôi lại về” như mở ra những lần gặp gỡ gợi nhớ gợi thương giữa những người tình xưa

mươi năm xa cách tại thành phố biển, nơi những con đường hoa phượng nở

“Lâu lắm rồi người đàn bà mới sống cái cảm giác bừng bừng trẻ trung như thế này” [13, tr.212] “Cứ như là một cái chốt thời gian vừa bật mở về những ngày đã qua và cả hai lại nhập vào một trò chơi mới Nhưng không phải là trò chơi của tuổi sinh viên sôi nổi và nhút nhát, khao khát và dè dặt Cả hai đều biết người kia muốn gì và mình có thể làm gì cho nhau… ngón tay chạm

như thể vô tình trong chậu nước… tất cả tựa hồ thuốc kích thích và người đàn bà run rẩy trước dự cảm về những điều có thể xảy ra trong buổi tối này”

tay mình trong bàn tay đàn ông vừa sẽ sàng nắm lại Xe dừng bên vệ cỏ của

“Người đàn ông siết lấy vai người đàn bà, cúi xuống gương mặt vừa ngước

đáng quý ở những người phụ nữ trong trang văn của Lê Minh Hà, không thiếu

2.2 Nhân v ật nữ mang số phận bi kịch

Văn học cách mạng Việt Nam 1945 - 1975 hầu như không xuất hiện bi

người yêu nước đã dũng cảm đấu tranh bảo vệ Tổ quốc Người ta sống phi thường, cao cả, không để ý đến những đa đoan, phức tạp của cuộc sống đời thường Văn học vì thế không đi sâu vào mối quan hệ cá nhân, những ưu tư,

khám phá con người một cách đa diện, nhiều chiều “Văn học tích cực nhập

cuộc vào sự giao tranh giữa cái tốt và cái xấu trong mỗi con người- một cuộc

đời sống (Nguyễn Minh Châu) Cùng với sự đổi mới mạnh mẽ quan niệm

thường nhật với những lo toan và tình cảm rất đỗi đời thường nhưng cũng

người phụ nữ vẫn luôn là những thân phận khổ đau, thiệt thòi nhất, tạo hóa,

cô đơn; với nỗi niềm day dứt khôn nguôi…

2.2.1 Nhân v ật nữ với số phận tình yêu dang dở

không đi sâu vào những nỗi đau giằng xé, vật lộn mà để nhân vật nữ của mình

nhau vượt qua sóng gió cuộc đời Hai vợ chồng là dân học tự nhiên, là kĩ sư,

giản dị, đời thường, họ có một mái ấm gia đình, đang mong chờ những đứa

“Đi ngủ chồng tôi chẳng khác một đứa trẻ cứ phải sờ tí mẹ Một lần đang mân

được một suất thực tập sinh ở Đức bởi “Tôi biết rằng, chúng tôi sẽ không

người mẹ thân yêu, hai anh em tuổi đã chững mà vẫn như mất hồn sau ngày

khát khao yêu, cô mường tượng được tình yêu mà mình muốn có “Tôi nhớ

Đọc những câu chuyện tình yêu dang dở của Lê Minh Hà lại khiến ta

đối lập giữa những người phụ nữ trong tình cảm Bằng sự trải nghiệm của

ngào, cay đắng, hạnh phúc, đau đớn Họ “luôn trên hành trình đi tìm hạnh phúc, trăn trở về một tình yêu đích thực trong cuộc đời Xuyên suốt trong

truyện ngắn của Y Ban là sự cảm nhận về nỗi buồn, nỗi đau vì những trớ trêu

mà người phụ nữ vướng phải Có những người phải nếm trải nỗi cô đơn, cay đắng khi không tìm được điểm dừng chân, không tìm thấy được hạnh phúc

ơ, lợi dụng hay bội bạc, lừa dối Và có những người tưởng chừng trọn vẹn

Đọc truyện ngắn Y Ban, chúng ta dễ nhận thấy sự cô đơn, hối hận, tiếc nuối là

phiêu lưu tình ái của mình” [26, tr.52] Còn nhân vật nữ trong sáng tác của Lê

như điều tất yếu sẽ xảy ra, ta không khỏi băn khoăn về những vết rạn trong

thơ, lại là giáo viên văn, Quỳnh và Chân chắc hẳn là những người con gái đa

Hà đã để nhân vật tự sự về hoàn cảnh trớ trêu của mình “Chạy tuột cả guốc

nôn lưu cữu Mùi thuốc lá”, nhưng bù lại Quỳnh có một đấng người yêu đẹp

này đến phố khác “Ngồi bên nhau, lọt thỏm trong lòng anh, nghe tiếng lá lao