Thế giới nghệ thuật trong truyện dài cơn lũ vẫn chưa qua của nguyễn thị kim hòa

Ngoài ra, chúng ta không thể tìm được “thế giới nghệ thuật” ở bất ì nơi đâu i hachev cho iết: “Văn học diễn tấu lại bản đàn của hiện thực, nhưng diễn tấu lại theo huynh hướng tạo phong c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ THÙY TRANG

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG

TRUYỆN DÀI CƠN LŨ VẪN CHƯA QUA

CỦA NGUYỄN THỊ KIM HÒA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

HÀ NỘI - 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ THÙY TRANG

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG

TRUYỆN DÀI CƠN LŨ VẪN CHƯA QUA

CỦA NGUYỄN THỊ KIM HÒA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

Người hướng dẫn khoa học

PGS.TS PHÙNG GIA THẾ

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Mọi kết quả nghiên cứu ghi trong khóa luận là trung thực, và hông tr ng lặp với ất

cứ công trình nào đ công bố trước đ

Tôi xin chịu tr ch nhiệm về l i cam đoan của mình

Hà Nội, ngày 9 tháng 05 năm 2019

Người thực hiện

Nguyễn Thị Thùy Trang

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô giáo trong khoa Ngữ văn, tổ luận văn học Trư ng Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đ tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo, PGS.TS Phùng Gia Thế đ tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận

Hà Nội, ngày 9 tháng 05 năm 2019

Người thực hiện

Nguyễn Thị Thùy Trang

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương ph p nghiên cứu 4

5 Nhiệm vụ và mục tiêu khóa luận 4

6 Đ ng g p của khóa luận 5

7 Bố cục khóa luận 5

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN THỊ KIM HÒA 6

1.1 Quan niệm về thế giới nghệ thuật 6

1.1.1 Thế giới vật chất 6

1.1.2 Thế giới nghệ thuật 6

1.2 Các yếu tố cấu trúc cơ ản của thế giới nghệ thuật 8

1.2.1 Nhân vật 8

1.2.2 Không gian và th i gian nghệ thuật 13

1.2.3 Ngôn ngữ 15

1.3 Hành trình sáng tác của Nguyễn Thị Kim Hòa 18

1.3.1 Cuộc đ i 18

1.3.2 Sự nghiệp sáng tác 22

CHƯƠNG 2 ĐẶC SẮC THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN DÀI “CƠN Ũ VẪN CHƯA QUA” CỦA NGUYỄN THỊ I H A 24

2.1 Các kiểu nhân vật trong tác phẩm 24

2.1.1 Nhân vật suy tư hồi tưởng 26

2.1.2 Nhân vật nhỏ bé đ i thư ng 32

2.2 Không gian và th i gian nghệ thuật trong truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” 36

2.2.1 Th i gian nghệ thuật 37

2.2.2 Không gian nghệ thuật 47

2.3 Ngôn ngữ 52

2.3.1 Ngôn ngữ trần thuật 53

2.3.2 Ngôn ngữ nhân vật 55

KẾT LUẬN 57 TÀI LIỆU THAM KHẢO

ta như được sống, được trải nghiệm và chứng kiến những sự kiện xảy ra bằng mọi cảm xúc: buồn, vui, dại kh , tuyệt vọng…Nh sự t i tạo thế giới nghệ thuật mà tác phẩm trở nên chân thực, sống động và gần gũi hơn với bạn đọc

Thế giới nghệ thuật là kết quả sáng tạo của ngư i nghệ sĩ, n chỉ xuất hiện trong tác phẩm văn học nói riêng, tác phẩm nghệ thuật nói chung và trong cảm nhận của độc giả Ngoài ra, chúng ta không thể tìm được “thế giới nghệ thuật” ở bất ì nơi đâu i hachev cho iết: “Văn học diễn tấu lại bản đàn của hiện thực, nhưng diễn tấu lại theo huynh hướng tạo phong cách tiêu biểu đối với sáng tác của nhà văn nào đ ” Thế giới nghệ thuật làm cho tác phẩm văn học trở nên có hồn và phảng phất chất thơ hơn so với thế giới hiện thực Nghiên cứu thế giới nghệ thuật giúp ta có cái nhìn khái quát và toàn diện hơn về hình tượng nghệ thuật của tác phẩm, cảm quan nghệ thuật của nhà văn về thế giới Qua đ , ta cũng phần nào thấy được phong cách nghệ thuật của nhà văn qua những đứa con tinh thần của mình

1.2 Nguyễn Thị im Hòa sinh năm 1984, được đ nh gi là một cây bút trẻ và tài năng của nền văn học đương đại nước ta Đây là một cái tên h mới

mẻ trong giới cầm bút song là nhà văn c rất nhiều triển vọng Nguyễn Thị Kim Hòa có sức viết rất đ ng nể Nguyễn Thị im Hòa s ng t c ở nhiều thể loại như: truyện thiếu nhi, tản văn, truyện dài, truyện ngắn…d ở thể loại nào,

c c tác phẩm của chị đều để lại dấu ấn riêng trong lòng độc giả C thể n i, đề tài về những con ngư i nghèo khổ, có số phận bất hạnh được xem như một

2

mảnh đất màu mỡ và đ được c c cây đại thụ trước đ vun xới rất ĩ lưỡng Nhưng với Nguyễn Thị Kim Hòa, chị đ tìm ra cho mình một lối đi riêng Truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” là một trư ng hợp điển hình Sự nghèo khổ, xót xa đối với những kiếp ngư i lam lũ, mưu sinh nơi ến sông nghèo của một vùng quê ở Nam Bộ được khắc họa rõ nét qua ngòi bút của nhà văn

Có thể thấy, gắn liền với một quan điểm thẩm mĩ mới mẻ, truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của Nguyễn Thị im Hòa đ hắc họa một thế giới nghệ thuật

vô c ng độc đ o

Tuy nhiên, theo quan s t của chúng tôi, t nh đến th i điểm hiện tại vẫn chưa c một công trình nào nghiên cứu một cách trực tiếp và sâu sắc về vấn

đề này Vì vậy, chúng tôi quyết định chọn vấn đề “Thế giới nghệ thuật trong

truyện dài Cơn lũ vẫn chưa qua của Nguyễn Thị im Hòa” làm đề tài nghiên

cứu khóa luận của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của Nguyễn Thị im Hòa được xuất bản năm 2014 Hiện nay, việc nghiên cứu chuyên sâu về tác phẩm vẫn chưa được quan tâm thỏa đ ng Theo hảo s t của chúng tôi thì đ mới chỉ là những bài viết giới thiệu sơ lược về tác giả, tác phẩm hay những cuộc trao đổi phỏng vấn Nhà văn luôn quan niệm “Văn chương với tôi như một liều thuốc” cũng ch nh vì lẽ đ mà chị luôn sống hết mình trong từng nét bút, từng trang văn của mình

Khi nói về Nguyễn Thị Kim Hòa, trang We “GiaDinh net vn” cũng đ đăng tải một số bài viết, tiêu biểu là bài viết của tác giả ữ Mai với tiêu đề [ Nhà văn Nguyễn Thị im Hòa “ văn chương với tôi như một liều thuốc”] Bên cạnh đ , o Ninh Thuận cũng đ c ài viết về Nguyễn Thị Kim Hòa với tiêu đề “Nhà văn trẻ Nguyễn Thị im Hòa đạt giải nhất truyện ngắn Văn nghệ quân đội” của tác giả Bùi Thị Thủy Báo Quảng Nam online cũng đ c

3

cuộc trò truyện cùng với Kim Hòa và những tác phẩm của chị do nhà báo Lê Trâm thực hiện Báo Công an nhân dân có bài viết với tựa đề “Nhà văn trẻ Nguyễn Thị Kim Hòa và câu chuyện vượt lên số phận” của tác giả Ngô Chuyên Báo Sài Gòn giải phóng có bài viết với tựa đề “Nhà văn trẻ Nguyễn Thị Kim Hòa: Tựa vào văn chương, tôi đứng dậy” của tác giả Hàn Phong

B o Văn nghệ của Hội nhà văn Việt Nam có bài viết về Nguyễn Thị Kim Hòa với tựa đề “Những số phận giữa bão tố chốn cung đình” của tác giả Hoàng Thụy An ục Văn nghệ của kênh VOV5 có bài viết “Nguyễn Thị Kim Hòa

và những hạt nắng lấp lánh từ miền gi c t Phan Rang” của tác giả Phi Hà

Có thể thấy, chưa c một bài viết hay một tác giả nào trực tiếp tìm hiểu bài bản về tác phẩm của Nguyễn Thị Kim Hòa, đặc iệt là về thế giới nghệ thuật trong truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của chị h a luận này được hai triển như một đ ng g p vào việc tiếp cận tác phẩm của nhà văn dưới sự chỉ dẫn của lý thuyết lý luận văn học hiện đại

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Với đề tài này, chúng tôi tập trung đi tìm hiểu “Thế giới nghệ thuật” trong truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của Nguyễn Thị Kim Hòa Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi có thể liên hệ so sánh với một số tác phẩm khác

c ng đề tài để làm nổi bật hơn phong c ch s ng tạo của nhà văn

3.2 Phạm vi nghiên cứu

“Thế giới nghệ thuật” là một khái niệm rất rộng và đa dạng C thể n i, mọi yếu tố thuộc về t c phẩm văn học đều có thể xếp vào “Thế giới nghệ thuật” (nhân vật, hông gian – th i gian, ngôn ngữ, giọng điệu, sự vật…) Tất

cả các yếu tố này có thể lồng ghép một cách tinh tế phụ thuộc vào các cách cảm thụ và tư duy của nhà văn để làm nổi bật đối tượng thẩm m Tuy vậy, trong quy định cho phép của khóa luận và việc khảo sát tác phẩm, chúng tôi

4

sẽ triển khai phân t ch một số yếu tố nổi bật nhất của “Thế giới nghệ thuật”,

cụ thể ao gồm: thế giới nhân vật, không gian và th i gian nghệ thuật, ngôn ngữ

4 Phương pháp nghiên cứu

Để đ p ứng yêu cầu của khóa luận, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiện cứu chủ yếu:

trong sáng tác của Nguyễn Thị Kim Hòa

4.3 Phương pháp nghiên cứu xã hội học

Nghiên cứu nhà văn chủ yếu ở g c độ xã hội để thấy được những ảnh hưởng của yếu tố nghề nghiệp, nơi sinh, môi trư ng sống và làm việc đến tác phẩm cũng như qu trình s ng t c của nhà văn

5 Nhiệm vụ và mục tiêu khóa luận

5.1.Nhiệm vụ của khóa luận

Tổng hợp h i niệm về “thế giới nghệ thuật” và những yếu tố cấu trúc của nó

Phân t ch những sáng tạo mới mẻ và độc đ o của “thế giới nghệ thuật” trong truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của Nguyễn Thị Kim Hòa

5.2.Mục tiêu của khóa luận

Qua phân t ch tác phẩm, khóa luận hướng tới việc chỉ ra những điểm mới mẻ và độc đ o trong “thế giới nghệ thuật” truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” Thông qua đ , h a luận đưa ra những nhận định, đ nh gi về tài năng,

5

những thành tựu mà tác giả đ đạt được, cũng như vị trí của Kim Hòa trong nền văn học đương đại Việt Nam

6 Đóng góp của khóa luận

Tìm hiểu khái quát về các vấn đề liên quan đến “thế giới nghệ thuật” Qua đ vận dụng lý thuyết để hảo s t “thế giới nghệ thuật” trong truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của Nguyễn Thị Kim Hòa

Chỉ ra những mới mẻ độc đ o trong thế giới nghệ thuật của tác phẩm “Cơn lũ vẫn chưa qua” trong so s nh tương quan với một số tác giả cùng th i Qua đ thấy được vai trò và triển vọng của Nguyễn Thị Kim Hòa trong đ i sống văn học đương đại

7 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, phần nội dung tôi

sẽ triển khai thành hai chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về thế giới nghệ thuật và hành trình

sáng tác của Nguyễn Thị Kim Hòa

Chương 2: Đặc sắc thế giới nghệ thuật trong truyện dài “Cơn lũ vẫn

chưa qua” của Nguyễn Thị Kim Hòa

6

CHƯƠNG 1

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT VÀ HÀNH

TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN THỊ KIM HÒA

1.1 Quan niệm về thế giới nghệ thuật

Theo nghĩa hẹp: “Thế giới d ng để chỉ đối tượng của vũ trụ học, nghĩa

là bộ phận thế giới vật chất do thiên văn học nghiên cứu Ngư i ta đ chia ộ phận thế giới vật chất đ thành hai lĩnh vực, nhưng hông c ranh giới tuyệt đối: thế giới vĩ mô và thế giới vi mô” [25, Tr.1083]

Từ đ ta c thể thấy được thế giới vật chất là một khái niệm rất rộng, hiện hữu xung quanh con ngư i và độc lập với ý thức con ngư i

1.1.2 Thế giới nghệ thuật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học : “Thế giới nghệ thuật là khái niệm chỉ

tính chỉnh thế của sáng tác nghệ thuật (một tác phẩm, một loại hình tác phẩm, sáng tác của tác giả, một trào lưu) Thế giới nghệ thuật nhấn mạnh rằng sáng tác nghệ thuật là một thế giới riêng được sáng tạo ra theo các nguyên tắc tư tưởng khác với thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lí của con ngư i” [Tr.302] Có thể thấy, d là văn học dân gian, văn học trung đại hay văn học hiện đại, đương đại thì mỗi tác giả đều xây dựng cho tác phẩm của mình một

“thế giới nghệ thuật” độc đ o h c iệt với thế giới hiện thực Ở đây, thế giới hiện thực chỉ được coi như một “chất xúc t c” để nhà văn c thể lấy làm cơ sở chứ ta hông nên đồng nhất hai khái niệm này với nhau Chẳng hạn như trong

7

văn học dân gian, thế giới nhân vật trong truyện cổ tích rất phong phú: đồ vật, con vật, cây cối, các nhân vật chức năng nhƣ: ông Bụt, à tiên…đều có chung một ngôn ngữ, những chi tiết, sự kiện đều chứa đựng yếu tố kì ảo Ta không thế đem c c yếu tố của “thế giới nghệ thuật” ra so s nh với thế giới hiện thực

đ i sống mà phải đ nh gi n trong t nh chỉnh thể của tác phẩm Các yếu tố

đ chỉ thực sự c ý nghĩa hi đặt trong hệ thống “thế giới nghệ thuật” của nó

Theo giáo trình Lý luận văn học do Trần Đình Sử chủ biên thì “Thế

giới nghệ thuật đƣợc hiểu là một thế giới kép: thế giới đƣợc miêu tả và thế giới miêu tả Thế giới đƣợc miêu tả bao gồm nhân vật, sự kiện, cảnh vật…thế giới miêu tả là thế giới của ngƣ i kể chuyện, ngƣ i trữ tình Hai thế giới này gắn kết không tách r i nhƣ hai mặt của một t giấy Không có thế giới miêu

tả thì không có thế giới đƣợc miêu tả và ngƣợc lại Tuy nhiên chúng không thể liên thông Ngƣ i kể chuyện không thể trực tiếp tham gia vào sự kiện trong thế giới đƣợc miêu tả nhƣ một nhân vật” [25, Tr.82] Trong thế giới đƣợc nhà văn miêu tả ấy đều c con ngƣ i, không gian, th i gian, màu sắc,

âm thanh…các yếu tố đ mang ý nghĩa tƣợng trƣng chứ hông đồng nhất với hiện thực Mỗi một yếu tố đều giữ một vị trí và vai trò nhất định trong hệ thống Tuy nhiên, hi đi tìm hiểu tác phẩm ta không chỉ chú ý đến một vài yếu tố hay phân tích các yếu tố riêng biệt độc lập mà phải tìm hiểu theo một

hệ thống nhất định C nhƣ vậy ta mới thấy đƣợc mối quan hệ chặt chẽ giữa chúng, đồng th i hiểu một cách toàn diện dụ ý nghệ thuật mà tác giả xây dựng nên qua đứa con tinh thần của mình

Theo cuốn Tác phẩm văn chương, một sinh thể nghệ thuật thay vì dùng

thuật ngữ “Thế giới nghệ thuật” thì PGS TS Ph ng inh Hiến đ sử dụng cụm từ “C i đƣợc miêu tả” “C i đƣợc miêu tả đƣợc sáng tạo nên bằng tổ chức nghệ thuật của tác phẩm Đ là hệ thống những hình tƣợng của tác phẩm trong sự tự mở ra của nó, từ đầu đến cuối, bộc lộ một cách tập trung tính siêu

8

logic của tư duy nghệ thuật Sự xem xét các mặt đối lập của hiện thực trong

sự thống nhất và đấu tranh của chúng, c i tĩnh tại trong c i năng động, bản chất trong cái hiện tượng, cái tất yếu trong cái ngẫu nhiên” [10, Tr 37] “Thế giới nghệ thuật” của tác phẩm được coi như một “ngôi nhà” và nhiệm vụ của ngư i tiếp nhận là phải tìm ra được chìa h a để mở được cánh cửa ước chân vào ngôi nhà đ

Qua phần tìm hiểu trên ta có thể thấy rằng “thế giới nghệ thuật” là một phạm trù rất rộng và ao qu t Đây là thuật ngữ chỉ xuất hiện trong các tác phẩm văn học và các sáng tác của ngư i nghệ sĩ n i chung Thông qua qu trình tìm hiểu, một ngư i sẽ có một cách nhìn khác nhau về “thế giới nghệ thuật” dựa trên những quan điểm chung Tuy nhiên chúng ta có thể rút ra một cách hiểu như sau: “Thế giới nghệ thuật” là tấm gương phản chiếu thế giới hiện thực Muốn xây dựng được “thế giới nghệ thuật” ngư i sáng tạo có thể lấy chất liệu từ cuộc sống thực tế, nhưng hông hoàn toàn đưa thế giới hiện thực vào sáng tác của mình Chính vì vậy mà chúng ta không thể đồng nhất

“thế giới nghệ thuật” với “thế giới hiện thực” hi ắt đầu đi h m ph “thế giới hiện thực” là ngư i tiếp nhận đ đồng hành với tác giả trên con đư ng tìm và khám phá về con ngư i, xã hội Ở đ , chúng ta c thể trải qua nhiều cung bậc cảm xúc, không chỉ có ngọt bùi hạnh phúc mà còn có cả đắng cay và những giây phút chiêm nghiệm về cuộc sống Tất cả các yếu tố tạo nên một tác phẩm văn học thì đều thuộc phạm trù của “thế giới nghệ thuật”

1.2 Các yếu tố cấu trúc cơ bản của thế giới nghệ thuật

1.2.1 Nhân vật

1.2.1.1 Khái niệm nhân vật

Theo ý nghĩa an đầu thì nhân vật là khái niệm để chỉ cái mặt nạ của diễn viên trên sân khấu (theo tiếng Hy Lạp cổ) Về sau khái niệm này được sử

9

dụng ngày càng nhiều và n được d ng để chỉ đối tượng mà tác phẩm văn học

muốn hướng tới

Theo bộ Từ điển tiếng Việt của viện ngôn ngữ học do Hoàng Phê chủ

biên thì h i niệm nhân vật được hiểu theo hai nghĩa: “đ là đối tượng (thư ng là con ngư i) được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm văn học” và

“đ là ngư i có vai trò nhất định trong xã hội” Theo c ch hiểu này thì nhân

vật là một khái niệm rộng, n được dùng trong tất cả c c lĩnh vực của cuộc

sống, từ văn h a - chính trị, lịch sử hay những sinh hoạt đ i thư ng Tuy

nhiên, trong khuôn khổ của khóa luận thì tôi chỉ sử dụng cách hiểu thứ nhất

mà bộ Từ điển tiếng Việt cung cấp, đ ch nh là nhân vật trong tác phẩm văn

chương

Theo cuốn Lý luận văn học do tác giả Phương ựu chủ biên thì khái

niệm nhân vật được định nghĩa như sau: “N i đến nhân vật văn học là n i đến

con ngư i được miêu tả thể hiện trong tác phẩm bằng phương tiện văn học”

[17, Tr.277] Nhân vật ở đây c thể là những con ngư i vô danh, họ chủ yếu

là những ngư i “thấp cổ bé họng” trong x hội như thị trong Vợ nhặt của

Nam Cao hay y trong Thuốc của Lỗ Tấn Đ cũng c thể là thiên nhiên, cây

cỏ, con vật được nhân hóa mang những đặc điểm giống như con ngư i Nhân

vật trong tác phẩm văn chương được tác giả sử dụng rất đa dạng và phong

phú Tuy nhiên chủ yếu vẫn là hình tượng con ngư i Nếu không có nhân vật

thì tác phẩm văn học sẽ không thể tồn tại vì đ là phương tiện để nhà văn t i

hiện lại cuộc sống và đưa ra những nhìn nhận, đ nh gi của bản thân về

chúng

Theo cuốn giáo trình Lý luận văn học do gi o sư Hà inh Đức chủ

biên, các tác giả cho rằng: “Nhân vật văn học là một hình tượng nghệ thuật

mang t nh ước lệ, đ hông phải là sự sao chụp đầy đủ mọi chi tiết biểu hiện

của con ngư i mà chỉ là sự thể hiện con ngư i qua những đặc điểm điển hình

10

về tiểu sử, nghề nghiệp, t nh c ch…và cần chú ý thêm một điều: Thực ra khái niệm nhân vật thư ng được quan niệm với một phạm vi rộng hơn nhiều, đ không chỉ là con ngư i, những con ngư i có tên hoặc không tên, được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác phẩm mà còn có thể là

sự vật, loài vật khác ít nhiều mang ng d ng, t nh c ch con ngư i,…cũng c

hi đ hông phải là những con ngư i, sự vật cụ thể mà chỉ là một hình tượng con ngư i về con ngư i hoặc có liên quan tới con ngư i được thể hiện nổi bật trong tác phẩm” [5, Tr.126]

Như vậy ta có thể thấy rằng, có rất nhiều những quan niệm khác nhau

về nhân vật trong tác phẩm văn học Tuy nhiên dù hiểu theo cách nào thì vẫn phải đảm bảo được những nội dung sau Thứ nhất, nhân vật ch nh là đối tượng mà tác phẩm văn học muốn hướng đến Thứ hai, nhân vật phải là con ngư i hay nếu là sự vật, thiên nhiên, con vật…thì phải mang những đặc điểm giống như con ngư i Thứ ba, nhân vật chỉ mang t nh ước lệ chứ không hoàn toàn giống với hiện thực cuộc sống bởi vì n đ được biến hóa linh hoạt qua con mắt chủ quan của ngư i nghệ sĩ

1.2.1.2 Vai trò của nhân vật trong tác phẩm văn học

Khi nói tới nhân vật trong tác phẩm văn học, trước hết ta phải khẳng định rằng: Nhân vật đ ng một vai trò và vị tr đặc biệt quan trọng Nó giống như một bộ hung neo đậu các yếu tố cấu thành một chỉnh thể

Thông qua nhân vật ngư i nghệ sĩ c thể khái quát lên hiện thực đ i sống Nhân vật là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên thế giới nghệ thuật Nh có nhân vật ta có thể phần nào thấy được đặc điểm tính cách hay

số phận của một tầng lớp trong xã hội và có khi là cả một giai đoạn lịch sử của con ngư i Mỗi một kiểu nhân vật sẽ điển hình cho một tầng lớp trong xã hội Từ đ sẽ khái quát lên thành quy luật của cuộc sống

11

Nhân vật đôi hi còn là phương tiện để nhà văn c thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm hay tư tưởng của tác phẩm cũng như của ch nh nhà văn đ Bằng cách này, việc truyền tải tư tưởng sẽ trở nên tinh tế và sâu sắc hơn Giúp cho ngư i tiếp nhận có thể tự đọc và cảm nhận theo cái nhìn chủ quan của mình

Như đ đề cập ở trên, nhân vật được coi như một hệ quy chiếu đặc biệt Cách xây dựng nhân vật như thế nào cũng là một điều kiện rất quan trọng để hình thành lên cốt truyện cũng như việc lựa chọn chi tiết, kết cấu, ngôn ngữ, giọng điệu sao cho phù hợp với hình tượng nhân vật mà nhà văn muốn xây dựng

Như vậy, nhân vật là một trong những yếu tố quan trọng hình thành nên thế giới nghệ thuật của tác phẩm văn học Và đây cũng là yếu tố đầu tiên ta cần tìm hiểu khi muốn h m ph “thế giới nghệ thuật” của tác phẩm đ

1.2.1.3 Các cách phân loại nhân vật

Nhân vật văn học là một khái niệm rất phong phú và đa dạng Có rất nhiều cách phân loại nhân vật, nhưng ở đây ta chỉ giới hạn phân biệt các kiểu nhân vật ở ba khía cạnh: kết cấu, ý thức hệ, cấu trúc

Dựa vào kết cấu ta có thể chia nhân vật thành ba loại: nhân vật chính, nhân vật phụ và nhân vật trung tâm Nhân vật chính là nhân vật đ ng vai trò quan trọng và quyết định, tần số suất hiện nhiều và giữ một vị tr đặc biệt của cốt truyện Đây là nhân vật có liên quan đến tất cả các sự kiện chủ yếu của tác phẩm và là nơi để tác giả hé mở đề tài chính của mình Nhân vật phụ là nhân vật mang tính hỗ trợ, bổ sung cho nhân vật chính Nó giống như chiếc đòn bẩy giúp nhân vật chính bộc lộ hết t nh c ch và hành động của mình Tuy nhiên chúng ta không thể vì thế mà coi nhẹ nhân vật phụ bởi ở rất nhiều tác phẩm thì tác giả cũng để cho nhân vật phụ bộc lộ những quan điểm, tư tưởng của tác phẩm Nhân vật trung tâm là kiểu nhân vật hội tụ tất cả các sự kiện,

12

tình tiết và mâu thuẫn của tác phẩm Nhân vật trung tâm có nhiệm vụ thể hiện

tư tưởng trung tâm của tác phẩm văn học

Dựa vào ý thức hệ ta có thể chia nhân vật thành hai loại: nhân vật chính diện và nhân vật phản diện Nhân vật chính diện là nhân vật mang những giá trị tốt đẹp về t nh c ch, tư tưởng, đạo đức tốt đẹp Nhà văn thể hiện một cái nhìn trân trọng, ngợi ca với kiểu nhân vật này khi họ sẵn sàng đứng lên chống lại cái xấu, c i c để bảo vệ công lý Nhân vật phản diện là kiểu nhân vật trái ngược hoàn toàn với nhân vật chính diện khi họ mang trong mình những suy nghĩ xấu xa, tiêu cực Từ đ dẫn đến những hành động tr i ngược với luân thư ng đạo lý Vì vậy mà kiểu nhân vật này luôn phải tố cáo, lên án và phủ nhận khỏi xã hội

Dựa vào cấu trúc ta có thể chia nhân vật thành năm iểu: nhân vật chức năng, nhân vật loại hình, nhân vật tính cách, nhân vật tư tưởng, nhân vật ngụ ngôn Nhân vật chức năng là nhân vật hông được chú trọng miêu tả thế giới nội tâm, tính cách mà nó xuất hiện với nhiệm vụ thực hiện một số chức năng nào đ nhất định trong tác phẩm Nhân vật loại hình là nhân vật khái quát lên được những đặc điểm chung nhất về đạo đức, tư tưởng của một tầng lớp, một

nh m ngư i trong xã hội Họ đại diện cho tiếng nói của gia tầng mình và được coi là điển hình cho giai tầng đ Nhân vật tính cách là nhân vật được miêu tả như một nhân cách, một con ngư i c c t nh đặc biệt Thư ng thì cá tính này không ổn định mà có sự thay đổi theo th i gian, hoàn cảnh sống Nhân vật tư tưởng là nhân vật không còn mang những tính cách riêng của một

c nhân mà n được khái quát lên thành một tư tưởng lớn điều này chi phối mạnh mẽ đến hành động và cách giải quyết c c xung đột của nhân vật Nhân vật ngụ ngôn là kiểu nhân vật xuất hiện trong văn học hiện đại, nó thể hiện một triết lí nhân sinh sâu sắc

13

1.2.2 Không gian và thời gian nghệ thuật

Không gian và th i gian là hai yếu tố quan trọng góp phần hình thành nên “thế giới nghệ thuật” ỗi tác phẩm văn học ta đều thấy có một không gian, th i gian riêng biệt Đ ch nh là sự quy ước và được nhìn nhận bằng cái nhìn chủ quan của ngư i nghệ sĩ trên cơ sở không gian và th i gian ở hiện tại

1.2.2.1 Không gian nghệ thuật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, không gian nghệ thuật được hiểu

như sau: “không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Sự miêu tả, trần thuật trong nghệ thuật bao gi cũng xuất phát từ một điểm nhìn, diễn ra trong trư ng nhìn nhất định, qua đ thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm tính bộc lộ toàn bộ quảng tính của nó: cái này bên cạnh cái kia, liện tục, cách quãng, tiếp nối, cao, thấp, xa, gần, rộng, dài, tạo thành viễn cảnh nghệ thuật Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian mang tính chủ quan Ngoài không gian vật thể, có không gian tâm tưởng” [9, Tr.160]

Như vậy ta có thể thấy rằng không gian nghệ thuật có thể đứng độc lập, tách biệt mà không phụ thuộc vào không gian hiện thực khách quan Không gian nghệ thuật giống như một bức tranh mà ở đ diễn ra mọi sự kiện, hành động của nhân vật Từ đ h i qu t lên một xã hội hay một giai đoạn lịch sử cụ thể Không gian nghệ thuật không chỉ thể hiện cấu trúc nội tại của tác phẩm mà nó còn cho thấy được c i nhìn cũng như sự cảm thụ của tác giả

về một tác phẩm nói riêng hay một giai đoạn văn học nói chung Không gian nghệ thuật biểu hiện tập trung vào một số yếu tố như: điểm nhìn, cái nhìn, mối liên hệ và đối lấp với các yếu tố không gian các miền phương vị, các chiều hướng hình thành ngôn ngữ nghệ thuật để thể hiện thế giới quan của tác phẩm

14

Không gian nghệ thuật có một số những đặc trưng riêng như: không gian được sắp xếp lần lượt có trình tự được tác giả quy ước Nếu như hông gian trong các loại hình nghệ thuật bị giới hạn bởi kích thước, đư ng nét,…thì không gian trong tác phẩm văn học mang tính quan niệm và nó không có bất

kì một giới hạn nào cản trở

1.2.2.2.Thời gian nghệ thuật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Th i gian nghệ thuật là hình thức

nội tại của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của n Cũng như không gian nghệ thuật, sự miêu tả, trần thuật trong văn học bao gi cũng xuất phát từ một điểm nhìn nhất định trong th i gian và c i được trần thuật bao gi cũng diễn ra trong th i gian, được biết qua th i gian trần thuật Sự phối hợp của hai yếu tố th i gian này tạo thành th i gian nghệ thuật, một hiện tượng ước lệ chỉ có trong thế giới nghệ thuật Khác với th i gian h ch quan được

đo ằng đồng hồ và lịch, th i gian nghệ thuật có thể đảo ngược quay về quá khứ, có thể ay vượt tới tương lai xa xôi, c thể dồn nén một khoảng th i gian dài trong chốc lát thành vô tận” [9, Tr.322]

Th i gian thể hiện sự cảm nhận của con ngư i trong thế giới có mối liên hệ mật thiết với chuỗi biến cố cốt truyện Nó phản ánh sự cảm nhận th i gian của con ngư i trong một giai đoạn lịch sử hay một th i kì phát triển cho thấy sự cảm thụ độc đ o và tinh tế của tác giả về hình thức tồn tại của con ngư i trong cuộc sống Bên cạnh đ n còn cho thấy ý đồ của tác giả trong việc tái hiện nhân vật trong tính vận động Khi nói tới th i gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học, ta thư ng đề cập đến hai mặt cơ ản của vấn đề chính

đ là: c ch tổ chức th i gian của tác phẩm và quan niệm th i gian của nhà văn

Nhà lý luận Nga D.X.Likhachop cho rằng: “Th i gian vừa là khách thể vừa là chủ thể đồng th i là công cụ phản nh văn học Văn học ngày càng

15

thấm nhuần ý thức và cảm giác về sự vận động của thế giới trong hình thức hết sức đa dạng của th i gian” ( Thi ph p văn học cổ điển Nga – La Khắc Hòa dịch, tạp ch văn học số 2- 1989)

Trong một tác phẩm văn chương, th i gian được coi là nghệ thuật khi

và chỉ hi n t c động một cách trực tiếp vào nhân vật, vào môi trư ng xung quanh nơi ta thấy được hoàn cảnh, cuộc đ i và số phận của nhân vật và là những chuyển biến trong suy nghĩ, tình cảm của con ngư i Th i gian nghệ thuật chính là một hình thức của hình tượng nghệ thuật cho thấy khả năng và

sự sáng tạo của ngư i nghệ sĩ… n được nhận biết qua các mối quan hệ giữa các sự kiện: có thể là quan hệ về mặt tâm lí, quan hệ liên tưởng hoặc quan hệ nhân quả Tuy nhiên vấn đề ở đây hông phải là các biểu hiện th i gian mà là cách nhìn nhận và hiểu th i gian qua con mắt chủ quan của tác giả

Giống như hông gian nghệ thuật, th i gian nghệ thuật cũng c những đặc trưng riêng của nó Th i gian nghệ thuật thể hiện ở nhiều th i điểm khác nhau, và thể hiện sự biến đổi cả ên trong và ên ngoài Đồng th i, th i gian nghệ thuật cho thấy được th i độ chủ quan của nhân vật trước những thay đổi của hoàn cảnh Mỗi một nhân vật lại có cách nhìn nhận th i gian khác nhau phụ thuộc vào tâm trạng của nhân vật

Tóm lại, không gian nghệ thuật và th i gian nghệ thuật là hai yếu tố luôn đi liền với nhau, nó cho thấy được tính cấu trúc và tính quá trình của tác phẩm, là cánh cửa ước vào thế giới nghệ thuật của tác phẩm

1.2.3 Ngôn ngữ

Ngôn ngữ giữ một vai trò đặc biệt trong cuộc sống của con ngư i Theo quan niệm của ngôn ngữ học “Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp trọng yếu trong đ i sống con ngư i” “Ngôn ngữ là ý thức thực tại thực tiễn, ngôn ngữ cũng tồn tại cho cả ngư i khác nữa, như vậy cũng tồn tại lần đầu tiên cho bản thân tôi nữa, và cũng như ý thức, ngôn ngữ chỉ sinh ra do nhu cầu, do cần

16

thiết phải giao dịch với ngƣ i h c” [19, Tr.8] Ngôn ngữ là một công cụ giao tiếp quan trọng Tuy nhiên trong mỗi ngành nghệ thuật thì ngôn ngữ lại có

những đặc điểm khác biệt cơ ản Theo Từ điển thuật ngữ mĩ học phổ thông:

“Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu đặc biệt bao gồm những dấu hiệu, kí hiệu đƣợc sử dụng với mục đ ch trao đổi hoặc truyền đạt thông tin Trong nghệ thuật, mỗi chuyên ngành đều có ngôn ngữ riêng để diễn đạt loại hình nghệ thuật của mình” [ 21, Tr.215]

Trong văn học, ngôn ngữ mang một giá trị to lớn Đây ch nh là chất liệu để hình thành nên tác phẩm văn học Nh có ngôn ngữ mà ta có thể nắm bắt đƣợc nội dung thông tin cũng nhƣ t nh thẩm mĩ của văn học Ngôn ngữ giúp ta thấy đƣợc nét văn h a đặc sắc của một dân tộc, những đặc trƣng của

th i đại cũng nhƣ phong c ch nghệ thuật của một ngƣ i nghệ sĩ Để phân biệt ngôn ngữ văn học và ngôn ngữ mang tính nghệ thuật trong tác phẩm nghệ

thuật, Từ điển thuật ngữ văn học cho rằng: “Ngôn ngữ văn học là ngôn ngữ

văn học mang tính chất nghệ thuật cao của tác phẩm văn học Trong ngôn ngữ học, thuật ngữ này c ý nghĩa rộng lớn, nhằm bao quát các hiện tƣợng ngôn ngữ đƣợc dùng một cách chuẩn mực trong các biên bản ngôn ngữ, trên báo

ch , trên đài ph t thanh, trong văn học và trong khoa học” [9, Tr.215]

Trên cơ sở ngôn ngữ tự nhiên, c c nhà văn đ lựa chọn, sáng tạo để hình thành nên vốn ngôn ngữ riêng Giúp ta hiểu hơn về nguồn gốc của ngôn

ngữ văn học, Từ điển thuật ngữ văn học cho rằng: “Ngôn ngữ văn học chính

là dạng ngôn ngữ đ i sống đƣợc lựa chọn đƣa vào trong tác phẩm văn học Cội nguồn của nó bắt nguồn từ kho tàng ngôn ngữ nhân dân Ngôn ngữ của nhân dân càng phong phú thì ngôn ngữ văn học càng tiếp thu và sáng tạo nhiều hơn” [9, Tr 215] T nh hàm súc, t nh đ nghĩa, t nh ch nh x c, t nh tạo hình và biểu cảm đều là những yếu tố thuộc về ngôn ngữ nghệ thuật (ngôn ngữ văn học) Điểm khác biệt giữa ngôn ngữ văn học và ngôn ngữ nói chung

17

chính là tính thẩm mĩ Ngôn ngữ trong văn học có tác dụng làm nổi bật nhân vật trung tâm và góp phần tạo nên hình tượng văn học Tuy nhiên ở mỗi một thể loại văn học khác nhau thì các thuộc tính của ngôn ngữ cũng iểu hiện rất khác nhau Ngôn ngữ trong thơ ca thì thư ng nhẹ nhàng, giản dị, có vần điệu,

có tác dụng làm lay động đến những phần tình cảm sâu xa nhất trong lòng con ngư i Ngôn ngữ kịch thì lại tập trung vào các l i thoại góp phần làm nổi bật tính cách nhân vật và để giải quyết các mâu thuẫn, xung đột Bên cạnh đ ngôn ngữ trong tác phẩm tự sự lại là tổng hòa của nhiều tính cách, nhiều kiểu nhân vật khác nhau Điểm đặc biệt ở tác phẩm tự sự chính là chỗ: ngôn ngữ của ngư i kể chuyện có vai trò rất quan trọng đối với cấu trúc ngôn ngữ của tác phẩm Nó có thể giúp ta định hướng và có cái nhìn khách quan, nhiều chiều về tác phẩm Chính ngôn ngữ của ngư i kể chuyện đ dẫn dắt ta từng ước tiếp cận với tác phẩm bởi ch nh Gor i cũng đ từng nói: “Ngôn ngữ

là yếu tố thứ nhất của văn học” ột tác phẩm văn học được tạo nên từ rất nhiều yếu tố và một trong những yếu tố căn cốt nhất chính là ngôn ngữ Chỉ

có ngôn ngữ mới có thể giúp ngư i đọc đi sâu vào thế giới của tác phẩm Vì vậy ngôn ngữ đ ng một vai trò rất quan trọng trong tác phẩm văn học

Chất liệu của văn học chính là ngôn ngữ Nếu hội họa, kiến trúc, điêu khắc có chất liệu là màu sắc, đư ng nét, hình khối… thì văn học lại được hình thành từ một loại chất liệu phi vật thể đ ch nh là ngôn ngữ Điều đặc biệt hơn nữa là ênh t c động của ngôn ngữ rất đa dạng, n t c động trực tiếp đến mọi giác quan của con ngư i Từ đ ngôn ngữ đi sâu vào tâm tưởng, cảm xúc làm lay động những tình cảm sâu sắc của con ngư i

Thông qua văn học, ngôn ngữ t c động một cách gián tiếp đến con ngư i, giúp con ngư i mở mang tầm hiểu biết của bản thân, được sống và trải nghiệm với nhiều cuộc đ i, nhiều cung bậc cảm xúc, ở nhiều th i gian, địa điểm khác nhau: quá khứ, hiện tại, tương lai

Theo góc nhìn của thi pháp học hiện đại thì muốn hiểu được ý nghĩa của tác phẩm ta phải trải qua nhiều lần cảm thụ, tức là đọc và tiếp nhận tác phẩm nhiều lần và ở nhiều hướng khác nhau Vì thế khi tiếp nhận một tác phẩm văn học ta phải nắm được ngữ cảnh của tác phẩm và ngữ cảnh quan trong nhất chính là các quy tắc của ngôn ngữ Con đư ng chính xác nhất dẫn ngư i đọc đến với tác phẩm ch nh là con đư ng ngôn ngữ Đ ch nh là chiếc cầu nối để tác phẩm và bạn đọc, nhà văn và độc giả đồng cảm hơn với nhau,

để độc giả đồng sáng tạo với nhà văn

Như vậy, “thế giới nghệ thuật” là một phạm trù rất lớn, nó là tổng hòa của nhiều yếu tố Mỗi yếu tố này đều đ ng một vai trò nhất định trong hệ thống Chúng có mối quan hệ một thiết với nhau để tạo nên một chỉnh thể thống nhất Khi tìm hiểu một tác phẩm văn học, ta không nên chỉ tìm hiểu một khía cạnh vấn đề mà phải nhìn một cách tổng thể và hệ thống C như vậy thì tác phẩm văn học mới trở nên gần gũi, sinh động, ngư i đọc mới cảm hết được nội dung cũng như những giá trị thẩm mĩ của tác phẩm

1.3 Hành trình sáng tác của Nguyễn Thị Kim Hòa

1.3.1 Cuộc đời

Nguyễn Thị im Hòa sinh năm 1984 tại c ng đất Nam Trung Bộ Mảnh đất khô cằn ấy quanh năm chỉ có nắng gió và cát bụi Cuộc sống con

19

ngư i nơi đây vẫn còn nhiều h hăn, thiếu thốn khi chẳng được thiên nhiên

ưu i Tuy vậy nhưng c i chất nghị lực, mạnh mẽ, bộc trực,…lại làm nên tính cách riêng của con ngư i nơi đây, và Nguyễn Thị Kim Hòa cùng không ngoại

lệ Vốn mang trong mình dòng máu của con ngư i Nam Trung Bộ, cùng với một hoàn cảnh rất đặc biệt của bản thân đ tôi luyện nên một con ngư i với ý chí nghị lực phi thư ng, tinh thần lạc quan yêu đ i và niềm khát khao một cuộc sống ý nghĩa

Nguyễn Thị Kim Hòa sinh ra vốn rất ình thư ng như ao đứa trẻ khác, thế nhưng một trận sốt cao vào năm hai tuổi đ hiến chị bị liệt cả tay phải và một phần của cánh tay trái Khác với vẻ bề ngoài và sức khỏe có phần yếu ớt, nếu có dịp gặp chị, ta chỉ thấy toát lên một tinh thần lạc quan đ ng khâm phục, nụ cư i hiền hậu và đôi mắt biết nói

Chị sinh ra trong một gia đình vốn không mấy khá giả Dải đất miền trung biết ao nhiêu thiên tai, ao nhiêu h hăn vất vả, thấu hiểu điều này cha mẹ chị x c định chỉ c con đư ng tri thức mới giúp thay đổi được cuộc sống của chị Với tình yêu thương, sự hi sinh thầm lặng của đấng sinh thành thì Nguyễn Thị Kim Hòa vẫn được đến trư ng như những bạn è đồng trang lứa Việc học tập đối với một cô gái khiếm khuyết thật là một hành trình đầy gian nan khi chỉ còn nửa cánh tay trái của chị hoạt động được Thế nhưng cuộc đ i vốn chẳng phụ lòng ai khi Nguyễn Thị Kim Hòa hoàn thành xuất sắc

mư i hai năm học và đạt được thành tích cao ở môn Văn Vốn tưởng những

h hăn ia đ là đủ với một cô gái nhỏ bé và yếu ớt, nhưng trước ngày đi thi đại học chị lại gặp phải một tai nạn bất ng khiến cho việc đi thi phải tạm

th i gác lại Một điều may mắn đ đến với chị khi chị được tuyển thẳng vào trư ng cao đẳng kinh tế đối ngoại thành phố Hồ Chí Minh với giải khuyến khích môn Ngữ văn cấp Quốc gia Sau hi ra trư ng một năm, hoàn cảnh gia đình h hăn uộc chị phải về quê và mở lớp dạy thêm cho trẻ em trong

Nghề viết đến với Nguyễn Thị Kim Hòa là một cái duyên tr i định Với một con ngư i đam mê, nhiệt huyết, sáng tạo và tài năng cộng thêm việc suy sụp tinh thần về bệnh cột sống, Nguyễn Thị im Hòa đ trở lại cầm bút và viết sau 8 năm tạm r i xa văn chương

Là một cây bút trẻ và có nhiều triển vọng của nền văn học đương đại, với giọng văn giản dị chân chất mang đậm đặc trưng v ng miền của v ng đ t phương Nam nắng gió, Nguyễn Thị Kim Hòa nhận được rất nhiều l i đ nh

gi t ch cực từ các nhà nghiên cứu PGS.TS Bùi Thanh Truyền, giảng viên Trư ng Đại học Sư Phạm thành phố Hồ Ch inh đ n i: “Nhà văn khi nói

và viết đều sử dụng những c i đầu lạnh và viết bằng trái tim rất lạnh, nhưng với riêng Kim Hòa lại khác, cô ấy viết bằng c i đầu và một quả tim rất nóng,

nó làm cho bản thân tôi rất cảm động”

Nhà giáo Nguyễn Đức Thạch - Ngư i thầy mà nhà văn trẻ Nguyễn Thị

im Hòa coi như ngư i cha đ nhận xét: “Chất văn của Kim Hòa là chất văn trẻ đầy nghị lực, đây là cô gái có khả năng quan s t tốt về sự việc và con ngư i một cách rất tinh tế, từ chính những h hăn trong cuộc sống bản thân, im Hòa đ viết bằng nghị lực, tài năng và cả đam mê của một ngư i trẻ”

21

“Kim Hòa là một nhà văn trẻ, là xương rồng giữa sa mạc cát, trong văn của im Hòa ngư i ta tìm được những cái lạ lẫm bằng nhiều g c độ mới nhưng lại rất quen thuộc như tô nh canh mộc mạc ban chiều, như nỗi nhớ mang tên bánh tráng và xa xa có những trận mưa sa mạc Tác giả “sa mạc và những vết nhớ” đ tạo nên nét riêng so với dòng văn trẻ hiện nay, đ ch nh là

sự chín chắn đầy dấu ấn Tài năng là hông c tuổi, khi nhận mình thua rồi xem đ là cơ hội tiến bộ, tích cực và lạc quan chính là yếu tố quyết định mọi thứ” - Nhà văn Trần Văn Tuấn - Chủ tịch Hội nhà văn thành phố Hồ Chí Minh nhận định

Nguyễn Thị im Hòa là nhà văn nữ đương đại có ý thức rất sâu sắc về ngòi bút của mình Đặc biệt, chị có mối quan tâm và dành tình cảm thân thiết cho ngư i phụ nữ: “Tôi hay nghĩ về những ngư i phụ nữ quanh tôi: những ngư i thân yêu ruột thịt, bạn bè, hàng xóm, những ngư i quen sơ hay cả những ngư i chưa gặp một lần Tất cả họ dù khác nhau về hoàn cảnh sống, gia đình hay vị trí xã hội vẫn có chung nhau một khát khao cháy bỏng khôn cùng về hạnh phúc Câu chuyện về thứ khao khát ấy đeo đắng tôi Dồn đuổi Thôi thúc Nên tôi viết” ( Đoạn trả l i in ở bìa 4 tập Nho đắng) “ hi ắt đầu viết đến gi , đề tài tôi luôn quan tâm và lựa chọn là thân phận con ngư i, nhất

là phụ nữ” ( Phụ lục tập truyện Đỉnh Khói Tr 187) Luôn dành ngòi bút và tình yêu thương đặc biệt cho thân phận ngư i phụ nữ với những khát khao hạnh phúc, phải chăng, đ cũng là tiếng lòng của nữ nhà văn c số phận đặc biệt này “Viết là để sống được nhiều trong một kiếp ngư i” - đ ch nh là quan niệm của nhà văn về văn học Với một tác giả trẻ như im Hòa thì việc

ý thức về nghệ nghiệp và định hướng cho mình một phong cách sáng tác riêng lại càng là vấn đề quan trọng Thông qua văn học nhà văn muốn truyền cảm hứng và năng lượng tích cực đến độc giả cũng như đồng cảm và thấu hiểu với những số phận còn nhiều bất hạnh trong cuộc sống Phải chăng đ cũng ch nh

22

là mục đ ch chân ch nh của văn học: “văn học vị nhân sinh” Đọc những trang văn của Nguyễn Thị Kim Hòa ta thấy một tình yêu dạt dào dành cho câu chữ, cho cuộc đ i và cho chính những nhân vật của mình Chữ nghĩa trong văn Nguyễn Thị Kim Hòa kết hợp với những dòng cảm xúc mãnh liệt và niềm say

mê cứ vang lên như một bản nhạc giúp con ngư i ta cảm thấy lạ quan và yêu

h i”, “Ngoài cửa số nắng tan”, “Nho đắng”, “Con chim Phụng cuối c ng” Truyện dài: “Cơn lũ vẫn chưa qua” Tản văn: “Sa mạc và những vệt nhớ” Truyện thiếu nhi: “Tay chị tay em”, “Cút cà cút t”, “ eng eng noel”,

“Thần Cupit có nhầm hông”, “Công chúa nhỏ chăn cừu”

im Hòa cũng đ nhận được một số giải thưởng văn học và đang dần khẳng định tên tuổi, tài năng của mình Chị nhận được giả nhất cuộc thi

truyện ngắn tạp chí Văn nghệ Quân đội 2013- 2014 với ba truyện ngắn: Đỉnh khói, Thôi mùa cỏ cháy, Hương thôn dã Nhà văn Chu ai - Thành viên hội

đồng chấm giải cho biết: “Tôi đ nh gi cao lối viết tỉ mỉ, tinh tế, sử dụng thổ

âm rất đắt của Kim Hòa Ngôn từ trong truyện ngắn của chị chặt chẽ, chắt lọc,

có sức nén, giàu hình ảnh và nghĩ ngợi” Ngoài ra im Hòa còn giành được

23

giải nhất cuộc thi văn học thiếu nhi của nhà xuất bản im Đồng và hội nhà

văn Đan ạch với truyện ngắn Hoàng tử rơm

Qua đây ta c thể thấy rằng, Nguyễn Thị Kim Hòa thật xứng đ ng là cây bút dồi dào chữ nghĩa và chị sẽ còn thành công hơn nữa trên con đư ng văn chương của mình, bởi sự lạc quan và hy vọng sẽ nâng đỡ và hơi dậy tình yêu thương giúp chị đồng cảm với nhiều cuộc đ i, nhiều con ngư i và đến cả những mảnh đất mà đôi chân nhỏ bé của chị chưa từng đặt chân tới

24

CHƯƠNG 2

ĐẶC SẮC THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN DÀI “CƠN

LŨ VẪN CHƯA QUA” CỦA NGU ỄN THỊ IM H A

2.1 Các kiểu nhân vật trong tác phẩm

Nền văn học trước 1975, con ngư i được nhìn nhận với tư c ch là một con ngư i giai cấp, một công dân của xã hội Chính vì vậy mà lý luận văn học luôn tìm hiểu, khám phá nhân vật ở một số kiểu điển hình như: nhân vật chức năng, nhân vật phản diện, nhân vật chính diện, nhân vật tư tưởng ( đại diện cho suy nghĩ, tư tưởng của một bộ phận, một giai cấp trong xã hội) và xem xét nhân vật ở một số khía cạnh như: xuất thân, nghề nghiệp…

Nh có những cách nhìn nhận và quan niệm mới mẻ nên văn học sau

1975 đ c những thay đổi tích cực về các kiểu nhân vật trong văn học Nền văn học có sự thay đổi từ cảm hứng dân tộc, cảm hứng đất nước sang cảm hứng thế sự đ i tư, quan tâm hơn đến những điều bình dị của cuộc sống con ngư i Chính vì vậy mà việc tiếp cận cũng như phản ánh hiện thực xã hội, phản ánh con ngư i cũng trở nên chân thực, rõ nét, sắc bén và nhạy cảm hơn nhiều Số phận và cuộc đ i con ngư i đ trở thành một đề tài, một mối quan tâm đặc biệt với những ngư i cầm bút C c nhà văn đi tìm hiểu và khai thác con ngư i một cách tự nhiên nhất, đặt họ trước những nhu cầu thiết yếu, hạnh phúc riêng tư đ i thư ng Họ giống như một nhà tâm lý nói lên hết những tâm

tư, tình cảm, nỗi niềm của con ngư i Có lẽ những ngư i cầm bút phần nào đ

có sự tiếp thu một cách tích cực những quan điểm trong chủ nghĩa hiện thực của Đô-xtôi-ép-x i “Trong chủ nghĩa hiện thực đầy đủ phải tìm thấy con ngư i trong con ngư i Ngư i ta gọi tôi là nhà tâm lý: không đúng, tôi chỉ là nhà văn hiện thực chủ nghĩa trong ý nghĩa cao nhất tức là tôi mô tả tất cả các chiều sâu của tâm hồn con ngư i” Con ngư i được c c nhà văn đưa vào t c phẩm văn học cũng ch nh là những con ngư i của cuộc sống đ i thư ng Họ

25

hội tụ đầy đủ những t nh c ch, suy nghĩ, hàng động, th i độ… của một con ngư i trong xã hội Chính vì thế mà con ngư i trong tác phẩm văn học cũng hiện lên đầy đủ, đa dạng và nhiều chiều, trong con ngư i ấy có tất cả phần tốt

và phần xấu, ý thức và vô thức, ánh sáng và bóng tối, phần cao cả và thấp hèn

Từ việc thay đổi cách nhìn nhận, quan niệm đ dẫn tới sự xuất hiện của một số kiểu nhận vật mới trong nền văn học đương đại: nhân vật tha hóa, nhân vật bi kịch, nhân vật cô đơn, nhân vật lạc th i,…c c nhà văn từ đ cũng thay đổi cách nhìn nhận cũng như tư duy của mình Họ không chỉ nhìn vấn đề

từ một chiều, đơn điệu và tĩnh tại mà thay vào đ là c i nhìn đa dạng nhiều chiều cho thấy sự tinh tế và sâu sắc hơn về con ngư i Nh vậy mà việc đ nh giá vai trò, chức năng và c ch nhận thức xây dựng nhân vật cũng c sự thay đổi theo xu hướng văn học và quan niệm của mỗi nhà văn

Nhân vật trong truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của Nguyễn Thị Kim Hòa là sựu kết tinh kì diệu giữa nét truyền thống và mới mẻ Họ vẫn là nhân vật mang nét t nh c ch và tư tưởng rất riêng nhưng lại có một sự hấp dẫn kì lạ

nh quan niệm mới mẻ cũng như những ý nghĩa, thông điệp sâu sắc mà nhà văn muốn gửi gắm tới bạn đọc Kiểu nhân vật bi kịch cũng c những sáng tạo rất độc đ o ặc dù có cuộc sống nghèo khổ, bế tắc, cả những nỗi đau về thể xác và tinh thần nhưng nhân vật trong truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” không phải là kiểu nhân vật cam chịu mà thay vào đ là nhân vật có cá tính mạnh mẽ và đặc biệt là sức sống và niềm tin mãnh liệt vào cuộc đ i Ngòi bút của Nguyễn Thị im Hòa đ thực sự đi sâu tìm hiểu, phản ánh chân thực những con ngư i nhỏ bé trong xã hội Nhân vật mà chị hướng tới không phải

có xuất thân, địa vị cao trong xã hội mà là những con ngư i nhỏ bé với những ước mơ, những on chen, mưu sinh của cuộc sống thư ng nhật Nhưng sau đ nhân vật trong tác phẩm của chị vẫn ánh lên một tâm hồn cao đẹp, niềm lạc

26

quan và tin yêu cuộc sống Thế giới nhân vật trong truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của Nguyễn Thị Kim Hòa rất phong phú và đa dạng Xuyên suốt tác phẩm ta thấy hiện lên với hình ảnh một ngư i đàn à lam lũ, hổ cực, sinh

ra trong mộ gia đình hông trọn vẹn nay lại mất đi ch nh đứa con thân yêu nhất của mình, một ngư i đàn à nhan sắc mĩ miều nhưng cũng chỉ vì cơm o gạo tiền mà làm cái nghề xã hội coi khinh Cuối cùng cuộc đ i ấy cũng ết thúc đầy cay đắng khiến con ngư i ta chỉ biết câm nín xót xa, hay một ngư i

mẹ điên sinh con ra mà chẳng âu yến vỗ về, hình ảnh một ngư i đàn ông làm nghề đâm thuê chém mướn nhưng vẫn mang trong mình một tình yêu cao thượng và đẹp đẽ Mặc d như vậy nhưng dư ng như c i x hội ấy vẫn chẳng

“ưu i” cho con ngư i ta một chút hạnh phúc, đổi lại chỉ là những cay đắng nghẹn ngào… ên cạnh đ còn rất nhiều những mảnh đ i nhỏ bé, bất hạnh, cuộc sống của họ thầm lặng và cứ thế lặng lẽ trôi qua nhưng ẩn sau vẻ ngoài lam lũ hổ cực ấy vẫn luôn hiện lên một tấm lòng cao cả, bao dung Họ sẵn sàng giang tay giúp đỡ và trở che cho cả những kiếp ngư i đau hổ, bất hạnh hơn mình Tất cả các nhân vật đều được nhà văn đặt trong những hoàn cảnh đặc biệt để từ đ xuất hiện và thể hiện những nét tính cách của mình Qua việc tìm hiểu truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của Nguyễn Thị Kim Hòa tôi

đ h i qu t lên hai iểu nhân vật tiêu biểu mà nhà văn đ xây dựng trong tác phẩm của mình đ là: nhân vật suy tư, hồi tưởng và nhân vật nhỏ bé đ i thư ng

2.1.1 Nhân vật suy tư hồi tưởng

Nếu ở kiểu nhân vật tính cách nhân vật được đặt trong một hoàn cảnh, một tình huống đặc biệt để thể hiện cá tính của mình đại diện cho một thế hệ, một giai cấp thì kiểu nhân vật suy tư hồi tưởng lại có một cuộc sống bình thư ng nhưng tâm trạng và suy nghĩ dư ng như luôn ở trong một dòng ý thức nào đ

27

Kiểu nhân vật này xuất hiện ở mọi lứa tuổi như: ngư i già, ngư i trẻ và xuất hiện ở cả đàn ông, đàn à Thư ng thì nguyên nhân chính khiến họ rơi vào trạng th i suy tư, hồi tưởng là do số phận trớ trêu Đôi hi họ cứ sống trong quá khứ và không thể hành động để thay đổi thực tại mà cứ để mọi thứ thuận theo tự nhiên Cũng c hi là do cuộc đ i trớ trêu, bất công khiến con ngư i buộc phải chấp nhận hiện thực mặc cho học đ cố gắng vùng vẫy, tìm kiếm

Khắc họa kiểu nhân vật này, Nguyễn Thị Kim Hòa đ để cho nhân vật của mình tự độc thoại nội tâm để từ đ hồi tưởng về cả cuộc đ i cay đắng, tủi cực mà mình đ phải trải qua Để rồi sau những câu chuyện ấy nhân vật lại rơi vào trạng thái suy ngẫm Vấn đề đặt ra ở đây hiến cho chúng ta phải ăn khoăn đ là: trong cuốc sống xô bồ, ồn ào và tấp nập ngoài ia, con ngư i luôn phải sống và chạy đua với th i gian, có khi họ còn quên đi cả chính bản thân mình Ấy vậy mà ở nền văn học đương đại, đặc biệt là truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” của nhà văn nữ Nguyễn Thị Kim Hòa vẫn còn có bóng dáng của những con ngư i lặng lẽ, suy tư Phải chăng học tự cho mình tách ra khỏi sợi dây ràng buộc với cuộc đ i? Nhưng chỉ đến hi đọc ĩ và chiêm nghiệm ta mới có thể thấy rằng nhân vật ấy thật và có nguyên do lắm chứ Đức Phật đ từng dăn dạy: “ n nợ lớn nhất là món nợ tình cảm” thế thì nhân vật trong truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” vì c i nợ ấy mà khó lòng có thể thôi trầm ngâm, suy tư Hơn nữa, thứ tình cảm của nhân vật lại là tình mẫu tử thiêng liêng và mong ước một mái ấm gia đình hạnh phúc thì làm sao có thể thôi suy ngẫm, day dứt

Thủ ph p “tự sự dòng ý thức” được sử dụng khá hiêu quả Nhân vật phải đấu tranh nội tâm rất gay gắt, để rồi khi không chấp nhận hiện thực thì quay về với quá khứ trong sự hồi tưởng

28

Đến với truyện dài “Cơn lũ vẫn chưa qua” ngay ở đầu nhan đề ta có thể

thấy rằng, cuộc đ i con ngư i là một chuỗi những h hăn, i ịch để rồi

cuộc đ i họ sẽ đi về đâu hi những “cơn lũ” cứ liên tục tìm đến với họ Từ đ

gợi ra cho ta biết ao suy tư, hắc khoải

Mở đầu câu chuyện ấy chính là hình ảnh của một ngư i mẹ đang độc

thoại với đứa con trai bé nhỏ, tội nghiệp đ r i xa cuộc đ i của mình Chỉ

bằng hình ảnh ấy thôi cũng đủ để ta phần nào hình dung được cuộc đ i đầy

biến cố, khổ cực của ngư i đàn à nhỏ é ia, và hông ai h c ngư i đàn à

ấy ch nh là Dương Trước nỗi đau đớn tột cùng khi mất đi đứa con trai yêu

quý, Dương đ hồi tưởng, suy tư về cuộc đ i mình Một cuộc đ i mà dư ng

như ch nh chị cũng chưa ao gi d m nghĩ và c thể tin được mình vẫn kiên

cư ng, chống chọi tới ngày hôm nay

Dòng hồi tưởng ấy bắt đầu từ xuất thân và những th ng ngày thơ ấu của

Dương Trong một đêm mưa lũ: “Sông Dinh oằn mình vụt ào ào như những

mũi hoan sắc lẹm Đất vỡ từng mảng, từng mảng lớn, vừa rơi xuống đ vụn

ra dưới mặt nước chồm chồm, réo xoáy Con đê đất đang ị ào mòn” [14, Tr 8] Dương được sinh ra bởi một ngư i mẹ tâm thần Phải chăng điều

gì đ đ sớm dự báo cho cuộc đ i ngư i con gái ấy một điều chẳng lành

giống như ch nh c i ngày mà chị được sinh ra Sinh ra nhưng chẳng biết cha

mình là ai, Dương ở cùng với cậu mợ của mình Dương lúc ấy có tên là Mèo

Với thân phận như vậy, con bé Mèo luôn bị bạn bè xa lánh, trêu trọc, thậm chí

c đôi lúc họ còn dành cho Mèo những ánh mắt hinh thư ng “Bọn thằng Tí

chòm Lò Bún quây lấy h t inh tai: “ ột bà Một/ Một con Mèo/ Mẹ mát mát/

Con h ng theo”” [14, Tr.14] Mèo luôn phải sống trong một bức tranh màu

xám thiếu đi sự bao dung và quan tâm của ngư i đ i Ngư i bạn duy nhất mà

Mèo có thể vui chơi và tâm sự là anh Cộc, nhưng chẳng ao lâu sau anh cũng

bỏ nhà đi vì hông thể chấp nhận cái chết thảm thương và đau x t của ngư i