Nhân vật trần quốc tuấn từ đại việt sử ký toàn thư của ngô sĩ liên đến đức thánh trần của trần thanh cảnh

Nhưng, đến với Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh chúng ta lại thấy nhân vật Trần Quốc Tuấn mà ông xây dựng được soi chiếu ở nhiều góc độ khác nhau, nhà văn đã không tuyệt đối hóa lịch

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN -o0o -

NGUYỄN THỊ THẢO

NHÂN VẬT TRẦN QUỐC TUẤN

TỪ ĐẠI VIỆT SỬ KÝ TOÀN THƯ (NGÔ SĨ LIÊN) ĐẾN ĐỨC THÁNH TRẦN (TRẦN THANH CẢNH)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

HÀ NỘI, 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN -o0o -

NGUYỄN THỊ THẢO

NHÂN VẬT TRẦN QUỐC TUẤN

TỪ ĐẠI VIỆT SỬ KÝ TOÀN THƯ (NGÔ SĨ LIÊN) ĐẾN ĐỨC THÁNH TRẦN (TRẦN THANH CẢNH)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ TÍNH

HÀ NỘI, 2019

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành và bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Thị Tính - người đã nhiệt tình, tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và hoàn thiện khóa luận

Em xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến toàn bộ thầy, cô giáo trong khoa Ngữ văn; cảm ơn thư viện trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất để em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Cuối cùng, em xin gửi lời cám ơn tới người thân, bạn bè đã ủng hộ, trợ giúp, tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt thời gian học tập và hoàn thiện khóa luận

Trong khóa luận sẽ không tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót Vì vậy, kính mong nhận được sự góp ý chân thành từ thầy cô giáo và các bạn

Sinh viên

Nguyễn Thị Thảo

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin khẳng định đây là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn trực tiếp, nhiệt tình của cô giáo TS Nguyễn Thị Tính

Đề tài nghiên cứu này không trùng với đề tài nghiên cứu của tác giả nào khác

Sinh viên

Nguyễn Thị Thảo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 7

5 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Đóng góp của khóa luận 7

7 Bố cục khóa luận 7

NỘI DUNG 9

Chương 1 GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ ĐẠI VIỆT SỬ KÝ TOÀN THƯ VÀ ĐỨC THÁNH TRẦN 9

1.1 Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên 9

1.2 Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh 11

Tiểu kết chương 1 13

Chương 2 SO SÁNH HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRẦN QUỐC TUẤN TRONG ĐẠI VIỆT SỬ KÝ TOÀN THƯ VÀ ĐỨC THÁNH TRẦN 14

2.1 Những điểm tương đồng về hình tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn trong Đại Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần 14

2.1.1 Trần Quốc Tuấn - Vĩ nhân lịch sử 14

2.1.2 Trần Quốc Tuấn - Con người đời tư 23

2.2 Những điểm khác biệt về hình tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn trong

Đại Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần 26

2.2.1 Vị thánh nhân trong “Đại Việt sử ký toàn thư” và sự tổng hòa

thánh nhân, trần thế trong “Đức Thánh Trần” 27

2.2.2 Việc tôn trọng sự thật khách quan trong “Đại Việt sử ký toàn thư” và sự phóng bút tưởng tượng, sáng tạo trong “Đức Thánh Trần” 35

2.2.3.Việc khai thác thêm dã sử và sự “giải mờ” của nhà văn Trần Thanh Cảnh 39

Tiểu kết chương 2 45

KẾT LUẬN 46 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thứ nhất, xét mối quan hệ giữa lịch sử và văn học ta thấy: Trong sự phát triển của nền văn học nước nhà, tác phẩm sử giữ một vai trò vô cùng quan trọng Một mặt, nó phản ánh đời sống lịch sử, giúp người đọc có thể hình dung trọn vẹn về bức tranh đời sống của lịch sử dân tộc Mặt khác, nó cũng thể hiện mối quan hệ chặt chẽ tác động qua lại lẫn nhau giữa lịch sử và văn học, làm cho văn học trở nên lôi cuốn, hấp dẫn, sinh động Đồng thời, các tác phẩm sử còn mở ra những cuộc tranh luận, tạo sức hút, khơi gợi sự tò mò, thích thú cho các độc giả Điều này được thể hiện rõ qua các nhân vật lịch sử

Tiểu thuyết lịch sử cũng là một bộ phận quan trọng không thể thiếu trong diễn đàn văn chương Việt Nam Từ khi ra đời cho đến nay, tiểu thuyết lịch sử đã có những bước phát triển vượt bậc, ngày càng khẳng định vị thế của mình trên diễn đàn văn học Việc sáng tạo ra những tác phẩm văn học nói về

đề tài lịch sử là cách để nhà văn gửi gắm những tâm tư, nguyện vọng, tình cảm, thể hiện tình yêu của mình với quê hương, đất nước một cách trọn vẹn nhất, đồng thời nó cũng thể hiện cái nhìn sâu sắc của nhà văn về những giá trị truyền thống của dân tộc cũng như những con người lịch sử nước nhà

Trong tiểu thuyết, nhân vật luôn được coi là yếu tố hạt nhân, nó giống như “đứa con tinh thần” của tác giả, cho thấy sự tìm tòi, sáng tạo của nhà văn thông qua việc nhà văn xây dựng nên những nhân vật trung tâm, nhân vật điển hình trong tác phẩm Trong tác phẩm, nhân vật càng được xây dựng chân thật, sinh động, hấp dẫn bao nhiêu thì tác phẩm càng có sức hút mãnh liệt và vững bền bấy nhiêu

Thứ hai, xuất phát từ xu hướng tiểu thuyết hóa lịch sử sau năm 1975 - một

“hiện tượng” đang diễn ra trong diễn đàn văn học, đã có rất nhiều tác phẩm tiểu thuyết lịch sử ra đời như “Mẫu thượng ngàn” (Nguyễn Xuân Khánh);

“Sông Côn mùa lũ” (Nguyễn Mộng Giác); “Sương mù tháng Giêng” (Uông

Triều) Cùng hòa chung với không khí thời đại, tiểu thuyết lịch sử Đức

Thánh Trần của nhà văn Trần Thanh Cảnh đã có sức hút lớn, gây xôn xao dư

luận, nhận được nhiều ý kiến đánh giá của giới phê bình cũng như sự yêu thích của đông đảo bạn đọc

Đại Việt sử ký toàn thư (Ngô Sĩ Liên) là một tác phẩm lịch sử lớn vô cùng

quan trọng - một bộ quốc sử danh tiếng, là di sản quý báu của dân tộc Việt Nam,

có giá trị nhiều mặt và được lưu truyền đến ngày nay Đức Thánh Trần của nhà

văn Trần Thanh Cảnh cũng là tác phẩm xuất sắc được đông đảo bạn đọc đánh giá, ghi nhận trong thời gian qua Cùng khắc họa về hình tượng nhân vật lịch

sử, nhưng mỗi người lại có cách nhìn nhận, đánh giá riêng Đại Việt sử kí

toàn thư là một tác phẩm không chỉ có giá trị lịch sử to lớn mà còn có giá trị

sâu sắc trên diễn đàn văn học khi khắc họa thành công hình tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn - một nhân vật được tuyệt đối hóa vẻ đẹp trong mọi phương

diện Nhưng, đến với Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh chúng ta lại thấy

nhân vật Trần Quốc Tuấn mà ông xây dựng được soi chiếu ở nhiều góc độ khác nhau, nhà văn đã không tuyệt đối hóa lịch sử mà thay vào đó tác giả đã đặt ra những giả thuyết, những hư cấu có thể xuất hiện trong đời sống cũng như trong lịch sử Điều này đã làm cho lịch sử trong tiểu thuyết trở nên sinh động, hấp dẫn hơn

Tiểu thuyết lịch sử Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh là một tác

phẩm chứa đựng nhiều yếu tố mới mẻ, hấp dẫn, có sức hút lớn đối với đông đảo độc giả, đặc biệt tác giả đã khắc họa nhân vật Trần Quốc Tuấn theo cách nhìn hiện đại, tạo nên cái nhìn nhiều chiều về nhân vật lịch sử Đây cũng chính là điểm mới mẻ, khác biệt của nhà văn Trần Thanh Cảnh khi xây dựng

hình tượng nhân vật lịch sử trong Đức Thánh Trần so với Đại Việt sử ký toàn

thư của Ngô Sĩ Liên Bên cạnh đó, tiểu thuyết lịch sử Đức Thánh Trần còn

góp phần tạo ra ý nghĩa cách tân quan trọng, đã làm nên giá trị tiểu thuyết lịch

sử cũng như dấu ấn riêng của nhà văn Trần Thanh Cảnh

Thứ ba, với nhu cầu của thực tiễn: Cả Đại Việt sử ký toàn thư (Ngô Sĩ Liên)

và Đức Thánh Trần (Trần Thanh Cảnh) đều góp phần cho việc giáo dục học

văn học Trung Đại, văn học Hiện đại ở các trường Cao đẳng, Đại học có ngành khoa học xã hội và lịch sử văn chương ở trường Phổ thông Giúp cho người đọc mở mang vốn hiểu biết về lịch sử, văn hóa từ bao đời nay qua các triều đại khác nhau, đặc biệt là triều đại nhà Trần Đồng thời, chúng cũng rất hữu ích cho công tác giảng dạy tiếng Việt cũng như lịch sử văn hóa nước nhà trên mọi lĩnh vực

Khi quyết định lựa chọn nghiên cứu về đề tài “Nhân vật Trần Quốc

Tuấn từ Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên đến Đức Thánh Trần của

Trần Thanh Cảnh”, tác giả nghiên cứu muốn tìm ra những yếu tố mới mẻ mà nhà văn đương đại Trần Thanh Cảnh đã đóng góp trong cuốn tiểu thuyết lịch

sử của mình, đồng thời tác giả khóa luận mong muốn có thể góp một phần nhỏ nhưng hữu ích của mình vào việc làm cho đời sống văn học đương đại trở nên gần gũi hơn với bạn đọc và hòa mình hơn vào trong chương trình giảng dạy cũng như học tập Ngữ văn trong nhà trường

Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài “Nhân vật Trần Quốc Tuấn

từ Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên đến Đức Thánh Trần của Trần

Thanh Cảnh” làm đề tài nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp Đại học của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Việc nghiên cứu đề tài “Nhân vật Trần Quốc Tuấn từ Đại Việt sử ký

toàn thư của Ngô Sĩ Liên đến Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh” có 2 xu

hướng sau:

2.1 Các công trình có nghiên cứu về Trần Quốc Tuấn trong “Đại Việt sử

ký toàn thư” của Ngô Sĩ Liên

Nhân vật Trần Quốc Tuấn trong Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ

Liên là một nhân vật điển hình đã được chọn giảng dạy trong chương trình phổ thông (Đoạn trích Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn), vì thế đã có rất nhiều bài viết phân tích, đánh giá về đặc điểm nhân vật cũng như cách xây dựng nhân vật Trần Quốc Tuấn được thể hiện khá rõ Khi xây dựng hình

tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn trong Đại Việt sử ký toàn thư đã có rất nhiều

nhận định, đánh giá, tiêu biểu như:

Tác giả Thu Vân từng có nhận định sâu sắc về nhân vật Trần Quốc Tuấn khi phân tích “hình ảnh Trần Quốc Tuấn trong Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn (Trích Đại Việt sử ký toàn thư)” Thu Vân cho rằng: “Khó có thể hình dung lịch sử Việt Nam sẽ ra sao, triều đại nhà Trần sẽ ra sao nếu không có nhân vật vĩ đại Trần Quốc Tuấn Hiếm có con người nào có nhân cách cao cả trọn

vẹn như ông Trong Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Sĩ Liên đã xây dựng một cách

chân xác chân dung tuyệt đẹp của con người toàn đức toàn tài này” [11]

Nguồn văn hay, cũng có những lời đánh giá xuất sắc về nhân vật Trần Quốc Tuấn đã được các độc giả lưu lại trong bài viết: “Trần Quốc Tuấn là vị anh hùng của Đại Việt thủa “Bình nguyên”, văn võ song toàn, tên tuổi gắn

liền với chiến công Bạch Đằng giang bất tử Trong Đại Việt sử ký toàn thư,

nhà sử học Ngô Sĩ Liên đã dành những lời đẹp nhất ca ngợi đức độ, tài năng của Hưng Đạo Đại Vương” [12]

“Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn là người tướng lĩnh tài ba, mưu lược, một người anh hùng nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam Ông từng có những đóng góp quan trọng làm nên chiến thắng chống quân Nguyên Mông lừng lẫy, ở tư cách một vị quan triều thân, Trần Quốc Tuấn là trụ cột của nhà Trần Với những công lao và đóng góp của mình, sau khi mất, Trần Quốc Tuấn được nhân dân thần thánh hóa và được lập đền thờ cúng ở nhiều nơi Có những vần thơ về công lao của Trần Quốc Tuấn như sau:

Trần Quốc Tuấn Hưng Đạo Đại Vương Chiến công hiển hách rạng ngàn phương Cứu dân một kiếp xây giềng mối

Dẹp giặc ba lần giữ kỷ cương” [13]

Bằng những nhận định đánh giá độc đáo khác nhau về nhân vật Trần

Quốc Tuấn, Đại Việt sử ký toàn thư đã xây dựng thành công “bức tượng đài”

nhân vật lịch sử, với những trang viết hấp dẫn đã làm nổi bật lên tài năng, trí tuệ, bản lĩnh tài ba của Người

2.2 Các công trình có nghiên cứu về “Đức Thánh Trần” của nhà văn Trần Thanh Cảnh

“Ngày 27/2/2018 tại đường sách Nguyễn Văn Bình đã diễn ra buổi giao lưu

ra mắt cuốn tiểu thuyết lịch sử Đức Thánh Trần (NXB Hội nhà văn, 2017) của nhà văn Trần Thanh Cảnh Đây là cuốn tiểu thuyết đầu tiên của ông sau khi cho ra đời

bốn tập truyện ngắn” [7] Tác phẩm Đức Thánh Trần ngay sau khi xuất bản đã

được độc giả ghi nhận và có những công trình nghiên cứu khác nhau, tuy nhiên chúng mới chỉ được dừng lại ở các bài báo Các bài báo đã nghiên cứ về nhân vật Trần Quốc Tuấn ở nhiều phương diện, nổi bật hơn cả Trần Quốc Tuấn - con người đời tư, với những nhận định, đánh giá khá hấp dẫn:

Tác giả Hoài Hương có bài “Đức Thánh Trần ở góc nhìn khác trong tiểu thuyết của Trần Thanh Cảnh” Hoài Hương cho rằng: “Lịch sử là không

xê dịch, nhưng văn chương lại có quyền tạo nên cái vỏ, cũng như làm đầy thêm, phong phú thêm bằng trí tưởng tượng và “công lực”, tài năng bút pháp

của nhà văn mà lịch sử không thể làm được Đức Thánh Trần của nhà văn

Trần Thanh Cảnh ở góc độ nào đó đã tạo nên chân dung rất “đời” của một nhân vật lịch sử kiệt xuất, một anh hùng dân tộc, một Thánh nhân được người Việt tôn xưng là CHA, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, và rất trân

trọng tác giả tái hiện lịch sử theo cách nhìn mới mẻ này” [8]

Khẳng định lối đi riêng của Trần Thanh Cảnh trong tiểu thuyết Đức Thánh Trần, tác giả Tiểu Mục Đồng trong bài “Tiểu thuyết Đức Thánh Trần:

tính đối trọng: Kẻ phản - người trung, kẻ hung bạo - người tài ba Tác giả dẫn lời nhà văn: “Văn chương có quyền hư cấu nhưng không có quyền thay đổi bản chất lịch sử” [9]

Bên cạnh đó, tác giả Trần Long trong bài “Một diễn giải mới về Trần Hưng Đạo” lại tiếp cận Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh từ góc nhìn

diễn giải lịch sử Tác giả cho rằng: “Tiểu thuyết lịch sử Đức Thánh Trần của

nhà văn Trần Thanh Cảnh chính là diễn giải của tác giả về vương triều Trần lẫy lừng ba lần kháng Nguyên toàn thắng” [12]

Nhìn chung những bài viết trên đều mang tính giới thiệu nhân dịp ra mắt tác phẩm, song cũng có những phê bình đánh giá mang tính khoa học, được thể hiện một cách công phu trên tạp chí Sông Hương của tác giả Nguyễn Văn Hùng khi bàn về lịch sử và hư cấu trong Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh Tác giả viết: “Tôn trọng, trung thành với những hằng số/sự thật

lịch sử, Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh không phải là sự mô tả giản

đơn, một chiều về quá khứ, mà là quá trình khám phá, phân tích, luận giải lịch

sử có chiều sâu từ điểm nhìn văn hóa, triết học lịch sử và tinh thần nhân bản”; Trong diễn đàn Hội nhà văn thành phố Hồ Chí Minh, Tiến sĩ Nguyễn Văn

Hùng cũng đưa ra nhận định “Để làm nên Đức Thánh Trần, tác giả đã giám

mạo hiểm xông vào những địa hạt vô cùng trống vắng của sử liệu, trở thành

“nhà thám hiểm cuộc sống” Những khuất lập của lịch sử, những bí ẩn trong đời sống nội tâm, những “vùng mờ” trong cuộc đời và số phận nhân vật được nhà văn khơi mở, phân tích sâu sắc Sự mở rộng biên độ hư cấu, sáng tạo cho phép Trần Thanh Cảnh tiếp cận, soi rọi, giải mã những nhân vật tưởng chừng như đã “đóng đinh trong kinh nghiệm, hiểu biết của cộng đồng Từ điểm nhìn đời tư - thế sư - nhân văn, ông đã khám phá nhiều khía cạnh mới mẻ trong cuộc đời Trần Quốc Tuấn - thần tượng dân tộc, huyền thoại tôn giáo Nhà văn thấy được ở con người vĩ đại này không chỉ mang phẩm chất thần thánh, sứ mệnh thiên định mà còn có những giây phút rất đời, rất người” [15]

Trên đây là những gợi ý quan trọng cho quá trình nghiên cứu về nhân

vật Trần Quốc Tuấn từ Đại Việt sử ký toàn thư của tác giả Ngô Sĩ Liên đến

Đức Thánh Trần của nhà văn Trần Thanh Cảnh

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu về đề tài “Nhân vật Trần Quốc Tuấn từ Đại Việt sử ký toàn

thư (Ngô Sĩ Liên) đến Đức Thánh Trần (Trần Thanh Cảnh) nhằm xác định

được những điểm tương đồng và khác biệt về hình tượng nhân vật Trần Quốc

Tuấn trong tiểu thuyết lịch sử Đức Thánh Trần của nhà văn Trần Thanh Cảnh

so với bộ quốc sử Đại Việt sử ký toàn thư của nhà sử học Ngô Sĩ Liên

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài “Nhân vật Trần Quốc Tuấn từ Đại Việt sử ký toàn

thư (Ngô Sĩ Liên) đến Đức Thánh Trần (Trần Thanh Cảnh)”, chúng tôi xác

định những nhiệm vụ cơ bản sau:

Một là, tìm hiểu nhân vật Trần Quốc Tuấn trong Đại Việt sử ký toàn

thư của nhà sử học Ngô Sĩ Liên

Hai là, tìm hiểu nhân vật Trần Quốc Tuấn trong Đức Thánh Trần của

nhà văn Trần Thanh Cảnh

Ba là, tìm ra điểm tương đồng và khác biệt giữa hai tác phẩm Đại Việt

sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần Từ đó đưa ra những nhận xét để làm cơ sở

đánh giá những điểm mới và đóng góp của nhà văn Trần Thanh Cảnh

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Để hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu đề ra trên đây, khóa luận tập trung

vào tìm hiểu nhân vật Trần Quốc Tuấn qua Đại Việt sử ký toàn thư của tác giả Ngô Sĩ Liên và Đức Thánh Trần của nhà văn Trần Thanh Cảnh, để từ đó tìm

ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai tác phẩm Nếu hoàn thành tốt, khóa luận sẽ là nguồn tư liệu cần thiết và đáng tin cậy cho những ai quan tâm đến vấn đề này

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Gắn với nội dung đề tài nghiên cứu, tôi chọn hai tác phẩm chính Đại

Việt sử ký toàn thư (Ngô Sĩ Liên) và Đức Thánh Trần (Trần Thanh Cảnh)

Bên cạnh đó, đề tài nghiên cứu còn tham khảo thêm các tài liệu của các tác giả khác như Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Nguyễn Công Chứ… và ở những lĩnh vực khác về nhân vật Trần Quốc Tuấn để có thêm dữ liệu tìm hiểu,

so sánh, nhận diện rõ nét hơn về đối tượng lịch sử được đề cập trong tác phẩm

5 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài trên, chúng tôi sử dụng những phương pháp cơ bản sau:

5.1 Phương pháp so sánh

5.2 Phương pháp phân tích, tổng hợp

5.3 Phương pháp thống kê

6 Đóng góp của khóa luận

Đồng thời, góp phần khẳng định những nét sáng tạo mới mẻ, giá trị và phong cách riêng của nhà văn Trần Thanh Cảnh khi sáng tạo nên một tác phẩm dựa trên “chất liệu” lịch sử

việc nghiên cứu, giảng dạy Văn học Việt Nam nói chung và văn học trung đại

nói riêng

7 Bố cục khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung chính của khóa luận được triển khai theo 2 chương cụ thể như sau:

CHƯƠNG 1 Giới thiệu khái quát về Đại Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần

1.1 Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên

1.2 Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh

CHƯƠNG 2 So sánh hình tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn trong Đại Việt sử

ký toàn thư và Đức Thánh Trần

2.1 Những điểm tương đồng về hình tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn trong

Đại Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần

2.1.1 Trần Quốc Tuấn - vĩ nhân lịch sử

2.1.2 Trần Quốc Tuấn - con người đời tư

2.2 Những điểm khác biệt về hình tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn trong Đại

Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần

2.2.1 Vị thánh nhân trong “Đại Việt sử ký toàn thư” và sự tổng hòa thánh nhân, trần thế trong “Đức Thánh Trần”

2.2.2 Việc tôn trọng sự thật khách quan trong “Đại Việt sử ký toàn thư” và sự

phóng bút tưởng tượng, sáng tạo trong “Đức Thánh Trần”

2.2.3 Việc khai thác thêm dã sử và sự “giải mờ” của nhà văn Trần Thanh Cảnh

NỘI DUNG

Chương 1 GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ ĐẠI VIỆT SỬ KÝ

TOÀN THƯ VÀ ĐỨC THÁNH TRẦN

1.1 Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên

Ngô Sĩ Liên là người làng Chúc Lý, xã Ngọc Hòa, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Đông (nay thuộc huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây, thành phố Hà Nội) Nói đến năm sinh, năm mất của ông, đến thời điểm hiện tại vẫn chưa có một thông tin thật đích xác Ông làm quan và là một sử gia nổi tiếng thời nhà Hậu

Lê (1428 - 1788)

Nói về cuộc đời và sự nghiệp của Ngô Sĩ Liên có thuyết cho rằng “ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn khá sớm, cùng với Nguyễn Nhữ Soạn (em cùng cha khác mẹ với Nguyễn Trãi) giữ chức vụ thư ký trong nghĩa quân, nhiều lần được Lê Lợi cử đi giao thiệp với quân nhà Minh trong những thời kỳ đôi bên tạm hòa hoãn để củng cố lực lượng” [16] Ngô Sĩ Liên là người có nhiều hoạt động cũng như thành tích xuất sắc dưới các triều Lê Sơ, điển hình hơn cả vào năm Đại Bảo thứ ba đời vua Lê Thánh Tôn (1442) ông thi đậu Tiến sĩ khoa Nhâm Tuất và được cử vào Hàn lâm viện - đây là khoa thi đầu tiên được triều đình tổ chức lễ xướng danh, yết bảng; các vị tân tiến sĩ được đón tiếp rất trọng thể và sau này được khắc bia đá, đặt ở Văn Miếu để “noi gương sáng cho muôn đời”

Ngô Sĩ Liên là một sử gia thông minh, đa tài, giữ nhiều chức vụ quan trọng Ông làm quan dưới ba triều vua nhà Lê: triều vua Lê Thái Tông trị vì (1434 - 1442); vua Lê Nhân Tông trị vì (1442 - 1459); vua Lê Thánh Tông trị

vì (1460 - 1497) Năm 1442 sau khi đỗ Tiến sĩ, Ngô Sĩ Liên được bổ nhiệm làm Đô Ngự Sử Trải Đến triều vua Lê Thánh Tông, ông tiếp tục được bổ nhiệm làm Lễ Bộ Hữu Thị Lang, sau được phong Triều Liệt Đại Phu kiêm Quốc Tử Giám Tư Nghiệp Năm 1473, vua Lê Thánh Tông bổ nhiệm ông kiêm chức Sử Quan Tu Soạn ở Quốc Sử Quán (chuyên quản việc viết quốc sử)

Ngô Sĩ Liên được đánh giá là một nhà sử gia nổi tiếng đương thời Tài viết sử của ông được người đời biết đến bởi sự “ghi chép đầy đủ, nghĩa lý

thích đáng, chữ nghĩa chắc chắn Một điểm nổi bật trong cách viết sử của Ngô

Sĩ Liên: ông là nhà sử học đầu tiên đã dựa vào truyền thuyết và dã sử, đưa thời đại mở nước từ thời Kim Dương Vương, qua Hùng Vương, An Dương Vương vào bộ chính sử của dân tộc” [17]

Nhắc đến Ngô Sĩ Liên ta không thể nào không nhắc tới bộ quốc sử Đại

Việt sử kí toàn thư - một kiệt tác xuất sắc được lưu lại cho muôn thế hệ mai

sau Xét trong các cuốn lịch sử cũ nước ta thì Đại Việt sử kí toàn thư là một

bộ sử lớn, được viết bằng văn ngôn của dân tộc Việt Nam, đã ghi chép lại lịch

sử Việt Nam từ thời Hồng Bàng (thời đại truyền thuyết Kinh Dương Vương năm 2879 TCN) đến Ất Mão (1675) đời vua Gia Tôn thời Lê Đây là “bộ chính sử Việt Nam xưa nhất đến nay vẫn còn tồn tại một cách nguyên vẹn, là

di sản vô giá trong nền văn hóa dân tộc Việt Nam, là một kho tư liệu về lịch

sử nước nhà phong phú, không những hữu ích và cần thiết cho các ngành sử học mà nó còn có giá trị văn học sâu sắc” [18]

Đại Việt sử ký toàn thư là “bộ quốc sử đã được biên soạn theo lệnh của

nhà vua, nó được bắt đầu biên soạn vào năm Kỷ Hợi, niên hiệu Hồng Đức năm thứ 10 năm 1479 đời vua Lê Thánh Tông Bộ sử này bao gồm 15 quyển

và được chia thành hai phần cơ bản: Phần thứ nhất (ngoại kỷ) gồm 2 quyển - đây là phần chép từ thời Hồng Bàng đến thời Bắc Thuộc năm 938; Phần thứ hai (bản kỷ) gồm 10 quyển, được chép từ thời Ngô Quyền dựng nước năm

938 đến khi vua Lê Thái Tổ lên ngôi năm 1428” [16]

Đại Việt sử ký toàn thư gồm 15 quyển viết tay, “đầu tiên có tên là Sử ký toàn thư do Ngô Sĩ Liên dựa vào bộ Đại Việt sử ký của Lê Văn Hưu và bộ Sử

kí tục biên của Phan Phu Tiên mà viết ra vào hồi nửa cuối thế kỷ XV Đến

năm Ất Tị (1665) đời vua Lê Huyền Tôn (Cảnh trị thứ 3), Tây vương Trịnh

Tạc sai Phạm Công Trứ khảo đính bộ Sử ký toàn thư của họ Ngô và viết thêm phần Bản kỷ tục biên Đại Việt sử ký toàn thư được Phạm Công Trứ sửa chữa

và bổ sung, mười phần mới in được năm sáu phần Đến năm Đinh Sửu (1697) đời vua Lê Huyền Tôn, Định vương Trịnh Căn sai bọn Lê Hi và Nguyễn Quý

Đức sửa chữa và làm nốt phần Bản kỷ tục biên từ năm 1663 đến năm 1675” [4-tr.5] Đồng thời, để viết Đại Việt sử ký toàn thư Ngô Sĩ Liên cũng thu thập

sử liệu từ trong dân gian, truyền thuyết như bộ Lĩnh Nam Chích Quái và Việt điện U Linh, cùng một số tài liệu khác

Qua toàn bộ quá trình ta không thể phủ nhận sự nỗ lực của các triều đại

và cuốn Đại Việt sử ký toàn thư mà chúng ta hiện có không phải cuốn sách

chỉ do sử gia Ngô Sĩ Liên biên soạn mà do nhiều người viết ở các giai đoạn và thời kỳ khác nhau, nhưng chúng ta cũng không thể phủ nhận công lao to lớn của Ngô Sĩ Liên đã góp phần tạo nên bộ sách lịch sử có giá trị to lớn cho toàn thể dân tộc Việt Nam ở mọi khía cạnh và được lưu giữ muôn đời

“Sau khi xuất bản, Đại Việt sử ký toàn thư tiếp tục được tái bản bởi các

hiệu in của chính quyền và tư nhân, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên khắp thế giới, trong nhiều thế kỷ sau Nửa cuối thế kỷ XX, ở Việt Nam xuất hiện các bản

dịch Đại Việt sử ký toàn thư ra chữ quốc ngữ, phổ biến nhất là bản dịch dựa trên

cơ sở bản in Nội các quan bản - hiện đang lưu giữ tại thư viện Viễn Đông Bác cổ

ở Pari, do Nhà xuất bản Khoa học xã hội phát hành lần đầu năm 1993” [30]

“Đại Việt sử ký toàn thư là bộ chính sử Việt Nam xưa nhất còn tồn tại

nguyên vẹn đến ngày nay, là di sản vô giá của văn hóa dân tộc Việt Nam, là kho tư liệu phong phú không những cần thiết cho ngành sử học mà còn giúp ích cho nhiều ngành khoa học xã hội khác nữa và cũng là một bộ sử có giá trị

văn học Các bộ quốc sử sau này của Việt Nam như Đại Việt sử ký tiền biên,

Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục đều được biên soạn dựa trên cơ sở

của Đại Việt sử ký toàn thư” [18]

1.2 Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh

Trần Thanh Cảnh sinh ngày 13/1/1959, quê quán: Làng Ngọ Xá, xã Hoài Thượng, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh Ông sinh ra và lớn lên ở Thuận Thành, Bắc Ninh - nơi nổi tiếng với những câu hát quan họ nặng nghĩa

ân tình, được xem là một trong những nhà văn viết về miền đất Kinh Bắc khá đặc sắc, để lại ấn tượng tốt trong lòng độc giả Trần Thanh Cảnh đến với văn chương như một mối nhân duyên đã định sẵn, trải qua bao thăng trầm của cuộc sống, ông gắn mình với văn chương và trở thành nhà văn nổi tiếng Nhà văn Trần Thanh Cảnh đã từng nhận xét về mình: “Tôi như người đa nhân cách nhưng lại đa cảm với văn chương”

Là một dược sĩ, tốt nghiệp Đại học Dược Hà Nội, tuy đến với văn chương khá muộn, nhưng những trang viết của Trần Thanh Cảnh đã nhanh chóng để lại dấu ấn riêng PGS Ngô Văn Giá nhận xét: “Trần Thanh Cảnh vào nghề muộn nhưng chín sớm” [19] Hay nhà văn Nguyễn Huy Thiệp cũng từng nhận xét: “Là một người từng trải và va vấp nhiều, Trần Thanh Cảnh đến với văn chương như một cứu cánh Văn học trước thời kỳ đổi mới luôn chạy theo những cái bất thường, còn văn học sau đó tìm về những cái bình thường, hay cái đạo của đời thường Và Trần Thanh Cảnh là người đã phát hiện ra một trong những cái đạo ấy” [19] Ông là tác giả nổi tiếng của những tập truyện ngắn như “Kỳ nhân làng ngọc”; “Mỹ nhân làng ngọc”; “Cà phê lối cũ” và

gần đây là cuốn tiểu thuyết lịch sử “Đức Thánh Trần”

Đức Thánh Trần là cuốn tiểu thuyết lịch sử được Trần Thanh Cảnh viết

sau khi cho ra đời bốn tập truyện ngắn và được xuất bản vào 12 - 2017 Tiểu

thuyết lịch sử Đức Thánh Trần bao gồm mở chuyện, kết chuyện và 8 chương:

Chương 1 (xuôi dòng Thiên Đức hay Chuyện tình trong bãi dâu xanh); Chương

2 (Uy vũ thần giáo Pháp Lôi hay Những chiến công đầu của võ tướng trẻ); Chương 3 (Lễ hội Mo Nang hay Chốn cung đình chịu duyên đôi lứa); Chương

4 (Lục Đầu Giang anh hùng tụ nghĩa hay Đất Vạn Kiếp dậy hào khí Đông A); Chương 5 (Hưng Đạo Vương mưu tính việc như thần hay Bát Quái Cửu Cung

Đồ sẵn bày chờ đánh giặc); Chương 6 (An Tư - Thoát Hoan mối tình oan nghiệt hay Chuyện của lửa, nước và ống đồng); Chương 7 (Đại chiến Bạch Đằng Giang hay Truyền thuyết về dòng sông đỏ máu tự ngàn xưa); Chương 8 (Hưng Đạo Đại Vương theo sấm về trời), với tổng số 251 trang Qua 251 trang này, ta có thể thấy: Đây là một cuốn tiểu thuyết dạng vừa, thậm chí có thể nói

là cuốn tiểu thuyết nhỏ

Tiểu thuyết lịch sử Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh ngay sau khi

ra đời đã được đông đảo bạn đọc đón nhận Khi nhận xét về cuốn tiểu thuyết đặc biệt ấy, nhà phê bình văn học Nguyễn Hoài Nam đã từng viết “Trần Thanh Cảnh khởi thảo Đức Thánh Trần sau khi đã cho ra mắt độc giả hai tập truyện ngắn mang đậm chất hoa tình, thâm chí là tinh thần “phóng dục” khá đặc trưng cho đất và người Kinh Bắc Cái “nếp” ấy vẫn được ông giữ lại trong cuốn tiểu thuyết lịch sử đầu tay này, qua những trường đoạn viết về ái tình

hừng hực nhựa sống và tràn trề đam mê của những người đàn ông, đàn bà

Việt Nam thế kỷ thứ XIII… ” [2-tr.10] “Tiểu thuyết Đức Thánh Trần được

xem là sự khác biệt hoàn mới lạ với tác phẩm văn học khác viết về Ngài và triều Trần [20]; một tác phẩm thể hiện tư tưởng: “Lịch sử là một thực thể khả biến, luôn vận động không ngừng, do đó, những diễn giải đa dạng, thậm chí là trái ngược nhau, không phải để triệt tiêu nhau, mà là bổ trợ nhau trong việc hình thành một nhận thức mới có thể chấp nhận được” [31]

Có thể nói, tiểu thuyết lịch sử “Đức Thánh Trần” của tác giả Trần Thanh Cảnh là một tác phẩm chứa đựng nhiều yếu tố mới mẻ, hấp dẫn, đã thu hút sự hứng thú của đông đảo độc giả Đây là một tác phẩm được nhà văn xây dựng từ một hình tượng nhân vật lịch sử, tưởng chừng sẽ đi vào lối mòn xưa

cũ của thể loại dã sử cũng như tiểu thuyết lịch sử, nhưng không phải vậy, bằng lối suy tưởng và chất văn đậm tính hiện đại đã làm nên sự mới mẻ và đem lại thành công cho tác phẩm

Tiểu kết chương 1

Nghiên cứu và tìm hiểu về nhân vật Trần Quốc Tuấn từ Đại Việt sử ký

toàn thư (Ngô Sĩ Liên) đến Đức Thánh Trần (Trần Thanh Cảnh) đã giúp cho

độc giả có hiểu biết sâu hơn về nhà sử học Ngô Sĩ Liên và nhà văn Trần

Thanh Cảnh Đồng thời thấy được giá trị to lớn của Đại Việt sử ký toàn thư và

Đức Thánh Trần “Đại Việt sử ký toàn thư là bộ chính sử Việt Nam xưa nhất

còn tồn tại nguyên vẹn đến ngày nay, là di sản vô giá của văn hóa dân tộc Việt Nam, là kho tư liệu phong phú không những cần thiết cho ngành sử học

mà còn giúp ích cho nhiều ngành khoa học xã hội khác nữa và cũng là một bộ

sử có giá trị văn học” [18] Còn tiểu thuyết lịch sử “Đức Thánh Trần” là một tác phẩm chứa đựng nhiều yếu tố mới mẻ, hấp dẫn, đã thu hút sự hứng thú của

đông đảo độc giả Thông qua việc tìm hiểu đề tài đã góp phần hứng thú cho

độc giả tìm hiểu về nhân vật lịch sử - Trần Quốc Tuấn, giúp cho người đọc có cái nhìn đa chiều về nhân vật Ông không chỉ là một nhân vật có “Võ nghiệp lẫy lừng” mà còn có “Tình yêu bất diệt” Tất cả đều được thể hiện một các sâu

sắc qua Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên và Đức Thánh Trần của Trần

Thanh Cảnh

Chương 2 SO SÁNH HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT

TRẦN QUỐC TUẤN TRONG ĐẠI VIỆT SỬ KÝ TOÀN THƯ

VÀ ĐỨC THÁNH TRẦN

2.1 Những điểm tương đồng về hình tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn

trong Đại Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần

Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn là một danh nhân huyền thoại bậc nhất của lịch sử Việt Nam và thế giới trung đại Ở nước nhà, Hưng Đạo Đại Vương được nhân dân sùng kính, suy tôn là Đức Thánh Trần Nhiều tài liệu

đã xếp ngài vào ngôi vị Tứ bất tử Trên thế giới, tháng 2 - 1984, cùng với đại tướng Võ Nguyên Giáp, ngài được vinh danh là một trong mười vị danh tướng kiệt xuất nhất thế giới, được ghi nhận trong cuốn “Tân Bách khoa toàn thư Anh quốc” với sự bình chọn của các nhà khoa học nghiên cứu lịch sử nổi tiếng thế giới ở Hội nghị do Hội Hoàng gia nước Anh tổ chức Tên ngài mãi

là niềm tự hào của Việt Nam Tên ngài khiến thế giới biết đến lịch sử Việt Nam có truyền thống yêu nước, anh hùng, bất khuất

Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn (1228 - 1300) Ông là một danh tướng nổi tiếng thời nhà Trần nói riêng cũng như trong lịch sử Việt Nam nói chung Khi khắc họa hình tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn đã có rất nhiều cách viết, cách nhìn nhận khác nhau Nhưng dù tiếp nhận nhân vật ở phương diện nào đi chăng nữa thì các tác phẩm đều có những điểm chung tương ứng,

điều này được thể hiện rất rõ trong Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên và

Đức Thánh Trần của Trần Thanh Cảnh Điểm tương đồng về hình tượng nhân

vật Trần Quốc Tuấn trong Đại Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần được

khắc họa rõ nét ở hai phương diên: Trần Quốc Tuấn - một vĩ nhân lịch sử và Trần Quốc Tuấn - một con người đời tư

2.1.1 Trần Quốc Tuấn - Vĩ nhân lịch sử

Đức Thánh Trần là tên gọi suy tôn đầy thành kính của dân tộc Việt

Nam dành cho Trần Quốc Tuấn - một anh hùng, vĩ nhân lịch sử của đất nước

Sở dĩ lại có sự khẳng định đầy tự hào trên là bởi cả hai tác phẩm Đại

Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần đều tái hiện được những chi tiết, hình

ảnh mang màu sắc “thần thánh” vĩ nhân của Hưng Đạo Vương Trần Quốc

Tuấn với những tình tiết “thót tim” khiến cho người đọc phải “nín thở” đợi chờ

Ngay từ đoạn mở đầu trong Đại Việt sử ký toàn thư khi khắc họa về

hình tượng nhân vật Trần Quốc Tuấn đã viết: “Tháng 6, ngày 24, sao sa”

“Sao sa” là một điềm báo về sự ra đi vĩ đại của vĩ nhân Trần Quốc Tuấn vào

“mùa thu, tháng 8, ngày 20, Hưng Đạo Đại Vương mất ở nhà riêng ở vạn kiếp” [4-tr.330] Sự ra đi ấy đã để lại bao thương tiếc trong lòng dân đất Việt Cùng nhấn mạnh về sự ra đi của một vĩ nhân, chỉ bằng tám chữ được thể hiện ngay ở tiêu đề “Hưng Đạo Đại Vương theo sấm về trời” nhà văn Trần Thanh Cảnh cũng đã tái hiện một cách sắc nét sự ra đi thần thánh của Người Đó là

một cái chết mang tầm vóc lớn lao vĩ đại Trong Đức Thánh Trần có viết

“Trúc Lâm Đại Sĩ xuất sơn từ trên núi Yên Tử xuống làm lễ tiễn Ngài về trời, bấm độn nói: “Đúng bảy ngày bảy đêm Ngọc Hoàng Thượng đế sẽ sai Bạch Long xuống đón Ngài” Đến đầu giờ Tý đêm 30 tháng Tám Thốt nhiên trong đêm đen, có một tiếng nổ vang trời, một tia sét sáng lòa đánh xuống thẳng giữa Lục Đầu Giang Một cơn mưa như trút nước sầm sập đổ xuống vùng Vạn Kiếp Nước từ Lục Đầu Giang tự dưng vụt dâng cao tràn bờ Gió rít lên như có tiếng của thiên binh vạn mã chạy Trong ánh chớp liên hồi sáng rực trời, người ta nhìn thấy một con rồng trắng loa cuộn mình từ vườn An Lạc bay vút lên trời cao Khoảng hai canh giờ sau, mưa tạnh gió ngừng, nước Lục Đầu Giang lại rút xuống mép sông yên ả Mọi người đốt đuốc ra soi thì thấy tro xác cùng cả vườn An Lạc đã biến mất Không còn mảy may dấu tích

gì Chỉ có mùi thơm ngào ngạt vẫn bao trùm cả đất trời sông nước Quốc Công Tiết Chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, người đã hiển thánh

về trời” [2-tr.247]

Cùng “nhìn” lại một vĩ nhân lịch sử của đất nước, chúng ta không thể nào quên những chiến công hiển hách của vị anh hùng dân tộc thiên tài đã lãnh đạo quân dân Đại Việt ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông vang dội

“Sự nghiệp, tài năng và hơn hết là nhân cách lớn lao, kì vĩ của Người đã để lại trong lòng người dân muôn đời lòng biết ơn sâu sắc và Người đã hóa Thánh trong tâm thức dân gian trong niềm ngưỡng vọng về một nhân vật lịch sử kết tinh cả truyền thống tinh hoa của văn hóa nước Việt” [21] Những chiến công

vang dội của Hưng Đạo Vương đã hội tụ tất cả những phẩm chất lớn lao, sánh

ngang tầm vóc vũ trụ

Trần Quốc Tuấn được người đời biết đến là một nhân vật lịch sử “văn

võ song toàn” Ông là con trai của Yên Sinh Vương Trần Liễu, ngay từ lúc mới sinh ra, Ngài đã được thiên đoán là một vĩ nhân Điều này cũng được tái

hiện trong Đại Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần Đại Việt sử ký toàn

thư viết: “Quốc Tuấn là con của Yên Sinh Vương, lúc mới sinh ra, có người

thầy tướng trông thấy bảo rằng: Người này ngày sau có thể giúp nước cứu đời Đến khi lớn lên, dung mạo khôi ngô, thông minh hơn người, xem khắp các sách, có tài văn võ” [4-tr.331] Và thêm một lần nữa, Trần Thanh Cảnh đã tô đậm hơn lời tiên tri ấy bằng câu nói chắc nịch, mang tính chất khẳng định:

“Khi Vương sinh ra, ông thày tướng nổi tiếng nhất Đại Việt nhìn thấy đã nói: Người này sau có thể cứu nước giúp đời” [2-tr.196] Dường như mọi thứ đã có

sự sắp đặt từ trước, khi mới sinh ra Ngài sinh ra đã mang trong mình trọng trách lớn lao Trần Quốc Tuấn xứng đáng được mệnh danh là một “thiên tướng”, là “người nhà trời phái xuống” để thực hiện sứ mệnh bảo quốc an dân cho vương triều Trần và cho bờ cõi Đại Việt Bằng những dẫn chứng cụ thể, sinh động, hấp dẫn cả hai tác phẩm đã làm nổi bật lên tài năng, trí tuệ siêu

phàm của Ngài

Thứ nhất, xét những cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, theo các sử liệu khác nhau, tổng cộng ba lần tấn công Đại Việt, Nguyên Mông đã mang khoảng 65 vạn đến một triệu quân sang xâm chiếm nước Đại Việt ta Vào đầu thế kỉ XIII, trên đất nước Mông Cổ ngày nay đã hình thành một quốc gia quân sự độc tài của ngư dân du mục, chúng thành thạo cưỡi ngựa, bắn cung và quen sống du mục trên những thảo nguyên rộng lớn Với lực lượng quân sự hết sức hùng mạnh dựa trên đạo “kị binh thiện chiến” các vua chúa Mông Cổ đã lao vào cuộc chiến tranh chinh phục khủng khiếp, cùng cách đánh ào ạt “đánh đâu thắng đó” đã chinh phục hết quốc gia này đến quốc gia khác, cả Châu Á và Châu Âu đã bao trùm bóng đen xâm lược của Mông Cổ

và nước Đại Việt cũng không nằm ngoài bối cảnh chung đó

Trong những trang sử vẻ vang chống giặc ngoại xâm, thời Trần là một trong những thời đại tiêu biểu cho tinh thần yêu nước chống giặc xâm lăng

của dân tộc ta Trong sự nghiệp hiển hách của nhà Trần thì Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn là cái tên đã được in dấu trong những chiến công vang dội

mà người đời ai cũng được biết đến Chúng ta có thể thấy: Nếu như Lý Thường Kiệt là linh hồn của cuộc kháng chiến chống quân Tống kiên cường thời nhà Lý thì Trần Hưng Đạo xứng đáng là trụ cột của triều đình nhà Trần trong ba cuộc kháng chiến thần thánh chống quân Nguyên Mông hung bạo và tàn ác Mọi kế sách, chiến lược, từng đường đi nước bước đánh giặc được Trần Quốc Tuấn “mưu tính việc như thần” Đặc biệt, trong cuộc kháng chiến

chống quân Mông Nguyên lần thứ ba, cả Đại Việt sử ký toàn thư và Đức

Thánh Trần đã lột tả chi tiết tài năng đánh giặc của Người - nhà quân sự tài ba

mưu trí hơn người Trong Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Tháng 3, vua nhà

Nguyên sắc cho thượng thư sảnh là Áo Lỗ Xích, bình chương sự là Ô Mã Nhi, đại tướng là Trương Văn Hổ điều động 50 vạn quân, sai miền Hồ Quảng làm 300 chiếc thuyền đi biển, hẹn đến tháng 8 họp cả ở Khâm Châu, Liêm Châu và sai đem quân ba hành sảnh là Giang Chiết, Hồ Quảng và Giang Tây xâm lấn phương Nam, mượn cớ đưa người đầu hàng và Trần Ích Tắc về nước lập làm An Nam quốc vương Mùa hạ, tháng 6, sai các vương hầu tôn thất đều

mộ binh và thống lãnh quân thuộc hạ của mình Vua hỏi Hưng Đạo Vương Quốc Tuấn: Thế giặc năm nay thế nào? Quốc Tuấn trả lời: Nước ta thái bình lâu ngày, dân không biết việc binh, cho nên năm trước quân Nguyên xâm lấn, hoặc có người đầu hàng trốn tránh Nhờ được uy linh của tổ tông và thần võ của bệ hạ đã quét sạch được rợ Hồ Nay nếu nó lại sang thì quân ta sẽ quen việc đánh dẹp mà quân họ thì ngại về đi xa, vả lại họ đã cạch về sự thất bại của Hằng và Quán, không có lòng chiến đấu nữa Cứ ý thần xem thì tất đánh tan được” [4-tr.311] Hay vào “Ngày 14, Trịnh Xiển tâu về việc thái tử nhà Nguyên là A Đài đánh vào của ải Phú Lương.Vua hỏi Hưng Đạo Vương rằng: Giặc đến làm thế nào? Hưng Đạo trả lời: Năm nay giặc đến dễ đánh” [4-tr.312] Trong lần chinh chiến chống quân Mông Nguyên, sự kiện được nhắc đến nhiều nhất đó là chiến tích vĩ đại của Hưng Đạo Vương trên sông Bạch Đằng

“Đây là trận đánh nổi bật nhất trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ ba, mang tính chất khẳng định cũng là lần cuối cùng quân Nguyên Mông xâm lược Đại Việt Thủy quân Nguyên vốn không biết về chu trình thủy triều của sông Trước ngày diễn ra trận đánh quyết định này, Hưng

Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đã đoán tuyến đường tháo chạy của địch,

“Vương đã đóng cọc ở sông Bạch Đằng, phủ cỏ lên trên Ngày hôm ấy nhân lúc nước triều lên, Hưng Đạo cho quân khiêu chiến, rồi giả cách thua, quân giặc đuổi theo, quân ta cố sức đánh lại Nước triều xuống, thuyền của giặc bị vướng cọc Nguyên Khoái đem quân Thánh dực nghĩa dũng đánh nhau với giặc, bắt được bình chương là Áo Lỗ Xích Hai vua đem quân tiếp đến, tung quân đánh hăng, quân Nguyên chết đuối không xiết kể, nước sông đến nỗi đỏ

ngầu” [4-tr.314]

Cũng làm nổi bật những sự kiện thể hiện tài năng quân sự thiên tài của

viên tướng Đại Việt - Trần Quốc Tuấn, trong tiểu thuyết lịch sử Đức Thánh

Trần cũng đã viết: “Mọi tin tức về việc chuẩn bị đánh đại việt của triều đình

nhà Nguyên đều được những người đưa tin của ta báo về cho Hưng Đạo Vương Nghe Vương bẩm báo tình hình bên kia biên giới, Quan Gia Trần Nhân Tông hỏi: “Theo Quốc Công thì thế giặc năm nay thế nào? “Dạ bẩm, năm trước nước ta thái bình lâu ngày, dân không biết việc binh Cho nên khi quân Nguyên vào cướp, thì có kẻ đầu hàng trốn chạy Nhờ uy linh của tổ tông

và thần võ của bệ hạ, nên đã quét sạch được bụi Hồ Nay nếu nó lại sang thì quân dân ta đã quen việc chiến trận, mà quân nó thì phải đi xa Vả lại chúng còn nơm nớp cái thất bại của Hằng, Quán không còn chí chiến đấu Theo như thần thấy thì phá được chúng là điều chắc chắn” [2-tr.207] Đến “ngày 14 tháng Mười một năm Trùng Hưng thứ 3 (1287) Thoát Hoan dẫn đại quân vượt qua biên giới vào nước Nam ta Nghe các quan tâu lên, nhà vua trẻ Trần Nhân Tông quay sang hỏi Quốc Công Tiết Chế: “Bọn giặc Nguyên đã xâm phạm nước ta, tình hình thế này Quốc Công định liệu thế nào? Quốc Công vuốt râu mỉm cười nói với Quan Gia: “Tâu bệ hạ, thần đã định liệu mọi việc xong xuôi Năm nay đánh giặc nhàn Xin bệ hạ cứ ở lại kinh thành Thăng Long động viên tướng sĩ đánh giặc, xa giá không phải đi đâu hết Thần sẽ cho chúng nó biết thế nào là rồng lửa Thăng Long” [2-tr.212-213] Bằng vốn sống tinh thường, am hiểu thế trận của Trần Quốc Tuấn “thiên thời địa lợi”, Ngài

đã bày ra “trùng vi thạch trận” vây hãm quân thù Trận chiến trên sông Bạch Đằng cũng được Trần Thanh Cảnh tái hiện một cách hấp dẫn và cụ thể:

“Vương cùng với Trần Khánh Dư, Quốc Nghiễn, Quốc Tảng, Quốc Uất và

các bộ tướng bày trận tại cửa sông Bạch Đằng Hàng nghìn trụ cọc lim được vót nhọn, bịt sắt, bí mật đóng xuống lòng sông ban đêm Những trụ cọc này được cắm sao cho khi nước thủy triều rút xuống thì tàu bè không thể qua được Từ Vạn Kiếp xuôi ra bể có nhiều cửa sông lớn Bạch Đằng, Sông Kênh, sông Rút, sông Thái và sông Tranh Trên các sông khác, Vương cho bố trí quân thủy của Trần Khánh Dư và Trần Quốc Tảng trấn giữ, quyết không cho thuyền quân Nguyên đi qua đường đó, chỉ chừa một lối ra bể là sông Bạch Đằng Nơi đó chiến địa quân ta bày sẵn đợi bãi cọc dưới sông và bên bờ tả có Ghềnh Cốc, bờ hữu có dãy núi đá vôi Tràng Kênh, binh sĩ của ta đã phục sẵn” [2-tr.221] Trận chiến diễn ra ác liệt và hoàn toàn nằm trong kế sách đánh giặc của Hưng Đạo Vương “Trận chiến kéo dài từ giờ Mão đến giờ Dậu mới kết thúc Cả đoàn thuyền ba trăm chiếc cái thì va cọc chìm nghỉm, cái bị hỏa pháo thiêu chụi, rồi số khác bị quân ta đánh chết Hơn mười vạn quân Nguyên không sống sót tên nào: số bị bắt, số đầu hàng, số bị chém, chết đuối nhiều vô

kể Chiều ấy, khúc sông Bạch Đằng chỗ Ghềnh Cốc bị nghẽn Nước sông biến thành màu đỏ bầm Xác người xác thuyền, giáo mác ngổn ngang, kéo dài chất đống Dòng nước bị ứ lại tràn lên bờ, tưởng như sông Bạch Đằng mất dòng

thủa ấy” [2-tr.228-229]

Như vậy, bằng những dẫn chứng cụ thể trong các cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên vang dội, dưới dự lãnh đạo Trần Quốc Tuấn, cả Ngô Sĩ Liên và Trần Thanh Cảnh đã cho chúng ta thấy được tài năng thiên bẩm cùng trí tuệ siêu phàm đã xây dựng nên một vĩ nhân lịch sử để người đời ngưỡng vọng tự hào Quân giặc Nguyên Mông với sức mạnh của vó ngựa thảo nguyên, “chúng đi đến đâu, cỏ không mọc được tới đó” Chúng chưa chịu thua một nước nào trừ Xiêm nhờ chính sách cầu hòa khôn khéo thì nay

đã có Đại Việt khiến cho chúng phải khiếp sợ

Thứ hai, ai cũng biết về Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, vị tướng lừng danh lịch sử trên toàn thế giới với ba lần đánh bại quân xâm lược Nguyên Mông hung bạo và tàn ác Đó là tài năng chiến lược của Ngài nơi thao trường, chiến trận Bên cạnh đó, Trần Quốc Tuấn còn được tô đậm bởi tấm lòng vị tha, khiêm nhường, cho thấy Ngài không chỉ là bậc “đại quân tử”

mà còn như một vị phật sống được nhà trời ban xuống giúp nước cứu đời Đó

là khi Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn gạt bỏ những hiềm khích riêng tư, mâu thuẫn hoàng tộc, một lòng tận trung với non sông đất nước Điều này đã

được thể hiện rất rõ trong Đại Việt sử ký toàn thư và Đức Thánh Trần

Tương truyền, “Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn là con trai của Khâm minh Đại vương Trần Liễu Chú ruột của Trần Quốc Tuấn chính là vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh) Sinh ra đã mang dòng máu hoàng gia nhưng hoàn cảnh gia đình lúc bấy giờ vô cùng phức tạp Thái sư khai quốc nhà Trần, Trần Thủ Độ vô cùng lo lắng khi vua Trần Thái Tông lên ngôi đã lâu mà chưa

có con Vì vậy, Trần Thủ Độ đã ép Trần Liễu phải “nhường” vợ lại cho em trai, khi ấy Thuận Thiên Công chúa (vợ của Trần Liễu) đang mang thai Quá tức giận, Trần Liễu đã tập hợp quân chống lại nhưng không thành, nhưng vẫn được sống vì vua Thái Nhân Tông thương anh, tha tội chết Cũng chính từ đó

mà Trần Liễu không nguôi hậm hực, không phục cho nên đi khắp nơi tìm thầy giỏi, người tài dạy võ công, lễ giáo, văn chương với mong muốn Trần Quốc Tuấn sau này sẽ thành người thập toàn thập mỹ, văn võ song toàn, có đầy đủ

phẩm chất để trả thù cho cha” [22] Trong Đại Việt sử ký toàn thư viết: “Yên

Sinh Vương với Chiêu Lăng vốn không ưa nhau, mang lòng hậm hực, tìm khắp những người tài nghệ để dạy Quốc Tuấn Khi Yên Sinh Vương sắp mất, cầm tay Quốc Tuấn và giối giăng rằng: Mày không vì cha lấy được thiên hạ thì cha chết không nhắm mắt Quốc Tuấn để bụng thôi, nhưng không cho thế

là phải” [4-tr.331] Có thể thấy đây là chuyện khó giải quyết một cách phân minh, chính trực Bởi đó là nỗi bất hòa giữa thân phụ của Ngài là An Sinh Vương Trần Liễu với vua Trần Thái Tông (nói một cách khách quan thì đây

là lỗi do Trần Thủ Độ gây ra) Mâu thuẫn giằng xé giữa một bên là “hiếu”, một bên là “trung” giải quyết thế nào cho vẹn đôi đường Tuy nhiên, bằng sự nhạy bén của tri lương cho nên trước lười trăng trối của cha mình “Trần Quốc Tuấn để bụng, nhưng không cho là phải” và “đến khi nước lung lay, quyền bính quân quốc ở tay mình, Quốc Tuấn đem lời cha dặn nói với gia nô là Giã Tượng, Yết Kiêu Hai người gia nô can rằng: Làm kế ấy tuy được phú quý một lúc mà để lại tiếng xấu nghìn năm Nay Đại vương há chẳng phú quý hay sao! Chúng tôi thề xin chết già làm gia nô, chứ không muốn làm quan mà duyệt làm thầy mà thôi Quốc Tuấn cảm phục đến khóc rồi khen ngợi mãi Một hôm Quốc Tuấn giả cách hỏi con là Hưng Võ Vương rằng: Người xưa có

được thiên hạ để truyền cho con cháu, mày nghĩ thế nào? Hưng Võ Vương trả lời: Nếu là họ khác cũng còn không nên, huống chi là cùng một họ Quốc Tuấn khen ngầm là phải Lại một hôm Quốc Tuấn đem câu hỏi ấy hỏi con thứ

là Hưng Nhượng Vương Quốc Tảng Quốc Tảng nói: Tống Thái Tổ là một ông lão làm ruộng mà thừa thì dấy vận được có thiên hạ Quốc Tuấn rút gươm

kể tội rằng: Kẻ làm tôi phản loạn là do ở đứa con bất hiếu, ý muốn giết Quốc Tảng Hưng Võ Vương nghe tin ấy vội vàng chạy đến khóc xin lỗi hộ, Quốc Tuấn mới tha Đến đây Quốc Tuấn bảo Hưng Võ Vương rằng: Sau khi ta chết,

đậy nắp quan tài đã rồi mới cho Quốc Tảng vào” [4-tr.331]

Trong Đức Thánh Trần viết: “Khi vào đến đền thờ cha mà dân Bãi Soi

đã lập từ lúc An Sinh Vương còn sống, bỗng Quốc Tuấn thấy như hiển hiện lại gương mặt cha mình lúc sắp lâm chung Quốc Tuấn thấy lòng mình rưng rưng Dân là đây, nước cũng là đây Cầm quân xông ra trận tiền, chém đầu giặc lập công trở về, được nhìn xóm làng sung túc, nhân gian vui vầy, chàng thấy lòng mình dâng lên một niềm vui khó tả Chí làm trai được thỏa Đạo quân thần được trọn Ơn vua nợ nước với chàng dường như đã xong Nhưng còn với cha… Đôi mắt của Trần Quốc Tuấn khi đang hành lễ trước linh vị của Đức ông An Sinh Vương bỗng ứa ra hai giọt nước mắt nóng ấm Mắt chàng nhòa đi Cha ơi! Chàng thầm khấn trong lòng Dân là đây, nước là đây Cha bảo con lấy lại nước là có ý tứ gì Người chẳng phải đã có dân, có nước đây rồi sao?… [2-tr.33-34] Qua sự kiện này, ta thấy Trần Quốc Tuấn là một con người vị tha, anh minh, chính trực Đã rất nhiều lần cả hai tác giả đã đặt nhân vật của mình vào trong những mối ưu tư về lời di ngôn của thân phụ - An Sinh Vương Trần Liễu Nhưng Trần Quốc Tuấn vượt lên trên sự ích kỉ của bản thân mà đặt lợi ích của quốc gia dân tộc lên hàng đầu

Hay, khi đứng trước trận chiến lớn với quân Nguyên Mông, chính

Quốc Tuấn chủ động xóa tan mối nghi ngại với Trần Quang Khải Đại Việt sử

ký toàn thư viết: “Quang Khải và Quốc Tuấn hai người vốn không ưa nhau

Có một hôm Quốc Tuấn từ vạn kiếp đến Quang Khải xuống thuyền đánh cờ chơi suốt ngày mới về Lại tính Quang Khải lười tắm gội, Quốc Tuấn thì thích xông tắm, từng nói đùa với Quang Khải rằng: Thân cáu bẩn, xin tắm giùm Quốc Tuấn mới cởi áo Quang Khải ra, lấy nước thơm để tắm và nói: Hôm nay

được tắm cho thượng tướng Quang Khải cũng nói: Hôm nay được quốc công tắm cho Từ đấy hai người vui chơi với nhau, tình thân càng mặn” [4-tr.324] Trần Quốc Tuấn vốn là Quốc Công Tiết Chế của nhà Trần, giữ một vị trí không hề thua kém với Trần Quang Khải, nhưng vì dân vì nước Trần Quốc Tuấn vẫn chủ động làm hòa với Trần Quang Khải cho thấy Trần Quốc Tuấn

vị tha đến nhường nào Vốn là người “chí công vô tư” biết gạt đi thù nhà để chung tay lo nghiệp nước, điều này càng tô đậm cho nhân cách cao cả của Người Trần Quốc Tuấn xứng đáng là vĩ nhân của dân tộc và thế giới Song

hành cùng Đại Việt sử ký toàn thư, Đức Thánh Trần cũng khắc họa một cách

đầy đủ, chi tiết: “Chả mấy khi huynh đệ ta có một buổi nhàn tản thế này Ta

đã sai người nấu nước lá thơm Ta muốn tự tay dội nước tắm cho đệ để bao nhiêu bụi bặm trôi ra bể cho mát mẻ” Thái Sư cười vang thuyền chắp tay:

“Đệ đội ơn huynh!” Đệ chắc là người duy nhất của dòng họ nhà ta được huynh ban cho đặc ân này Cung kính không bằng tuân lệnh Đệ xin vâng” Trong họ theo vai vế thì Trần Quốc Tuấn là anh, Trần Quang Khải là em Kể

từ ngày xảy ra vụ An Sinh Vương dấy quân làm loạn trên sông Cái rồi bị dẹp, mặc dù anh em trong nhà đã gạt bỏ đi hiềm khích, Đức Thái Tông vẫn yêu quý thương xót anh mình như xưa Và sau này ông cũng dành cho Trần Quốc Tuấn mọi đặc ân, không chỉ vì Quốc Tuấn tài năng hơn người mà sâu xa, trong đó có cả một thứ tình gần như là muốn bù đắp cho sự thiệt thòi của người anh Trong họ nội tộc Đông A, ai cũng hiểu cái mối tình thâm ruột thịt luôn cao hơn tất thảy mọi thứ ngôi vị Thế nhưng dân gian thì thật khó che miệng cả người tốt lẫn người xấu, người hiểu chuyện lẫn người không hiểu chuyện Vẫn cứ râm ran những tiếng đồn về mối bất hòa giữa hai ngành trưởng thứ trong họ… Nhưng dân gian đâu có hiểu hết lòng người trượng nghĩa, âu cũng là lẽ thường tình Kẻ tiểu nhân đâu thấu lòng quân tử mà người quân tử thì đâu phải là kẻ lúc nào cũng giãi lòng mình ra cho thiên hạ biết Người quân tử chỉ có thể giãi lòng với tri âm tri kỷ, nếu không chỉ có trời xanh chứng giám cho lòng họ mà thôi Hôm ấy, trên thuyền tướng, Quốc Công nấu nước lá thơm tự tay dội tắm rửa cho thái sư Bụi trần ghét bỏ theo nước trôi xuôi Hiềm khích trưởng thứ nhà Trần đã tan vào dĩ vãng Tất cả chỉ còn là giang sơn xã tắc” [2-tr.134-136] Nói như vậy để thấy, “với tiểu thuyết

Đức Thánh Trần, nhà văn Trần Thành Cảnh dường như không băn khoăn tra