Vụ việc được đưa tới UBND xã E... Bên cạiih đó.[r]
Trang 1GS.TS LÊ HỒNG HẠNH ■ TS vù THU HẠNH (Chủ biên)
BINH LUẬN KHOA HQC
VÀ ĐỊNH HƯỚNG GlẢl QUYẾT MỘT SỐ VỤ TRANH CHÂP MÔI TRƯỜNG ĐIỂN HÌNH
N H À X U Ấ T B Ả N T ư P H Á P
H À N Ộ I - 2 010
Trang 2C H Ủ B I Ê N
1 GS TS Lê Hồng H ạnh - Viện trưởng Viện Khon học
pháp lý, Bộ Tư pháp
2 TS V ũ T h u H ạnh - Phó chủ nhiệm Khoa Pháp hiột
kinh tế, Trường đại học Luật Hà Nội
T Ậ P T H Ể T Á C G I Ả
3 TS Nguyễn V ă n Phưdng - Trưởng bộ môn Luật niôi trường, Trường đại học Lu ật Hà Nội.
4 TS V ũ T h ị Duyên Thủy - Phó trưởng bộ môn Lu ật
môi trường, Trường đại học Luật Hà Nội
5 ThS Lưu Ngọc Tô" Tâm - Giảng viên bộ môn ]j\iật môi trưòng, Trvíờng đại học Luật Hà Nội.
6 ThS Đặng Hoàng Sớn - Giảng viên bộ môn Luật niôi trường, Trưòng đại học Luật Hà Nội.
Trang 3CÁC TỪ V IỂT T Ắ T
lỉVMT
DTM
DMC
TNHH
Bảo vệ môi trường Đánh giá tác động môi trường Đánh giá môi trường chiến lược Trách nhiôm hữu han
TNMT Tài nguyên và Môi trường
ƯBND TP.HCM Uỷ ban nhân dân thành phô" Hồ Chí Minh 13TNMT
TCMT
Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy chuẩn kỹ th u ật môi trường
Trang 5LỜI NÓI ĐẨU Cùng với quá trình phát triến kinh tế - xã hội, điều kiện sông của con ngưòi đang ngày càng đưỢc cải thiện Song hành vối quá trình đó, nhu cầu hưởng thụ chất lượng môi trường sông, nhu cẩu khai thác tài nguyên thiên nhiên chỏng lại những giá trị hữu hạn của chúng cũng gia tăng
n h an h chóng Thực tế đó làm nảy sinh ngày một nhiều hơn
tr a n h châp giữa các tô chức, cá nhân trong xã hội để giành được nhiều nhất những giá trị vô"n có của môi trường
Tran h chấp môi trường là một dạng xung đột xã hội liên quan đến hoạt động quản lý, sử dụng tài nguyên và B V M T
So vối các nước trên thế giới và trong khu vực, các tranh
cliấp môi trường ở Việt Nam xuát hiện muộn hơn, song đang
gia tăng một cách nhanh chóng cùng với sự phát triển kinh
tó và những cải thiện trong nhận thức về BVMT của cộng
đồng dân cư Trong bôi cảnh đó, việc giải quyết một cách
nhanh chóng, kịp thòi các tranh châp môi trường nảy sinh
đưực đặt ra như một yêu cầu bức thiết Tuy vậy, hệ thông các quy phạm pháp luật hiện hành về vấn đề này ở Việt Nam lại còn khá nhiều tồn tại nên đã gây không ít khó khăn cho các
C(í quan giải quyết tranh chấp, làm phương hại đến quyền và l(fi ích hỢp pháp vể môi trường của các tổ chức, cá nhân, ảnh hưting không lôi dếii trộL lự xã hội trong thòi gian quạ
Với mong muôn góp thêm những cách nhìn đa diện về các tr a n h chấp môi trường đã và sẽ nảy sinh ở Việt Nam, từ
dó đi đến những đánh giá khoa học và những giải pháp cho
Trang 6việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực này, tạ p thể tác giả đã dày công nghiên cứu và trân trọng giối thiệu đến độc giả cuôri sách: ‘'Binh luận khoa học và định hướng giải quyết một sô' vụ tranh chấp môi trường điển hình".
Cuôn sách đã xây dựng các tình huông giả định trêii cơ
sở tống hỢp những thông tin về một sô" vụ tranh chấ]) môi trường điển hình và thực tiễn giải quyết các tran h chấp dó
ở Việt Nam trong thời gian qua Cuôn sách sẽ mở ra cơ hội cho việc tiếp cận với những bình luận nhiều chiều về nhủng vấn đề nảy sinh xung quanh các tranh chấp môi trường, về thực tiễn giải quyết tranh châp để đi đến những giải phap làm hạn chế các tranh chấp nảy sinh cũng như tìm ra một phương thức giải quyết tranh chấp một cách hỢp lý nhất Ngoài ra, cuôn sách còn cung câ"p hai nội dung qvian trọng khác: Một là, một sô" kinh nghiệm quốc tê về giải
quyết tranh chấp môi trường và khả năng, điều kiện vận dụng tại Việt Nam; Hai là, một sô văn bản quy phạm pháp luật hiện hành có nội dung liên quan trực tiếp đôn giải quyết tran h chấp môi trường
Đây là một lĩnh vực khá mới mẻ, hiện đang có nhiều cách tiếp cận và quan điểm khác nhau Lần đầu tiên ra mắt bạn đọc, chắc chắn cuôn sách không thô trán h khỏi một B ố thiếu sót Tập thể tác giả và Nhà xuất bản Tư pháp rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc đê lần xuât bản sau cuôn sách dưỢc hoàn chỉnh hơn
Hà Nội, tháng 8/2010
N H À X U Ấ T B Ả N T ư P H Á P
8
Trang 7Phần I
VỀ TRANH CHẤP MÔI TRƯỜNG TẠI VIỆT NAM
Trang 9N h ó m I
T R A N H C H Ấ P Đ Ò I B ồ l T H ự Ờ N G T H I Ệ T H Ạ I
D O H À N H V I L À M ò N H I Ế M / S Ư Y t h o á i
M Ô I T R Ư Ờ N G G Â Y N Ê N
TÌN H H U Ố N G TH Ứ N H Ấ T
I MÔ TẢ TÌNH HUỐNG
Hoa Hạ là Công ty TNHH"’ do ông Trần Văn Ban làm Giám đôc, có chức năng sản xuất phân hoá học với công suíít lõ.000 tấn sản phẩm/năm và sản xuất thuôc bảo vệ tliực vật công suât 1.000 tấn sản phâm/năm Vào khoảng cưôl tháng 3/2010, mâu thuẫn dã nảy sinh từ việc Công ty
đô nguyên vật liệu tràn sang phần đất vườn liền kề của gia đinh ông Lâm c ả n h Can làm chết 400 cây siía giôVig (giá trị thiệt hại khoảng õ.000.000 đồng) Trong lúc lời qua tiêng lại, do bị công nhân của Công ty có lời lẽ lăng mạ, ông Lâm Cảnh Can đã đập vỡ toàn bộ sô nguyên vật liệu đó (trị giá khoảng 10.000.000 đồng) Xà beng của ông Can đâm phải đường ông dẫn nước thải (bằng nhựa cứng) của Phân xườiig sản xUcất phân hoá chất của công ty Hoa Hạ chạy dọc ran h giới của Công ty này và nhà ông Đây là đường ông
dân nước dón khu xủ lý nước thai Lập trung của Công ty
dược chôn nửa chìm nửa nổi và nằm dưới đông nguyên vật
Tôn ngưòi và công Lv trong tình huông này đều là giả dịnh, không
ám chỉ những người và công tv có cùng tên.
Trang 10liệu để tràn qua vưòn ông Can Nước thải từ ông dẫn bị Jập
vỡ đã chảy qua vườn rau và ao nuôi ba ba của gia đình liồn
kề là ông Trần Đức Đàn Cũng trong đêm đó, ông dẫn nước thải còn lại của Phân xưởng sản xuất thuôc bảo vệ thực vật của Công ty Hoa Hạ cũng bị vỡ Nvíớc thải của hai pliân xưởng đã hoà trộn và tiếp tục chảy qua vườn rau và ao nuôi
ba ba của ông Trần Đức Đàn Nước thải chưa qua xử lý l<àm
ô nhiễm nghiêm trọng ngiiồn nước và làm chôt toàn bộ sô ba
ba của ông Trần Đức Đàn Tông thiệt hại ước tính khoáng 350.000.000 đồng (gồm 250.000.000 đồng do ba ba cliết, 50.000.000 để khắc phục, cải tạo lại ao nuôi ba ba, 15.000.000 đồng do vatòn rau bị hỏng Thiệt hại do phải cải tạo lại đất ciê
có thế trồng rau ước tính khoảng 35.000.000 đồng), ồ n g Trổn Đức Đàn yêu cầu ông Trần Văn Ban bồi thường những tlúệt hại trên, song ông Trần Văn Ban từ chối vì cho rằng Công ty của ông không phải là ngiíòi gây nên thiệt h<ại cho ông Trấn Đức Đàn Vụ việc được đưa tới UBND xã E Vì thấy tính chất phức tạp nên UBND xã đã chuyển vụ việc lên UBND tỉnh H
đoàn thanh tra đế xác minh vụ việc trên Đoàn thanh tra dã lập biên bản xác định các dấu hiệvi vi phạm saii:
- Công ty THHPI Hoa Hạ đã đố vật liệu không đúng chỗ, gây cảii trỏ cho việc sử dụng dấl của ông' Lâm c ả n h
Can và gây thiệt hại về tài sản của ông Lâm c ả n h Can
- Ông Lâm c ả n h Can chỉ đâm thủng ông dẫn nước thái
của Phân xưởng sản xuất phân hóa học, còn đường ống (lẫn
Bình luận khoa học và định hưímg ịỊÌái quyẽt một số vụ tranh ch ip
12
Trang 11nước thải của Phân xưởng sản xnáì thuôc bảo vệ thực vật ti.ỉ vỡ do Công ty đã tận dụng đưòng ông cũ, không đảm bảo
an toàn Đồng thời, qua đo đạc kiỏm tra chât lượng nước tliải, đoàn thanh tra phát hiện rằng Công ty Hoa Hạ đã vi
phạm các quy định vê xả nước thai Nước thải có chứa một
sổ hoá chât độc hại như Amoni, Klorua, Asen, Fenol,
photpho Hàm lượng các chât gây ô nhiễm khác vượt 3 đến
4 lầii Quy chuẩn kỹ thuật cho phép, lưu lượng xả thải 2.000mVngày Lượng nước thái này dã làm ô nhiễm nặng
bãi đất trông phía sau khu xử lý nước thải tập trung"’.
II BÌNH LUẬN KHOA HỌC VÀ ĐỊNH HƯỚNG GIẢI QUYẾT
VỤ VIỆC
1 Các vấn đề pháp lý phát sinh từ vụ việc và căn cứ xử lý Dạng tran h chấp nàv được xem phổ biến nhất trong
lĩnli vực môi trường - Tranh chấp liên quan đên trách
nhiệm bồi thưòng thiệt hại do làm ô nhiễm/suy thoái môi trưòiig Từ phương diện lý luận, có thể nhận biết tranh
châ’p qua một sô dấu hiệu cơ bản sau:
Một là, tran h chấp phát sinh từ hành vi vi phạm pháp
luật môi trường của cá nhân, pháị) nhân hoặc các chủ thê
( 1 ) Xom X â y d ự n g và giải quyết các tỉnh hunng tổng hỢp ưề xử lý vi
p h ạ m p h á p luật môi trường và giải quyê'f tranh chấp môi trường
B:'ii t ạp lỏn học kì T r a n Vá n Chính (JT 30 y\.
Trang 12khác hoặc/và từ các sự cố kỹ thuật làm ô nhiễm môi trường gây thiệt hại;
Hai là, tranh chấp thường nảy sinh từ việc đòi bồi thường hai loại thiệt hại: i) Thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ và tài sản của tổ chức, cá nhân do ô nhiễm môi t n ừ n g gây nên; ii) Thiệt hại về môi trường (loại thiệt hại Iiùy thường được tính thông qua các khoản chi phí đổ làm sạiíh môi trường, khôi phục lại tình trạng ban đầu của các thàiih phần môi trường bị ô nhiễm);
Ba là, tranh chấp thiíờng nảy sinh giữa các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có các hoạt động sản xuất, kinh doanh,
sinh hoạt liền kề Đôi với những trường hỢp gây ô nhiêm
trên diện rộng, phạm vi chủ thể tham gia tra n h chấ]) sẽ rộng hơn Cộng đồng dân cư cũng thường là một bên của tranh chấp - bên bị thiệt hại đòi bồi thường Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa xem đây là một chủ thể của tranh chấp môi trường;
Bốn là, yêu cầu giải quyết tranh chấp thường đưỢc (hfa
tới chính quyền địa phương (UBND các cấp) Phương thức
và thủ tục giải quvết tra n h chấp tại toà án chưa được áp dụng rộng rãi đôi với những loại việc này
Trong vụ việc trêii, có mộL sỏ mỏi quan hộ pháị) lý náy sinh cần đvíỢc xem xét giải quyết; Cụ thể là:
i) Quan hệ giữa Công ty TNHH Hoa Hạ với ông Lâm Cảnh Can phát sinh từ sự kiện Công ty này đã đô vật liệu
Bình luận khoa học và định hưổHíỊ í>iái quyêt một sô vụ tranh châp
14
Trang 13xây dựng không đúng chỗ, gáy tliiẹt hại về tài sản cho ông
Lúm Cảnh Can là õ triệu đồn^^
ii) Quan hộ giữa ông Lâm Canli Can và Công ty TNHH Hoa Mạ phát sinh từ việc ông Lâm Canh Can phá võ toàn
bộ sô ngviyên vật liệu của Công ty với giá trị thiệt hại khoảng 10.000.000 đồng và vô ý dâm thủng đường ống dẫn
niíớc thải của Công ty;
iii) Quan hệ giữa ông Lâm Cánh Can và ông Trần Đức Đàn ])hát sinh từ việc ông Lâm Cánh Can làm ô nhiễm môi tníờng gây thiệt hại vê tài sán cho ông Trần Đức Đàn;
iv) Quan hệ giữa Công ty TXHIl Hoa Hạ và ông Trần Đức Dàn do đưòng ông dẫn nước thái của Phân xưởng sản xuất thuôc bảo vệ thực vật của Công ty TNHH Hoa Hạ bị
võ, gây ô nhiễm môi trường dẫn dên thiệt mà ông Trần Đức Đàn gánh chịu
v) Quan hộ giữa ƯBND xã E với các đôl tưỢng có liên
quan trong việc thụ lý, xem xét và giái quyết vụ việc;
vi) Q uan hệ giữa U B N D xã E VỐI U B N D tỉnh H về
thảm quyền giải quyết vụ việc;
vii) Quan hộ giữa Đoàn thanh tra chuyên ngành vê
B V M T với Công ty T N H H Hoa Hạ và với ông Lâm Cảnh
Can trong việc xác định nguyên nháii làm vỡ ông dẫn nước thái còn lại của c^ông ty, trong VIỘC xác định hành vi vi phạm pháp luật môi trường của các bên
Việc xem xét và giải qiiyôt vụ việc trên cần phải dựa
vào các văn bíin pháp luật sau:
Trang 14- Bộ luật H ình sự 1999; Liiậ t sửa đổi, bô sung mót sô" điều của Bộ luật H ình sự 1999;
- Bộ luật Dân sự 2005;
- Luật Đất đai 2003;
- Luật B V M T 2005;
- Nghị định số 105/2009/NĐ-CP ngày 11/11/2009 của
Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đâ"t đai (sau đây gọi tắt là Nghị định 105/2009/NĐ-CP);
- Nghị định sô" 150/2005/NĐ-CP ngày 12/12/2005 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực
an ninh và tr ậ t tự, an toàn xã hội (sau đây gọi tắt là Nghị định 105/2009/NĐ-CP);
- Nghị định sô" 80/2006/NĐ-CP ngày 09/8/2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số
điều của Luật BVMT 2005 (sau đây gọi tắt là Nghị (tịah 80/2006/NĐ-CP);
- Nghị định sô^ 21/2008/NĐ-CP ngày 28/2/2008 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị (lịnh sô" 80/2006/NĐ-CP ngày 09 tháng 8 năm 2006 của Chính phủ về việc quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một sô điều của Luật BVTVIT;
- Nghị định số 117/2009/NĐ-CP ngày 31/12/2009 của
Chính phủ V'ề xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực
BVMT (sau đây gọi tắ t là Nghị định 117/2009/NĐ-CP) và
một số văn bản khác.
Bình luận khoa học và dịnh hưómg giai quyêt một sỏ vụ tranh cháp
16
Trang 152 Xác định trách nhiệm của chủ thế
Do vụ việc này có liên quan dến nhiều chủ thể, làm
xuut hiện nhiều môi quan hệ pháp lý, do vậy cần xem xét, giải quyết từng môi quan hệ cụ thê:
- Quan hệ giữa Công ty TNHH Hoa Hạ với ông Lâm Cảnh Can phát sinh từ sự kiện Công ty TNHH Hoa Hạ đổ vật liệu xảy dựng không đúng chỗ, gây thiệt hại về tài sản cho ông Lâm Cảnh Can.
Mặc dù mâu thuẫn giữa Công ty TNHH Hoa Hạ vối ông Lâm Cảnh Can có liên quan đên đât đai - một thành phần môi trường quan trọng, nhưng môi quan hệ này không thuộc phụm vi điều chỉnh của pháp luật môi trường mà do pháp .uật đất đai điều chỉnh Điều này bắt nguồn từ việc Công ty TNHH Hoa Hạ đã có hành vi xâm hại đến quyền sử dụng
đất hỢp pháp của ông Lâm cảnh Can nhưng không làm ảnh
hương đến số lượng cũng như chát lượng của loại đất đó Nói
khác đi, hành vi của Công ty TNrtH Hoa Hạ đă xâm phạm
đôn (luyền về tài sản (vật quyền) của ông Lâm cả nh Can mà không phải là xâm phạm đến quyền được sông trong môi
trường trong lành hay quyền bảo vệ chất lượng môi trường S('mg của ông Lâm c ả n h Can Từ phương diện lý luận thì đây cũng là căn cứ khoa học để Ị)hân định phạm vi điều
chỉnh của pháp luật dất dai và J)háp lu ật môi trường đôi với
nhừng quan hộ xã hội có liên quan dến tài ngviyên đất
Theo quy định của pháp luật đát dai, hành vi đổ nguyên vẠt liệu của Công ty TNHH Hoa I lạ sang diện tích đất vườn