Nếu thả hồn vào chùm thơ tuyệt tác của Tam Nguyên Yên Đổ, ta như lạc vào cõi êm đềm tĩnh lặng, lung linh đến huyền ảo trong bảng lảng khói sương của làng quê Bắc bộ Việt Nam xưa, thì tìm[r]
Trang 1Ngày soạn: 14/12/09
Tiết: 47
Đọc văn:
CẢM XÚC MÙA THU
(Thu hứng)- Đỗ Phủ I.Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức: Giúp học sinh
- Hiểu được vẻ đẹp của bức tranh thu vừa hùng vĩ, vừa hiu hắt qua cách dùng từ ngữ, hình ảnh thơ hàm súc, cô đọng;
- Cảm nhận được tâm trạng xót xa, u buồn bởi tấm lòng hoài hương khắc khoải và nỗi ngậm ngùi cho thân phận của nhà thơ
2 Kĩ năng: Tiếp tục rèn luyện kĩ năng đọc hiểu một bài thơ Đường luật
3 Tư tưởng: Bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
- Giáo viên: Đọc SGK, TLTK, thiết kế giáo án
- Học sinh:Đọc và soạn bài trước theo câu hỏi hướng dẫn, sưu tầm một số tác phẩm của Đỗ Phủ, một số giai thoại về ông …
III Phương pháp giảng dạy :
Kết hợp thuyết trình, phát vấn, nêu vấn đề, gợi mở, thảo luận…
IV Tiến trình lên lớp :
1 Kiểm tra bài cũ (5’)
Câu hỏi: Đọc thuộc lòng bài thơ “ Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng” và trình bày tâm trạng của nhà thơ Lí Bạch?
1 Giới thiệu bài mới:
Nếu thả hồn vào chùm thơ tuyệt tác của Tam Nguyên Yên Đổ, ta như lạc vào cõi êm đềm tĩnh lặng, lung linh đến huyền ảo trong bảng lảng khói sương của làng quê Bắc bộ Việt Nam xưa, thì tìm về với “Thu hứng” của Đỗ Phủ là tìm về với cảnh thu, sắc thu, nơi đại ngàn với vẻ đẹp hoành tráng, vừa hùng vĩ, vừa cô tịch, hoang liêu Có thể nói “Thu hứng” là thi phẩm đã thể hiện một ách sâu lắng tình hoài hương cùng cuộc sống cô dơn vò võ của người con
xa xứ Để cảm nhận sâu hơn những hoài niệm xót xa ấy của Đỗ Phủ, chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ “Thu hứng” của ông
TL Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung
6’ Hoạt động 1:
Hướng dẫn HS tìm hiểu
chung về cuộc đời và sự
nghiệp của nhà thơ Đỗ
Phủ
- Gọi 1 HS đọc phần tiểu
dẫn và tóm tắt những nét
chính về tác giả
- GV nhận xét bổ sung
giúp HS hiểu rõ hơn về
nhà thơ nổi tiếng Đỗ Phủ
- HS đọc bài và trả lời theo yêu cầu của GV
-HS lắng nghe, ghi chép
I/Tìm hiểu chung
1/ Tác giả:
- Đỗ phủ (712 – 770) tự là Tử
Mỹ, quê ở huyện Củng, tỉnh
Hà Nam, Trung Quốc
- Xuất thân trong gia đình có truyền thống Nho học và thơ ca
- Cuộc đời: Sống ở thời loạn lạc, cuộc đời nghèo khổ, lưu lạc
- Sự nghiệp văn chương: Phản ánh hiện thực sinh động chân thực→ “thi sử” chứa chan tình
Trang 2GV giới thiệu về hoàn
cảnh ra đời, vị trí của bài
thơ
Bài thơ được sáng tác năm
766 khi Đỗ Phủ cùng gia
đình lưu lạc ở Quỳ Châu,
thuộc tỉnh Tứ Xuyên
- Là bài thơ mở đầu cho
chùm thơ thu gồm 8 bài
Bài tơ được coi là “Cương
lĩnh sáng tác” cho 7 bài thơ
sau
-HS chú ý theo dõi
yêu con người, quê hương đất nước→ “thi thánh”
2/ Hoàn cảnh sáng tác,vị trí của bài thơ
Bài thơ được sáng tác năm
766 khi Đỗ Phủ cùng gia đình lưu lạc ở Quỳ Châu, thuộc tỉnh Tứ Xuyên
- Là bài thơ mở đầu cho
chùm thơ thu gồm 8 bài Bài tơ
được coi là “Cương lĩnh sáng
tác” cho 7 bài thơ sau
28’ Hoạt động 2:
Hướng dẫn HS đọc hiểu
văn bản
-GV gọi 1 HS đọc bài thơ
(?) Em hãy cho biết bài thơ
này có thể được chia làm
mấy phần?
-GV giải thích cách phân
chia bố cục bài thơ theo
quan điểm của nhà phê bình
văn học nổi tiếng Kim
Thánh Thán là hợp lý hơn
cả
(?) Bức tranh mùa thu nơi
đất khách được tác giả miêu
tả như thế nào?
-HS đọc cả 3 phần phiên
âm, dịch nghĩa và dịch thơ
-HS suy nghĩ, trả lời
-HS lưu ý: Bố cục(2 phần) : + Phần 1: tiền giải (4 câu đầu)
→ cảnh thu
+ Phần 2: hậu giải ( 4 câu cuối)→tình thu
-HS thảo luận, trình bày ý kiến
II/ Đọc hiểu văn bản:
1/Cảnh mùa thu ở Quỳ Châu:
-Hình ảnh:
+ Sương móc trắng xóa làm tiêu điều xơ xác cả rừng thu + Núi Vu, kém vu: Vùng núi hùng vĩ và rất hiểm trở → hơi thu hiu hắt, ảm đạm
+ Những đợt sóng Trường Giang dữ dội cao tới lưng trời + Trên cửa ải, những đám mây
sà xuống giáp mặt đất âm u
Trang 3(?) Cảnh mùa thu được tác
giả miêu tả trong những
không gian nào?
(?) Em có nhận xét gì về
bức tranh mùa thu?
- GV nhận xét, kết hợp bình
giảng, chốt ý
(?) Em có nhận xét gì về sự
thay đổi tầm nhìn, cách
nhìn của tác giả từ 4 câu thơ
đầu sang 4 câu thơ cuối
Hãy phân tích?
(?) Xét theo cấu trúc ngữ
pháp thì câu thơ thứ năm có
gì đặc biệt?
(?) Theo em, nước mắt
được nói đến trong câu thơ
là của ai? Hoa cúc hay nhà
thơ?
(?) Nếu là nhà thơ ( hoặc
hoa cúc ) thì hãy lý giải vì
sao nhà thơ (hoặc hoa cúc)
rơi lệ?
- GV nhận xét, kết hợp bình
giảng để là áng tỏ ngôn ngữ
thơ hàm súc
(?) Đọc câu thơ 6 đối
chiếu giữa bản phiên âm và
dịch nghĩa ?
-Hs suy nghĩ, trả lời
-HS thảo luận, trình bày ý kiến
- HS chú ý theo dõi
-HS tập diễn xuôi nội dung câu thơ
-HS thảo luận, trình bày ý kiến
-HS tự phát hiện, trình bày
-HS thảo luận, trình bày ý kiến
-HS tiếp tục thảo luận, trình bày ý kiến
-HS suy nghĩ trả lời (đối chiếu so sánh phần phiên
âm qua bản dịch nghĩa)
-Không gian 3 chiều:
+ Chiều rộng
+ Chiều sâu
+ Chiều cao
Cảnh thu được miêu tả
từ gần đến xa, từ trên cao xuống thấp Cảnh mang nét tượng trưng đẹp hùng vĩ nhưng buồn
Điểm nhìn của tâm trạng mang nặng thế sự cuộc đời
2/ Nỗi lòng của nhà thơ:
-Tầm nhìn của tác giả thay đổi
từ cái nhìn bao quát cảnh tượng chung của thiên nhiên → Sự vật cụ thể gắn bó với riêng mình
●Hai câu 5,6
-Câu thơ “Tùng cúc lưỡng khai tha nhật lệ”: →Khuyết chủ ngữ cho ta sự liên tưởng độc đáo
+ Cách 1: Nước mắt ấy là nước mắt của thi nhân khi nhìn thấy khóm cúc nở thêm một lần nữa (tức là 2 lần cúc nở → 2 mùa thu → 2 năm)
+ Cách 2: Những cánh hoa cúc tựa như những giọt nước mắt -Thi nhân “rơi lệ” vì buồn nhớ quê hương vì ngậm ngùi, xót xa cho thân phận lưu lạc của mình
-Hoa cúc “rơi lệ”: Cảnh vật đồng cảm với nỗi lòng của tác giả Tâm trạng của nhà thơ lan
ra thấm thía tới cả cỏ cây, hoa lá
-Câu 6:
“Cô chu”: Con thuyền lẻ loi cô đơn
→ Gợi liên tưởng về sự cô đơn
Trang 4(?) Bức tranh mùa thu
không chỉ có hình ảnh mà
còn có âm thanh Âm thanh
ở hai câu cuối làm bài thơ
vui hơn không?
GV nhận xét, chốt ý
-HS chú ý:
+ Xác định đó là âm thanh gì?
+ Nó thể hiện điều gì?
-HS lắng nghe, bổ sung
của thi nhân
→ Là phương tiện duy nhất để chuyển tải nỗi lòng thi nhân về quê cũ
●Hai câu cuối:
+Âm thanh của tiếng chày đập vải gợi lên nỗi nhớ quê da diết trong lòng của nhà thơ
+Âm thanh của tiếng chày đập vải còn gợi lên cảnh may áo rét gửi cho những người lính
=> Tâm trạng của nhà thơ chuyển từ nỗi u buồn bản thân đến nỗi lo âu thời cuộc
5’ Hoạt động 3:
Hướng dẫn HS tổng kết
bài học
(?) Nêu giá trị đặc sắc về
phương diện nội dung và
nghệ thuật của bài thơ?
- GV nhận xét, chốt ý -HS khái quát lại giá trị nội dung và nghệ thuật của bài qua phân tích ở trên - HS chú ý theo dõi III/ Tổng kết 1/ Giá trị nội dung: Bài thơ thể hiện nỗi nhớ quê hương da diết, niềm lo âu cho đất nước và ngậm ngùi, xót xa cho thân phận của bản thân 2/ Giá trị nghệ thuật: -Kết cấu chặt chẽ -Bút pháp tả cảnh ngụ tình -Ngôn ngữ thơ hàm súc đa nghĩa – “ý tại ngôn ngoại” V/ Dặn dò:(1’) - Nắm nội dung cơ bản của bài, học thuộc lòng phần phiên âm và dịch thơ - Đọc và soạn trước bài “Đọc thêm” VI/Rút kinh nghiệm, bổ sung: ………
………
………
………
………
………
………