Sự thích nghi văn hóa việt nam của người nhật bản tại thành phố hồ chí minh

Tổng quan thành phố Hồ Chí Minh Từ xa xưa, thành phố đã là nơi quy tụ nhiều nguồn người dân từ các nơi đến sinh sống, dần trở thành nơi hội tụ các dòng văn hóa, vì vậy người thành phố r

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

SỰ THÍCH NGHI VĂN HOÁ VIỆT NAM CỦA NGƯỜI NHẬT BẢN TẠI

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Giáo viên hướng dẫn: Th.S NGUYỄN THU HƯƠNG

Sinh viên thực hiện:

• Lâm Tuyết Mai

MỤC LỤC

TÓM TẮT ĐỀ TÀI 1

DẪN LUẬN 1 Lý do chọn đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 4

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 6

4 Cơ sở lý luận - Phương pháp nghiên cứu và giới hạn của đề tài 6

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 7

6 Kết cấu của đề tài 7

NỘI DUNG Chương I: Tổng quan về thành phố Hồ Chí Minh I.1 Điều kiện địa lý tự nhiên 8

I.2 Lịch sử 10

I.3 Kinh tế 11

I.4 Văn hóa 13

Chương II: Sơ nét về người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh II.1 Khái quát lịch sử quan hệ Việt - Nhật và sự hình thành nhóm người Nhật tại Tp.HCM 18

II.2 Vài nét về người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh 24

Chương III: Sự thích nghi văn hóa của người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh III.1 Về môi trường sống 35

III.2 Về trang phục 44

III.3 Về ẩm thực 47

III.4 Về ngôn ngữ 51

III.5 Về giải trí 53

KẾT LUẬN 58

KIẾN NGHỊ 61

TÀI LIỆU THAM KHẢO 63

1 Các bài viết tham khảo 63

2 Trang thông tin điện tử 64

PHỤ LỤC 65

1 Mẫu bảng hỏi 65

1.1 Mẫu bảng hỏi tiếng Nhật 65

2 Biên bản phỏng vấn sâu người Nhật tại Tp Hồ Chí Minh 71

3 Một số bài viết hay tham khảo trên mạng điện tử 90

4 Tổng kết bảng hỏi thu thập được 95

Tóm tắt công trình:

Quan hệ hai nước Việt Nam Nhật bản đã bước sang năm thứ 35, song song với tình hữu nghị giữa hai chính phủ, nhân dân hai nước cũng ngày càng gắn bó với nhau hơn Số lượng người Nhật chọn Việt Nam làm quê hương thứ hai tăng lên đáng kể, dần hình thành trong lòng thành phố một nhóm nhỏ người Nhật với nền văn hóa đặc trưng của mình Vì vậy, việc nghiên cứu về hoạt động thích nghi văn hóa của người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh càng trở nên cấp thiết

Đề tài này sử dụng phương pháp nghiên cứu dựa trên quan điểm chủ nghĩa Duy vật lịch sử, phương pháp tổng hợp, phân tích, điều tra bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu Nhóm nghiên cứu đã tiến hành điều tra trên 80 người Nhật từ 13 đến 75 tuổi, không phân biệt ngành nghề tại thành phố Hồ Chí Minh Kết quả thu nhận được 41 phiếu trả lời và 7 bảng phỏng vấn sâu

Đề tài gồm 3 chương, phần kết luận và kiến nghị:

I Tổng quan thành phố Hồ Chí Minh

Từ xa xưa, thành phố đã là nơi quy tụ nhiều nguồn người dân từ các nơi đến sinh sống, dần trở thành nơi hội tụ các dòng văn hóa, vì vậy người thành phố rất dễ thích nghi với văn hóa thế giới Hiện nay người nước ngoài đến thành phố Hồ Chí Minh ngày càng nhiều, dần hình thành nên những khu phố quốc tế như: phố Tây ở đường Phạm Ngũ Lão, khu vực người Nhật trên đường Lê Thánh Tôn…

II Vài nét về người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh

1 Đề cập sơ lược về mối quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản

Cuối thế kỉ 16 mối quan hệ giao thương giữa Đại Việt và Nhật Bản tại Hội An bắt đầu được mở ra Từ 1636 chính quyền Nhật Bản ban hành lệnh cấm xuất ngoại làm cho mối quan hệ Việt Nhật sa sút dần Mãi đến 9/1973, Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, khẳng định mối quan hệ giữa hai nước đã bước sang giai đoạn mới

2 Vài nét về người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh

Khu vực người Nhật tập trung đông nhất là quận 1 thường được biết đến với tên gọi Little Japan Hiện nay tại thành phố có gần 2550 người Nhật sinh sống (2007), với hơn 300 hộ gia đình người Nhật (trong tổng số khoảng 500 hộ tại TP.HCM) đang sống trong khu vực quanh Lê Thánh Tôn

III Sự thích nghi văn hóa của người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh

1 Về môi trường sống

Theo số liệu điều tra, đa số người Nhật cho rằng giá nhà thuê mắc Theo thống

kê, số người Nhật sống tại quận 1 chiếm đông nhất so với các khu vực khác Trong quan hệ với láng giềng, đa số người được hỏi đều vui vẻ cho biết người Việt rất thân thiện, tử tế Nhìn chung thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng khá tốt nhu cầu ở của người Nhật và họ cũng đang cố gắng thích nghi với cuộc sống tại đây

2 Về trang phục truyền thống

Khi được hỏi về áo dài Việt Nam đa số người Nhật đều có chung một nhận định

là “áo dài đẹp” Phần lớn phụ nữ Nhật khi đến Việt Nam đều tìm may cho mình một vài bộ áo dài Điều này chứng tỏ áo dài có sức hút không nhỏ đối với người Nhật

3 Về ẩm thực

Một trong những cách khiến con người đến gần nhau hơn chính là thông qua

“văn hóa ăn” Người Nhật khi đến Việt Nam dùng món ăn Việt khá thường xuyên, chỉ một số ít là chưa quen với món ăn Việt Về các món yêu thích, người Nhật chủ yếu thích các món ăn thuần chất Việt Nam như phở, bún bò, gỏi cuốn, bún thịt nướng

4 Về ngôn ngữ

Hầu hết người Nhật đều cho rằng khó khăn lớn nhất của họ chính là rào cản ngôn ngữ Theo kết quả điều tra, có gần 80% người Nhật cho rằng tiếng Việt rất khó học Tuy nhiên, người Nhật vẫn tỏ ra thích học tiếng Việt Trong tương lai, có thể thấy

sẽ càng có nhiều người Nhật biết tiếng Việt hơn, và sự thích nghi của người Nhật về ngôn ngữ là hoàn toàn có thể

5 Về giải trí

Sống ở một thành phố sầm uất, mua sắm vẫn là lựa chọn giải trí hàng đầu của người Nhật, ngoài ra họ còn đi uống cà phê, uống bia và hát Karaoke Theo kết quả điều tra, người Nhật tiếp nhận văn hoá “nghe” của Việt Nam không quá khắt khe mà còn có phần thoải mái Gần 70% số người được hỏi đã từng coi Múa rối nước và coi

nhiều lần Thông qua các hoạt động giải trí, người Nhật đang tìm hiểu và từng bước

tiếp cận nền văn hóa Việt Nam

Nhóm 2: Những người Nhật đang tập thích nghi với văn hóa Việt Nam

Nhóm 3: Những người Nhật chưa thích nghi với văn hóa Việt Nam

Sự khác biệt về văn hóa ứng xử, phong tục tập quán, trình độ phát triển, khí hậu, bất đồng ngôn ngữ…đã gây ra nhiều khó khăn cho người Nhật khi sinh sống tại thành phố Hồ Chí Minh Ngoài ra, vấn đề giao thông, vệ sinh, ô nhiễm môi trường còn nhiều bất cập cũng là một rào cản cho người Nhật thích nghi với cuộc sống mới tại đây

KIẾN NGHỊ:

Nhóm nghiên cứu cũng xin đưa ra vài đề xuất như tạo nhịp cầu giao lưu văn hóa, xúc tiến hoàn thành các công trình giao thông, công cộng, thành lập các nhóm tình nguyện địa phương, mở lớp dạy tiếng Việt và văn hóa Việt theo chuyên đề riêng cho người Nhật

DẪN LUẬN

1 Lý do chọn đề tài

Từ sau khi Việt Nam chính thức gia nhập tổ chức WTO cuối năm 2007, thắng lợi to lớn về mặt ngoại giao đó đã tác động nhân dân thế giới ngày càng quan tâm đến đất nước ta Du khách nước ngoài đến Việt Nam tham quan du lịch tăng qua các năm Lượng khách đến Việt Nam năm 2007 tăng 18% so với năm 2006, vượt ngưỡng 4 triệu lượt/năm Người nước ngoài đến Việt Nam tìm kiếm cơ hội kinh doanh, cơ hội làm việc, học tập cũng tăng Tính tới 2007, hơn 81.000 người nước ngoài đang làm việc tại Việt Nam.1

Trong đó có Nhật Bản - một nước Châu Á kinh tế hùng mạnh, luôn có quan hệ ngoại giao tốt đẹp với nước ta Cũng trong năm nay, quan hệ Việt Nam – Nhật Bản bước sang năm thứ 35, đánh dấu 35 năm mối quan hệ hữu nghị giữa hai nước phát triển trên nhiều mặt Bên cạnh giao lưu kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trên phương diện chính phủ, quan hệ giao lưu giữa nhân dân hai nước cũng không ngừng phát triển

Số lượng người Việt Nam đến Nhật qua nhiều con đường tăng lên nhanh chóng

và ngược lại số lượng người Nhật đến Việt Nam cũng tăng trưởng hằng năm Chỉ riêng năm 2007, số lượng khách Nhật đến Việt Nam là 411.557 người, so với 190.355 người năm 2004.2 Không ít người Nhật chọn Việt Nam là quê hương thứ hai của mình Tại thành phố Hồ Chí Minh, số lượng người Nhật Bản đang sinh sống và làm việc đã lên đến con số 2550 người, chiếm 2/3 số lượng chung của cả nước.3 Có thể nói, nhóm người Nhật đến sinh sống tại thành phố Hồ Chí Minh đã và đang dần hình thành trong lòng thành phố một khu phố Nhật với đầy đủ đặc trưng văn hóa của mình Khi hai nền văn hoá khác biệt được đặt cạnh nhau, tất yếu dẫn đến những va chạm, xung đột Từ những va chạm đó, chúng ta mới có thể nhìn rõ hơn bản chất văn hoá của Việt Nam và Nhật Bản Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn rất ít tài liệu nghiên cứu về đời sống, sinh hoạt, cũng như mức độ thích nghi văn hóa của nhóm người này Với mong muốn phác họa được cái nhìn toàn diện về sự thích nghi văn hóa của nhóm người Nhật tại thành phố

Hồ Chí Minh, nhóm chúng tôi đã chọn nghiên cứu đề tài này

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Tìm hiểu về vấn đề người Nhật Bản tại thành phố Hồ Chí Minh, chúng ta có thể

tham khảo tác phẩm “Người Nhật ở nước ngoài và người nước ngoài ở Nhật” (2001), tác giả Gia Phóng Tác phẩm nêu lên cái nhìn khái quát về cộng đồng người

Nhật sống ở nước ngoài, một số vấn đề lý luận và khái quát Tuy nhiên tác phẩm này không đi sâu phân tích người Nhật tại từng nước, nhất là sự thích nghi văn hóa của người Nhật với văn hóa bản địa

Ngoài ra, chúng ta có thể tìm đọc luận văn Văn hóa học“Giao lưu và tiếp biến văn hoá trong đời sống và hôn nhân của người Việt ở Nhật Bản” của Ths.Nguyễn Thu Hương Luận văn phân tích sự giao lưu và tiếp biến văn hoá trong hôn nhân người Việt tại Nhật Từ khía cạnh ngược, nhìn từ người Việt tại Nhật, luận văn nêu rõ người Việt rất khó hoà nhập vào cuộc sống vốn khép kín của người Nhật Bản mặc dù thời gian họ sinh sống ở Nhật không phải là ngắn

Bài viết “Một số nét tính cách có văn hoá của người Nhật Bản” của cô Trần Thị Thu Mai 1 đã phân tích tính cách dân tộc Nhật Bản lồng trong văn hoá dân tộc và

tâm lý dân tộc Theo cô Thu Mai, luôn có “sự tồn tại vô hình của quá khứ” bao trùm

con người Nhật Bản Vì thế con người Nhật Bản một mặt vẫn giữ nét riêng của mình, một mặt lại có khả năng tiếp nhận tất cả những cái mới đến Có thể nói, Nhật Bản hoài

cổ, truyền thống nhưng không hề vấp phải nhiều khó khăn khi sống trong môi trường mới

Trong bài báo cáo “Bước đầu tìm hiểu hình ảnh Nhật Bản tại Việt Nam”- Nguyễn Vũ Quỳnh Như 2 đã đề cập hình ảnh Nhật Bản trong con mắt người Việt Nam

là một đất nước “Kinh tế phát triển, kỹ thuật tiên tiến, giàu bản sắc văn hoá, cần cù -

chịu khó, năng động-sáng tạo” Những đặc điểm trên như “giàu bản sắc văn hoá, cần

cù - chịu khó” rất gần với dân tộc Việt Nam, có thể nói người Việt Nam có ấn tượng

tốt đẹp đối với đất nước con người Nhật Bản, đặc biệt là nền văn hoá “huyền ảo” của

họ

Đặc biệt trong bài viết “Vài nét về đời sống của người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh”3 đã giới thiệu toàn cảnh đời sống vật chất tinh thần của người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh với những số liệu rất mới, tuy nhiên bài viết không đề cập sâu đến sự thích ứng văn hóa của người Nhật Nhưng đó quả thật là nguồn tham khảo rất

quý báu, rất sát thực

Ngoài ra, còn rất nhiều bài viết trên báo chí, mạng thông tin điện tử,…cũng có

đề cập riêng lẻ đến từng lĩnh vực như ẩm thực Việt - Nhật, ngôn ngữ Việt - Nhật, hay văn hóa Việt – Nhật,…

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

 Mục đích

Bài nghiên cứu này nhằm mục đích tìm hiểu thực trạng nhóm người Nhật Bản sinh sống tại thành phố Hồ Chí Minh Qua đó nghiên cứu sự giao lưu văn hóa giữa người Việt và người Nhật, sự thích nghi hoàn cảnh sống và văn hoá Việt Nam của người Nhật Bài nghiên cứu cũng tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn trong cuộc sống tại thành phố Hồ Chí Minh của người Nhật Bản và đề xuất phương pháp góp phần giải quyết những khó khăn đó

 Nhiệm vụ

Nhiệm vụ chính của bài nghiên cứu là tìm tư liệu về người Nhật Bản tại thành phố Hồ Chí Minh, lập bảng hỏi và thu tập thông tin bằng bảng hỏi (tiến hành phỏng vấn sâu một số cá nhân) về đời sống người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh Sau đó tiến hành phân tích và tổng hợp để tìm ra những thuận lợi và khó khăn chung nhất của

họ Từ đó kết luận về mức độ thích nghi văn hóa Việt Nam của người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh Tìm kiếm giải pháp để góp phần phát huy điểm mạnh và hạn chế điểm yếu của thành phố Hồ Chí Minh đối với người Nhật, đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn hơn

4 Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và giới hạn của đề tài

Cơ sở lý luận dựa trên sự kết hợp giữa các bộ môn như Văn hoá học, Xã hội

học, Lịch sử…Vì xét cho cùng không có ngành khoa học nào đứng độc lập mà không liên hệ với các ngành khác

Phương pháp nghiên cứu dựa trên quan điểm chủ nghĩa Duy vật lịch sử,

phương pháp tổng hợp tư liệu, phân tích và chọn lọc thông tin cần thiết để khái quát hoá thành bài luận Kết hợp phương pháp so sánh, điều tra, thống kê số liệu và tiến hành phỏng vấn sâu chủ yếu ở khu vực quận 3, quận 1 thành phố Hồ Chí Minh Tiến hành đi khảo sát thực tế trên đường Lê Thánh Tôn (Quận 3) khu vực được mệnh danh

là “Little Japan in HCMC”

Giới hạn của đề tài: đối tượng nghiên cứu là những người Nhật Bản sinh sống,

làm việc và học tập tại thành phố Hồ Chí Minh Thời gian nghiên cứu từ đầu tháng 12/2007 đến đầu tháng 5/2008

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Hiện nay tại Việt Nam vẫn chưa có một tài liệu nào cung cấp đầy đủ thông tin

về người Nhật sinh sống tại thành phố Hồ Chí Minh Chính vì thế, nhóm thực hiện mong muốn thông qua đề tài này có thể đóng góp một phần kiến thức vào lĩnh vực nghiên cứu người nước ngoài tại thành phố Hồ Chí Minh Đồng thời bài viết góp phần làm phong phú thêm nguồn tư liệu tham khảo cho giới sinh viên và những người quan tâm đến Nhật Bản, cung cấp thêm thông tin cho những ai quan tâm đến đất nước Nhật Bản và những người Nhật đang có ý định sang Việt Nam học tập làm việc và định cư

Từ việc hiểu rõ điểm mạnh và điểm yếu của đất nước mình thông qua góp ý của người nước ngoài sinh sống tại Việt Nam, đề tài này góp phần tạo cơ sở cho những biện pháp xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn hơn đối với công dân nước ngoài Điều đó không những thúc đẩy đầu tư nước ngoài mà còn gia tăng lượng khách

du lịch đến Việt Nam Ngành du lịch có thể tham khảo sở thích cũng như khả năng thích nghi văn hoá Việt Nam của nhóm người Nhật, xây dựng một mô hình du lịch chuyên theo từng quốc gia, mà ở đây là đất nước Nhật Bản

6 Kết cấu của đề tài

Bài nghiên cứu này gồm:

Dẫn luận

Chương I-Tổng quan về thành phố Hồ Chí Minh

Chương II-Sơ nét về người Nhật Bản tại thành phố Hồ Chí Minh

Chương III-Sự thích nghi văn hoá Việt Nam của người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh

Kết luận

Kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

Chương I TỔNG QUAN VỀ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

I.1 Điều kiện địa lý tự nhiên:

Sài Gòn – thành phố Hồ Chí Minh với hơn 300 năm tuổi, một thời được mệnh danh là “Hòn ngọc Viễn Đông”, nổi tiếng là một thương cảng trù phú sầm uất của vùng đất Phương Nam Ngày nay, thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm kinh tế, thương mại, tài chính, du lịch, văn hóa, khoa học… của nước Việt Nam

Thành phố Hồ Chí Minh nằm ở trung tâm Nam Bộ, phía Nam Đông Nam Bộ, rìa Bắc Tây Nam Bộ Phía Bắc giáp tỉnh Bình Dương, Tây Bắc giáp tỉnh Tây Ninh, Ðông và Đông Bắc giáp tỉnh Đồng Nai, Đông Nam giáp tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, Tây

và Tây Nam giáp tỉnh Long An và Tiền Giang Tiếp giáp với nhiều khu vực nên thành phố Hồ Chí Minh rất thuận tiện trong giao lưu mua bán giữa các vùng với nhau

Thành phố Hồ Chí Minh nằm ở ngã tư quốc tế giữa các con đường hàng hải từ Bắc xuống Nam, từ Đông sang Tây, là tâm điểm của khu vực Đông Nam Á Đây là đầu mối giao thông lớn, nối liền các tỉnh trong vùng và là cửa ngõ quốc tế Từ thành phố Hồ Chí Minh đi Hà Nội có quốc lộ 1, đường sắt Thống Nhất, quốc lộ 13 xuyên Đông Dương Ngoài ra còn có sân bay Tân Sơn Nhất cách trung tâm thành phố 7km,

là sân bay lớn nhất Việt Nam với hàng chục đường bay trong và ngoài nước Với vị trí chiến lược như vậy, hiện nay thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm du lịch lớn nhất cả nước

Thành phồ Hồ Chí Minh có khí hậu, thời tiết dễ chịu với hai mùa, mùa mưa (từ tháng 5 đến tháng 11) và mùa khô (từ tháng12 năm này đến tháng 4 năm sau) Mưa thì mau tạnh ráo và nắng thì không quá nóng Nhiệt độ trung bình 27,55°C, không có mùa đông Lượng mưa phân bố không đều, rất thuận tiện cho du lịch Thời tiết tốt nhất ở thành phố Hồ Chí Minh từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau (trong dịp lễ Noel, tết dương lịch và tết cổ truyền Việt Nam)

Cảnh quan nơi đây rất phong phú và đa dạng với nhiều loại hình tham quan, du lịch Thành phố Hồ Chí Minh có các điểm đến lý thú như: hệ thống bảo tàng Hồ Chí Minh, bảo tàng chứng tích chiến tranh, khu du lịch Bình Quới, Thanh Đa… và các trung tâm vui chơi giải trí như Đầm Sen, Kỳ Hòa, Suối Tiên…; các địa điểm mua sắm nổi tiếng như chợ Bến Thành, chợ An Đông, chợ Bình Tây (còn gọi Chợ Lớn) Bên cạnh đó loại hình du lịch bằng thuyền cũng đang thu hút rất nhiều du khách Dòng sông Sài Gòn chảy qua vùng trung tâm nối liền với các nhánh sông ngòi, kênh rạch chằng chịt khác, rất thuận lợi cho giao thông đường thủy và du lịch sông nước Bến Bạch Đằng với những chiếc thuyền được trang trí rất đẹp mắt trở thành địa điểm tham quan thành phố bằng thuyền lý tưởng, hấp dẫn nhiều du khách quốc tế Hàng năm, thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm du lịch, thu hút 70% lượng khách quốc tế đến Việt Nam Sở dĩ như vậy là vì ngoài cơ sở hạ tầng khá tốt, giao thông tương đối thuận tiện, cơ sở vật chất đầy đủ tiện nghi, nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi giải trí đa dạng, còn có tài nguyên du lịch phong phú Thành phố còn là địa điểm dừng chân, là trung tâm chuyển tiếp khách đến các địa phương khác như Vũng Tàu, đồng bằng sông Cửu Long…

Với hệ thống sân bay, bến cảng ngày càng được nâng cấp và các khu công nghiệp phát triển, thành phố có sức sống đa dạng và sinh hoạt tấp nập, thu hút nhiều du

khách trong và ngoài nước đến du lịch và sinh sống Thành phố Hồ Chí Minh xứng đáng là địa phương đi đầu cả nước trong hội nhập kinh tế khu vực và thế giới

Hình I.1.2: Bản đồ khu vực miền Nam Việt Nam 1

I.2 Lịch sử:

Hơn 300 năm trước, vùng đất này chỉ là sình lầy, hoang vu Với hệ thống sông ngòi kênh rạch khá thuận tiện cho việc di chuyển, những lưu dân người Việt đầu tiên vượt biển tìm đến mưu sinh ở miền đất này Bằng bàn tay và khối óc, bằng mồ hôi, nước mắt và cả xương máu nữa, họ đã biến miền đất hoang sơ thành đồng ruộng phì nhiêu, phố phường đông đúc Thành phố Hồ Chí Minh - Sài Gòn cổ xưa được thành lập từ năm 1623, nhưng tới năm 1698, chúa Nguyễn mới cử Thống soái Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lược đất Phương Nam đặt cơ sở hành chính đầu tiên và xác định Sài Gòn ở vị trí trung tâm cho cả vùng đất phương Nam, khai sinh ra thành phố Sài Gòn thể hiện xu thế phát triển và bản lĩnh kiên cường của một dân tộc vốn có nền tảng văn

1

www.gus.illusion.com.hk/

hiến ngàn đời.1 Chính vì vậy mà thành phố Hồ Chí Minh suốt mấy thế kỉ qua đã đứng vững trước bao thử thách và ngày càng phát triển

Vị trí quan trọng của thành phố Hồ Chí Minh từng bước được hình thành trong quá trình lịch sử lâu dài Từ thời còn chế độ phong kiến, thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm chính trị, phòng vệ của vùng phía Nam đất nước Thời thực dân Pháp cai trị, Hà Nội và thành phố Sài Gòn là hai nơi có cơ quan của toàn quyền Đông Dương chiếm đóng Riêng với thành phố Sài Gòn, Pháp cố gắng xây dựng nó thành

"Hòn ngọc Viễn Đông"

Đến thời Mỹ thống trị chúng đã dùng thành phố này làm thủ đô của chính quyền Ngụy kể từ vĩ tuyến 17 trở vào Cùng với việc xây dựng bảo vệ các cơ quan đầu não về chính trị, quân sự, Mỹ đã đầu tư, mở mang phát triển làm cho thành phố Sài Gòn trở thành một trung tâm kinh tế theo hướng tư bản chủ nghĩa, dĩ nhiên trước hết

nhằm phục vụ cho cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ và chủ nghĩa thực dân kiểu mới

Sau khi miền Nam được giải phóng, nước ta thống nhất cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội, thể theo nguyện vọng toàn dân từ Bắc chí Nam, Quốc Hội thống nhất quyết định lấy tên chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định xưa kia.2 Thành phố Sài Gòn được mang tên chủ tịch Hồ Chí Minh đã và đang ra

sức đóng góp vào sự nghiệp phát triển và bảo vệ đất nước

Thành phố Hồ Chí Minh từ xa xưa đã là nơi quy tụ nhiều nguồn người dân từ các nơi đến sinh sống, là nơi quy tụ của nhiều dòng văn hóa, do đó người thành phố rất

dễ thích nghi với những trào lưu văn hóa thế giới Trong thời kỳ hội nhập kinh tế hiện nay, số người đến sống, làm việc tại thành phố tăng lên rất nhanh đặc biệt là những cư dân nước ngoài

I.3 Kinh tế:

Thành phố Hồ Chí Minh là đầu tàu kinh tế của cả nuớc, là địa phương đứng đầu

về tổng lượng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và gián tiếp, nước ngoài và trong nước Thành phố có cơ sở vật chất hiện đại, đội ngũ nhân công dồi dào, giàu kinh nghiệm nên thu hút nhiều công ty nước ngoài nói chung và Nhật Bản nói riêng “Trong hai năm vừa qua, Tp Hồ Chí Minh đã đạt được mức tăng trưởng hàng năm rất xuất sắc với tỉ lệ là 12% Song song với điều này, thành phố đang đối mặt với nhiều thử thách

rất lớn; trong đó, bức bách nhất vẫn là thiếu một hệ thống cơ sở hạ tầng hoàn thiện Chính phủ Nhật Bản đã đồng ý cấp vốn vay cho dự án “Tuyến xe điện ngầm số 1“ của

Tp Hồ Chí Minh và dự án này không chỉ góp phần cải thiện hệ thống giao thông của thành phố, mà chắc chắn sẽ trở thành biểu tượng hợp tác của hai quốc gia.”1

Đến đầu tháng 11 năm 2007, tổng số vốn nước ngoài đã được cấp phép tại thành phố này là 16,6 tỷ USD, chiếm 20% tổng lượng vốn FDI cả nước Nhật Bản hiện đầu tư hơn 3 tỷ USD vào Việt Nam và là đối tác thương mại lớn nhất của nước ta Từ nhiều năm qua, Nhật Bản đã trở thành quốc gia có viện trợ phát triển ODA lớn nhất cho Việt Nam với khoảng 800 triệu USD/năm Tính đến nay Nhật Bản đã cung cấp gần 11 tỷ USD (số liệu 2007) ODA cho Việt Nam, chiếm tới 33% tổng số tiền các nước viện trợ cho Việt Nam.2 Hiện Nhật Bản là một trong những đối tác thương mại

và đầu tư hàng đầu của Việt Nam, đứng thứ nhất về đầu tư và thứ nhì về quan hệ thương mại “Nhật Bản đang là nước đứng đầu về Viện trợ phát triển chính thức (ODA)

và rất lấy làm tự hào khi thực hiện nhiều dự án quan trọng có quy mô lớn ở đất nước này Ở phía Nam Việt Nam có thể kể đến dự án “Xây dựng nhà ga Hành khách Quốc

tế sân bay Tân Sơn Nhất“ của Tp Hồ Chí Minh, và một ví dụ khác là dự án “Xây dựng đường cao tốc Đông Tây Sài Gòn”3

Có thể dễ dàng nhận thấy các công trình quan trọng, lớn tại thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ… đều nhận được nguồn đầu tư trực tiếp của Nhật Bản Chủ tịch Nguyễn Minh Triết khẳng định: “Việt Nam khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư Nhật Bản hợp tác trên mọi lĩnh vực.” Nhất là các lĩnh vực cung cấp lao động, hàng hóa có chất lượng của Việt Nam cho thị trường Nhật Bản; cung cấp nguồn lực vốn, tài chính, khoa học - kỹ thuật và công nghệ cao của Nhật Bản cho Việt Nam; đẩy mạnh hợp tác về giáo dục và đào tạo, trao đổi khoa học - kỹ thuật và công nghiệp, du lịch, môi trường; tạo thuận lợi tối đa để các công ty Nhật Bản lựa chọn Việt Nam đặt cơ sở sản xuất công nghệ cao như một số tập

đoàn Fujitsu, Canon, Nidec đã thực hiện

Thành phố Hồ Chí Minh có cảng biển lớn, hệ thống giao thông thuận lợi, là

trung tâm xuất nhập khẩu lớn nhất cả nước Kim ngạch xuất khẩu năm 2007 đạt 18,3

tỷ, chiếm hơn 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước Các công ty đến thành phố

đầu tư ngày càng nhiều, kéo theo lượng khách du lịch tăng mạnh, trong đó lượng khách quốc tế có tốc độ tăng nhanh hơn khách trong nước “Ưu thế của thành phố là

có cơ sở hạ tầng tốt, việc quảng bá du lịch đươc thực hiện một cách hiệu quả, nhờ đó doanh thu các lĩnh vực ăn uống, dịch vụ tăng nhanh do khách quốc tế nhiều và các mức chi tiêu cao hơn hẳn khách trong nước.”1 Sự tăng trưởng nhanh của khách du lịch quốc tế đến Việt Nam và vào thành phố Hồ Chí Minh là kết quả của chính sách mở cửa và hội nhập thế giới, sự cải tạo và nâng cấp cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du khách, sự khuyến khích đầu tư nước ngoài mà thành phố Hồ Chí Minh luôn là địa phương đi đầu trong cả nước trong sự nghiệp đổi mới trong lĩnh vực đời sống xã hội

Nắm bắt được tình hình trên, Sở Ngoại vụ thành phố đã và đang đề ra những kế hoạch nhằm thực hiện tốt vai trò hỗ trợ các đoàn xúc tiến, thương mại, đầu tư và dịch

vụ của thành phố ra nước ngoài, thực hiện tốt các hoạt động kết nghĩa giữa thành phố

Hồ Chí Minh và các thành phố khác trên thế giới, giới thiệu và giúp các cấp lãnh đạo thành phố tiếp xúc và thực hiện các dự án hợp tác quốc tế và các vấn đề kinh tế đối ngoại Trong việc thu hút vốn đầu tư, các cấp lãnh đạo thành phố có nhiều chủ động và sáng tạo, công tác quy hoạch được xúc tiến và nhất là đầu tư vào hạ tầng kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh là nơi đi đầu về phát triển khu chế xuất và khu công nghiệp Thủ tục hành chính trong lĩnh vực đầu tư nước ngoài được cải tiến và đơn giản hóa, do vậy số dự án đầu tư nước ngoài được cấp phép tăng lên Thành phố Hồ Chí Minh không ngừng nỗ lực khắc phục những khó khăn để khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế của mình

I.4 Văn hóa

Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh cũng giống như Hà Nội, là nơi quy tụ của nhiều nguồn người dân Sài Gòn và Hà Nội cũng là nơi quy tụ người bốn phương, "tứ xứ", nhưng cái diện quy tụ của Sài Gòn rộng hơn, đa dạng hơn Sài Gòn có khác Hà Nội, nếu Hà Nội là một đô thị mang tính hướng nội, thì Sài Gòn vừa là đô thị vừa là một bến cảng quốc tế, có xu hướng "mở" Thành phố Hồ Chí Minh còn là nơi quy tụ của nhiều người từ nhiều quốc gia trên thế giới đến Về mặt địa lí, thành phố Hồ Chí Minh nằm trên một ngã tư quốc tế, các con đường hàng hải thế giới từ Bắc xuống Nam

và từ Đông sang Tây đều cách thành phố không xa

1

Trích “Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh 30 năm xây dựng và phát triển”

Với vị trí địa lý thuận lợi, Sài Gòn – nơi một thời được mệnh danh là “Hòn ngọc Viễn Đông” là trung tâm thương mại và là nơi hội tụ của nhiều dân tộc anh em, mỗi dân tộc có tín ngưỡng sắc thái văn hóa riêng góp phần tạo nên một nền văn hóa đa dạng.1 Đặc trưng của văn hóa vùng đất này là sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa truyền thống dân tộc với những nét văn hóa hiện đại phương Tây góp phần hình thành lối sống, tính cách con người Sài Gòn Đó là những con người bộc trực, thẳng thắn, phóng khoáng, có bản lĩnh, dám nghĩ dám làm Người dân thành phố thân thiện và phóng khoáng luôn mong được đón tiếp du khách từ mọi phương trời

Trong quá trình khai phá mở mang, giữ gìn bờ cõi, người Việt biết kết hợp với nhiều dân tộc hội tụ về đây để tạo ra một đô thị sầm uất, năng động và đầy sức sống

Từ đó làm nên nét đẹp thành phố Hồ Chí Minh Thành phố Hồ Chí Minh – thành phố

mở, trẻ trung và hiện đại với hơn 300 năm tuổi, song trong lòng thành phố chứa đựng biết bao giá trị văn hóa nhân văn - văn hóa lịch sử được kết tinh và thăng hoa từ sự giao lưu của nhiều nền văn hóa khác nhau trên nền tảng của nền văn hóa mang đậm bản sắc Việt Nam Đặc điểm văn hóa Sài Gòn xưa và thành phố Hồ Chí Minh ngày nay là sự thể hiện khá độc đáo bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam trong bối cảnh lịch

sử không gian của khu vực phương Nam tổ quốc ta Có thể nói, thành phố Hồ Chí Minh là nơi hội tụ nhiều dòng chảy văn hóa Trải qua hàng trăm năm biến động và thăng trầm của lịch sử, có thể nói văn hóa cả thế giới như hội tụ dưới vòm trời thành phố Hồ Chí Minh khiến thành phố này có một bộ mặt văn hóa đa dạng và đầy màu sắc Thành phố Hồ Chí Minh “vùng đất lành chim đậu”, nơi hội tụ dân cư của cả nước và nhiều sắc dân trên thế giới đã tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại từ Đông sang Tây

Ngày nay ở thành phố Hồ Chí Minh có nhiều người nước ngoài đến học tập, làm việc sinh sống và định cư trên mảnh đất này Dần dần đã hình thành những khu phố của người nước ngoài như: phố Tây ở đường Phạm Ngũ Lão hay Đề Thám, khu vực người Hàn Quốc ở quanh đường Phạm Văn Hai quận Tân Bình, khu vực được gọi

là Little Japan tại thành phố Hồ Chí Minh ở đường Lê Thánh Tôn Tất cả đã làm cho hình ảnh đời sống ở thành phố Hồ Chí Minh trở nên sinh động và nhiều màu sắc hơn

1

Núi sông hùng vĩ- Đoàn Minh Tuấn

Hình 1.3: Bản đồ khu vực “Little Japan” 1

Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố ngập tràn ánh nắng, chói chang trên khắp phố

phường, những dòng sông uốn lượn, những nụ cười và ánh mắt thân thiện của người dân nơi đây, những con người đã làm nên truyền thống vẻ vang của dân tộc mình với

vẻ đẹp của “cốt cách văn hoá phương Nam” : yêu nước, thương nòi; đoàn kết thống

nhất, kiên cường trong đấu tranh dựng nước và giữ nước; coi trọng nhân nghĩa; biết

hội nhập văn hoá để phát triển… đã trở thành "Ðiểm đến của thiên niên kỷ mới", thu

hút du khách ở khắp mọi miền của Tổ quốc và trên thế giới

 Định nghĩa văn hóa

Việt Nam cũng có nhiều định nghĩa về văn hóa khác nhau Theo nghĩa hẹp,

“văn hóa” dùng để chỉ học thức, lối sống, trình độ phát triển của một giai đoạn… Theo nghĩa rộng văn hoá bao gồm tất cả, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại cho đến phong tục, tín ngưỡng, lối sống, lao động… Các nhà Văn hoá học của Việt Nam đã đưa ra

một định nghĩa về văn hóa dựa trên các đặc trưng cơ bản của nó

“Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người

sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội.” 2

Khái niệm “giao lưu văn hóa” và “tiếp biến văn hóa” được dịch từ những thuật

ngữ như cultural contacts, cultural exchanges , để chỉ một quy luật trong sự vận động

và phát triển văn hóa của các dân tộc Đó là hiện tượng xảy ra khi những nhóm người (cộng đồng, dân tộc) có văn hóa khác nhau giao lưu tiếp xúc với nhau tạo nên sự biến

đổi về văn hóa của một hoặc cả hai nhóm.1

Cộng đồng là toàn thể những người cùng chung sống, có những đặc điểm giống

nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội Họ có những đặc trưng về tên gọi, ngôn ngữ, văn hóa , có thể gồm một hay nhiều tộc người thân thuộc.2

Nhóm người là tập hợp những người có cùng chung một số đặc điểm, cùng sống

chung trong một không gian địa lý nhất định Tuy nhiên số lượng của họ không đủ lớn

để tạo nên một cộng đồng Người Nhật Bản sinh sống tại thành phố Hồ Chí Minh cũng chỉ là một nhóm người

Ở đây, chúng ta có thể hiểu “giao lưu văn hóa” là khái niệm để chỉ sự tiếp xúc

trực tiếp và lâu dài của các dân tộc có nền văn hóa khác nhau dẫn đến sự biến đổi, hội nhập một số yếu tố văn hóa lẫn nhau giữa các dân tộc nhưng không làm mất đi bản sắc văn hóa của dân tộc mình

Giao lưu văn hóa tạo nên sự dung hợp, tổng hợp và tích hợp văn hóa ở các cộng đồng Ở đó sự kết hợp của các yếu tố “nội sinh” với yếu tố “ngoại sinh” tạo nên sự phát triển văn hóa phong phú, đa dạng và tiến bộ hơn Giao lưu và tiếp biến văn hóa là

sự tiếp nhận văn hóa nước ngoài bởi dân tộc chủ thể Quá trình này luôn đặt mỗi dân tộc phải xử lý tốt mối quan hệ biện chứng giữa yếu tố “nội sinh” và “ngoại sinh” Yếu

tố nội sinh là những yếu tố vốn có, nội thuộc của một nền văn hóa, còn yếu tố ngoại sinh là những yếu tố có nguồn gốc từ nền văn hóa khác qua giao lưu đã hội nhập vào nền văn hóa chủ thể Trong hai yếu tố thì yếu tố nội sinh bao giờ cũng là cơ bản, cũng

có vai trò quan trọng hơn Bởi yếu tố nội sinh là chủ, cái làm nên thực chất của một nền văn hóa, còn yếu tố ngoại sinh chỉ là khách, thứ bổ sung và làm cho nền văn hóa phong phú đa dạng hơn.3

Lịch sử các nền văn minh của nhân loại cho thấy: không có một nền văn hóa nào

dù lớn nhỏ và ảnh hưởng sâu rộng đến đâu lại có thể liên tục phát triển trong một địa bàn khép kín, biệt lập, tách rời sự tiếp xúc với các nền văn hóa khác Vì vậy, giao lưu văn hóa có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình phát triển của một nền văn hóa

 Tính giao lưu văn hóa ở thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh nằm trong khu vực Đông Nam Bộ Nhìn lại quá trình lịch sử hơn 300 năm của thành phố mang tên Bác, từ khi Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam khai phá vào năm 1698, nơi đây đã trở thành nơi hội tụ của các dòng chảy văn hóa Nơi đây tiếp nhận cư dân từ mọi miền đất nước và từ các nước, từ những người miền Bắc và Trung vào lập nghiệp cho đến những người lưu dân Hoa Kiều sang tránh nạn chiến tranh đến đây dịnh cư và lập nghiệp Rồi khi bị thực dân Pháp và đế quốc Mỹ chiếm đóng, Sài Gòn lại trở thành trung tâm của cả nước, đón nhận mọi luồng ảnh hưởng văn hóa từ phương Tây Do đó tính giao thoa hội tụ văn hóa đã trở thành một đặc điểm quan trọng của văn hóa thành phố Hồ Chí Minh Ngoài sự tiếp thu văn hóa cũng phải kể đến những nét văn hóa đặc trưng Nam Bộ đã ăn sâu vào con người Sài Gòn Ta có thể thấy một vài ví dụ cho sự giao thoa văn hóa ở thành phố Hồ Chí Minh sau đây

Về ẩm thực, mọi người có thể tìm thấy các món ăn của ba miền tại thành phố như bún bò Huế, mì Quảng, bún cá Hà Nội, phở Bắc, bánh xèo, bánh cuốn Tất nhiên đôi khi các món ăn đã được thay đổi một chút hương vị cho phù hợp với phong vị miền Nam Nhưng vẫn có những quán ăn vẫn giữ nguyên các mùi vị dành cho người bản xứ Với các thực khách nước ngoài thì các nhà hàng với những món ăn của nước mình cũng là lựa chọn khá thoải mái Họ có thể tìm thấy các món ăn nổi tiếng của các quốc gia tại thành phố như hủ tiếu Nam Vang, mì Hàn Quốc, Sushi Nhật, thịt nướng Texas, thịt nướng kiểu Brazil hay các món ăn Pháp

Tính giao thoa văn hóa còn được thể hiện trong những nét kiến trúc của thành phố Những công trình mang nét kiến trúc cổ điển của Pháp như nhà thờ Đức Bà, bưu điện Thành phố hay chợ Bến Thành là điểm đến của du khách Ta sẽ dễ dàng nhận thấy có nhiều ngôi chùa mang nét truyền thống Trung Hoa hay những thánh đường của người Chăm, Khơme tại nơi đây

Chương II

SƠ NÉT VỀ NGƯỜI NHẬT TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

II.1 Khái quát lịch sử quan hệ Việt - Nhật và sự hình thành nhóm người Nhật tại thành phố Hồ Chi Minh:

Trong buổi hình thành và bước đầu phát triển tại Đàng Trong nước Đại Việt vào cuối thế kỉ XVI - đầu thế kỉ XVII, Hội An của xứ Quảng ở phía nam Thuận Hóa

đã là nơi hội tụ của cư dân của nhiều nơi trong nước mà cũng là nơi hội tụ của nhiều thuyền buôn và kiều dân nước ngoài, trong đó có đông đảo người Nhật Bản và người

Trung Quốc

Hình II.1.1: Tàu Nhật Bản “Châu Ấn thuyền cập bến cảng Hội An 1

Hồi kí của cố đạo người Ý Cristophoro Borri (và một số tài liệu ghi chép khác sau ông) xác nhận Hội An đầu thế kỉ XVII có một khu phố Nhật và một khu phố Khách (Hoa): "Chúa Đàng Trong xưa kia cho người Nhật, người Tàu chọn một địa điểm để lập một thành phố cho tiện việc buôn bán Thành phố này là Faifo, một thành phố lớn đến độ người ta có thể nói được là có đến hai thành phố, một phố người Tàu

và một phố người Nhật Mỗi phố có khu vực riêng, có thị trưởng riêng và sống theo

1

http://vietbao.vn/Van-hoa/Pho-Nhat-o-Sai-Gon/

tập tục riêng Người Tàu có luật lệ và phong tục của người Tàu, và người Nhật cũng vậy."

Quan hệ giao lưu kinh tế và văn hóa giữa Đại Việt, (Đàng Ngoài và nhất là Đàng Trong) với Nhật Bản được bắt đầu từ cuối thế kỉ XVI Nhiều tàu buôn Nhật chở tới Hội An vàng, bạc, đồng, vũ khí bán cho Đàng Trong và mua lại tơ tằm, gốm sứ, đường, san hô, ngà voi, trầm hương, kì nam đưa về Nhật Ở Nhật còn gọi đây là thời đại “mậu dịch châu Ấn thuyền”, thời kì mà Nhật mở cửa giao lưu buôn bán với nhiều nước, trong đó có Đại Việt.1

Hình II.1.2: Cảnh thương nhân Nhật Bản dâng lễ vật cho chúa Nguyễn tại Hội An 2

Đầu thế kỉ XVII, thương nhân Nhật, do làm ăn phát đạt tại Hội An, đã mua 20 mẫu ruộng đất, xây dựng phố xá, buôn bán, làm ruộng, cưới vợ Việt, xây chùa (Tùng Bổn Tự), dựng bia, đúc chuông và tượng Phật Trong khi người Nhật ở đầu đường phía mặt trời mọc của Hội An, thì người Tàu lập phố ở cuối đường phía mặt trời lặn thuộc làng Cẩm Phô và Thanh Hà Từ phố Nhật lên chợ Cẩm Phô và phố Tàu phải qua một con khe nên người Nhật đã xây dựng một chiếc cầu gọi là Cầu Nhật Bản Đây là thời kì cực thịnh của phố Nhật ở Hội An nên người phương Tây gọi Hội An là "Đô thị Nhật Bản" và ông thị trưởng đầu tiên của phố Nhật được chúa Nguyễn công nhận năm

1618 là một nhà buôn kiêm chủ tàu tên Furamoto Yashishiro Có những thị trưởng

1

PGS.TS Nguyễn Cảnh Huệ - Ngô Sĩ Tráng, Quan hệ Việt Nam – Nhật Bản từ đầu thập niên 90

2

www.ngoilaibennhau.net

Nhật có uy tín và ảnh hưởng lớn ở Đàng Trong Thời kì Đàng Trong bài đạo Thiên Chúa gay gắt, giáo sĩ Alexandre de Rhodes được một thị trưởng Nhật tại Hội An che chở và can thiệp để chúa Nguyễn ban đặc ân cho De Rhodes không bị đàn áp.1

Từ năm 1636 chính quyền Nhật Bản ban hành lệnh cấm xuất ngoại làm cho quan hệ buôn bán giữa Hội An và Nhật Bản sa sút dần và số người Nhật cũng giảm dần Cùng lúc đó, số người Hoa vốn có mặt ở Hội An từ trước không ngừng tăng lên Đến giữa thế kỉ XVII, người Hoa thay thế người Nhật và chiếm ưu thế Đến cuối thế kỉ thì người Nhật gần như đã hết vai trò: họ chỉ còn lại khoảng 4 hay 5 gia đình Thương trường dần dần chuyển sang tay người Hoa, họ tràn sang phố Nhật.2

Hình II.1.3: Phố Nhật và người Nhật ở Hội An đầu thế kỷ XVII 3

Từ thế kỉ XVIII, người Nhật vắng mặt ở Hội An, nhưng tại Nhật Bản họ vẫn còn giữ nhiều kỉ niệm, văn vật và sử liệu quí báu có thể giúp cho họ hiểu rõ thêm lịch

sử và văn hóa của người Việt Nam

Như vậy có thể nói, Việt Nam và Nhật Bản có quan hệ lịch sử lâu đời và trải qua nhiều bước thăng trầm Trong khoảng thời gian cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, do điều kiện lịch sử nước ta lâm vào 2 cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc

Mỹ xâm lược, mặc dù phong trào Đông Du do cụ Phan Bội Châu phát động cũng đánh dấu mối quan hệ Việt Nhật trong lịch sử nhưng nhìn chung, quan hệ Việt Nhật trong

thời kì này không có sự khởi sắc đáng kể, thậm chí còn sa sút theo chiều hướng tiêu cực khi Nhật theo phe phát xít tham gia chiến tranh thế giới thứ 2, và đặc biệt là khi Nhật đảo chính Pháp vào 9/3/1945, thay chân Pháp tại Việt Nam

Mãi cho đến năm 1973 mới mở ra một thời kì mới trong quan hệ Việt Nhật Tháng 9/1973, Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao Nhưng ban đầu do tác động tiêu cực của vấn đề Campuchia nên trong suốt thập niên 80, quan

hệ 2 nước trong tình trạng lạnh nhạt Từ đầu thập niên 90 trở đi, khi vấn đề Campuchia được giải quyết, tình hình khu vực và thế giới có nhiều biến chuyển thuận lợi, quan hệ

2 nước nhanh chóng phát triển và ngày càng trở nên tốt đẹp Tháng 11/1992, Nhật Bản quyết định mở lại viện trợ cho Việt Nam, khẳng định mối quan hệ giữa hai nước đã bước sang giai đoạn mới, phát triển trên nhiều lĩnh vực như chính trị, kinh tế, giáo dục, văn hóa…

Về chính trị, hai bên đã tạo dựng cơ chế đối thoại ở nhiều cấp, nhiều lĩnh vực như: đối thoại chính trị định kì ở cấp Bộ trưởng Ngoại giao (từ 7/2004), Thứ trưởng Ngoại giao (từ 1993), đối thoại kinh tế, an ninh, quốc phòng hàng năm Đặc biệt vào tháng 3/1997, hai bên đã trao đổi tùy viên quân sự, mở Tổng lãnh sự quán ở Thành phố Hồ Chí Minh và Osaka Năm 2002, lãnh đạo cấp cao hai nước thống nhất xây dựng quan hệ Việt Nam - Nhật Bản theo phương châm “đối tác tin cậy, ổn định lâu dài” Trong chuyến thăm Việt Nam tháng 7/2004 của ngoại trưởng Nhật Bản, hai bên

đã kí tuyên bố chung “vươn tới tầm cao mới của quan hệ đối tác bền vững” Phía Nhật Bản cũng ủng hộ tích cực công cuộc đổi mới của Việt Nam, khuyến khích và ủng hộ Việt Nam tham gia vào các tổ chức khu vực và quốc tế như APEC, WTO…Ngoài ra

có thể kể đến các cuộc viếng thăm Việt Nam của Thủ tướng Murayama (8/1994), Thủ tướng Hashimoto (1/1997), Thủ tướng Obuchi (12/1998), Thủ tướng Koizumi (4/2002, 10/2004) cũng là những sự kiện cho thấy mối quan hệ giữa hai nước đang trên đà phát triển tốt đẹp, bền vững, và Việt Nam ngày càng trở thành đối tác quan trọng của Nhật Bản.1

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Nhật Bản cũng gặt hái được nhiều thành tựu quan trọng trong thời gian qua Đến nay, hai nước đã kí nhiều hiệp định hợp tác kinh

tế, tạo cơ sở pháp lí cho quan hệ kinh tế hai nước không ngừng phát triển Tháng

1

Hirayama Tatsuo, Quan hệ Nhật – Việt: Thực trạng và triển vọng

Shiraishi Masaya Ito Junichi, Hiệp hội doanh nhân Nhật Bản tại thành phố Hồ Chí Minh

11/2003, hai nước đã kí Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư Tháng 12/2003, hai bên đã thỏa thuận sáng kiến chung nhằm cải thiện môi trường đầu tư tại Việt Nam Nhật Bản vẫn tiếp tục ủng hộ và giúp đỡ Việt Nam trong việc hội nhập kinh tế thế giới, đặc biệt là trong thời gian sau khi gia nhập WTO Tháng 1/2007, vòng đàm phán đầu tiên của cuộc đàm phán chính thức về Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt – Nhật (JVEPA)

đã được tổ chức Hiện tại, Nhật Bản được đánh giá là quốc gia đầu tư hiệu quả nhất tại Việt Nam với tỉ lệ vốn cao nhất trong số các nhà đầu tư nước ngoài hiện đầu tư tại Việt Nam (4,2 tỉ USD, chiếm gần 80%) Nhật Bản cũng là nước tài trợ ODA lớn nhất cho Việt Nam, tổng cộng khoảng 103,9 tỉ yên (2006).1

Về giáo dục và đào tạo, trong những năm gần đây, Nhật Bản là một trong những nước viện trợ không hoàn lại lớn nhất cho ngành giáo dục và đào tạo của Việt Nam Hai nước đã triển khai các chương trình đào tạo con người, chương trình thanh niên ASEAN (100 người/ năm) và trao đổi các đoàn văn hóa, những người tình nguyện, các chuyên gia…Hàng năm, chính phủ Nhật Bản viện trợ cho Việt Nam từ 1 đến 2 dự án viện trợ văn hóa không hoàn lại như thiết bị học ngoại ngữ, thiết bị bảo quản tư liệu Hán Nôm, bảo tàng lịch sử, xưởng phim hoạt hình Bên cạnh đó, chính phủ Nhật Bản còn nhận khoảng 80 đến 100 học sinh, sinh viên Việt Nam sang Nhật đào tạo hàng năm Ngoài ra còn có các viện trợ xây dựng trường tiểu học ở các tỉnh miền núi và vùng ven biển thường bị thiên tai Và để chào mừng kỷ niệm 35 năm ngày thắt chặt mối quan hệ ngoại giao Việt Nam – Nhật Bản, ngày 10/03 vừa qua Đại

sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam đã tổ chức Lễ khai trương Trung tâm giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam - Quỹ giao lưu quốc tế Nhật Bản Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Mitsuo Sakaba cho biết, Trung tâm giao lưu Văn hóa Nhật Bản sẽ hỗ trợ cho việc nghiên cứu văn hóa Nhật Bản, dạy tiếng Nhật cho các trường phổ thông trung học, đại học tại Việt Nam, thực hiện trao đổi và giao lưu văn hóa, thể thao cùng nhiều hoạt động khác Phát biểu tại buổi lễ, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, sự ra đời của Trung tâm giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam minh chứng cho sự phát triển của mối quan hệ hợp tác tốt đẹp giữa hai nước Cả hai nước Việt Nam - Nhật Bản đều đang nỗ lực xây dựng quan hệ ngày càng phát triển và bền vững "Cùng với sự phát triển vượt bậc trong quan hệ chính trị, kinh tế, thương mại, giao lưu văn hóa giữa

1

PGS.TS Nguyễn Cảnh Huệ - Ngô Sĩ Trán, Quan hệ Việt Nam – Nhật Bản từ đầu thập niên 90

hai nước đang ngày càng có những bước tiến mạnh mẽ, sâu rộng hơn, góp phần tăng cường hiểu biết lẫn nhau Trung tâm giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam sẽ là cầu nối thúc đẩy mạnh mẽ mối quan hệ giao lưu văn hóa giữa hai nước, là địa chỉ tin cậy để người Việt Nam học hỏi, trao đổi văn hóa với Nhật Bản", Phó Thủ tướng nhấn mạnh Theo Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, dự kiến trong năm 2008 sẽ có nhiều chương trình giao lưu văn hóa được tổ chức tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh nhân kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước Việt Nam - Nhật Bản như: Diễn đàn giao lưu văn hóa Nhật - Việt, Lễ hội Hoa Anh đào lần thứ 2 tại Việt Nam, Cuộc thi hùng biện tiếng Việt dành cho người Nhật, Lễ hội Hội An, Liên hoan phim Nhật Bản, Lễ hội Nhật Bản, Cuộc thi "Chương trình làm phim dành cho học sinh, sinh viên Việt Nam" (Website Chính Phủ)

Một lĩnh vực quan hệ hợp tác quan trọng khác phải kể đến đó là du lịch Thị trường du lịch Việt Nam vốn có sức hút rất lớn đối với Nhật Bản Đặc biệt từ 1/1/2004, Việt Nam đã chính thức đơn phương miễn thị thực cho người Nhật đi du lịch và kinh doanh vào Việt Nam trong vòng 15 ngày và ngày 8/3/2005, hai bên đã trao đổi công hàm miễn thị thực cho công dân hai nước Việt Nam và Nhật Bản mang hộ chiếu ngoại giao và công vụ trong thời hạn lưu trú không quá 90 ngày bắt đầu thực hiện từ 1/5/2005 Điều này càng tạo điều kiện thuận lợi thu hút nhiều khách du lịch Nhật đến Việt Nam Tổng cục du lịch Việt Nam và Bộ Giao thông – Lãnh thổ Nhật Bản cũng đã

kí Tuyên bố chung về hợp tác du lịch.1

Như vậy, tiếp nối mối quan hệ tốt đẹp lâu đời giữa hai nước từ cuối thế kỉ XVI - đầu thế kỉ XVII mang đậm dấu ấn trong lịch sử tại Hội An, ngày nay, quan hệ Việt Nam – Nhật Bản vẫn không ngừng phát triển trên nhiều lĩnh vực Điều này dẫn đến một hệ quả tất yếu là số lượng người Nhật đến Việt Nam ngày càng tăng Trong đó theo số liệu nhóm nghiên cứu chúng tôi thống kê, những người đến Việt Nam du học

và làm việc chiếm tỉ lệ khá cao Đây là những đối tượng có thời gian sống tại Việt Nam lâu dài, ổn định Họ dần hình thành một nhóm người Nhật có những nét đặc trưng riêng trong đời sống vật chất và tinh thần Đặc biệt đối tượng những người Nhật sống tại thành phố Hồ Chí Minh trong một thời gian nhất định theo một cách nào đó cũng chịu tác động của văn hóa nơi đây Tuy hiện nay, nhóm người Nhật tại thành phố

Hồ Chí Minh vẫn chưa hình thành một cộng đồng người (như cộng đồng người Hoa…)

1

TS Trần Thị Mai, Quan hệ Việt Nam Nhật Bản những năm đầu thế kỉ XXI: Thành tựu và triển vọng

nhưng nhìn vào biểu đồ ta có thể thấy số lượng người Nhật sinh sống tại đây ngày càng tăng lên Dự đoán với sự phát triển trong tương lai, người Nhật ở thành phố Hồ Chí Minh cũng sẽ có những ảnh hưởng không nhỏ trong cuộc sống xã hội tại thành phố được xem là đầu tàu kinh tế của cả nước Việt Nam này

Số lượng người Nhật lưu trú tại thành phố Hồ Chí Minh

Biểu đồ II.1.4: Số lượng người Nhật lưu trú tại TP.Hồ Chí Minh1

II.2 Vài nét về người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh

Khu vực người Nhật tập trung đầu tiên phải kể đến là một khu vực ở quận 1, TP HCM thường được biết đến với tên gọi Little Japan - khu phố Nhật Cùng với phố Tây Phạm Ngũ Lão - Đề Thám và phố Hàn Quốc ở quanh chợ Phạm Văn Hai (Tân Bình), phố Nhật ở đường Lê Thánh Tôn đã góp phần tô điểm thêm cho bức tranh cuộc sống của “Thành phố quốc tế” này những nét tươi mới và sống động Trong khoảng năm, sáu năm qua, nhiều người Nhật đến sống tập trung thành một nhóm nhỏ và nhanh chóng biến nơi này trở thành một khu dân cư quốc tế mới của TP HCM

Theo thống kê, hiện có gần 300 hộ gia đình người Nhật (trong tổng số khoảng

500 hộ tại TP HCM) đang sống trong khu vực quanh Lê Thánh Tôn Đa số họ đều có việc làm ổn định Họ là những cư dân quốc tế, ngụ cư tại VN trong thời gian dài và tính chất lưu trú cũng ổn định hơn so với những người nước ngoài khác ở khu phố Tây, dạng “Tây balô” đến VN chỉ để du lịch ít ngày hoặc đi công tác ngắn hạn Có hai “tiêu chuẩn” nhà ở khác nhau dành cho người Nhật trong khu phố này Những người có thu nhập cao, đang làm việc cho các công ty lớn của Nhật thường ở trong khu căn hộ cao

1

Nguồn: Tổng lãnh sự quán Nhật Bản tại thành phố Hồ Chí Minh

cấp và đầy đủ tiện nghi chẳng hạn như là Saigon Sky Garden, City View, Lancaster (Lê Thánh Tôn), Somerses (Nguyễn Bỉnh Khiêm), với mức thuê từ 1.500 - 3.000 USD/tháng và do công ty của họ chi trả Những người còn lại sẽ thuê nhà diện “bình dân”, nhiều nhất là ở quanh hẻm 15B đường Lê Thánh Tôn, hẻm 8A Thái Văn Lung, chung cư Ngô Tất Tố, Trần Nhật Duật… và tự trả tiền nhà, từ 300 - 800 USD/tháng Ngoài ra sinh viên du học, giảng viên tình nguyện thường tập trung tại hẻm 18 Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Văn Năm, Lê Thánh Tôn với mức giá mềm hơn từ 150 – 250 USD/tháng Đối với thành phần sang Việt Nam làm việc thì cuộc sống của họ cũng không đến nỗi căng thẳng như tại Nhật Do đó họ có khá nhiều thời gian rảnh rỗi để giải trí hơn và điều này đã góp phần vào việc thúc đẩy các nhà hàng Nhật Bản mọc lên khắp con các đường trong khu trung tâm thành phố

Cho đến nay luật pháp Việt Nam vẫn chưa cho phép người nước ngoài sống tại Việt Nam sở hữu tài sản riêng như nhà cửa, cửa hàng Do đó những thứ này đều được đứng tên bởi một người Việt Nam mà họ quen biết, có thể là vợ chồng hoặc bạn bè

Những người Nhật hiện đang sống tại thành phố Hồ Chí Minh tùy theo nghề nghiệp, tuổi tác, mục đích đến Việt Nam…mà họ có những hoạt động kinh tế, văn hóa

xã hội khác nhau và phần nào đó chịu ảnh hưởng của văn hóa Việt Nam

Về hoạt động kinh tế, theo điều tra của nhóm nghiên cứu chúng tôi, phần lớn người Nhật đến thành phố Hồ Chí Minh với mục đích làm việc Đa số họ là nhân viên công ty, kĩ sư, giáo viên…Gần đây, du lịch chứng khoán tại Việt Nam đã trở thành cơn sốt của người Nhật Hãng tin Reuters ngày 8/5/2007 cho biết, nhiều người dân Nhật Bản thông qua các Công ty du lịch đã đổ xô sang Việt Nam, mở tài khoản cá nhân để

mua bán chứng khoán tại các sàn giao dịch Tính cả khoản đầu tư trực tiếp thông qua

các tài khoản cá nhân và số tiền đầu tư trong các quỹ Việt Nam, ước tính các nhà đầu

tư Nhật Bản hiện chiếm khoảng 5% trong thị trường chứng khoán 2,5 ngàn tỷ Yên Trong đó, các nhà đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 20 – 30%

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu chúng tôi cũng muốn đề cập đến Hiệp hội Công thương Nhật Bản Hiệp hội Công thương Nhật Bản hay còn gọi là Hiệp hội Thương mại và Công nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh viết tắt là JBA được thành lập vào tháng 4/1994 với những thành viên chủ yếu là những thương nhân và các nhà đầu tư Nhật Bản tại thành phố Hồ Chí Minh và một số khu vực lân cận phía Nam thành phố Đây không chỉ là một tổ chức kinh tế mà còn có những hoạt động tích cực trong lĩnh

vực văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế…Vai trò vốn có của hội là xúc tiến việc cải thiện bên phía Việt Nam, nắm bắt được chính xác các vấn đề mà các xí nghiệp, công ty thành viên trong hội đang phải đương đầu trong sự phát triển kinh doanh của Việt Nam, đồng thời xoay sở giải quyết các vấn đề liên quan đến người Nhật lưu trú tại thành phố

Hồ Chí Minh như giáo dục, y tế…

Quá trình người Nhật sang tìm hiểu và sinh sống tại Việt Nam đã có từ lâu đời, nhưng do đặc điểm riêng của tính cách dân tộc mình như sống kép kín, ý thức dân tộc mạnh mẽ, nên người Nhật vẫn chưa trở thành một cộng đồng đông đúc tại Việt Nam Mặc dù vậy theo số liệu du khách Nhật qua thăm Việt Nam qua các năm vẫn tăng lên đáng kể Theo dự đoán của Tổng cục du lịch thành phố Hồ Chí Minh thì con số này sẽ lên đến 1 triệu lượt khách vào năm 2010

Lượng khách Nhật Bản đến Việt Nam qua các

năm

190355 243022

347822 4115570

100000 200000 300000 400000 500000

Biểu đồ II.2.1: Lượng khách Nhật Bản đến Việt nam qua các năm1

Bảng số liệu II.2.2: Số liệu năm 2006

TP.Hồ Chí Minh Việt Nam

Số khách Thị trường Top Thị trường Số khách

308.261 Hoa kỳ 1 Trung Quốc 487.000

Biểu đồ II.2.3: Tỷ lệ khách Nhật Bản đến thành phố Hồ Chí Minh

và các nơi khác ở Việt Nam năm 2006

Từ bảng số liệu trên, ta dễ dàng nhận thấy lượng khách Nhật Bản đến đứng ở vị trí rất cao trong top đầu những khách quốc tế đến Việt Nam năm 2006 (chỉ sau Hoa Kỳ)

Nếu so với cả Việt Nam thì số lượng du khách Nhật Bản đến thành phố Hồ Chí Minh chiếm 68% trong tổng số du khách Nhật Một con số áp đảo, điều đó chứng tỏ thành phố Hồ Chí Minh là vùng đất được người Nhật Bản yêu thích quan tâm nhất ở Việt Nam

 Hoạt động văn hoá xã hội

Người Nhật vốn đến từ một đất nước đông dân, khí hậu khắc nghiệt, lại có nền kinh tế phát triển nhất nhì thế giới Mặc dù mức sống ở thành phố Hồ Chí Minh rất đắt

đỏ nhưng cũng chỉ bằng khoảng một phần mười ở Nhật Do đó đối với người họ mức sống như thế vẫn còn khá thoải mái Một số người Nhật khi đến thành phố Hồ Chí Minh sinh sống thuê những căn hộ có giá thuê cao, gần trung tâm thành phố (khu vực quận 1, quận 3).2

Hình II.2.4a: Một bảng hiệu cho thuê

phòng trên đường Chu Mạnh Trinh

Quận 1 (bằng tiếng Nhật)

Hình II.2.4b: Sky Garden (Lê Thánh Tôn Q1) - nhiều người Nhật đã thuê căn hộ cao cấp ở đây

1

Hình II.2.5a: Nội thất bên trong một

căn hộ người Nhật thuê trên đường

uống của người Nhật, thường tập trung ở trục đường Lê Thánh Tôn, Hai Bà Trưng, Đồng Khởi Quận 1

Hình II.2.6 : Một số quán ăn Nhật Bản trên đường Lê Thánh Tôn Quận 1 1

Người Nhật thường giải trí bằng việc tụ tập theo nhóm bạn bè cùng trò chuyện thỏa thích bằng tiếng Nhật, hay cùng nấu món ăn Nhật, hoặc đi hát karaoke Có rất nhiều quán karaoke chuyên dành cho người Nhật trong các con hẻm nhỏ trên đường

Hình II.2.7: Các quán karaoke phong cách Nhật Bản (Lê Thánh Tôn Quận 1) 1

Họ cũng thỉnh thoảng nghe nhạc Việt, cũng biết được một vài ca sĩ Việt Nam nổi tiếng như Mỹ Tâm, Lam Trường, Đan Trường…nhưng đa số vẫn giữ thói quen nghe nhạc Nhật Bản như khi ở quê nhà

Sách báo bằng tiếng Nhật chưa xuất hiện nhiều ở Việt Nam, chỉ có một vài tiệm sách cũ trên đường Nguyễn Thị Minh Khai có bán một số sách Nhật cũ, đa số là do các bạn lưu học sinh hoặc các nhà kinh doanh Nhật Bản mang theo đến mà không tiện mang về Hiện nay trên thị trường có xuất hiện một cuốn tạp chí phát miễn phí cho du khách Nhật - “Sketch” là quyển sách viết về cuộc sống văn hoá xã hội ở Việt Nam bằng tiếng Nhật Sách “Sketch” có thể được lấy ở các cửa hàng đồ mỹ nghệ lưu niệm trên đường Đồng Khởi vào cuối mỗi tháng

Theo dòng chảy của thế giới, manga Nhật Bản tuôn vào Việt Nam ngày càng nhiều, bản in ngày càng đẹp, gần đây nhà xuất bản Trẻ còn in manga theo cách đọc kiểu Nhật, có nghĩa là đọc từ phải sang trái

Hình II.2.9: Sách manga đọc theo phong cách Nhật từ phải sang trái 1

Ở thành phố Hồ Chí Minh có một trung tâm đáp ứng mọi nhu cầu về văn hoá cho người Nhật Bản và cả người Việt quan tâm đến Nhật, đó là Trung tâm Hợp tác nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (VJCC) số 15 Đường D5 Văn Thánh Bắc Phường 25 Quận Bình Thạnh Trung tâm VJCC không chỉ thường xuyên mở các lớp học tiếng Nhật mà còn hằng tháng tổ chức các sự kiện văn hoá như dạy nấu món Nhật, các buổi chiếu phim Nhật Bản, xếp gấy Origami…Ngoài ra, trung tâm còn trang bị một thư viện với rất nhiều đầu sách tiếng Nhật đáp ứng nhu cầu tìm hiểu văn hoá Nhật cũng như thư giản bằng phim ảnh tạp chí Nhật của bạn đọc Nhật Việt

Hình II.2.10: Sách dạy , tác phẩm và giấy xếp Origami Nhật Bản 2

Lễ hội giao lưu văn hóa Việt Nhật diễn ra hằng năm, tổ chức ở Nhà Văn hoá Thanh niên Quận 3 đều đông đảo người tham dự Cuộc thi Hùng biện tiếng Nhật tổ chức vào mỗi tháng 5 hằng năm ở Nhà hát Thành phố cũng là nhịp cầu để thanh niên Việt Nam học tiếng Nhật giao lưu với cư dân Nhật trên địa bàn thành phố Hồ Chí

Minh, cùng tìm hiểu về tiếng Nhật một ngôn ngữ được xem thuộc loại khó trên thế giới Hằng năm vào tháng 12 đều diễn ra cuộc thi Giọng ca Việt Nhật tổ chức tại Nhà hát Bến Thành số 6 Mạc Đĩnh Chi Quận 1, trong đó người Việt hát tiếng Nhật, còn người Nhật hát tiếng Việt, đó cũng là một hoạt động thu hút được nhiều bạn người Nhật quan tâm, đồng thời cũng là nơi giao lưu, sinh hoạt tinh thần của nhóm người Nhật tại đất Sài Gòn này

Hình II.2.11: Tờ quảng cáo Hội thi giọng ca Việt - Nhật 1

Thêm vào đó còn có hằng trăm các ngày hội Văn hoá Nhật lớn nhỏ do các trường Nhật Ngữ tổ chức để quảng bá thương hiệu trường, để học viên có một cầu nối tiếp xúc với cư dân Nhật Bản Đơn cử như trường Nhật ngữ Đông Kinh (Nguyễn Tri Phương, Quận 5), trường Sakura (Điện Biên Phủ, Quận 3)…Một số công ty có đối tác

là người Nhật như FPT sắp tới đây cũng tổ chức hoạt động Đại hội karaoke Việt - Nhật nhằm khuyến khích mối quan hệ Việt - Nhật trong công ty phát triển tốt đẹp hơn

Trên đường Tôn Đức Thắng (Quận 3), quán Hoa Anh Đào như một biểu tượng cho sự giao lưu và quan hệ hữu hảo Nhật - Việt Quán do một chị người Nhật mở để giúp đỡ các bạn khuyết tật (chậm phát triển hay không nói được) có một công ăn việc làm ổn định và có một môi trường tốt để tiếp tục phát triển Tại quán có treo một tấm bảng ghi tên các nhà hảo tâm đã đóng góp cho quán, trong đó hơn một nửa là người Nhật Ngoài ra Sakura còn lưu trữ các cuốn sổ lưu niêm ghi đầy những dòng cảm xúc của bạn bè Nhật Việt bốn phương viết về Sakura, về cuôc sống đô thị ồn ã Sài Gòn

1

Nguồn www.gus.illusion.com.hk

Hình II.2.12: Quán Hoa Anh Đào 1

Về tôn giáo, đa số người Nhật khi được hỏi theo tôn giáo nào đều trả lời là không theo tôn giáo nào cả, tuy nhiên thật sự trong thâm tâm họ luôn có Thần Đạo tồn tại, đồng thời người Nhật cũng tin tưởng học thuyết Phật giáo và chấp nhận Thiên chúa giáo, nên không gặp nhiều vấn đề về tôn giáo ở nước ngoài Một số người Nhật khi đến sống tại Việt Nam vẫn đến viếng các ngôi chùa và nhà thờ Thiên chúa Tuy nhiên

họ đi với mục đích tham quan là chính, việc thăm viếng này không mang tính chất thường xuyên Một số gia đình Nhật Bản có con trẻ sống cùng vẫn tổ chức các buổi tiệc nhỏ vào dịp lễ các bé trai (mùng 5 tháng 5) và các bé gái (mùng 3 tháng 3) Bên cạnh đó, họ vẫn rộn ràng mua sắm và chuẩn bị cho dịp tết cổ truyền của dân tộc Việt như mua hoa tươi, dọn dẹp nhà cửa, mua bánh chưng…

Nhìn chung, mặc dù sống xa quê hương, nhưng về cơ bản người Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh vẫn giữ nguyên nếp sống cũ như khi ở Nhật Họ vẫn nghe nhạc, xem phim hay truyền hình của Nhật, họ vẫn ăn các món ăn truyền thống theo khẩu vị quê hương Mặc dù thành phố Hồ Chí Minh đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho người Nhật Bản đến sinh sống nhưng vẫn còn thiếu thốn nơi để họ vui chơi giải trí Đa số người Nhật vào ngày nghỉ chỉ quanh quẩn ở nhà, hoặc tụ tập thành nhóm toàn người Nhật để giải trí, không có sự tiếp xúc nhiều với người bản địa, cũng không có cầu nối cho họ giao lưu Các hoạt động lễ hội tuy có nhưng ít, chỉ mỗi năm vài lần, cách tổ chức lại không chuyên nghiệp, sức lan tỏa của những hoạt động này cũng kém Như

1

Nguồn Nhóm nghiên cứu

Ngày hội Fanta tổ chức ở Nhà văn hóa Thanh niên có diễn ra hoạt động “Trình diễn Cosplay” các nhân vật trong truyện tranh Nhật nhưng chỉ thưa thớt người tham dự, không thu hút được nhiều bạn trẻ Nhật Việt tham gia

III.1 Về môi trường sống

Theo đà mở cửa và hội nhập của đất nước, lượng người nước ngoài đến Việt Nam làm ăn và sinh sống ngày càng đông kéo theo nhu cầu nhà ở ngày càng trở thành một vấn đề nóng bỏng và bức thiết Theo thống kê sơ bộ của Bộ Xây Dựng, tại thành phố Hồ Chí Minh, nhà cho người nước ngoài thuê có 4000 căn, tương đương

660.000m², và con số này dự tính sẽ còn tiếp tục tăng cao trong những năm sắp tới

Trong số những người nước ngoài đến sống và làm việc tại Việt Nam mà cụ thể

là thành phố Hồ Chí Minh, người Nhật chiếm một số lượng không nhỏ và vấn đề nhà ở cũng là một trong những mối quan tâm hàng đầu của họ khi bắt đầu cuộc sống mới ở thành phố trên 6 triệu dân này

Theo điều tra mà chúng tôi thực hiện thì phần lớn người Nhật đến thành phố Hồ Chí Minh chủ yếu là giáo viên, sinh viên và nhân viên công ty

Khác với những người Nhật làm việc trong các lĩnh vực kinh tế, ngoại giao, khoa học…thường được công ty tạo điều kiện cấp nhà hay có khả năng tự thuê căn hộ cao cấp, đối với giáo viên và sinh viên với thu nhập hạn chế của mình, việc tìm được một căn nhà thích hợp, giá cả phải chăng ở thành phố Hồ Chí Minh quả là một việc không dễ dàng

Do vướng phải rào cản ngôn ngữ nên thông thường người Nhật kiếm nhà thông qua những người bạn Việt Nam Có người tìm được căn nhà ưng ý nhưng cũng có người buộc phải chuyển nhà nhiều lần vì không thấy thoải mái với nơi ở của mình

Chị Takae, một sinh viên khoa Việt Nam học, trường Ðại học Khoa học Xã hội

và Nhân văn cho biết mặc dù mới sống ở Việt Nam 8 tháng nhưng chị đã phải chuyển nhà 2 lần Căn nhà mà chị đang sống có mức giá khá cao nhưng diện tích nhỏ, nóng ngộp và trang thiết bị trong phòng rất kém Đa số những người Nhật đến thành phố Hồ Chí Minh học tập, làm việc tập trung tại các quận trung tâm thành phố như quận 1, quận 3 và khu đô thị mới Phú Mỹ Hưng Quận 7

k hác

k hông tr l i

Biểu đồ III.1.1: Biểu đồ về nghề nghiệp của người Nhật

sống tại thành phố Hồ Chí Minh

Biểu đồ III.1.2: Biểu đồ phân bố dân cư người Nhật tại

thành phố Hồ Chí Minh

Theo thống kê số người Nhật sống tại quận 1 chiếm 56 %, đông nhất so với các khu vực khác trong thành phố Ðây là khu trung tâm sầm uất nhất thành phố Hồ Chí Minh nên việc người Nhật tập trung đông tại đây cũng không có gì là khó hiểu Tuy nhiên cũng chính vì là khu trung tâm nên không tránh khỏi việc giá thuê nhà ở quận 1

đắt đỏ hơn những quận khác “ Nhà ở là một vấn đề rất phức tạp tại thành phố Hồ Chí

Minh Nếu thuê một căn nhà ở quận 1 thì giá quá mắc, còn nếu thuê ở những quận khác thì giá rẻ hơn nhiều nhưng chất lượng kém, tối tăm, chật chội, ồn ào, xa xôi, không thể nghỉ ngơi và tập trung vào công việc được Căn nhà tôi đang sống ở đường Ngô Văn Năm tuy mắc nhưng đáp ứng đựơc nhu cầu ăn, ở, yên tĩnh, sạch sẽ, đi lại mua sắm dễ dàng Từ phòng có thể nhìn ra sông Sài Gòn Tuy nhiên ở lâu dài thì chưa chắc tôi có đủ khả năng”.(Dịch từ nguyên văn tiếng Nhật) Thầy Kodama Takeo, giáo

viên tiếng Nhật trường đại học Hufflit tâm sự và kết luận một câu rằng: “Muốn tìm một

căn nhà tốt ở thành phố Hồ Chí Minh rất khó” Theo số liệu chúng tôi điều tra được,

có 49% người cho rằng giá nhà thuê là mắc Mayumi, hiện đang sống tại Little Japan cho biết: “Tiền thuê nhà 500USD/tháng với một người có thu nhập thấp như tôi là không rẻ lắm Nhưng được cái khu này rất an ninh, lại thuận tiện, chỉ mất khoảng năm phút đi bộ từ nhà tới trung tâm thành phố” Chị nói thấy khá thoải mái khi sống trong căn hộ thuê của ông Trần, chủ nhà của chị, và được sống trong tình cảm ấm cúng của những người hàng xóm VN

Thầy Kobayashi đã sống gần 13 năm tại Việt Nam, suốt 13 năm ấy thầy chỉ