Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ ở việt nam

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ ở việt nam Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ ở việt nam Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định mua sản phẩm bảo hiểm nhân thọ ở việt nam

-

PHÙNG VĂN XUYÊN

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN

-

PHÙNG VĂN XUYÊN

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN

GIAI ĐOẠN 2016 - 2018

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8 85 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thế Huấn

Thái Nguyên, năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc./

Tác giả luận văn

Phùng Văn Xuyên

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp

đỡ tạo điều kiện thuận lợi nhất, những ý kiến đóng góp và những lời chỉ bảo quý báu của tập thể và cá nhân trong và ngoài Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc TS Nguyễn Thế Huấn là người trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài

và hoàn thành luận văn Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Bình và các cơ quan ban ngành khác

có liên quan tạo điều kiện cho tôi thu thập số liệu, những thông tin cần thiết để thực hiện luận văn này

Tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới sự giúp đỡ tận tình, quý báu đó!

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Phùng Văn Xuyên

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iii

MỤC LỤC iv

DANH MỤC BẢNG viii

MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.3 Ý nghĩa của đề tài 3

1.3.1 Ý nghĩa khoa học 3

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học của công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng 4

1.1.1 Một số khái niệm 4

1.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng 5

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 5

1.1.4 Nguyên tắc và điều kiện bồi thường giải phóng mặt bằng 6

1.1.5 Các trường hợp không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất 8

1.1.6 Quy định về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất 8

1.1.7 Quy định về tái định cư 9

1.1.8 Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng 10

1.1.9 Chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 13

1.1.10 Kinh phí thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 14

1.2 Cơ sở pháp lý 15

1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 17

1.4 Cơ sở thực tiễn của đề tài 18

1.4.1 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới 18

1.4.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam 23

1.5 Đánh giá chung về tổng quan 28

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 29

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 29

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 29

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 29

2.3 Nội dung nghiên cứu 29

2.3.1 Giới thiệu về địa bàn và 3 dự án nghiên cứu 29

2.3.2 Đánh giá thực trạng công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 29

2.3.3 Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất đến đời sống nhân dân tại khu vực giải phóng mặt bằng 30

2.3.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và xác định mức độ quan trọng của các yếu tố 30

2.3.5 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp để đẩy nhanh tiến độ công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất 30

2.4 Phương pháp nghiên cứu 30

2.4.1 Phương pháp thu thập số liệu 30

2.4.2 Phương pháp chuyên gia 32

2.4.3 Phương pháp phân tích, tổng hợp và xử lý số liệu 32

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 33

3.1 Giới thiệu khái quát địa bàn nghiên cứu và 3 dự án nghiên cứu 33

3.1.1 Giới thiệu địa bàn nghiên cứu 33

3.1.2 Giới thiệu 03 dự án nghiên cứu 35

3.2 Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại các dự án 36

3.2.1 Đối tượng và điều kiện bồi thường của 03 dự án nghiên cứu trên địa bàn

huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 36

3.2.2 Kết quả công tác bồi thường tại 03 dự án 38

3.2.3 Kết quả hỗ trợ giải phóng mặt bằng của các dự án 42

3.2.4 Các khoản kinh phí khác để thực hiện dự án 44

3.2.5 Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng của 03 dự án đề tài nghiên cứu 46

3.3 Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất đến đời sống người dân tại khu vực giải phóng mặt bằng 49

3.3.1 Tình hình dân cư trong khu vực giải phóng mặt bằng 49

3.3.2 Ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân về kinh tế 50

3.3.3 Ảnh hưởng của giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân về an ninh trật tự, an toàn xã hội 52

3.3.4 Ảnh hưởng của giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân về quan hệ nội bộ gia đình 53

3.3.5 Ảnh hưởng của giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân về môi trường 54

3.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và xác định mức độ quan trọng của các yếu tố 55

3.4.1 Một số yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng 55

3.4.2 Xác định mức độ quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng 56

3.5 Thuận lợi, khó khăn, nguyên nhân tồn tại và đề xuất một số giải pháp trong công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 59

3.5.1 Thuận lợi 59

3.5.2 Những khó khăn, tồn tại 61

3.5.3 Đề xuất một số giải pháp 62

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 66

1 Kết luận 66

2 Kiến nghị 67

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1: Đối tượng và điều kiện bồi thường 37 Bảng 3.2: Kết quả công tác bồi thường đất 03 dự án nghiên cứu trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 39 Bảng 3.3: Kết quả công tác bồi thường tài sản trên đất của 03 dự án nghiên cứu trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 41 Bảng 3.4: Kết quả công tác hỗ trợ và thưởng bàn giao mặt bằng của 03 dự án nghiên cứu trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 42 Bảng 3.5: Kết quả kinh phí tổ chức thực hiện; kinh phí dự phòng kinh phí bảo vệ và phát triển đất trồng lúa của 03 dự án nghiên cứu trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 45 Bảng 3.6: Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng của 03 dự án nghiên cứu trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 46 Bảng 3.7: Tình hình dân cư trong khu vực giải phóng mặt bằng 49 Bảng 3.8: Thu nhập bình quân nhân khẩu/năm theo nguồn thu nhập của các hộ dân tại 03 dự án 51 Bảng 3.9: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất 52 Bảng 3.10: Tình hình an ninh trật tự, an toàn xã hội khu vực dự án sau thu

hồi đất 53 Bảng 3.11: Tình hình quan hệ nội bộ gia đình khu vực dự án sau thu hồi đất 54 Bảng 3.12: Tình hình môi trường khu vực dự án sau thu hồi đất 54 Bảng 3.13: Kết quả xác định mức độ quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng một số dự án trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 - 2018 57

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, là

tư liệu sản xuất đặc biệt không gì có thể thay thế được đối với các ngành sản xuất nông, lâm nghiệp, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là nền tảng cho sự sống của con người và nhiều sinh vật khác, là địa bàn phân bổ các khu dân cư, kinh tế - xã hội và quốc phòng, an ninh

Luật đất đai quy định về nguyên tắc, căn cứ, nội dung, trình tự tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án Chính vì vậy, công tác giải phóng mặt bằng là một trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần đẩy mạnh công tác thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh

tế Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, việc

đầu tư xây dựng các công trình, dự án vì lợi ích quốc gia, vì lợi ích công cộng thì Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất, đồng thời thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để đảm bảo ổn định đời sống và sản xuất cho người dân có đất bị thu hồi, người dân có điều kiện sinh sống, sản xuất kinh doanh bằng và tốt hơn trước, đó là chủ trương rất đúng đắn của Đảng và Nhà nước Để thực hiện chủ trương đó, Luật đất đai và mới nhất là Luật Đất đai năm 2013 đã có những quy định

cụ thể về chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các

dự án sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế - xã hội; nhằm cụ thể chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người dân có đất bị thu hồi, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư khi nhà nước thu hồi đất; Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính đã ban hành các văn bản hướng dẫn về việc thực hiện giá đất, giá nhà, tiền tái định cư áp dụng đối với người có đất bị nhà nước thu hồi

Tuy nhiên, vấn đề bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng kéo dài vẫn đang là vấn đề tồn tại, vướng mắc của nhiều địa phương, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất, đến người có đất bị thu hồi và tác động xấu đến môi trường đầu tư của nước ta nói chung và các địa phương nói riêng Trong giai đoạn hiện nay, tình hình sử dụng đất rất phức tạp và có nhiều bất cập, với nhiều biến động diễn ra với tốc độ nhanh,

công tác thu hồi đất và giải phóng mặt bằng vẫn còn nhiều bất cập, việc quản lý đất đai còn chồng chéo, thủ tục hành chính rườm rà, sự thống nhất trong công tác quản

lý còn chưa cao Việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý là hết sức cấp thiết, hạn chế những mặt tiêu cực, đẩy nhanh tiến trình bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư phát huy những mặt tích cực của nền kinh tế thị trường, đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

Phú Bình là một huyện nằm ở phía Nam của tỉnh Thái Nguyên, có tổng diện tích tự nhiên là 243,47 km2 và có tuyến đường Quốc lộ 37 chạy qua địa bàn huyện, trong những năm gần đây huyện có sự chuyển dịch mạnh mẽ và phát triển nhanh về kinh tế - xã hội và nằm trong khu vực phát triển kinh tế sôi động của tỉnh

Trên thực tế việc quản lý đất đai của huyện còn gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng Mặc dù trong những năm qua huyện đã có nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư Thời gian gần đây, đặc biệt là trong giai đoạn 2016 - 2018 trên địa bàn huyện Phú Bình đã triển khai nhiều dự án đầu tư nhằm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, góp phần đảm bảo quốc phòng, an ninh, cho nên công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng đang là vấn đề cấp thiết, trọng tâm được các cấp

uỷ đảng, chính quyền và cả hệ thống chính trị quan tâm, chú trọng vào cuộc tích cực, góp phần đẩy nhanh tiến độ công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng các dự án, đồng thời hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ đối với người dân bị thu hồi đất nói chung và tại huyện Phú Bình nói riêng Với lý do thực tế việc triển khai các dự án đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải nghiên cứu nghiêm túc, từ đó có thể đưa ra các giải pháp đúng, khách quan và toàn diện nhằm đáp ứng được yêu cầu đặt ra trong công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng hiện nay Để chỉ ra những nguyên nhân, bài học kinh nghiệm, từng bước tìm ra các giải pháp hợp lý để khắc phục tình trạng kéo dài, chậm chễ trong công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện của các dự án làm cơ sở cho việc vận dụng chính sách ngày một phù hợp với việc triển khai dự án và thực tế của địa phương Do vậy, việc nghiên cứu, đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư các dự án trên địa bàn huyện Phú Bình là vấn đề cần thiết

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

có ý nghĩa rất lớn đối với công tác quản lý Nhà nước về đất đai, thu hút đầu tư vào

địa bàn huyện Phú Bình tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng một số dự án trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 - 2018” làm Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành

Quản lý đất đai

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng một

số dự án trên địa bàn huyện Phú Bình

- Đánh giá ảnh hưởng của một số dự án đến đời sống người dân sau giải phóng mặt bằng

- Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và xác định mức độ quan trọng của các yếu tố

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa khoa học

- Đề tài nghiên cứu, đánh giá về công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo, đồng thời cũng là cơ sở khoa học để có thể đưa ra những định hướng quy hoạch hợp lý, góp phần thiết thực trong việc thực hiện có hiệu quả tiến trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá

- Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp đánh giá chung kết quả của công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, cũng như tình hình ổn định đời sống, sản xuất, tìm kiếm việc làm của người dân trước và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất

- Đề tài cũng được coi là tài liệu tham khảo cho trường, khoa và học viên các khóa tiếp theo trong ngành quản lý đất đai

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ kết quả của quá trình nghiên cứu đề tài, giúp tìm ra được những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, để từ đó đưa ra được những giải pháp cụ thể để khắc phục các tồn tại, vướng mắc, góp phần đẩy nhanh tiến độ công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng các dự án

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học của công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng

1.1.1 Một số khái niệm

Việt Nam là nước có nền kinh tế đang phát triển, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã có những thay đổi về mọi mặt, với tốc độ phát triển nhanh và đạt được những thành quả hết sức quan trọng trong quá trình đổi mới đất nước Do đó đã thu hút được nhiều nguồn vốn đầu tư của các cá nhân, tổ chức doanh nghiệp trong và ngoài nước Cùng với quá trình công nghiệp hoá, tốc độ đô thị hoá ngày càng mạnh, kéo theo những thay đổi đã làm ảnh hưởng rất lớn đến quá trình sử dụng đất, đất nông nghiệp giảm dẫn đến đất phi nông nghiệp tăng lên (Đất khu công nghiệp, đất đô thị, đất giao thông, đất thuỷ lợi) Vì vậy việc thu hồi đất là không tránh khỏi

Bồi thường có nghĩa là bồi thường về đất, là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất và hỗ trợ là

hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi

để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển Trong khi đó Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (Luật Đất đai, 2013)

Việc bồi thường có thể tiến hành bằng tiền hoặc bằng vật chất khác có thể do các quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thoả thuận của các chủ thể Bồi thường thiệt hại về đất đai thực chất là việc giải quyết mối quan hệ về kinh tế giữa Nhà nước với người được giao đất, cho thuê đất và những người bị thu hồi đất Bồi thường thiệt hại về đất phải được thực hiện theo quy định của nhà nước về giá đất, phương thức thu hồi và thanh toán Nó vừa đảm bảo lợi ích của người bị thu hồi đất đồng thời cũng đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của người nhận đất thu hồi để sử dụng, tức là phải giải quyết hài hoà lợi ích của cả ba đối tượng này

1.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng

Bồi thường và giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Chính vì vậy, quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng có đặc điểm sau (Phan Tuấn Triều, 2009):

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề

đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, giải phóng mặt bằng cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư sống chủ yếu nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất cũng được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Trước tình hình đó dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này

1.1.3 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

“Trong quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng có rất nhiều yếu tố tác động đến

có thể thúc đẩy quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng diễn ra nhanh hay chậm (Phan Tuấn Triều, 2009):

- Yếu tố quản lý nhà nước về đất đai

- Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Tác động của công tác giao đất, cho thuê đất

- Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Thanh tra chấp hành các chế độ, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý

sử dụng đất đai

- Yếu tố chính sách, yếu tố thị trường”

1.1.4 Nguyên tắc và điều kiện bồi thường giải phóng mặt bằng

1.1.4.1 Nguyên tắc bồi thường

* Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Điều 74, Luật Đất đai 2013 (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013):

1 Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường

2 Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

3 Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật

* Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Điều 88, Luật Đất đai 2013:

1 Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất

bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

2 Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

1.1.4.2 Điều kiện bồi thường

Điều kiện được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng được quy định tại Điều 75 Luật Đất đai 2013 (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013):

1 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hàng năm, có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (sau đây gọi chung là Giấy chứng nhận) hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được

cấp, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 77 của Luật này; người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam mà có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

2 Cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng đang sử dụng đất mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện

để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

3 Người Việt Nam định cư ở nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền

sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

4 Tổ chức được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận thừa kế quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đã nộp, tiền nhận chuyển nhượng đã trả không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, có Giấy chứng nhận hoặc

có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

5 Tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao được Nhà nước cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

6 Tổ chức kinh tế, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất để thực hiện

dự án đầu tư xây dựng nhà ở để bán hoặc bán kết hợp cho thuê; cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn

liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp

1.1.5 Các trường hợp không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

* Trường hợp Nhà nước thu hồi đất không được bồi thường về đất được quy định tại Điều 82 Luật Đất đai 2013 (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013) như sau:

1 Các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 76 của Luật này;

2 Đất được Nhà nước giao để quản lý;

3 Đất thu hồi trong các trường hợp quy định tại Điều 64 và các điểm a, b, c

và d khoản 1 Điều 65 của Luật này;

4 Trường hợp không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 77 của Luật này

* Trường hợp Nhà nước thu hồi đất không được bồi thường tài sản gắn liền với đất Điều 92 Luật Đất đai 2013 như sau:

1 Tài sản gắn liền với đất thuộc một trong các trường hợp thu hồi đất quy định tại các điểm a, b, d, đ, e, i khoản 1 Điều 64 và điểm b, d khoản 1 Điều 65 của Luật này

2 Tài sản gắn liền với đất được tạo lập trái quy định của pháp luật hoặc tạo lập từ sau khi có thông báo thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

3 Công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và công trình xây dựng khác không còn sử dụng

1.1.6 Quy định về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Điều 83 Luật Đất đai 2013 (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013) quy định về nội dung hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất như sau:

1 Nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất:

a) Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ;

b) Việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và

đúng quy định của pháp luật

2 Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm:

a) Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất;

b) Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở;

c) Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở;

d) Hỗ trợ khác

3 Chính phủ quy định chi tiết Điều này

1.1.7 Quy định về tái định cư

* Trách nhiệm lập và thực hiện dự án tái định cư được quy định tại Điều 85 Đất đai 2013 (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013) như sau:

1 Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất

2 Khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền

3 Việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu tái định cư

4 Chính phủ quy định chi tiết điều này

* Bố trí tái định cư cho người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở

1 Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở

Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

và tại nơi tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương

án bố trí tái định cư

Nội dung thông báo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết

kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định

cư cho người có đất thu hồi

2 Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công với cách mạng

Phương án bố trí tái định cư đã được phê duyệt phải được công bố công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư

3 Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định

4 Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường, hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu

Chính phủ quy định cụ thể suất tái định cư tối thiểu cho phù hợp với điều kiện từng vùng, miền và địa phương

1.1.8 Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định tại Điều 93 Luật Đất đai 2013 (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013):

1 Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hiệu lực thi hành, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi

2 Trường hợp cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường chậm chi trả thì khi thanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, ngoài tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì người có đất thu hồi còn được thanh toán thêm một khoản tiền bằng mức tiền chậm nộp theo quy định của Luật quản lý thuế tính trên số tiền chậm

trả và thời gian chậm trả

3 Trường hợp người có đất thu hồi không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì tiền bồi thường, hỗ trợ được gửi vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc nhà nước

4 Người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường để hoàn trả ngân sách nhà nước

5 Chính phủ quy định chi tiết Điều này

Điều 30 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định về chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như sau (Chính phủ, 2014)

1 Việc trừ khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai vào số tiền được bồi thường quy định tại Khoản 4 Điều 93 của Luật Đất đai được thực hiện theo quy định sau đây:

a) Khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai bao gồm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp cho Nhà nước nhưng đến thời điểm thu hồi đất vẫn chưa nộp;

b) Số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính quy định tại Điểm a Khoản này được xác định theo quy định của pháp luật về thu tiền sử dụng đất; thu tiền thuê đất, thuê mặt nước

Trường hợp số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính đến thời điểm có quyết định thu hồi đất lớn hơn số tiền được bồi thường, hỗ trợ thì hộ gia đình, cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó; nếu hộ gia đình, cá nhân được bố trí tái định

cư thì sau khi trừ số tiền bồi thường, hỗ trợ vào số tiền để được giao đất ở, mua nhà

ở tại nơi tái định cư mà số tiền còn lại nhỏ hơn số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính thì hộ gia đình, cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó;

c) Tiền được bồi thường để trừ vào số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính gồm tiền được bồi thường về đất, tiền được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (nếu có) Không trừ các khoản tiền được bồi thường chi phí di chuyển, bồi thường thiệt hại về tài sản, bồi thường do ngừng sản xuất kinh doanh và các khoản

tiền được hỗ trợ vào khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai

2 Đối với trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc giao đất ở, nhà ở tái định cư hoặc nhà ở tái định cư, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch đó được thanh toán bằng tiền theo quy định sau:

a) Trường hợp tiền bồi thường về đất lớn hơn tiền đất ở, nhà ở hoặc tiền nhà

ở tại khu tái định cư thì người tái định cư được nhận phần chênh lệch đó;

b) Trường hợp tiền bồi thường về đất nhỏ hơn tiền đất ở, nhà ở hoặc tiền nhà

ở tái định cư thì người được bố trí tái định cư phải nộp phần chênh lệch, trừ trường hợp quy định tại Khoản 1 Điều 22 của Nghị định này

3 Trường hợp diện tích đất thu hồi đang có tranh chấp về quyền sử dụng đất

mà chưa giải quyết xong thì tiền bồi thường, hỗ trợ đối với phần diện tích đất đang tranh chấp đó được chuyển vào Kho bạc Nhà nước chờ sau khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết xong thì trả cho người có quyền sử dụng đất

4 Việc ứng vốn để bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện theo quy định sau đây:

a) Quỹ phát triển đất thực hiện ứng vốn cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng tạo quỹ đất sạch để giao đất, cho thuê đất thực hiện theo Quy chế mẫu về quản lý, sử dụng Quỹ phát triển đất;

b) Người được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai nếu tự nguyện ứng trước kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo phương án đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt thì được ngân sách nhà nước hoàn trả bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp Mức được trừ không vượt quá tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp; số tiền còn lại (nếu có) được tính vào vốn đầu tư của dự án

Trường hợp người được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai mà được miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nếu tự nguyện ứng trước kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo phương án đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt thì kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tính vào vốn đầu

tư của dự án

1.1.9 Chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định tại Điều 31 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ như sau (Chính phủ, 2014):

1 Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm lập

dự toán chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của từng dự án theo quy định sau đây:

a) Đối với các khoản chi đã có định mức, tiêu chuẩn, đơn giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định thì thực hiện theo quy định hiện hành;

b) Đối với các khoản chi chưa có định mức, tiêu chuẩn, đơn giá thì lập dự toán theo thực tế cho phù hợp với đặc điểm của từng dự án và thực tế ở địa phương;

c) Chi in ấn tài liệu, văn phòng phẩm, xăng xe, hậu cần phục vụ và các khoản phục vụ cho bộ máy quản lý được tính theo nhu cầu thực tế của từng dự án

2 Kinh phí bảo đảm cho việc tổ chức thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng được trích không quá 2% tổng số kinh phí bồi thường, hỗ trợ của dự án Đối với các dự án thực hiện trên các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn, dự án xây dựng công trình hạ tầng theo tuyến hoặc trường hợp phải thực hiện cưỡng chế kiểm đếm thì tổ chức được giao thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được lập dự toán kinh phí tổ chức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án theo khối lượng công việc thực tế, không khống chế mức trích 2%

Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư quyết định kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho từng dự án theo quy định của pháp luật

3 Trường hợp phải thực hiện cưỡng chế thu hồi đất thì Tổ chức làm nhiệm

vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng lập dự toán kinh phí tổ chức thực hiện cưỡng chế trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư quyết định Việc bố trí kinh phí tổ chức thực hiện cưỡng chế thu hồi đất như sau:

a) Đối với trường hợp giao đất không thu tiền sử dụng đất, giao đất, cho thuê

đất nhưng được miễn nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất thì khoản kinh phí này được bố trí và hạch toán vào vốn đầu tư của dự án;

b) Đối với trường hợp nhà nước thực hiện thu hồi đất tạo quỹ đất sạch để giao, cho thuê thông qua hình thức đấu giá thì khoản kinh phí này được ứng từ Quỹ phát triển đất;

c) Đối với trường hợp nhà đầu tư tự nguyện ứng tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (trong đó có khoản kinh phí thực hiện cưỡng chế thu hồi đất) thì khoản kinh phí này được trừ vào số tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp

4 Bộ Tài chính hướng dẫn việc lập dự toán, sử dụng và thanh quyết toán chi phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.10 Kinh phí thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Điều 32 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định về kinh phí thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (Chính phủ, 2014):

1 Kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gồm: Tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với đất thu hồi để thực hiện dự án đầu tư, chi phí bảo đảm cho việc tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các khoản chi phí khác

Việc xác định tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

2 Kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án được quy định như sau:

a) Kinh phí thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tính vào kinh phí thực hiện dự án đầu tư;

b) Bộ, ngành có trách nhiệm bảo đảm kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các dự án đầu tư thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội; chấp thuận, quyết định đầu tư của Thủ tướng Chính phủ nhưng do Bộ, ngành thực hiện và các dự án do Bộ, ngành làm chủ đầu tư;

c) Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm bảo đảm kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các dự án thuộc thẩm quyền quyết định của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh;

d) Trường hợp chủ đầu tư tự nguyện ứng trước tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì có trách nhiệm bảo đảm kinh phí thực hiện các dự án không thuộc trường hợp quy định tại Điểm b và Điểm c Khoản này

1.2 Cơ sở pháp lý

* Văn bản pháp quy của Nhà nước:

- Hiến pháp năm 2013;

- Luật Đất đai năm 2013;

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của luật đất đai;

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

* Văn bản pháp quy cụ thể của tỉnh Thái Nguyên đã ban hành:

- Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND ngày 22/8/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 57/2014/QĐ-UBND ngày 27/12/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên Phê duyệt Bảng giá đất giai đoạn năm 2015 - 2019 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 06/2016/QĐ-UBND ngày 21/01/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành Quy định đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi là thủy sản khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 20/2016/QĐ-UBND ngày 06/7/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc sửa đổi, bổ sung một số điều tại Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ban hành kèm theo Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND ngày 22/8/2014 của UBND tỉnh;

- Quyết định số 61/2016/QĐ-UBND ngày 25/12/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định về đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 39/2017/QĐ-UBND ngày 20/12/2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành định đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi là thủy sản khi nhà

nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 08/2018/QĐ-UBND ngày 19/4/2018 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành Quy định về đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 1957/QĐ-UBND ngày 07/6/2016 của UBND huyện Phú Bình về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án đầu tư xây dựng Khu dân cư số 2 thị trấn Hương Sơn đợt 1;

- Quyết định số 2606/QĐ-UBND ngày 10/10/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên Phê duyệt đề xuất dự án xây dựng Bến xe khách phía Nam thành phố Thái Nguyên; Bến xe khách thị xã Phổ Yên; Bến xe khách huyện Phú Bình; Bến xe khách huyện Đại Từ theo hình thức đối tác công tư;

- Quyết định số 7797/QĐ-UBND ngày 25/10/2016 của UBND huyện Phú Bình về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án đầu tư xây dựng Khu dân cư số 2 thị trấn Hương Sơn đợt 2;

- Quyết định số 7828/QĐ-UBND ngày 25/10/2016 của UBND huyện Phú Bình về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu dân cư số 2 thị trấn Hương Sơn đợt 3;

- Quyết định 9143/QĐ-UBND ngày 29/12/2016 của UBND huyện Phú Bình

về việc phê duyệt kinh phí để bảo vệ, phát triển đất trồng lúa khi chuyển mục đích đất chuyên trồng lúa nước để thực hiện dự án đầu tư xây dựng Khu dân cư số 2 thị trấn Hương Sơn;

- Quyết định số 9205/QĐ-UBND ngày 30/12/2016 của UBND huyện Phú Bình về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án đầu tư xây dựng Trụ sở làm việc Kho bạc Nhà nước huyện Phú Bình;

- Quyết định số 3722/QĐ-UBND ngày 30/12/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt kế hoạch sử dụng đất năm 2017 tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 117/QĐ-UBND ngày 20/01/2017 của UBND huyện Phú Bình về việc phê duyệt kinh phí để bảo vệ, phát triển đất trồng lúa khi chuyển mục đích đất chuyên trồng lúa nước để thực hiện dự án đầu tư xây dựng Trụ sở làm việc

Kho bạc Nhà nước huyện Phú Bình;

- Quyết định số 1691/QĐ-UBND ngày 22/6/2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên Về việc phê duyệt giá đất thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng một số

dự án trên địa bàn huyện Phú Bình;

- Quyết định số 3910/QĐ-UBND ngày 18/12/2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên Về việc phê duyệt giá đất để tính tiền bồi thường, giải phóng mặt bằng tại

Dự án xây dựng Bến xe khách huyện Phú Bình;

- Quyết định số 403/QĐ-UBND ngày 05/02/2018 của UBND huyện Phú Bình về việc phê duyệt phương án dự toán bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

để thực hiện dự án xây dựng Bến xe khách huyện Phú Bình

1.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

Theo kết quả nghiên cứu của Phan Thị Thanh Huyền và cs (2018) có các nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, cụ thể như sau:

- Nhóm yếu tố chính sách, pháp luật đất đai: Đất đai là đối tượng quản lý

phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải ổn định và phù hợp với tình hình thực tế Việc ban hành chính sách, pháp luật đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Tuy nhiên, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất của chính sách pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng đã gặp khá nhiều khó khăn Tuy nhiên, những năm gần đây, chính sách, pháp luật đất đai luôn được sửa đổi, hoàn thiện nhằm giải quyết các vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và dần phù hợp với yêu cầu thực tiễn triển khai Các yếu tố bao gồm đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp về đất đai

- Nhóm yếu tố thửa đất: Các yếu tố thuộc nhóm này bao gồm: vị trí, khả

năng sinh lợi, diện tích, hình dạng, mục đích sử dụng đất và pháp lý Đất đai có đặc trưng cơ bản là cố định về vị trí, vì vậy thậm trí ngay trong một khu vực có điều kiện kinh tế, xã hội giống nhau thì 2 thửa đất (kể cả liền kề) cũng có những đặc

điểm riêng (hình dạng, diện tích, khả năng sinh lời) dẫn đến giá của chúng không đồng nhất, kéo theo nhu cầu bồi thường cũng khác nhau Những thửa đất có vị trí thuận lợi, khả năng sinh lợi cao thì mức bồi thường sẽ cao Ngoài ra còn các yếu tố như diện tích, mục đích sử dụng…

- Nhóm yếu tố liên quan đến người sử dụng đất: Vấn đề tiếp cận đất đai luôn

đòi hỏi có sự nghiên cứu chuyên sâu về các lĩnh vực xã hội Trên thực tế, chính các yếu tố tự nhiên (vị trí địa lý, khí hậu, đất đai ) có ảnh hưởng mạnh mẽ đến thu nhập, trình độ dân trí, phong tục, tập quán của người dân Thu hồi đất làm cho người dân phải di chuyển chỗ ở, thay đổi cách thức canh tác, phương thức sản xuất, thậm chí cả các vấn đề về tâm linh, tôn giáo, tín ngưỡng Đa phần người dân luôn e ngại phải thay đổi Ngoài ra, những yếu tố khác như: thu nhập, trình độ dân trí cũng có ảnh hưởng đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

- Nhóm yếu tố về tổ chức thực hiện: Bồi thường giải phóng mặt bằng là một

quá trình phức tạp vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh kế của người bị thu hồi đất Nếu tổ chức và thực hiện không tốt sẽ dẫn đến khiếu nại, khiếu kiện về đất đai Do vậy, để thực hiện có hiệu quả công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng thì việc xây dựng, triển khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đất đai; khả năng xử lý công việc của cán bộ chuyên môn cần phải được thực hiện khoa học, hợp lý, đúng quy định Đây là những yếu tố có ảnh hưởng lớn và quyết định đến tiến độ bồi thường giải phóng mặt bằng; làm giảm khiếu nại, khiếu kiện về đất đai Nhóm này bao gồm các yếu tố xây dựng phương

án bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, triển khai công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đất đai, khả năng xử lý công việc của cán bộ chuyên môn

1.4 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.4.1 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới

1.4.1.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Pháp

Ở Pháp, đối với các trường hợp sử dụng đất vào mục đích chung như: quốc phòng - an ninh; lợi ích quốc gia; lợi ích công cộng thì Nhà nước thực hiện quyền ưu tiên mua đất của chủ sở hữu tư nhân trên cơ sở đàm phán thỏa thuận về

giá Trường hợp thỏa thuận không đạt hoặc chủ sở hữu tư nhân không muốn bán đất thì Nhà nước được quyền trưng thu đất đai có bồi thường cho chủ sở hữu

Pháp được đánh giá là một trong những nước có thể chế trưng thu chi tiết

và hoàn chỉnh nhất Thủ tục trưng thu của Pháp gồm hai giai đoạn: giai đoạn hành chính (làm các công việc chuẩn bị thu hồi) và giai đoạn tư pháp (liên quan đến chuyển quyền sở hữu)

Trước hết, bên có nhu cầu thực hiện dự án nộp hồ sơ cho Tỉnh trưởng Tỉnh trưởng bổ nhiệm điều tra viên hoặc một hội đồng điều tra để tiến hành điều tra sơ

bộ và chỉ rõ đối tượng, thời hạn điều tra; đồng thời, thông báo trên báo chí, cách thức để công chúng tìm hiểu, nêu ý kiến về hồ sơ dự án Trên cơ sở kết quả điều tra được trình lên, Tỉnh trưởng sẽ thông báo cho chủ dự án, tòa án hành chính và cũng gửi cho tất cả các xã, phường liên quan Chậm nhất là một năm sau khi kết thúc điều tra sơ bộ, tùy từng trường hợp theo luật định, Tỉnh trưởng ra quyết định

về tính khả nhượng của các tài sản có trong danh mục trưng thu, chuyển quyết định đó sang tòa án Sau khi có lệnh của tòa án, các chủ sở hữu không được chuyển nhượng, thế chấp tài sản Chủ dự án thông báo dự kiến về mức bồi thường

và mời các bên bị trưng thu cho biết yêu cầu của họ trong vòng 15 ngày Hai bên

có một tháng để xử lý những bất đồng, nếu không thống nhất được thì mức bồi thường sẽ do tòa án quyết định, có nêu rõ các khoản bồi thường chính, các khoản bồi thường phụ (như việc làm, hoa màu, di chuyển, kinh doanh ) và cơ sở của việc tính toán Những khoản bồi thường này sẽ phải trả đầy đủ tính theo giá trong ngày ra lệnh trưng thu và chủ dự án phải trả chi phí xác định mức bồi thường của tòa án (Phương Thảo, 2013)

1.4.1.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Trung Quốc

Ở Trung Quốc, có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếu như việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương án đền bù, trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể và cá

nhân, đảm bảo cho những người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mức sống so với trước khi bị thu hồi đất

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, khi Nhà nước thu hồi đất thì người nào sử dụng đất sau đó sẽ có trách nhiệm bồi thường Người bị thu hồi đất được thanh toán ba loại tiền: tiền bồi thường đất đai, tiền trợ cấp về tái định cư, tiền trợ cấp bồi thường hoa màu trên đất Cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo tổng giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với hệ số Tiền bồi thường cho hoa màu, cho các loại tài sản trên đất được tính theo giá cả hiện tại

Mức bồi thường cho giải tỏa mặt bằng được thực hiện theo nguyên tắc đảm bảo cho người dân có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản lý giải phóng mặt bằng được giao cho các cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảm nhiệm Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng

Để giải quyết nhà ở cho người dân khi giải phóng mặt bằng, phương thức chủ yếu của Trung Quốc là trả tiền và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau: Một là, giá cả xây dựng lại, chênh lệch giữa giá xây dựng lại nhà mới và nhà cũ; Hai là, giá đất tiêu chuẩn; Ba là, trợ cấp về giá cả Ba khoản này cộng lại là tiền bồi thường về nhà ở

Việc bồi thường nhà ở cho dân ở thành phố khác với việc bồi thường cho dân ở nông thôn, bởi có sự khác nhau về hình thức sở hữu đất đai ở thành thị và nông thôn Đối với nhà ở của người dân thành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền

là chính, với mức giá do thị trường bất động sản quyết định qua các tổ chức trung gian để đánh giá, xác định giá Với người dân nông thôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất linh hoạt, theo đó mỗi đối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau: tiền bồi thường về sử dụng đất đai; tiền bồi thường về hoa màu; bồi thường tài sản tập thể

Theo đánh giá của một số chuyên gia tái định cư, sở dĩ Trung Quốc có những thành công nhất định trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là do: Thứ nhất, đã xây dựng các chính sách và thủ tục rất chi tiết, ràng buộc đối với các hoạt động tái định cư, đảm bảo mục tiêu tạo cơ hội phát triển cho người dân tái

định cư, tạo các nguồn lực sản xuất cho những người tái định cư Thứ hai, năng lực thể chế của các chính quyền địa phương khá mạnh Chính quyền cấp tỉnh chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc thực hiện chương trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Thứ ba, quyền sở hữu đất tập thể làm cho việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có nhiều thuận lợi, đặc biệt là ở nông thôn Tiền đền bù cho đất đai

bị mất không trả cho từng hộ gia đình mà được cộng đồng sử dụng để tìm kiếm, phát triển đất mới hoặc mua của các cộng đồng sở tại hay dùng để phát triển kết cấu hạ tầng Chính quyền thôn, xã chịu trách nhiệm phân chia cho các hộ bị ảnh hưởng

Bên cạnh những thành công như vậy, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Trung Quốc cũng bộc lộ những tồn tại nhất định mà chủ yếu là vấn đề việc làm; tốc độ tái định cư chậm, thiếu đồng bộ, thực hiện giải phóng mặt bằng trước khi xây xong nhà tái định cư (Trung tâm thông tin và dự báo kinh tế - xã hội quốc gia, 2016)

1.4.1.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, mặc dù đất đai là sở hữu tư nhân nhưng trong nhiều trường hợp, Nhà nước có quyền thu hồi đất của người dân Các trường hợp đó là: thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng - an ninh; dự án đường sắt, đường bộ, sân bay, đập nước thủy điện, thủy lợi; dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, nhà máy điện, viện nghiên cứu; dự án xây dựng trường học, thư viện, bảo tàng; dự án xây dựng nhà, xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu đô thị mới, khu nhà ở để cho thuê hoặc chuyển nhượng

Ở Hàn Quốc, việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo phương thức tham vấn và cưỡng chế Phương thức tham vấn được thực hiện thông qua việc các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương

án, cách thức bồi thường Trong trường hợp tham vấn bị thất bại, Nhà nước phải

sử dụng phương thức cưỡng chế Theo thống kê của Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc, ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theo phương thức tham vấn; chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phương thức cưỡng chế

Ở Hàn Quốc, Tổ chức Nhà ở Quốc gia (một tổ chức xã hội đứng ra bảo đảm

trách nhiệm cung cấp nhà ở tại đô thị, hoạt động như một nhà đầu tư độc lập) được phép thu hồi đất theo quy hoạch để thực hiện các dự án xây nhà ở

Ở Hàn Quốc, Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ nhất, việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu tư phải thực hiện bồi thường đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành xây dựng các công trình công cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt, sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện bồi thường

áp dụng cho từng cá nhân

Về thời điểm xác định giá bồi thường, đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức tham vấn thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm các bên đạt được thỏa thuận đồng thuận về phương án bồi thường Đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức cưỡng chế thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế

Việc xác định giá bồi thường không phải do chủ dự án thực hiện mà giao cho ít nhất hai cơ quan định giá độc lập (hoạt động theo hình thức doanh nghiệp hoặc công ty cổ phần) thực hiện Trường hợp chủ đất yêu cầu xác định lại giá bồi thường thì chủ dự án lựa chọn thêm một tổ chức tư vấn định giá đất thứ ba Nếu giá trị định giá cao nhất và thấp nhất chênh lệch 10% hoặc nhiều hơn, sẽ phải có chuyên gia định giá khác thực hiện tiếp việc định giá và từ đó mức bồi thường sẽ được tính toán lại Giá đất được lựa chọn làm căn cứ xác định bồi thường là giá trung bình cộng của kết quả định giá của hai hoặc ba cơ quan dịch vụ tư vấn về giá đất độc lập được chủ thực hiện dự án thuê định giá

Đối với đất nông nghiệp, nếu bị thu hồi trước khi thu hoạch hoa màu, giá trị hoa màu đó sẽ được bồi thường Khoản bồi thường được tính dựa trên số hoa màu thực tế được trồng tại thời điểm dự án được công bố và đủ để hỗ trợ người nông dân phục hồi lại việc sản xuất của mình Khoản bồi thường được tính bằng 2 lần tổng thu nhập hàng năm từ sản xuất nông nghiệp (Phương Thảo, 2013)

1.4.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

1.4.2.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Nghệ An

Việc thực hiện giải phóng mặt bằng là khâu quan trọng hàng đầu trong phát triển cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đáp ứng nhu cầu sử dụng đất để phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; năm 2012 Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã nghe và cho ý kiến chỉ đạo công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các khó khăn, vướng mắc trong triển khai các công trình, dự án trọng điểm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An lần thứ XVII

Để đáp ứng nhu cầu sử dụng đất để phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, đặc biệt các công trình, dự án trọng điểm; tỉnh đã đưa ra nhiều giải pháp, trong đó: Hệ thống chính quyền các cấp coi nhiệm vụ bồi thường, tái định cư và giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ quan trọng; tập trung rà soát các công trình, dự án còn vướng mắc liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng, xác định rõ nguyên nhân, trên cơ sở

đó đề xuất biện pháp, giải quyết đối với từng dự án; thường xuyên rà soát cơ chế, chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, kịp thời phát hiện những bất cập để điều chỉnh hoặc đề xuất cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh kịp thời; chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể cần tăng cường phối hợp trong công tác tuyên truyền, vận động, làm rõ lợi ích về nhiều mặt của dự án, qua đó thuyết phục nhân dân thực hiện nghiêm các quy định của Nhà nước về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất Kiện toàn và nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng bồi thường, giải phóng mặt bằng cấp huyện, từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên môn có năng lực, có trách nhiệm trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Hàng năm Ngân sách tỉnh bố trí kinh phí cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và đặc biệt ưu tiên nguồn vốn để lập quy hoạch, đầu tư xây dựng khu tái định cư chung phục vụ cho nhiều dự án (gồm tái định cư đất ở và tái định cư nghĩa trang); với phương châm: Xây dựng khu tái định cư trước một bước Đất xây dựng khu tái định cư, phải được ưu tiên tối đa cho đối tượng tái định cư

Từ những giải pháp trên, từ năm 2012 đến nay, UBND tỉnh đã tập trung chỉ đạo các Sở ngành, UBND cấp huyện để xử lý các tồn tại, vướng mắc, đến nay công

tác bồi thường, giải phóng mặt bằng đã được đẩy nhanh tiến độ đáp ứng yêu cầu chủ đầu tư, đặc biệt các Dự án trọng điểm của Trung ương, tỉnh và xử lý một số dự

án kéo dài nhiều năm Cụ thể:

- Đối với các dự án trong điểm: nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1A; đường 72m

từ đường 2/3 đến ngã 3 Quán bàu (dự án kéo dài 11 năm); đường nối Quốc lộ 1A - Quỳnh Lưu, Nghĩa Đàn, Thái Hoà; dự án phát triển đô thị Vinh do Ngân hàng thế giới tài trợ; Dự án thủy điện Bản Vẽ, thuỷ điện Hủa Na; Dự án Nhà máy xi măng Sông Lam do Công ty TNHH Tập đoàn Hoàng Phát The Vissai làm chủ đầu tư

- Các Khu công nghiệp Nam Cấm, Hoàng Mai, Khu công Nghiệp Đông Hồi, Khu Công nghiệp Đô thị VSIP 7 Nghệ An; trong đó: dự án Khu công nghiệp Nam Cấm đến nay đã cơ bản giải quyết các kiến nghị của người dân bị thu hồi đất, trong đó tham mưu UBND tỉnh đề xuất hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất; hỗ trợ trồng cây trồng và giải quyết một số trường hợp thực hiện bồi thường không đúng chủ sử dụng đất Hiện nay, UBND huyện Nghi Lộc đang tiến hành lập phương án bồi thường để chi trả; hoàn thành việc bồi thường, giải phóng mặt bằng cho chủ đầu tư dự

án Khu công nghiệp Hoàng Mai Hiện nay, Khu Công nghiệp Đông Hồi có 03 nhà đầu tư vào thực hiện dự án; trong đó: Dự án Nhà máy kết cấu bê tông, vật liệu xây dựng không nung của Tổng Công ty Công nghiệp Xi măng Việt Nam đã giao đất đợt

1 cho chủ đầu tư; Dự án Nhà máy Hoa Sen Nghệ An đã hoàn thành việc giải phóng mặt bằng, bàn giao cho chủ đầu tư 37,5/38,5 ha (chỉ còn 01 ha chưa bàn giao) Dự án nhà máy nhiệt điện Quỳnh Lập 1 hiện nay bắt đầu triển khai; Khu Công nghiệp, Đô thị VSIP 7 Nghệ An đã hoàn thành việc chuyển mục đích đất lúa, bàn giao cho chủ đầu tư 48 ha và đang tiến hành giải phóng mặt bằng diện tích còn lại của giai đoạn 1 (182ha)

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được thì công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số hạn chế tồn tại, trong đó có:

1) Tiến độ lập, thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định

và thực hiện giải phóng mặt bằng đã đạt kết quả tích cực (năm 2013, năm 2014,

2015), nhưng vẫn còn một số nội dung, hạng mục chậm so với kế hoạch làm ảnh hưởng đến tiến độ của dự án;

2) Việc giải quyết tồn tại, vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi nhà nước thu hồi đất có lúc, có nơi chưa kịp thời; một số trường hợp chưa tạo đồng thuận cao của người bị thu hồi đất

Nguyên nhân chủ yếu:

1) Một số tồn tại của Luật Đất đai năm 2003, nhưng nay thực hiện Luật Đất đai năm 2013 cũng chưa được giải quyết, gây bức xúc cho nhân dân; chính sách

về bồi thường, hỗ trợ tái định cư có nhiều thay đổi ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân;

2) Công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục nhân dân thực hiện nghiêm các quy định của Nhà nước về bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư ở một số địa phương chưa tốt;

3) Phần lớn cấp huyện chưa chủ động trong việc xây dựng trước các khu tái định cư, nên khi có dự án đầu tư vào địa bàn đã gây nên sự lúng túng, bị động làm ách tắc và kéo dài thời gian thực hiện dự án, đặc biệt là các dự án lớn;

4) Kinh phí phục vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cơ bản còn chậm, chưa kịp thời Đặc biệt là kinh phí đầu tư xây dựng các khu tái định cư tập trung

Để công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đáp ứng tiến độ của dự án và được sự đồng thuận cao của người dân bị ảnh hưởng, thì hệ thống chính quyền các cấp phải coi đây là nhiệm vụ trọng tâm, rất khó khăn và phức tạp Do đó, tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên; rà soát cơ chế, chính sách về bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, kịp thời phát hiện những bất cập để điều chỉnh và kiến nghị Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường sửa đổi; đồng thời tham mưu UBND tỉnh có những cơ chế, chính sách linh hoạt trong việc thực hiện, phù hợp với tình hình thực tế của địa phương để tạo sự đồng thuận từ những

hộ dân bị ảnh hưởng; lập quy hoạch, đầu tư xây dựng khu tái định cư chung phục vụ cho nhiều dự án (gồm tái định cư đất ở và tái định cư nghĩa trang); từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của tỉnh (Cổng thông tin điện tử tỉnh Nghệ An, 2015)

1.4.2.2 Thực trạng công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

Vài năm trở lại đây, thị xã Quảng Yên là một trong những điểm sáng của tỉnh trên nhiều lĩnh vực, trong đó tiêu biểu là việc thu hút các dự án đầu tư vào địa bàn Để có được kết quả đó, cấp uỷ, chính quyền địa phương xác định rõ công tác đền bù, giải phóng mặt bằng tạo quỹ đất sạch thu hút các nhà đầu tư chiến lược là nhiệm vụ hết sức quan trọng Tính riêng trong năm 2016, thị xã đã giải phóng mặt bằng để thực hiện 24 dự án, tổng diện tích đền bù 1.094,8 ha, ảnh hưởng tới 4.036 hộ dân

- đây là con số đền bù, giải phóng mặt bằng lớn nhất từ trước đến nay ở địa phương

Để triển khai được nhiệm vụ trên, thời gian qua địa phương cũng gặp không

ít trở ngại, khó khăn Đặc biệt là chế độ, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng thường xuyên thay đổi; một bộ phận người dân hiểu biết về chính sách còn hạn chế, vì thế đòi hỏi mức đền bù vượt mức quy định của Nhà nước; một số hộ vì lợi ích cá nhân, mặc dù đã có thông báo thu hồi đất nhưng vẫn cố tình lấn chiếm,

mở rộng đất đai, xây dựng công trình, trồng cây cối, hoa màu làm cho việc kiểm đếm gặp nhiều trở ngại Với quyết tâm cao nhất để hoàn thành tiến độ đền bù, giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án, thị xã đã thành lập các Ban chỉ đạo để phối hợp với chủ đầu tư làm tốt công tác kiểm đếm, xây dựng phương án đền bù, hỗ trợ Các

cơ quan chức năng của thị xã cũng chủ động bố trí cán bộ có đủ năng lực, trình độ, phẩm chất đạo đức tham gia công tác kiểm đếm, lập danh sách các hộ ảnh hưởng Cùng với đó, UBND thị xã đã chỉ đạo tổ chức tốt các hội nghị để công khai quy hoạch và triển khai công tác đền bù, giải phóng mặt bằng đến các hộ dân Năm

2016, thị xã đã tổ chức 21 hội nghị về công tác này; tiến hành 265 cuộc đối thoại, tuyên truyền, vận động, giải thích cho các hộ bị chiếm dụng đất Kết quả là đã tổ chức chi trả gần 313 tỷ đồng cho các hộ dân bị ảnh hưởng, cơ bản hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng thuộc các dự án Tiêu biểu nhất là Dự án đường nối thành phố Hạ Long với đường cao tốc Hạ Long - Hải Phòng đã hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng toàn bộ phần đường và hạng mục mặt bằng cầu vượt, nút giao thông và công trình phụ trợ trên toàn tuyến dài 20,6km, diện tích thu hồi 171,41ha

với 1.150 hộ dân, 5 tổ chức bị ảnh hưởng, với số tiền chi trả trong năm 2016 là 105

dự án sắp triển khai (Quang Minh, 2017)

1.4.2.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở tỉnh Thái Nguyên

Trong những năm qua, công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trên địa bàn được tỉnh Thái Nguyên tập trung thực hiện rất tích cực, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư sớm có mặt bằng triển khai các dự án đi vào sản xuất kinh doanh, trong đó thành phố Thái Nguyên là địa bàn có nhiều dự án được triển khai thực hiện

Năm 2015, toàn tỉnh đã thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng được 150 công trình, dự án; trong đó có 86 dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước, 64

dự án sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách; tổng diện tích đã thu hồi 527,5 ha; số hộ

bị thu hồi, ảnh hưởng là 7.374 hộ; tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ được phê duyệt là 1.824,2 tỷ đồng Trong đó, số tiền bồi thường, hỗ trợ đã chi trả là 1.550 tỷ đồng, đạt 80% tổng số tiền được phê duyệt; diện tích mặt bằng bàn giao cho Nhà nước và chủ đầu tư là 505 ha, đạt 90% diện tích đã thu hồi Trong tổng số 150 dự án đang thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh thì có 90

dự án triển khai không có vướng mắc, trong đó nhiều dự án đã hoàn thành dứt điểm, còn lại 60 dự án hiện đang gặp phải một số khó khăn, vướng mắc như: chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau khi thu hồi đất còn bất cập; ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa nghiêm; thiếu kinh phí phục vụ công tác bồi thường,

hỗ trợ giải phóng mặt bằng; công tác phối hợp giữa các cấp, các ngành, chủ đầu tư chưa chặt chẽ…

Năm 2016, dự kiến trên địa bàn toàn tỉnh sẽ thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng 133 công trình, dự án Trong đó, 100 dự án chuyển tiếp từ năm 2015 sang, 33

dự án triển khai mới Tổng diện tích thu hồi, bồi thường khoảng 510 ha với giá trị bồi

thường, hỗ trợ khoảng 2.050 tỷ đồng Số hộ dân dự kiến phải bố trí tái định cư khoảng 1.000 hộ…

Nhìn chung, các dự án thực hiện công tác giải phóng mặt bằng đã tuân thủ theo đúng các quy định của Nhà nước và giao đất cho chủ đầu tư theo đúng quy hoạch, đối tượng, diện tích được phê duyệt và phù hợp với nhu cầu sử dụng đất theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và thành phố (Nguyên Ngọc, 2016)

Trong những năm gần đây tỉnh Thái Nguyên đã đẩy mạnh thu hút đầu tư, trong đó thành phố Thái Nguyên đóng một vai trò hết sức quan trọng, có nhiều dự

án được đầu tư liên quan tới công tác giải phóng mặt bằng

1.5 Đánh giá chung về tổng quan

Trên cơ sở khoa học, căn cứ pháp lý và thực tiễn, tôi đã tổng quan các nghiên cứu trên Thế giới và Việt Nam Tôi nhận thấy công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng trên một số địa bàn mặc dù đã được cấp ủy, chính quyền các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao Song đất đai là một loại tài sản có giá trị cao và

có xu hướng ngày càng tăng, do đó công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng còn gặp nhiều khó khăn, tồn tại và bất cập Xuất phát từ những tồn tại, bất cập trên tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng một số dự án trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn

2016 - 2018 Đề từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Phú Bình nói riêng

và trên cả nước nói chung

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng một số dự án trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi thời gian: Từ 2016 đến 2018

- Phạm vi không gian: huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

- Đề tài tiến hành nghiên cứu 3 dự án:

+ Dự án đầu tư xây dựng Khu dân cư số 2, thị trấn Hương Sơn, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

+ Dự án đầu tư xây dựng Bến xe khách huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên + Dự án xây dựng công trình Trụ sở làm việc mới Kho bạc Nhà nước Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Thời gian: 10/2019 - 10/2020

- Địa điểm: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Bình

2.3 Nội dung nghiên cứu

2.3.1 Giới thiệu về địa bàn và 3 dự án nghiên cứu

- Giới thiệu địa bàn nghiên cứu

- Giới thiệu 3 dự án nghiên cứu

Dự án 1: Dự án đầu tư xây dựng Khu dân cư số 2, thị trấn Hương Sơn, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

Dự án 2: Dự án đầu tư xây dựng Bến xe khách huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

Dự án 3: Dự án xây dựng công trình Trụ sở làm việc mới Kho bạc Nhà nước Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

2.3.2 Đánh giá thực trạng công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng

- Đối tượng và điều kiện bồi thường

- Kết quả công tác bồi thường tại 3 dự án

- Kết quả hỗ trợ tại 3 dự án

- Các khoản kinh phí khác để thực hiện dự án

- Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng của 3 dự án

2.3.3 Đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất đến đời sống nhân dân tại khu vực giải phóng mặt bằng

2.3.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và xác định mức độ quan trọng của các yếu tố

2.3.5 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp để đẩy nhanh tiến độ công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp thu thập số liệu

2.4.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp:

Là các số liệu từ các công trình nghiên cứu trước được lựa chọn sử dụng vào mục đích phân tích, minh họa rõ nét về nội dung nghiên cứu Nguồn gốc của các tài liệu này được thu thập từ các cơ quan điều tra, cụ thể như sau:

- Thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

- Thu thập, nghiên cứu các văn bản pháp lý của Trung ương, địa phương liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất

- Thu thập tài liệu, số liệu về thu hồi đất từ cơ sở, các phòng ban có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

- Thu thập tài liệu, số liệu về tình hình kinh tế - xã hội, kinh tế của các ngành sản xuất, đời sống của các hộ dân nằm trong khu vực nghiên cứu

- Thu thập các số liệu từ Chi cục Thống kê, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng huyện Phú Bình và các Sở, ban ngành

có liên quan

- Thu thập tài liệu từ báo chí, các phương tiện thông tin đại chúng