Bảo đảm quyền khiếu nại của công dân trong pháp luật Việt Nam hiện nay

Bảo đảm quyền khiếu nại của công dân trong pháp luật Việt Nam hiện nay

Bảo đảm quyền khiếu nại của công dân trong

pháp luật Việt Nam hiện nay

Nguyễn Băng Thanh

Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật; Mã số: 60 38 01

Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Hồng Thái

Năm bảo vệ: 2007

Abstract: Trình bày cơ sở lý luận về khiếu nại, quyền khiếu nại, nội dung bảo đảm

quyền khiếu nại của công dân, chú trọng vào bảo đảm về pháp lý Tìm hiểu thực trạng bảo đảm quyền khiếu nại của công dân ở Việt Nam hiện nay qua hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về khiếu nại và hoạt động xử lý các vi phạm pháp luật về khiếu nại Nêu các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động bảo đảm quyền khiếu nại của công dân: Hoàn thiện pháp luật về khiếu nại; hoàn thiện cơ chế

và tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với việc bảo đảm quyền khiếu nại của công dân; xây dựng, thực hiện chế độ trách nhiệm và xử lý nghiêm minh các vi phạm quyền khiếu nại của công dân; dân chủ hoá đời sống xã hội; nâng cao ý thức pháp luật, văn hoá pháp lý của cán bộ, công chức và công dân

Keywords: Pháp luật Việt Nam, Quyền công dân, Quyền khiếu nại

Content

MỞ ĐẦU

1- Lý do chọn đề tài

Quyền khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân Thực hiện quyền khiếu nại là hình thức dân chủ trực tiếp để nhân dân tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội, giám sát hoạt động của cơ quan, công chức nhà nước; đồng thời là một biện pháp để công dân, tổ chức bảo vệ mình trước sự vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền

Với bản chất là một nhà nước dân chủ, nhà nước Việt Nam ngày càng quan tâm đến việc bảo đảm quyền khiếu nại của công dân, đặc biệt là trong lĩnh vực pháp lý Nhiều văn bản

có giá trị pháp lý cao đã được ban hành điều chỉnh toàn diện các quan hệ về khiếu nại, trình

độ lập pháp, kỹ thuật pháp lý, kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn đã được nghiên cứu kỹ để sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật cho hoàn thiện thể hiện một ý thức trách nhiệm cao của nhà nước trong việc bảo đảm quyền khiếu nại của công dân

Tuy vậy, những cố gắng trên của nhà nước vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đặt ra Tình hình khiếu nại vẫn ngày một gia tăng, mức độ ngày càng gay gắt và phức tạp, xuất hiện nhiều điểm nóng và tình huống khó giải quyết Những vi phạm quyền khiếu nại của công dân vẫn còn tồn tại ở nhiều nơi, nhiều cấp, nhiều lĩnh vực, nhưng không được phát hiện, không bị xử lý hoặc chưa bị xử lý kịp thời làm cho quyền khiếu nại của công dân chưa thực

sự được bảo đảm

Trong khi đó nhận thức của xã hội về quyền khiếu nại và bảo đảm quyền khiếu nại của công dân vẫn chưa được chú trọng đúng mức, chưa toàn diện, nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn vẫn tồn tại nhiều ý kiến khác nhau chưa được làm sáng tỏ

Vì vậy, em chọn đề tài "Bảo đảm quyền khiếu nại của công dân trong pháp luật Việt

Nam hiện nay" làm đề tài luận văn thạc sĩ luật chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và

pháp luật

2- Tình hình nghiên cứu đề tài

Khiếu nại là vấn đề đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu theo nhiều góc độ khác nhau

Tại Việt Nam vấn đề này cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu, tiêu biểu như: Luận

án thạc sĩ của tác giả Đinh Văn Minh "Đổi mới cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính ở

Việt Nam hiện nay" năm 2004 nghiên cứu về việc đổi mới cơ chế, tăng cường vai trò của tòa

hành chính trong việc phối hợp với cơ quan hành chính nhà nước để giải quyết các khiếu kiện

của công dân; một số giáo trình cũng đề cập về vấn đề giải quyết khiếu nại như cuốn “Luật

Hành chính Việt Nam” của tác giả TS Phạm Hồng Thái và TS Đinh Văn Mậu, NXB thành

phố Hồ Chí Minh năm 1996 Ngoài ra còn rất nhiều công trình khoa học đăng trên các tạp chí

chuyên ngành, như: "Nhà nước thời Lê - Trịnh (1593-1789) với việc thanh tra và giải quyết

khiếu kiện" (Bùi Xuân Đính, Tạp chí nhà nước và pháp luật số 11/2004; (2005), "Hoàn thiện pháp luật về khiếu nại", (Th.s Bùi Thị Đào, Tạp chí Luật học số 3/2005); "Chế tài nào xử lý hành vi thiếu trách nhiệm, quan liêu trong việc giải quyết đơn thư khiếu nại của công dân",

(Đỗ Văn Hữu, Tạp chí Hiến kế lập pháp số 8/2006); "Khiếu nại, tố cáo theo quy định của Bộ

luật Tố tụng hình sự năm 2003", (PGS.TS Phạm Hồng Hải, Tạp chí luật học số 6/2004);

"Cần sớm khắc phục những hạn chế về giải quyết khiếu nại, tố cáo", (Mai Trần Dũng , Tạp

chí Hiến kế lập pháp số 13/2006); "Bảo đảm sự công bằng trong giải quyết khiếu nại hành

chính ở Cộng hòa Pháp" (Lê Thị Thúy, Tạp chí Luật học số 1/2006);

Nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống về bảo đảm quyền khiếu nại của công dân trong pháp luật Việt Nam hiện nay Vì thế vấn đề này cần được tiếp tục, nghiên cứu làm rõ trong giai đoạn hiện nay, nhất là khi hướng tới việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

3- Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

*Mục tiêu:

Luận văn hướng tới việc làm rõ một số vấn đề lý luận căn bản về khiếu nại, cơ sở pháp

lý bảo đảm quyền khiếu nại của công dân, thực trạng trong những năm vừa qua, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm tăng cường hoạt động bảo đảm quyền khiếu nại của công dân theo hướng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

* Nhiệm vụ:

- Làm rõ cơ sở lý luận về khiếu nại, quyền khiếu nại, nội dung bảo đảm quyền khiếu nại của công dân, chú trọng vào bảo đảm về pháp lý

- Nêu và đánh giá thực trạng bảo đảm quyền khiếu nại của công dân ở Việt Nam trong thời gian vừa qua

- Đưa ra một số giải pháp nhằm bảo đảm hơn nữa quyền khiếu nại của công dân

4- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

* Đối tượng: Luận văn nghiên cứu bảo đảm pháp lý quyền khiếu nại của công dân

trong pháp luật Việt Nam dưới góc độ khoa học lý luận nhà nước và pháp luật

* Phạm vi: Khiếu nại là một vấn đề rộng, bảo đảm quyền khiếu nại của công dân là một

hệ thống những bảo đảm về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, pháp lý Dưới góc độ khoa học luật, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu bảo đảm pháp lý đối với quyền khiếu nại của công dân, tập trung vào khiếu nại hành chính và khiếu nại tư pháp trên cơ sở chính là Luật khiếu nại, tố cáo 1998 và các luật sửa đổi, bổ sung

5- Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, sử dụng các phương pháp như hệ thống, lịch sử, phân tích,

so sánh, tổng hợp

6- Những điểm mới và ý nghĩa của luận văn

Điểm mới của luận văn là:

Phân tích xem xét một cách có hệ thống bảo đảm pháp lý đối với quyền khiếu nại của công dân

Đánh giá thực trạng và nêu ra các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm pháp lý đối với quyền khiếu nại của công dân

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy, học tập

7- Kết cấu luận văn

Ngoài lời nói đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về bảo đảm quyền khiếu nại của công dân

Chương 2: Thực trạng bảo đảm quyền khiếu nại của công dân ở Việt Nam hiện nay Chương 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động bảo đảm quyền khiếu nại của công dân

References

I VĂN KIỆN CỦA ĐẢNG

1- Đảng Cộng sản Việt Nam (1960), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ III,

Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội

2- Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI,

Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội

3- Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII,

Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội

4- Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII,

Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

5- Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX,

Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

6- Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X,

Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

II VĂN BẢN PHÁP LUẬT

7- Chính phủ (1997), Nghị định số 89/NĐ-CP ngày 07/8/1997 ban hành Quy chế tổ

chức tiếp công dân

8- Chính phủ (1999), Nghị định số 67/NĐ-CP ngày 07/8/1999 quy định chi tiết và

hướng dẫn thi hành Luật khiếu nại, tố cáo

9- Chính phủ (2002), Nghị định số 62/NĐ-CP ngày 14/06/2002 sửa đổi, bổ sung một

số điều của Nghị định số 67/1999/NĐ-CP ngày 07/8/1999 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật khiếu nại, tố cáo

10- Chính phủ (2005), Nghị định số 53/NĐ-CP ngày 19/4/2005 quy định chi tiết và

hướng dẫn thi hành Luật khiếu nại, tố cáo và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật khiếu nại, tố cáo

11- Chính phủ (2006), Nghị định số 136/NĐ-CP ngày 14/11/2006 quy định chi tiết và

hướng dẫn thi hành một số điều của Luật khiếu nại, tố cáo và các Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật khiếu nại, tố cáo

12- Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1946, 1959, 1980, 1992 (1995), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

13- Quốc hội (2003), Luật hoạt động giám sát của Quốc hội

14- Quốc hội, Luật khiếu nại, tố cáo 1998 và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật

khiếu nại, tố cáo 1998, năm 2004 và 2005

15- Quốc hội (2004), Luật Thanh tra

16- Quốc hội (2003), Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân

17- Quốc hội (2002), Luật tổ chức Quốc hội

18- Quốc hội (2002), Luật Tổ chức Tòa án nhân dân

19- Quốc hội (2002), Luật tổ chức Viện Kiểm sát Nhân dân

20- Quốc hội (1991), Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân năm 1991

21- Quốc hội (1981), Pháp lệnh quy định việc xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công

dân năm 1981

22- Quốc hội (1996), Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính

23- Quốc hội (2004), Nghị quyết số 30/2004/QH11 ngày 15/6/2004 về công tác khiếu

nại, tố cáo trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước

24- Tổng Thanh tra Nhà nước (1995), Quyết định số 1101/TTNN ngày 20/02/1995 về 5

điều kỷ luật của viên chức thanh tra

25- Viện Kiểm sát nhân dân tối cao – Tòa án nhân dân tối cao – Bộ Công an – Bộ Quốc

phòng – Bộ Tư pháp (2005), Thông tư liên tịch số

02/2005/TTLT-VKSNDTC-TATC-BCA-BQP-BTP ngày 10/8/2005 hướng dẫn thi hành một số quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về khiếu nại, tố cáo

III SÁCH, BÁO, LUẬN ÁN, BÁO CÁO, TỪ ĐIỂN THAM KHẢO

26- TS Nguyễn Thanh Bình (2004), Thẩm quyền xét xử khiếu kiện hành chính của Tòa

án, Nhà xuất bản Tư pháp, Hà Nội

27- PTS Nguyễn Văn Động (1997), Hoàn thiện mối quan hệ pháp lý cơ bản giữa nhà

nước và công dân trong điều kiện đổi mới ở Việt Nam hiện nay, Nhà xuất bản Chính

trị quốc gia, Hà Nội

28- PGS TS Nguyễn Đăng Dung (2006), "Công chức và cải cách bộ máy hành chính

nhà nước", Tạo chí Hiến kế lập pháp (9), tr.20-23

29- PGS.TS Trần Ngọc Đường (2004), Quyền con người, quyền công dân trong nhà

nước pháp quyền XHCN Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội

30- PGS.TS Phạm Hồng Hải (2004), "Khiếu nại, tố cáo theo quy định của Bộ luật Tố

tụng hình sự năm 2003", Tạp chí luật học (6), tr 38-42

31- Hoàng Văn Hảo (1997), Một số vấn đề về quyền dân sự và chính trị, Nhà xuất bản

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

32- Học viện Hành chính Quốc gia (1996), Về nền hành chính nhà nước Việt Nam,

những kinh nghiệm và phát triển, Nhà xuất bản KHKT, Hà Nội

33- TS Trần Minh Hương (Chủ biên) (1998), Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam,

Nhà xuất bản CAND, Hà Nội

34- Đỗ Văn Hữu (2006), "Chế tài nào xử lý hành vi thiếu trách nhiệm, quan liêu trong

việc giải quyết đơn thư khiếu nại của công dân", Tạp chí Hiến kế lập pháp (8), tr

57-59

35- Ngân hàng thế giới (1998), Kiềm chế tham nhũng hướng tới một mô hình xây dựng

sự trong sạch quốc giai, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

36- Ngân hàng thế giới (1998), Nhà nước trong một thế giới đang chuyển đổi, Nhà xuất

bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

37- Ngân hàng phát triển Châu Á (2003), Phục vụ và duy trì cải thiện hành chính công

trong một thế giới cạnh tranh, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

38- Đinh Văn Minh (2004), Đổi mới cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính ở Việt

Nam hiện nay, Luận án Thạc sĩ Luật học

39- PGS.TS Hoàng Thị Kim Quế (2006), "Đạo đức, pháp luật, dân chủ và tự do", Tạp

chí Nhà nước và pháp luật (số 9), tr

40- PGS.TS Phạm Hồng Thái (Chủ biên) (2001), Quyết định hành chính, hành vi hành

chính là đối tượng xét xử của Tòa án, Nhà xuất bản Tổng hợp Đồng Nai

41- PGS.TS Phạm Hồng Thái (Chủ biên) (2003), Pháp luật về khiếu nại, tố cáo, Nhà

xuất bản thành phố Hồ Chí Minh

42- TS Phạm Hồng Thái, TS Đinh Văn Mậu (1996), Luật hành chính Việt Nam, Nhà

xuất bản thành phố Hồ Chí Minh

43- Thanh tra Chính phủ (2005), Chuyên đề Quản lý nhà nước về công tác thanh tra và

giải quyết khiếu nại, tố cáo, Tài liệu bồi dưỡng Thanh tra viên cao cấp năm 2005

44- Thanh tra Chính phủ (2005), Tài liệu Hội nghị triển khai nhiệm vụ công tác ngành

thanh tra năm 2007

45- Thanh tra Chính phủ (2005), Báo cáo công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại tố cáo

năm 2005, phương hướng nhiệm vụ năm 2006

46- Thanh tra Chính phủ (2005), Báo cáo tổng kết công tác thanh tra và giải quyết

khiếu nại, tố cáo năm 2005

47- Thanh tra Nhà nước (2003), Kỷ yếu nghiên cứu khoa học thanh tra 1992-2002, tập

I,II,III,IV,V,VI,VII,VIII

48- Thanh tra Chính phủ (2006), Báo cáo về kinh nghiệm chỉ đạo và giải quyết khiếu

nại, tố cáo của công dân

49- Thanh tra Chính phủ (2006), Báo cáo tổng kết công tác thanh tra và giải quyết

khiếu nại, tố cáo năm 2006

50- Thanh tra Chính phủ (2007), Báo cáo công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố

cáo năm 2006, phương hướng nhiệm vụ năm 2007

51- Thanh tra Nhà nước, Báo cáo tổng kết 7 năm thực hiện Luật khiếu nại tố cáo từ

1998-2004

52- Thanh tra Chính phủ (2007), Nâng cao hiệu lực, hiệu quả thanh tra trách nhiệm của

các cơ quan hành chính nhà nước trong việc giải quyết tố cáo, khiếu nại, Đề tài

khoa học cấp Bộ

52- Xuân Thành (2006), "Bất tại kỳ vị và vấn đề thực hiện thẩm quyền trong giải quyết

khiếu nại", Tạp chí Hiến kế lập pháp (13), tr.31-33

53- Lê Thị Thúy (2006), "Bảo đảm sự công bằng trong giải quyết khiếu nại hành chính

ở Cộng hòa Pháp, Tạp chí Luật học (1), tr.72-78

54- Tòa án nhân dân Tối cao (2004), Báo cáo của ngành Tòa án nhân dân năm 2004 55- Tòa án nhân dân Tối cao (2005), Báo cáo của ngành Tòa án nhân dân năm 2005

56- Tòa án nhân dân Tối cao (2006), Báo cáo của ngành Tòa án nhân dân năm 2006

57- Từ điển Bách khoa Việt Nam (2004), Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, Hà Nội

58- Từ điển Tiếng Việt (2000), Nhà xuất bản Đà Nẵng

59- Đào Trí Úc (1998), "Củng cố các hình thức dân chủ vì sự vững mạnh của nhà nước

ta", Tạp chí Nhà nước và pháp luật (1), tr 3-14

60- Đào Trí Úc (2004), "Mối liên hệ giữa nhà nước với xã hội dân sự và vấn đề cải cách

hành chính", Tạp chí Nhà nưúơc và pháp luật (4), tr 3-9

61- Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam (2006), Phát huy vai trò của Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam giám sát và tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo, Đề tài

khoa học cấp Bộ

62- Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao (2005), Báo cáo về công tác giải quyết khiếu nại, tố

cáo trong hoạt động tư pháp của các cơ quan tư pháp

63- Viện kiểm sát Nhân dân tối cao (2006), Báo cáo của Viện trưởng Viện Kiểm sát

Nhân dân tối cao về công tác giải quyết khiếu nại của ngành kiểm sát năm 2006