Chú ý: Trong một số trường hợp có thể đảo ngược trật tự kể, tức là đem kết quả hoặc sự việc hiện tại kể trước rồi dùng cách kể bổ sung hoặc để nhân vật để nhớ lại mà kể tiếp các việc đã [r]
Trang 1PHẦN I – TỔNG HỢP KIẾN THỨC I.TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN KỂ CHUYỆN
1 Khái niệm
Văn kể chuyện là bài văn kể lại một câu chuyện nhằm giúp người đọc, người nghe hình dung được con người hoặc sự việc được kể; qua đó bày tỏ thái độ, tình cảm của người viết và nói lên được một điều có ý nghĩa từ câu chuyện đã kể
Ví dụ: Kể lại câu chuyện về người anh hùng Trần Quốc Toản mà em biết; Kể lại truyện
cổ tích “Tấm Cám”; Kể lại câu chuyện chú công an dũng cảm bắt cướp mà em được chứng kiến…
Khi viết văn kể chuyện cần chú ý một số điểm sau:
Câu chuyện phải có cốt truyện rõ ràng và kể theo cốt truyện đó
Câu chuyện phải có nhân vật Đó là người, vật, hoặc đồ vật (vật hoặc đồ vật thường được nhân hóa)
Kể chuyện theo một trình tự hợp lý và hấp dẫn: Kể có đầu có cuối tình tiết lôi cuốn, diễn biến hợp lý và lời kể sinh động
2 Phân loại
Có 3 loại văn kể chuyện thường gặp:
a Kể chuyện đã nghe, đã đọc
Ví dụ: Kể lại truyện cổ tích “Cây khế”; Kể chuyện về các doanh nhân văn hóa nổi tiếng như Bác Hồ, Chu Văn An, Lương Thế Vinh, Nguyễn Bỉnh Khiêm…
b Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia
Ví dụ: Kể về một lần em được đi thăm cảnh đẹp ở địa phương em hoặc ở nơi khác; Kể một việc làm tốt mà em được chứng kiến hoặc em đã làm để ghóp phần xây dựng quê hương, đất nước…
c Kể chuyện sáng tạo
Thông thường người kể chuyện phải hóa thân thành một nhân vật trong câu chuyện và kể lại
Trang 2Ví dụ: Hãy tưởng tượng mình là chiếc cặp sách kể lại cảm giác ngày đầu tiên được đến trường
II TÌNH HUỐNG TRONG VĂN KỂ CHUYỆN
1 Khái niệm
Tình huống truyện là những chi tiết độc đáo, thú vị mà tác giả đưa vào câu chuyện
để nhân vật bộc lộ mình (tính cách, tài năng, phẩm chất…)
Tình huống truyện là cơ sở nảy sinh các sự kiện hình thành diễn biến câu chuyện
2 Vai trò của tình huống truyện
Tạo cho câu chuyện sự độc đáo, hấp dẫn, bất ngờ và khơi dậy trí tò mò, sự hứng thú của người đọc
3 Yêu cầu của việc tạo ra tình huống truyện
Sáng tạo tình huống truyện hợp lý, hấp dẫn, từ đó bộc lộ được tính cách nhân vật
và ý nghĩa của câu chuyện
Ví dụ: Tình huống vì mải mê đọc truyện em đã không học bài trước khi đến lớp dẫn đến:
Kết quả: Em bị điểm kém, bị cô giáo phê bình; cha mẹ buồn phiền
Ý nghĩa: Nhắc nhở học sinh phải có ý thức học tập tốt, luôn hoàn thành các bài tập trước khi đến lớp
III CỐT TRUYỆN TRONG VĂN KỂ CHUYỆN
1 Khái niệm
Cốt truyện là một chuỗi sự kiện tiêu biểu làm nòng cốt cho diễn biến của câu chuyện
2 Yêu cầu khi xác định cốt truyện
Xác định thời gian, địa điểm câu chuyện diễn ra
Những sự kiện đáng chú ý ở phần mở đầu, diễn biến và kết thúc
Ví dụ: Câu chuyện kể về Trần Quốc Khái
Trang 3Trần Quốc Khái được triều đình cử đi sứ Trung Quốc Nhà vua Trung Quốc đã thử tài ông bằng cách mời ông lên một cái lầu rất cao và cất thang đi Ở trên lầu, ông đã phát hiện ra hai pho tượng làm bằng bột chè lam, hàng ngày ông bẻ pho tượng ra ăn dần nên không bị đói Nhờ thời gian nhàn rỗi ở trên lầu mà ông đã quan sát và học được cách thêu
và làm lọng Sau đó, ông đã ôm chiếc lọng mà nhảy xuống đất an toàn Vua Trung Quốc khen ông tài giỏi và đặt tiệc to tiễn ông về nước
Khi về nước, ông đã truyền dạy cho dân nghề thêu và nghề làm lọng Nghề thêu được đan rộng ra khắp nơi Nhân dân lập đền thờ ông và tôn ông làm ông tổ nghề thêu
Chú ý
Cốt truyện cần có nhiều tình tiết và diễn biến phong phú, không nên để cốt truyện quá đơn giản
Cốt truyện cần hấp dẫn nhưng phải đảm bảo sự hợp lý và tính thực tế
IV TRÌNH TỰ KỂ TRONG VĂN KỂ CHUYỆN
1 Kể theo trình tự thời gian
Kể các sự việc liên tiếp nhau; hành động xảy ra trước kể trước, hành động xảy ra sau kể sau cho đến hết câu chuyện
Ví dụ: Nhà bác học E-đi-xơn gặp một bà cụ khi bà đang bên đường đi xem sáng chế của nhà bác học.Thấy bà cụ ngồi một mình bên vệ đường, nhà bác học đã hỏi thăm bà Qua câu chuyện về bà cụ già phải đi bộ ba cây số vì không thể đi được xe ngựa, nhà bác học
đã lóe ra ý tưởng sáng chế một chiếc xe chạy bằng dòng điện thật êm ái Từ sau ngày gặp
bà cụ già trên phố về, Ê – đi – xơn đã miệt mài sáng tạo và không lâu sau đó, chiếc xe chạy bằng điện đầu tiên trên thế giới đã ra đời Nhà bác học đã mời bà cụ dạo trước đã cho ông ý tưởng sáng chế đi chuyến xe đầu tiên
Chú ý: Trong một số trường hợp có thể đảo ngược trật tự kể, tức là đem kết quả hoặc sự việc hiện tại kể trước rồi dùng cách kể bổ sung hoặc để nhân vật để nhớ lại mà kể tiếp các việc đã xảy ra trước đó Việc đảo lộn này sẽ tạo hiệu quả bất ngờ cho câu chuyện
Ví dụ: Người kể cũng có thể bắt đầu câu chuyện về Ê-đi-xơn và bà cụ bằng chi tiết chiếc xe điện đầu tiên trên thế giới đã được đưa vào sử dụng Mọi người thấy nhà bác học Ê-đi-xơn thân cần mời một bà cụ già lên chuyến xe đầu tiên đó của ông Từ chi tiết đó,
Trang 4chuyện với nhau ra sao? Ý tưởng về việc chế tạo một chiếc xe chạy bằng dòng điện đã léo sáng trong đầu nhà bác học như thế nào?
2. Kể theo trình tự không gian hoặc từng khía cạnh của câu chuyện
Khi kể về một nhân vật hoặc một sự việc, chọn cách kể theo trình tự không gian hoặc từng khía cạnh sẽ kể được chi tiết câu chuyện
Ví dụ: Kể về một đất nước mà em có dịp được đến thăm hoặc đọc qua sách, báo…
Có thể triển khai bài viết theo các khía cạnh sau:
Em nói về nước nào? Nhờ đâu em biết về đất nước đó (qua truyền hình, phim ảnh, tham quan…)
Kể những điều em được biết về nước đó:
Cảnh vật thiên nhiên thế nào?(khí hậu, thời tiết, cảnh quan,…)
Cuộc sống của người dân và con người ở đó có điểm gì đặc biệt?(hiện đại, thân thiện…)
Phong tục tập quán có gì đặc sắc, nổi bật?
Em thích nhất điều gì ở nước đó?
Chú ý: Tùy theo từng đối tượng, ta có thể kể chuyện theo trình tự hợp lý Tuy nhiên, khi kể chuyện có thể lồng ghép các thứ tự kể
V NGÔI KỂ TRONG VĂN KỂ CHUYỆN
1 Khái niệm ngôi kể
Ngôi kể là vị trí giao tiếp mà người kể sử dụng để kể chuyện
Ví dụ: Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực nên tôi chóng lớn lắm Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng
Trong đoạn văn trên, người kể chuyện xưng tôi để kể về bản thân mình
3 Phân loại ngôi kể
Khi kể chuyện có thể dùng một trong hai ngôi kể sau:
Ngôi thứ nhất: Người kể xưng tôi, kể ra những gì mình nghe, mình thấy, mình trải qua hoặc có thể trực tiếp nói ra cảm tưởng, ý nghĩ của mình
Ví dụ: Hôm nay, tôi đi học
Ngôi thứ ba: Người kể dấu mình, gọi sự vật bằng tên của chúng
Trang 5Ví dụ: Mỗi ngôi kể có một ưu thế riêng Vì vậy, để kể chuyện cho linh hoạt, thú vị, người kể cần lựa chọn ngôi kể thích hợp hoặc có thể thay đổi ngôi kể khi cần thiết
PHẦN II – BÀI TẬP THỰC HÀNH
(Học sinh làm các bài tập vào vở)
Bài 1 Đọc câu chuyện sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
Dế Mèn bênh vực kẻ yếu
Bọn nhện chăng tơ từ bên nọ sang bên kia đường biết bao nhiêu là tơ nhện Lại thêm sừng sững giữa lối đi một anh nhện gộc Nhìn vào các khe đá chung quanh, tôi thấy lủng củng những nhện là nhện Chúng đứng im như đá mà coi vẻ hung dữ
Tôi cất tiếng hỏi lớn:
Ai đứng chóp bu bọn này? Ra đây ta nói chuyện
Từ trong hốc đá, một mụ nhện cái cong chân nhảy ra, hai bên có hai nhện vách nhảy kèm Dáng đây là vị chúa trùm nhà nhện nom cũng đanh đá, nặc nô lắm Tôi quay phắt lưng, phóng càng đạp phanh phách ra oai Mụ nhện co rúm lại rồi cứ rập đầu xuống đất như cái chày giã gạo Tôi thét:
Các ngươi có của ăn của để, béo múp béo míp mà cứ đòi mãi một tí tẹo nợ đã mấy đời rồi Lại còn kéo bè kéo cánh đánh đập một cô gái yếu ớt thế này Thật đáng xấu hổ!
Có phá hết vòng vây đi không?
Bọn nhện sợ hãi, cùng dạ ran Cả bọn cuống cuồng chạy dọc chạy ngang, phá hết các dây tơ chăng lối Con đường về tổ Nhà Trò quang hẳn
a Xác định ngôi kể của câu chuyện trên
b Liệt kê những thử thách đặt ra cho nhân vật trong truyện
Bài 2 Tài năng và tính cách của nhân vật Giang Văn Minh được thể hiện qua những tình
huống nào trong câu chuyện dưới đây?
Trí dũng song toàn
Mùa đông năm 1637, thám hoa Giang Văn Minh được vua Lê Thần Tông cử đi sứ Trung Quốc Chờ rất lâu mà vẫn không được vua nhà Minh cho tiếp kiến, ông vờ khóc
Trang 6lóc rất thảm thiết Vua Minh liền hạ chỉ mời ông đến hỏi cho ra lẽ Thám hoa vừa khóc vừa than rằng:
Hôm nay là ngày giỗ cụ tổ năm đời của thần, nhưng thần không có mặt ở nhà để cúng giỗ Thật là bất hiếu với tổ tiên
Vua Minh phán:
Không ai phải giỗ người đã chết từ năm đời Sứ thần khóc lóc như vậy thật không phải lẽ!
Giang Văn Minh nghe vậy, bèn tâu:
Vậy, tướng Liễu Thăng tử trận đã mấy trăm năm, sao nhà vua hàng năm vẫn bắt nước tôi cử người mang lễ vật sang cúng giỗ?
Biết đã mức mưu sứ thần, vua Minh vẫn phải nói:
Từ nay trở đi, nước ngươi không phải ghóp giỗ Liễu Thăng nữa
Từ đó nước ta mới thoát khỏi nạn mỗi năm phải nộp một tượng vàng để đền mạng Liễu Thăng
Lần khác khi Giang Văn Minh vào yết kiến, vua Minh sai một đại thần ra vế đối:
Đồng trụ đến giờ rêu vàng mọc
Biết họ ngạo mạng nhắc chuyện Mã Viện dẹp cuộc nổi dậy của Hai Bà Trưng, Giang Văn Minh cứng cỏi đối lại ngay:
Bạch Đằng thuở trước máu còn loang
Thấy sứ thần Việt Nam dám lấy việc quân đội cả ba triều đại Nam Hán, Tống và Nguyên đều thảm hại trên sông Bạch Đằng để nói đối lại, vua Minh giận quá, sai người ám hại ông
Thi hài Giang Văn Minh được đưa về nước Vua Lê Thần Tông đến tận linh cữu ông, khóc rằng:
Sứ thần không làm nhục mệnh vua, xứng đáng là anh hùng thiên cổ
Điếu văn của vua Lê còn có câu: “Ai cũng sống, sống như ông, thật đáng sống Ai cũng chết, chết như ông, chết như sống”
Bài 3 Chỉ ra những khó khăn, thử thách mà nhân vật phải trải qua trong câu chuyện sau:
Trang 7Công việc đầu tiên
Một hôm anh Ba Chẩn gọi tôi vào trong buồng, đúng cái nơi anh giao việc cho tôi
ba ngày trước Anh lấy từ mái nhà xuống bó giấy lớn, rồi hỏi tôi:
Út có dám rải truyền đơn không?
Tôi vừa mừng vừa lo, nói:
Được, nhưng rải thế nào anh phải chỉ vẽ, em mới làm được chớ!
Anh Ba cười, rồi dặn dò tôi tỉ mỉ Cuối cùng, anh nhắc:
Rủi địch nó bắt em tận tay thì một mực nói rằng có một anh bảo đây là giấy quảng cáo thuốc Em không biết chữ nên không biết giấy gì
Nhận công việc vinh dự đầu tiên này, tôi thấy trong người cứ bồn chồn, thấp thỏm Đêm đó, tôi không ngủ yên, lục đục dậy từ nửa đêm, ngồi nghĩ cách giấu truyền đơn Khoảng ba giờ sáng, tôi giả đi bán cá như mọi hôm Tay tôi bê rổ cá, còn bó truyền đơn thì dắt trên lưng quần Tôi rảo bước và truyền đơn cứ từ từ rơi xuống đất Gần tới chợ thì vừa hết, trời cũng vừa sáng tỏ
Độ tám giờ, nhân dân xì xào ầm lên: “Cộng sản rải giấy nhiều quá”!.Mấy yên lính mã tà hớt hải xách súng chạy rầm rầm
Về đến nhà, tôi khoe ngay kết quả với anh Ba Anh tôi khen:
Út khá lắm, cứ làm như vậy rồi quen, em ạ!
Lần sau, anh tôi lại giao rải truyền đơn tại chợ Mỹ Lồng Tôi cũng hoàn thành.Làm được một vài việc, tôi bắt đầu ham hoạt động Tôi tâm sự với anh Ba:
Em chỉ muốn làm thật nhiều việc cho Cách mạng Anh cho em thoát li hẳn nghe anh!