nghiệp cứu nước vào những năm đầu thế kỷ XX,một công việc mà không ai cũng tin sức người có thể làm đượcHình ảnh bà Nữ Oa đội đá vá trời so với những thử thách phải gánh chịu trên bước đ[r]
Trang 1Ngày tháng năm 2008
BÀI 15 Tiết 57 : Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác
A Mục tiêu cần đạt
Giúp HS :
- Cảm nhận được vẻ đẹp của những chí sĩ yêu nước đầu thế kỷ XX, những người mang chí lớn cứu nước, cứu dân dù ở hoàn cảnh nào vẫn giữ được phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, bất khuất và niềm tin không dời đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc
- Hiểu được sức truyền cảm nghệ thuật qua giọng thơ khẩu khí hào hùng của tác giả
B Phương pháp: Phân tích, TL nhóm.
C.Chuẩn bị:
G: -Chân dung tác giả
-Tài liệu về hoạt động cách mạng của Phan Bội Châu
H: Ôn tập về thể thất ngôn bát cú đường luật đọc lại các bài đã học
D Tiến trình:
1.Ôn định:
2 KT bài cũ : -Em hiểu gì về thể thơ thất ngôn bát cú
3 Bài mới: Cách mạng VN đầu thế kỷ XX chuyển sang giai đoạn mới theo
khuynh hướng dân chủ tư sản do các nhà nho yêu nước lãnh đạo Phan Bội Châu – một nhà nho yêu nước tiếp thu tư tưởng mới, quyết tâm thực hiện khát vọng đánh đuổi giặc chấn hưng đất nướ Ông, từng bị kẻ thù bắt, tù đày nhiều năm Trong tù PBC thường hay làm thơ để bày tỏ chí khí, tâm huyết, nhiệt tình yêu nước cháy bỏng, động viên cổ vũ đồng bào cả nước hướng về CM Bài thơ “ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác” là bài tiêu biểu
Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung cần đạt
HĐ 1:
?1: Dựa vào chú thích, trình bày hiểu biết về tác
giả? Em hiểu gì về hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
( Làm xong bài thơ Nôm để tự an ủi, PBC đã ngân
nga lớn tiếng, rồi cười vang động cả bốn vách,
không còn biết bản than mình bị nhốt trong ngục)
+Hướng dẫn: Đọc diễn cảm, khẩu khí ngang tàng,
giọng điệu hào hùng Cặp câu 3 – 4 giọng thống
thiết
?2: Hãy nhắc lại cấu trúc bài thơ Đường luật?
I.Tìm hiểu chung 1.Tác giả
- Là nhà yêu nước, nhà cách mạng lớn nhất của dân tộc trong
25 năm đầu TK XX
-Các sáng tác thơ văn đều thể hiện lòng yêu nước thương dân, khát vọng độc lập tự do, ý chí chiến đấu kiên cường
2.Tác phẩm
- Bài thơ sáng tác năm 1914
- Thể loại :Thơ đường luật
Trang 2?Em hiểu gì về cách nói chạy mỏi chân thì hãy ở tù
( Điệp từ “Vẫn” : Chẳng có gì thay đổi tuy ở tù,
không là chấm hết mà chỉ là nghỉ chân Biểu hiện
sự tự tin, ung dung, vừa ngang tàng bất khuất Rơi
vào vòng tù ngục mà cứ như người chủ động nghỉ
chân ở một nơi nào đó trên chặng đường bôn tẩu
dài dặc)
?4: TL: Em có nhận xét gì về cách vào đề và
giọng điệu của tác giả ? Qua giọng điệu ấy hình
ảnh PBC hiện lên ntn?
( Cách vào đề hay > Nhà tù không khuất phục nổi
khí phách người anh hùng, họ vẫn tự do thanh thản
về mặt tinh thần, nhà ngục chỉ là chỗ nghỉ chân trên
con đường hoạt động CM )
?5: Đọc lại cặp câu thực Em thấy giọng điệu có
gì thay đổi so với hai câu trước? Vì sao có sự thay
đổi đó?
(Giọng điệu trầm thống , diễn tả một nỗi đau )
?6: “Khách không nhà”, “ người có tội” là gì?
Em hiểu ý hai câu thơ trên ntn? Đây có phải là lời
than thở không?
( Lời tâm sự _PBC tự nói về cuộc đời bôn ba chiến
đấu của mình : đầy sóng gió và bất trắc từ những
năm 1905 cho đến khi bị bắt là gần 10 năm Khi
Nhật Bản, khi T.Quốc, khi Thái Lan, nếm trải, cực
khổ cay đắng và sự săn đuổi của kẻ thù.“Non sông
đã chết, sống thêm nhục” ta cảm nhận được nỗi
đau lớn lao trong tâm hồn bậc anh hùng.)
+HS đọc hai câu luận Giải thích các từ : kinh tế.
?7:Chỉ rõ phép đối được sử dụng trong cặp câu
5-6? Lối nói khoa trương có tác dụng gì trong việc
biểu hiện hình ảnh người anh hùng hào kiệt?
+HS đọc hai câu kết.
?4: Hai câu cuối là kết tinh tư tưởng của toàn bài
thơ.Tư tưởng ấy được thể hiện rõ nhất ở từ ngữ
nào?
-“Vẫn… hào kiệt”, “vẫn… phong lưu”
Nói quá> cười, hóm hỉnh
Phong thái đàng hoàng, tự
tin, ung dung tự chủ ngay cả trong nguy nan
2 Hai câu thực
- Giọng điệu trầm thống
-Cuộc đời đầy sóng gió rất đáng
tự hào
- Diễn tả nỗi đau của người chiến sĩ cách mạng anh hùng
3 Hai câu luận
_Đối:
Bủa tay ôm / mở miệng cười
Bồ kinh tế / cuộc oán thù
- Lối nói khoa trương: cười>tan Hoài bão cứu nước cứu đời, tự tin bản thân và con đường cách mạng
4 Hai câu kết
- Điệp từ “còn” , ngắt nhịp mạnh
mẽ , dứt khoát
Khẳng định tư thế hiên ngang , ý chí chiến đấu bất khuất và niềm tin vào sự nghiệp CM của PBC
Trang 3HĐ 3:
?8: Em cảm nhận được gì về ND và NT của bài
thơ?
HĐ 4:
BT1: Nhận diện thể thơ của bài thơ về số câu số
chữ và cách gieo vần?
? - Qua tìm hiểu về luật đối trong thơ TNBC em
hãy chỉ rõ luật đối và tác dụng của luật đối trong
bài thơ em vừa học
BT2: Cảm nhân và suy nghĩ của em về hình ảnh
người chiến sĩ CM PBC trong bài thơ (Trình bày
thành 1 Đv)
III Tổng kết
Ghi nhớ (SGK)
IV Luyện tập BT1:
BT2: Trân trọng kính phục trước
khí phách kiên cường bất khuất, phong thái ung dung , coi thường
tù ngục và niềm tin tuyệt đối vào
sự nghiệp CM của PBC
* Củng cố: - Nhắc lại giá trị về nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
* Dặn dò: - Học thuộc bài thơ, đọc phần “ Đọc thêm ”
- Soạn : “ Đập đá ở Côn Lôn ”
* Rút kinh nghiệm:
Trang 4Ngày tháng năm 2008
Tiết 58 : Đập đá ở Côn Lôn
A Mục tiêu cần đạt
Giúp HS :
- Cảm nhận được vẻ đẹp của những chí sĩ yêu nước đầu thế kỷ XX, những ngời mang chí lớn cứu nước, cứu dân dù ở hoàn cảnh nào cũng vẫn giữ được phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, bất khuất và niềm tin không dời đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc
- Hiểu được sức truyền cảm nghệ thuật qua giọng thơ khẩu khí hào hùng của tác giả
B.Phương pháp: Phân tích TL nhóm.
C Chuẩn bị
- Chân dung Phan Châu Trinh
D Tiến trình:
1.Ổn định:
2.KT bài cũ : - Đọc thuộc bài “ Vào nhà ngục…”, phân tích hai câu đề?
- Phân tích hai câu thực, nhận xét giọng điệu bài thơ?
3 Bài mới : Giới thiệu hoàn cảnh ra đời của bài thơ): Tác giả bị bắt đày ra Côn Đảo,đầu năm 1908 Hoàn cảnh một người tù khổ sai với công việc cực nhọc
Bài thơ thể hiện hình ảnh và tâm trạng của người tù trong thời gian bị bắt giam chốn địa ngục trần gian
Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung cần đạt
HĐ 1:
?1: Giới thiệu những nét chính về tác giả?
Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh
nào?
+Hướng dẫn: Đọc diễn cảm, thể hiện khẩu
khí ngang tang, tự tin, chú ý lối nói ngụ ý
2 HS đọc
HĐ 2:
?1: + Đọc những câu thơ miêu tả công việc
đập đá của người tù Từ ngữ miêu tả họ?
?Em hình dung dập đá ở Côn Lôn là công
việc như thế nào?Hãy phân tích.(Chú ý
không gian,điều kiện làm việc và tính chất
công việc)
(Trên hòn đảo trơ trọi, nắng gió biển, chế
độ nhà tù khắc nghiệt, buộc phải làm công
việc lao động khổ sai cực nhọc, nguy hiểm)
?2:Hình ảnh thơ biểu đạt phẩm chất gì
của người tù CM? Họ để lại cho em ấn
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Là người giỏi biện luận, có tài văn chương
2.Tác phẩm -Viết trong thời gian PCT bị đày ra Côn Đảo
II Phân tích
1.Công việc đập đá (4 câu đầu)
- Làm trai, đứng giữa…
… lừng lẫy, làm lở núi non…
… xách//ra tay, đánh tan// đập bể…
Giọng điệu hào hùng , động từ mạnh đối nhau, cách nói quá, hình ảnh vừa tả thực, vừa có nghĩa ẩn dụ,
Công việc đập đá vất vả nặng nhọc bộc lộ chí khí của người tù
CM : mạnh mẽ, hào hùng, kiên cường bất khuất Người chiến sĩ CM
Trang 5tượng gì?
(Giọng thơ thể hiện khẩu khí ngang
tàng,ngạo nghễ của con người dám coi
thường mọi thử thách gian nan.H/ả rất ấn
tượng,trong tư thế ngạo nghễ vươn lên
ngang tầm vũ trụ,biến công việc lao động
cưỡng bách thành cuộc chinh phục)
H: Đọc 4 câu sau
?4:Bốn câu thơ cuối bộc lộ trực tiếp điều
gì?Hãy phân tích.Cách thức biểu hiện cảm
xúc của t/g có gì đặc biệt?
( 4 câu sau bộc lộ trực tiếp cảm xúc và suy
nghĩ: người anh hùng không chịu khuất
phục hoàn cảnh,luôn giữ vững niềm tin và ý
chí chiến đấu sắt son Cách thức biểu hiện
:Để làm nổi bật chí lớn,to gan của người
anh hùng,tác giả đã tạo thế tương quan đối
lập(đối lập giữa những thử thách gian nan
cặp 5-6, Ở cặp câu 7-8 là sự đối lập giữa chí
lớn của những con người dám mưu đồ sự
nghiệp cứu nước vào những năm đầu thế kỷ
XX,một công việc mà không ai cũng tin sức
người có thể làm được(Hình ảnh bà Nữ Oa
đội đá vá trời so với những thử thách phải
gánh chịu trên bước đường chiến đấu,được
xem như “việc con con”)
HĐ 3:
?5: Nêu nhận xét của em về giọng điệu và
ngôn ngữ của bài thơ? Cảm hứng chủ đạo
bao trùm cả bài thơ là gì?
HĐ 4:
?7: Nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ
là gì? Bài thơ có giọng điệu ntn?
- Bài thơ điểm gì giống và khác so với bài
“Vào nhà ngục…”?
mang tầm vóc khổng lồ của người anh hùng
2.Cảm nghĩ từ việc đập đá(4 câu cuối))
-Tháng ngày //Mưa nắng
Sành sỏi//sắt son
kẻ vá trời//việccon con
Khẩu khí ngang tàng , hình ảnh tương quan đối lập
Ý chí bất khuất trước gian nguy, tin tưởng mãnh liệt ở sự nghiệp cứu nước, coi khinh gian lao, tù đày
III.Tổng kết
* Ghi nhớ (SGK tr 150)
IV Luyện tập
- Đọc diễn cảm
* Củng cố: - Đọc diễn cảm – Học thuộc lòng bài thơ.
- Viết đoạn văn phát biểu cảm nghĩ của em sau khi học xong bài thơ
* Dặn dò: - Học thuộc bài thơ; Làm BT2 (Luyện tập)
- Soạn : Ông đồ, đọc thêm :Hai chữ nước nhà
* Rút KN:
Trang 6Ngày tháng năm 2008
Tiết 59 : Ôn luyện về dấu câu
A Mục tiêu cần đạt
Giúp HS :
- Nắm được các kiến thức về dấu câu một cách có hệ thống
- Có ý thức cẩn trọng trong việc dùng dấu câu, tránh được các lỗi
thường gặp về dấu câu
B Chuẩn bị
G: - Bảng tổng kết về dấu câu
H: Ôn tập kĩ ở nhà, chuẩn bị bài
C Khởi động
1 Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh
2 Bài mới :
D Tiến trình các hoạt động dạy và học
Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung cần đạt
HĐ 1: Hướng dẫn tổng kết.
?1: Ta đã học những loại dấu câu
nào?Nêu tác dụng của các dấu câu?
( Dấu gach nối không phải là một dấu
câu, chỉ là một qui định về chính tả (viết
ngắn hơn dấu gạch ngang)
HS điền vào bảng tổng kết, trình bày
? Nhận xét?
+GV đưa bảng phụ
HĐ2:
+ Đọc VD trong SGK, thảo luận nhóm
các BT, cử đại diện các nhóm lần lượt trả
lời
+HS trình bày, bổ sung, điều chỉnh.
?8: Qua VD, em thấy khi viết cần tránh
các lỗi gì về dấu câu?
+HS đọc ghi nhớ
I Tổng kết về dấu câu
II Các lỗi thường gặp về dấu câu
1.Thiếu dấu ngắt khi câu đã kết thúc
+Thiếu dấu chấm sau từ “ xúc động ”
2 Dùng dấu ngắt câu khi câu chưa kết thúc
+Dùng dấu chấm là sai : cụm từ trước đó
là trạng ngữ nên dùng dấu phẩy
3 Thiếu dấu thích hợp để tách các bộ phận của câu khi cần thiết
+Thiếu dấu phẩy giữa các thành phần đồng chức
4 Lẫn lộn công dụng của các dấu câu
+ Đặt dấu chấm hỏi ở cuối câu 1 và dấu chấm ở cuối câu 2 là sai đảo lại dấu ở các vị trí đó
* Ghi nhớ (SGK tr 155)
Trang 7HĐ 3:
-BT1: HS đọc bài tập, làm vào vở và
trình bày
? nhận xét, bổ sung
-BT2: Quan sát, đọc thầm và neu nhận
xét?
II Luyện tập Bài 1 : Điền dấu Bài 2 : Phát hiện lỗi về dấu câu :
A,….nói về?…Mẹ dặn anh … chiều nay B,….sản xuất,…có câu tục ngữ “ lá lành… ”
C,….năm tháng, nhưng…
* Củng cố:
?Khi nào thì dùng dấu hai chấm và dấu ngặc kép?
* Dặn dò: - Ôn tập kĩ, chuẩn bị tiết sau kiểm tra 1 tiết.
* Rút kinh nghiệm:
Trang 8Ngày tháng năm 2008
Tiết 61 : Thuyết minh một thể loại văn học
A Mục tiêu :
Giúp HS :
- Rèn luyện năng lực quan sát, nhận thức, dùng kết quả quan sát mà làm bài TM
- Thấy được muốn làm bài TM chủ yếu phải dựa vào quan sát, tìm hiểu, tra cứu
B.Phương pháp: Phân tích TL nhóm.
C.Chuẩn bị
G: - Bảng phụ
H: Học thuộc lòng hai bài thơ”Cảm tác …” và ” Đập đá ở Côn Lôn”
D.Tiến trình:
1.Ôn định:
2 Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
3 Bài mới :
Hoạt động của giáo viên - học sinh Nội dung cần đạt
HĐ1:
H: Đọc và tìm hiểu đề
(Kiểu bài : TM;
Nội dung : đặc điểm thể thơ TNBC)
+ HS đọc kĩ hai bài thơ: Vào nhà
ngục…; Đập đá…
+Trao đổi nhóm các gợi ý a,b,c,e
?1: Một bài thơ có mấy dòng, mỗi dòng
có mấy chữ (tiếng)? Số dòng, số chữ ấy
có bắt buộc không? Có thể tuỳ ý thêm
bớt được không?
2? Hãy ký hiệu bằng(B), trắc(T) cho
từng tiếng trong hai bài thơ?
?Nhận xét quan hệ bằng trắc giữa các
dòng với nhau? (Dòng trên tiếng bằng
ứng với dòng dưới tiếng trắc đối;
dòng trên tiếng bằng ứng với dòng dưới
tiếng bằng niêm: Tiếng thứ 2,4,6
trong các dòng: Nhất tam, ngũ bất luận
Nhị , tứ, lục phân minh)
?3: Tìm những tiếng có bộ phận vần
giống nhau? (hiệp vần) Hãy cho biết
mỗi bài thơ có những tiếng nào hiệp
vần với nhau, nằm ở vị trí nào trong
dòng thơ và đó là vần bằng hay trắc?
?4: Hãy cho biết câu thơ 7 tiếng trong
bài ngắt nhịp ntn?
I Từ quan sát đến mô tả, thuyết minh đặc điểm một thể loại văn học.
Đề bài : Thuyết minh đặc điểm thể thơ thất
ngôn bát cú.
1 Quan sát
a.Số câu : 8 câu (8 dòng)
Số chữ : 7 tiếng (chữ) trong mỗi dòng b.Luật bằng trắc :
Vào nhà ngục… Đập đá…
T B B T T B B B B T T T B B
T T B B T T B B T B B T T B
T T B B B T T T T T B B T T
T B T T T B B B B T T T B B
T B B T B B T T B B T B B T
T T B B T T B B T B B T T B
B T T B B T T T T T B B T T
B B B T T B B B B B T T B B
c Đối và niêm
- Đối : các cặp câu 1-2, 3–4, 5–6, 7-8
- Niêm : các cặp câu 2-3, 4-5,6-7 -Lưu ý : Đối thanh, đối ý, đối từ loại,đối cấu trúc câu
d.Vần -Các tiếng hiệp vần nằm ở vị trí cuối các dòng thơ 1,2,4,6,8
e.Nhịp -Nhịp 4/3 (Ngoại lệ nhịp 3/4 )
Trang 9?5: Muốn thuyết minh một thể loại văn
học ta phải làmgì?
+HS lập dàn bài.
?: Thể thơ TNBC có ưu, nhược điểm
gì?
Hđ 2:
HS - Đọc tài liệu tham khảo
- Tìm hiểu đề và lập dàn bài
*Ghi nhớ (SGK) 2.Lập dàn bài
a.Mở bài : + Thơ thất ngôn bát cú là một thể thơ có nguồn gốc từ trung Quốc
+ Các nhà thơ cổ điển VN sáng tác theo thể thơ này bằng chữ Hán hoặc chữ Nôm b.Thân bài :
-Số câu, số chữ
-Qui luật bằng trắc…
-Cách gieo vần…
-Cách ngắt nhịp phổ biến của mỗi dòng… -Nhận xét :Có vẻ đẹp hài hoà, cân đối cổ điển, nhịp điệu trầm bổng, phong phú nhưng gò bó ,khó làm
c.Kết bài : Là thể thơ cổ điển, nhiều bài hay
II Luyện tập
Đề : Thuyết minh đặc điểm chính của
truyện ngắn
1 MB : Truyện ngắn là một hình thức tự sự nhỏ…
2 TB : _Số trang, số chữ ít Khoáng trên dưới vài ngàn chữ( không quả 10 trang)
- Thường có 1 sự việc chính và 1 nhân vật chính.Ngoài ra còn có sự việc và nhân vật phụ nhưng ít
_ Miêu tả, biểu cảm, đánh giá là các yếu tố
bổ trợ, giúp cho truyện ngắn sinh động, hấp dẫn thường đan xen vào các yếu tố tự sự
- Bố cục chặt chẽ, hợp lý
- Lời văn trong sáng, giàu hình ảnh
- Tình huống bất ngờ, chi tiết độc đáo
3 KB
- Truyện ngắn dễ đọc, dễ hiểu, thích hợp với đời sống hiện đại
4 Củng cố: - Nhắc lại những điểm cần lưu ý khi thuyết minh một thể loại văn học.
E Dặn dò:
- Hoàn thành dàn ý trên thành bài văn hoàn chỉnh
Trang 10Ngày tháng năm 2008
Tiết 62 : HD đọc thêm: Muốn làm thằng Cuội
A Mục tiêu :
Giúp HS :
- Hiểu được tâm sự của nhà thơ lãng mạn Tản Đà : buồn chán trước thực tại đầy bất công, đau khổ, muốn thoát ly khỏi thực tại ấy bằng một ước mộng rất “ ngông ”
- Cảm nhận được: lời thơ trong sáng, gần với lời nói thường, ý tứ hàm súc, khoáng đạt, cảm xúc bộc lộ thật tự nhiên
B Phương pháp: Phân tích.
C.Chuẩn bị :
- Bảng phụ, chân dung Tản Đà
D.Tiến trình:
1.Ôn định lớp:
2.Kiểm tra : Đọc thuộc lòng bài thơ “Đập đá ở Côn Lôn”
Giá trị nội dung và nghệ thuật?
3 Bài mới : Bên cạnh bộ phận thơ văn yêu nước và CM lưu truyền bí mật ( như hai bài thơ của hai cụ Phan), thì trên văn đàn công khai ở nước ta đầu TK XX, xuất hiện các tác phẩm thơ văn sáng tác theo khuynh hướng lãng mạn, mà Tản Đà – Nguyễn Khắc Hiếu- là một trong những cây bút lừng lẫy nhất Bài “ Muốn làm thằng Cuội” được viết theo thể loại truyền thống thất ngôn bát cú Đường luật nhưng chứa đựng nhiều nét mới mẻ, từ tình cảm đến giọng điệu
Hoạt động của giáo viên – học sinh Nội dung cần đạt
HĐ 1:
+ HS xem tranh chân dung Tản Đà
?1: Giới thiệu đôi nét về tác giả Tản Đà?
( - Bút danh Tản Đà : Núi Tản Viên, Ba Vì ở
trước mặt, Hắc giang ( Sông Đà ) bên cạnh nhà)
+ Đọc giọng nhẹ nhàng, buồn , (2 em đọc )
nhận xét đánh giá
+HS: Đọc chú thích SGK
+Lưu ý thể thơ TNBC: Đề, thực, luận, kết
HĐ 2: Hướng dẫn phân tích.
+ Đọc lại hai câu đầu.
?2:Nhận xét về giọng điệu.Qua 2 câu thơ em
hiểu đuợc gì về tâm sự của Tản Đà?
Đây là tâm sự của Tản Đà với chị Hằng trong
một đêm thu với nỗi lòng buồn chán trần thế da
diết.Theo Xuân Diệu nói:Đó là “Tiếng của trái
tim, tiếng của linh hồn”, “là cái gì quý báu nhất
của một thi sĩ”
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả:
-Tản Đà(1898-1939)
- Ông đưược xem là gạch nối cho phong trào thơ mới những chặng
30 của TK XX 2.Tác phẩm -Trích trong “Khối tình con I ” (1917 )
II Phân tích
1 Hai câu đầu:
_Giọng tự nhiên,điệu thơ man mác như một tiếng thở dài, như một lời than
_Chán trần thế, chán thực tại
Là lời tâm sự chất chứa nỗi sầu da diết, chán nản trước thực tại
xã hội đương thời