Bảo tồn và phát huy giá trị các làn điệu Khắp của dân tộc Thái ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc cùng sinh sống, cùng mở mang dựng nước và giữ nước. Trong đó đông nhất là dân tộc Kinh, còn lại là 53 dân tộc thiểu số có tiếng nói và mang bản sắc văn hoá riêng, cùng hòa chung để trở thành bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam. Nhắc đến văn hoá là nhắc đến toàn bộ giá trị vật chất và giá trị tinh thần không thể thiếu của con người, là thước đo những giá trị văn hoá giúp ta phân biệt được dân tộc này với dân tộc khác. Trong đó, dân tộc Thái cũng là một dân tộc điển hình, có tiếng nói riêng và mang bản sắc văn hóa riêng góp phần làm cho bản sắc dân tộc Việt Nam thêm đa dạng và phong phú hơn. Tuy nhiên, khoảng gần chục năm trở lại đây dưới tác động của khoa học kĩ thuật, sự phát triển của công nghiệp hóa hiện đại hóa, đặc biệt là dưới sự ảnh hưởng từ quá trình giao lưu văn hóa đã tác động mạnh mẽ tới vốn văn hóa truyền thống của người Thái làm cho văn hóa của người Thái ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa không còn lưu giữ được đậm đà như trước đây. Trái lại nó bị mai một, pha trộn và hòa lẫn trong sự thay đổi của xã hội.

BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ

CÁC LÀN ĐIỆU KHẮP CỦA DÂN TỘC THÁI

Ở HUYỆN LANG CHÁNH, TỈNH THANH HÓA

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc cùng sinh sống, cùng mở mang dựng nước và giữ nước Trong đó đông nhất là dân tộc Kinh, còn lại là 53 dân tộc thiểu số có tiếng nói và mang bản sắc văn hoá riêng, cùng hòa chung để trở thành bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam Nhắc đến văn hoá là nhắc đến toàn bộ giá trị vật chất và giá trị tinh thần không thể thiếu của con người, là thước đo những giá trị văn hoá giúp ta phân biệt được dân tộc này với dân tộc khác Trong đó, dân tộc Thái cũng là một dân tộc điển hình, có tiếng nói riêng và mang bản sắc văn hóa riêng góp phần làm cho bản sắc dân tộc Việt Nam thêm đa dạng và phong phú hơn

Tuy nhiên, khoảng gần chục năm trở lại đây dưới tác động của khoa học kĩ thuật, sự phát triển của công nghiệp hóa hiện đại hóa, đặc biệt là dưới sự ảnh hưởng từ quá trình giao lưu văn hóa

đã tác động mạnh mẽ tới vốn văn hóa truyền thống của người Thái làm cho văn hóa của người Thái

ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa không còn lưu giữ được " đậm đà " như trước đây Trái lại

nó bị mai một, pha trộn và hòa lẫn trong sự thay đổi của xã hội

Vì vậy, là sinh viên khoa Quản lý Văn hóa - Nghệ thuật, đứng trước sự biến đổi về bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc, tôi xin được góp một phần công sức bé nhỏ của mình thông qua

đề tài " Bảo tồn và phát huy giá trị các làn điệu Khắp của dân tộc Thái ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa " nhằm giới thiệu những nét văn hóa của người Thái ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh

Hóa; mặt khác nêu ra tình trạng bảo tồn và phát huy các làn điệu Khắp ; đề xuất những giải pháp tích cực và kiến nghị hợp lí để giúp cho công tác bảo tồn và phát huy các làn điệu khắp có được kết quả tốt hơn

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề

Ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa dân tộc Thái nói chung nhưng có rất ít công trình nghiên cứu về văn hóa dân tộc Thái ở huyện Lang Chánh

3 Mục đích và nhiệm vụ của khóa luận

Mục đích nghiên cứu: thông qua việc khảo sát về tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội truyền thống và những đặc trưng văn hóa, đặc biệt là thực trạng công tác bảo tồn các làn điệu K hắp của người Thái ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa để thấy được những thay đổi của nó dưới tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và dưới tác động của quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa

Đề tài xin được đề xuất những giải pháp để bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Thái nói chung và các làn điệu Khắp nói riêng, qua đó góp phần vào sự nghiệp xây dựng văn hóa dân tộc

Nhiệm vụ nghiên cứu:

-Tìm hiểu đời sống, kinh tế, văn hóa, xã hội truyền thống của dân tộc Thái ở huyện Lang

Chánh, tỉnh Thanh Hóa

-Tìm hiểu thực trạng bảo tồn và phát huy các làn điệu Khắp trên địa bàn huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa

- Đề xuất những giải pháp và nhằm bảo tồn và phát huy các làn điệu Khắp của người Thái

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: văn hóa, xã hội và các làn điệu Khắp của người Thái ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa; Những thay đổi của hoạt động khắp trong xã hội hiện nay; Thực trạng bảo tồn và phát huy các làn điệu Khắp của người Thái ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa

Phạm vi nghiên cứu: những đặc điểm cơ bản và những thay đổi của văn hóa xã hội và các làn điệu Khắp của người Thái ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa; Tập trung khảo sát thực trạng bảo tồn và phát huy các làn điệu Khắp của người Thái ở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa trong

10 năm trở lại đây

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận:

Thực hiện đề tài này, khóa luận chủ yếu dựa trên cơ sở lý luận là tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về văn hóa và chính sách phát triển văn hóa; đồng thời có tham khảo một số công trình nghiên cứu, đề tài khoa học, sách, báo tài liệu

có liên quan đến nội dung được đề cập trong khóa luận

* Phương pháp nghiên cứu:

Khóa luận sử dụng các phương pháp khảo sát, điều tra, điền dã dân tộc học gặp gỡ các nghệ nhân và cán bộ văn hóa trong địa bàn nghiên cứu nhằm thu thập tài liệu

Phân tích mô tả tổng hợp hệ thống hoá các công trình nghiên cứu liên quan của các tác giả đi trước, dùng phương pháp so sánh để đối chiếu với các tài liệu điền dã thực địa, từ đó rút ra những điểm riêng chung

6 Kết cấu của khóa luận.

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chính của khóa luận được trình bày trong 3 chương chính:

Chương 1: Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hoá, xã hội của người Thái ở huyện Lang Chánh

Chương 2:Thực trạng công tác bảo tồn những làn điệu Khắp của người Thái ở Lang Chánh trong giai đoạn hiện nay

Chương 3:Đề xuất những giải pháp bảo tồn và phát huy những giá trị các làn điệu Khắp của người Thái ở Lang Chánh

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, XÃ HỘI VÀ NGƯỜI THÁI

Ở HUYỆN LANG CHÁNH

1.1 Khái quát về tự nhiên, xã hội

1.1.1 Vị trí địa lí

Lang Chánh là một trong số 11 huyện miền núi, nằm ở phía tây của tỉnh Thanh Hoá, theo trục đường 15A đây là vùng địa hình có nhiều núi cao và đèo dốc và chia cắt mạnh bởi nhiều sông suối Cách trung tâm Thành phố Thanh Hoá 100 km

- Phía Bắc giáp : huyện Bá Thước;

- Phía Nam giáp : huyện Thường xuân;

- Phía Đông giáp : huyện Ngọc Lặc;

- Phía Tây giáp : huyện Quan Sơn và huyện Sầm Tớ (thuộc tỉnh Hùa Phăn của Nước bạn CHDCND Lào)

1.1.2 Nguồn lực kinh tế - xã hội

Với mật độ dâ n số trung bình khoảng 74 người/km2 được phân bố đều trên 10 xã và 1 thị trấn, mỗi xã trung bình trên 3000 người bao gồm 3 dân tộc chính:Thái, Mường, Kinh và có khoảng

37 người dân tộc khác (Hoa, Thổ, Ê - đê.)

Về lao động, do điều kiện sản xuất chưa phát triển các địa phương chưa thật sự chú ý đến nguồn lực này, nên người lao động tự đi kiếm việc làm dẫn đến thu nhập không cao Toàn huyện hiện có 16.369 người lao động trong độ tuổi trong đó, có 919 người lao động thiếu việc làm Để giải quyết vấn đề này Lang Chánh đã và đang thực hiện đề án xuất khẩu lao động và chuyên gia giai đoạn 2003 – 2005 Đến nay đã có trên 150 lao động sang các nước trong khu vực Đông Nam Á

Cơ sở hạ tầng, từ khi thực hiện công cuộc đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo bộ mặt nông thôn, vùng cao, biên giới đã được khởi sắc đáng mừng, hệ thống giao thông nông thôn và từ trung tâm thị trấn đi các xã đã được xây dựng cơ bản và thông suốt

Đại hội đảng bộ huyện qua các thời kỳ đều xác định cơ cấu kinh tế của huyện là :Lâm –

Nông nghiệp; Tiểu thủ - Công nghiệp và xây dựng cơ bản

1.2 Khái quát về người Thái ở huyện Lang Chánh

1.2.1 Nguồn gốc, lịch sử di cư của người Thái ở huyện Lang Chánh

- Lịch sử tộc người Thái Việt Nam.

Theo các nhà nghiên cứu, thì tổ tiên của người Thái đã sinh cơ lập nghiệp tại một vùng nào

đó chính trong phạm vi họ đang cư trú hiện nay, có thể từ trước công nguyên đã có một phần người Thái cư trú chủ yếu là ở vùng Mường Thanh bây giờ Sang những thế kỷ đầu công nguyên, một bộ

phận Thái Trắng ở đầu sông Đà, sông Nậm Na đã di cư xuống phía Nam cư trú ở các huyện phía Bắc như mường Tè, mường Xo (Phong Thổ), mường Lay, Quỳnh Nhai (Sơn La) Đến thế kỷ thứ

XI theo “Quăm Tô Mương” cho rằng: khởi thủy từ thời đại của anh em Tạo Xuông, Tạo Ngần đưa ngành Thái Đen xuôi theo dòng sông Hồng xuất phát từ mường Ôm, mường Ai (Vân Nam, Trung Quốc) đến mường Lò (Nghĩa Lộ) Sau đó hậu duệ Tạo Xuông, Tạo Ngần đã khai “Mường” lập

“Tạo” tạo ra cả một vùng rộng lớn gồm rất nhiều huyện Vùng giữa ngày nay: Thuận Châu (Mường Muổi) thuộc tỉnh Sơn La là thủ phủ của ngành Thái Đen Cho đến cuối thế kỷ XIII, người Thái ở Việt Nam đã ổn định về cư trú chủ yếu ở Tây Bắc Việt Nam

- Nguồn gốc, lịch sử người Thái ở huyện Lnag Chánh.

Nguồn gốc, lịch sử người Thái nơi đây được thể hiện trong các áng mo hồn người chết Nơi đây có Mường Đanh (thuộc xã Yên Khương) là Mường lớn nhất, cái tên đất tên mường này phản ánh một cách rõ ràng rằng người Thái ở nơi đây đã từ Tây Bắc Việt Nam, từ Lào đi dọc xuống Người Thái ở huyện Lang Chánh khá đông chiếm đến 53% số dân trong huyện, dân tộc Thái theo tư liệu ghi chép còn lại cùng những nét truyền thống dân gian cho thấy nhóm Thái đầu tiên vào sinh sống tại đây là sớm nhất, gọi là Mương, Chiêng

1.2.2 Làng bản

Bản của người Thái ở huyện Lang Chánh – Thanh Hoá được dựng ở các chần đồi, các nhà trong bản được dựng rất gần nhau như thế có thể giúp đỡ lẫn nhau mỗi khi gặp khó khăn hay ốm đau Người đứng đầu trong bản là người được dân bản tín nghiệm nhất (Trưởng bản)

1.2.3 Nhà cửa, trang phục, ăn uống, ngủ, chữ viết

- Về nhà cửa:

Người Thái nơi đây sống tập trung ở vùng chân đồi, và nhà ở của họ là những ngôi nhà sàn truyền thống Nhà sàn của người Thái thường được xây dựng với một thiết kế rất đơn sơ nhưng lại không kém phần khang trang, sang trọng và bề thế Điều đáng nói là nhà người Thái ở đây không phải dùng đến mọt mẫu sát nhỏ nào trong việc thiết kế và xây dựng, với cấu trúc được làm bởi các loại cây thân gỗ và các loại cây như: cây Tre, cây Nứa, cây Luồng

-Về trang phục:

Trang phục chính là nét đặc sắc nhất của văn hoá dân tộc nói chung và qua đó người ta có thể phân biệt được dân tộc này với dân tộc khác

Nam giới: mặc quần áo ống rộng, màu tối

Phụ nữ: chủ yếu là “Xín Cọ” váy dệt, “Xứa Cóm” Áo coóm, “Xứa dao Xứa luống” Áo dài, khăn piêu, thắt lưng xanh

-Về ăn uống :

Cách chế biến đồ ăn thức uống của người Thái nơi đây có những nét riêng biệt và ta không thể không nhắc đến những món ăn truyền thống và độc đáo như cơm xôi đồ, cơm độn sắn, cơm

lam Công thức ăn uống của người Thái là: xôi đồ chấm chẻo, măng rau đồ, thịt cá nướng, cơm lam, thịt - cá làm chua, lạp sống hoặc chín, gỏi, mọk

-Ngủ:

Là một trong những nét sinh hoạt văn hóa, truyền thống lâu đời của dân tộc Thái Vì vậy, người phụ nữ còn dồn cuộc đời lao động của mình vào việc sản xuất bộ để ngủ Đây là một dân tộc không theo nếp nằm chiếu, giường mà quanh năm phải trải đệm Nó không những làm cho con người ấm cúng mà còn là sản phẩm tượng trưng cho sự chăm chỉ và giầu có, biếng nhác và nghèo nàn của mỗi gia đình người Thái

-Về chữ viết:

Người Thái là một cộng đồng tộc người có ngôn ngữ riêng, có chung cội nguồn ngôn ngữ với tiếng nói của các dân tộc: Tày, Nùng, Lào, Lự, Bố y, Sán Chay ở Việt Nam; với tiếng Lào và Thái Lan; với tiếng Choang và tiếng Thái ở miền Nam Trung Quốc Tiếng Thái có âm tiết và có thanh điệu - một âm mang một thanh tạo thành một từ biểu đạt ý Về cấu trúc các thành phần trong

cú pháp tiếng Thái cùng một mô típ với tiếng Việt, đó là thứ tự: Chủ ngữ - vị ngữ - các thành phần tân ngữ và bổ ngữ

1.2.4 Tín ngưỡng, tôn giáo

Tín ngưỡng người Thái nơi đây là tín ngưỡng đa thần, thờ tổ tiên, các thần vá coi mọi vật đều có hồn và có nhiều loại thần linh khác nhau.Việc thờ cúng tổ tiên , thổ công có liên quan đến thần chú được quy về người đứng đầu, họ có công sáng lập và có nhiều ngày lễ như “Xên Bản – Xên Mương” là để cầu cho mưa thuận gió hoà, thần linh phù hộ cho dân bản

Tiểu kết

Nhìn chung, người Thái ở huyện Lang Chánh có môi trường sinh sống khá ổn định Với điều kiện tự nhiên và điều kiện xã hội rất thuận lợi cho đời sống tinh thần và đời sống vật chất, điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp và lâm nghiệp từ đó giúp người Thái ở huyện Lang Chánh duy trì và phát triển cuộc sống dễ dàng hơn, điều kiện văn hóa, xã hội cũng rất phong phú và đa dạng, người Thái ở huyện Lang Chánh có những bản sắc văn hóa đặc sắc được đúc kết từ nhiều thế hệ, những đặc điểm văn hóa của người Thái trong huyện Lang Chánh như: thiết chế bản làng; nhà cửa, ăn uống chữ viết, ngủ; tôn giáo và tín ngưỡng đã làm nổi bật lên bản sắc văn hóa của người Thái rất rõ so với các dân tộc khác trong huyện

Chương 2

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BẢO TỒN NHỮNG LÀN ĐIỆU KHẮP CỦA NGƯỜI THÁI Ở

LANG CHÁNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 2.1 Giới thiệu chung về Khắp của người Thái

2.1.1 Nguồn gốc hình thành các điệu Khắp

Trong tâm thức người Thái, bao âm điệu trên a,x,c (theo Dương Đình Minh Sơn) luôn

quyện lại với nhau Nó phản ánh cuộc sống và khát vọng của người Thái và từ đó hình thành nên

âm nhạc đặc trưng, riêng biệt của người Thái.Trong các làn điệu dân ca chủ yếu được hát lên bởi các bài thơ, mà những vần thơ Thái thường ở dạng dạo đầu, láy đuôi

Cùng với những vần thơ, âm điệu, nhịp điệu và tiết tấu riêng biệt đó, Khắp dần dần hình thành trong đời sống xã hội của tộc người Thái và ngày càng đi sâu vào trong cuộc sống của tộc người Thái

2.1.2 Một số nét cơ bản về Khắp

Với người Thái, Khắp mang ý nghĩa gốc là hát thơ, nhưng cũng đồng nghĩa với hò, ngâm khắp cũng có nghĩa là thơ ca, làn điệu dân ca, cách trình diễn thơ ca….những lời Khắp có văn vẻ như thơ nhưng hơn nữa nó còn có nhịp điệu và tiết tất rất cao Cộng đồng người Thái đã dùng thơ

để hát, từ đó với người Thái có thể coi thơ đã quy định giai điệu của ca

Trong Khắp người Thái dùng âm thanh nhịp điệu của các nhạc khí để thổ lộ tư tưởn ,tình cảm của mình qua các nhạc cụ như pí, tiêu, khèn, sáo

Người Thái sử dụng cốt truyện của các tác phẩm văn học như: Xống chụ xôn xao, Khun Lu

Nàng Uả , Tán chụ xiết xương của chính dân tộc mình sáng tác ra và sử dụng những tác phẩm văn

hóa của 3 dân tộc Việt, Lào,Trung Quốc phỏng dịch làm truyện thơ như các tác phẩm :Tống Chân Cúc Hoa, Lương Sơn Bá –Trúc Anh Đài, Tam Quốc Diễn Nghĩa… từ đó sáng tác nên các bài Khắp cho chính cộng đồng mình sử dụng Ngoài những cốt truyện trong tác phẩm văn học người Thái còn sử dụng rất nhiều đề tài khác nhau để sáng tác nên những bài Khắp ý nghĩa

Nói về Khắp của người Thái ở Lang Chánh nó vô cùng đa dạng và phong phú về thể loại, ngữ điệu và lối gieo vần câu trước câu sau, ngữ nghĩa phải được liên kết hết sức chặt chẽ để người nghe cảm thấy du dương êm ái, sâu lắng, trìu mến mà thân thương

2.1.3 Môi trường và phương thức diễn xướng

Từ lâu Khắp đã gắn chặt với cuộc sống của người lao động, dòng đời của con người từ khi sinh ra, lớn lên cho đến khi nằm xuống dường như mỗi chặng đường ấy đều được đánh dấu bằng những thể loại dân ca riêng, Khắp ru con, Khắp đồng dao cho các thiếu nhi đồng, thiếu niên, hát giao duyên nam nữ, Khắp trong đám cưới cho các đôi vợ chồng, Khắp lễ cơm mới, Khắp Mo chữa bệnh, cầu cúng…vì vậy môi trường và phương thức diễn xướng của Khắp rất đa dạng và phong phú

Phương thức diễn xướng của Khắp Thái chủ yếu là hát thơ, có nhac đệm hoặc không có nhạc đệm trong môi trường sinh hoạt vui chơi hoặc đám cưới hoặc tín ngưỡng

2.2 Một số điệu Khắp của người Thái ở Lang Chánh

2.2.1 Khắp Xư Tay ( Hát kể chuyện thơ)

2.2.1.1 Khắp Sám Lương-Ính Đai ( Hát thơ Lương Sơn Bá – Trúc Anh Đài )

2.2.1.2 Khắp Xư Nang Peng Hóa ( Hát thơ Tống Trân Cúc Hoa)

2.2.2 Khắp Tó Nhe( Hát đối đáp)

2.2.2.1 Khắp bao xáo.

2.2.3 Khắp mưa bán mương( Hát về bản mường )

2.2.3.1 Khắp có luông ( Hát ca ngợi cây luồng).

2.2.3.2 Khắp Páy háy ,páy na( Hát đi ruộng, đi nương).

2.2.4 Khắp chum Đảng , chum xết ( Hát mừng Đảng mừng Xuân)

2.2.4.1.Chạ ớn Đảng ( Hát cảm ơn Đảng).

2.2.4.2 Đất 02

2.2.5 Khắp ứ ụ luk non( Hát ru con)

2.3 Giá trị của Khắp trong đời sống xã hội của người Thái

2.3.1 Khắp là một sinh hoạt văn hóa truyền thống thể hiện những nét bản sắc văn hóa Thái

Người Thái Khắp mọi lúc, mọi nơi khi họ cần tâm tư và giãi bày tình cảm, có thể trong không gian hẹp như mâm cơm, trong nhà, trên hàn khuống đến những không gian rộng như trong rừng, dưới ruộng,trong đám cưới, đám xin, họp mặt… Trong mâm cơm, hay bất kỳ không gian nào người Thái thường khắp cho nhau nghe rất lâu, thể hiện sự quý trọng bạn, anh em, hay là khách đến nhà vì vậy Khắp thể hiện bản sắc dân tộc của người Thái một cách sâu sắc

2.3.2 Khắp giúp gắn kết cộng đồng

Người Thái có nhiều phong tục tập quán truyền thống tốt đẹp là cơ sở để gắn kết cộng đồng: trong đám cưới, đám xin, ma chay, các lễ cầu cúng, dịp tết, sinh hoạt cộng đồng, múa xòe…

và Khắp luôn xuất hiện trong các sinh hoạt văn hóa đó Người Thái coi tiếng hát là lời chào, lời hỏi thăm và cũng là nơi để dễ dàng bày tỏ tâm tư tình cảm hơn chính vì vậy mà Khắp có chức năng nâng đỡ, khích lệ tinh thần con người, giúp nhau vượt qua khó khăn và có thêm sức mạnh để xây dựng cuộc sống mới

2.3.3 Khắp là nơi nuôi dưỡng, giáo dục nhân cách của con người

Khắp luôn gắn với cuộc sống sinh hoạt và lao động sản xuất của cộng đồng và nó cũng được sinh ra từ đó, nên nó là kết tinh của những văn hóa, vốn sống, kinh nghiệm, tâm tư và cả những điều khuyên răn con người Khắp có sức ảnh hưởng lớn đến con người dẫn đến sự hình thành và phát triển nhân cách mỗi người

2.3.4 Khắp làm cho đời sống tinh thần người Thái phong phú hơn

Khi được tham gia trong các buổi đám xin, đám cưới, hội họp, các ngày lễ…người Thái thường dùng những bài khắp để giảy bày tâm tư tình cảm của mình, bình thường trong cuộc sống lao động con người ít có dịp để tâm sự vào những dịp được xum họp với nhau người ta thường Khắp với nhau để nói hết nỗi lòng của mình Khắp được sáng tác ra trong môi trường sống của người Thái vì vậy khi người Thái sử dụng Khắp nó trở nên ý nghĩa hơn bao giờ hết, đặc biệt khi Khắp xong người ta hay có những lời khen và tán thưởng với nhau, tạo nên không khí gần gũi và

ấm cúng từ đó con người hòa nhập và gần gũi với nhau hơn

2.3.5 Khắp đóng góp vào sự phát triển nền âm nhạc Thái

Khắp là làn điệu dân ca của người Thái, mỗi ngày cuộc sống có thêm bao nhiêu điều thú vị

và từ đó Khắp lại được sáng tác ra với các loại hình, nội dung khác nhau và thơ ca dân tộc Thái

mang tính khai sáng , thức tỉnh, yêu nước và cách mạng với các bài Khắp như :Chạ ớn Đảng ( Cảm

ơn Đảng), nhọng bán nhọng mương(Khen bản khen mường) , chum Đảng, chum mua pí mớ( Khắp

mừng Đảng, mừng mùa xuân mới)… để phục vụ nhu cầu văn hóa tinh thần của cộng đồng người Thái Khắp càng ngày càng phát triển và ngày một hoàn chỉnh trong âm nhạc điều đó đã khẳng định cho các dân tộc khác biết rằng, trong văn hóa đồ sộ của người Thái cũng có làn điệu dân ca riêng của dân tộc mình

2.4 Công tác bảo tồn và phát huy giá trị các làn điệu Khắp của người Thái ở Lang Chánh

2.4.1 Công tác sưu tầm các làn điệu Khắp của người Thái ở Lang Chánh

- Đối với người dân

Các nghệ sĩ và một số người yêu thích Khắp, ý thức được Khắp ngày càng bị mai một, nên

đã ghi chép lại các bài Khắp Đó là những bài có từ thời cha ông để lại Ngoài ra các nghệ nhân còn sáng tác các bài Khắp mới về nội dung đất nước đổi thay, những bài khắp ca ngợi về Đảng về quê hương

-Đối với chính quyền

Hoạt động sưu tầm các làn điệu dân ca Thái chủ yếu chỉ diễn ra ở một số xã ,còn ở cấp huyện thì các hoạt động diễn ra rất ít.Mặc dù đã các cấp nghành liên quan đến hoạt động văn hóa ở cấp huyện đã đưa ra dự án bảo tồn và phát huy các làn điệu Khắp Thái nhưng các hoạt động khuyến khích, tuyên truyền kêu gọi các nghệ nhân và nhân tích cực tham gia các công tác ghi chép lại các bài Khắp chưa được thực hiện

2.4.2 Công tác truyền dậy các làn điệu Khắp của người Thái ở Lang Chánh

Trước đây, công tác truyền dậy Khắp diễn ra rất phổ biến, cộng đồng người Thái cùng nhau chia sẻ và truyền dậy cho nhau, vì vậy hoạt động này diễn ra rất sôi nổi Kết quả của công tác truyền dậy Khắp,nhiều người biết Khắp , Khắp hay, cho nên qua nhiều thế hệ Khắp vân luôn tồn tại trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người Thái

Hiện nay, người biết Khắp hiện nay còn rất ít, giới trẻ không mấy mặn mà với nghệ thuật truyền thống nên hoạt động truyền dậy Khắp không còn được diễn ra phổ biến như trước kia, chỉ có một số người thực sự yêu thích Khắp thì mới học Khắp Khó khăn trong hoạt động truyền dậy Khắp là nhiều người hiểu và không nghe rõ được tiếng hát Khắp.Vì vậy, cần truyền dạy cho các thế

hệ trẻ hiểu được những lời ca trong khắp và làm thế nào để họ có thể hưởng thụ được những giá trị trong các làn điệu dân ca

2.4.3 Tổ chức các cuộc thi, liên hoan, giao lưu Khắp

Những năm trước cách mạng tháng Tám có rất nhiều hoạt động như tổ chức các cuộc thi, giao lưu Khắp trong xã, huyện diễn ra rất phổ biến

Một số năm gần đây, Khắp chỉ hiện diện chủ yếu trong các dịp diễn ra lễ hội và các ngày hội văn hóa thể thao do các cơ quan văn hóa địa phương tổ chức, đã được cải biên nâng cao Hiện nay, ở huyện Lang chánh các cán cán bộ quản quản lý văn hóa đã bắt tay vào thực hiện các chương trình, dự án bảo tồn và phát huy Khắp trên toàn điạ bàn huyện Người Thái ở huyện Lang Chánh tập trung chủ yếu ở các xã Trí Nang, Lâm Phú, Yên Thắng, Yên Khương, Tân Phúc, Tam Văn Những hoạt động nhằm bảo tồn và phát huy các làn điệu dân ca Thái của địa phương trong

Dự án bảo tồn hát khắp dân tộc Thái Thanh Hóa, Dự án bảo tồn hát khắp dân tộc Thái Lang Chánh Chủ yếu là các hoạt động đưa các nghệ nhân của các xã đi giao lưu và tham gia cuộc thi Khắp trong huyện, tỉnh Toàn tỉnh Thanh hóa có 4 huyện tiêu biểu tham gia dự án là: huyện Thường Xuân, huyện Quan Hóa, huyện Lang Chánh, huyện Quan Sơn Toàn huyện Lang Chánh

có 6 xã tiêu biểu là: Trí Nang, Lâm Phú, Yên Thắng, Yên Khương, Tân Phúc, Tam Văn Tháng 5 năm 2014“ Hội thi ,giao lưu hát dân ca các làn điệu Khắp của người Thái ở tỉnh Thanh Hóa” đã được tổ chức ở Thành phố Thanh Hóa

Tiểu kết

Các nội dung trình bày trong chương này cho ta biết một số đặc điểm về Khắp, một số điệu Khắp và các giá trị của Khắp trong đời sống xã hội của người Thái Đặc biệt là thực trạng bảo tồn

và phát huy Khắp trong những năm gần đây, các hoạt động sinh hoạt văn hóa Khắp ngày càng bị vắng bong dần, trong khi công tác bảo tồn và phát huy các làn điệu Khắp chỉ diễn ra ở một số số xã

và chưa có hiệu quả Trước nguy cơ đó, việc tìm ra những phương pháp bảo tồn và phát huy các làn điệu Khắp cũng như bản sắc văn hóa dân tộc Thái là một vấn đề rất cần được quan tâm, đồng thời việc ngăn chặn những ảnh hưởng xấu của quá trình giao lưu văn hóa để văn hóa Thái cùng hòa nhập với các nền văn hóa mới mà không bọ pha trộn, hòa tan và góp phần giữ gìn những nét văn hóa tốt đẹp của dân tộc Thái ở Lang Chánh nói riêng và các dân tộc thiểu số ở nước ta nói chung