Lịch sử 9 - Bài 21, 22, 23: PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC (1939 - 1945)

- Từ ngày 16 đến 17.8 , Đại hội quốc dân tán thành quyết định tổng khởi nghĩa, thông qua 10 chính sách của Việt Minh, thành lập Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm C[r]

Bài 21-22-23 PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

1939 - 1945 VÀ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ

CỘNG HÒA ĐƯỢC THÀNH LẬP.

I.TÌNH HÌNH VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM

1939 – 1945

1.Tình hình chính trị

-Tháng 9/1939, chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ

Quân Đức tiến vào Pari (tháng 6/1940)

-Tháng 9/1940, Nhật tiến vào Việt Nam Thực dân

Pháp câu kết với Nhật bóc lột nhân dân ta Các đảng phái thân Nhật xuất hiện ra sức tuyên truyền cho sức mạnh và thuyết Đại Đông Á của Nhật

Các binh sĩ Lục quân Đế quốc Nhật Bản tiến tới Lạng Sơn, vào tháng 9 năm 1940 tại Đông Dương thuộc Pháp.

Quân Nhật tiến vào Hải Phòng

ngày 24/11/1940

Quân Nhật thường tự cho rằng họ là người giải phóng Á Châu, với câu nói "Á Châu cho người Á Châu" nhằm để biện minh cho việc bành trướng đế quốc Nhật và chiêu dụ dân bản xứ chống lại thực dân Tây Phương

Tù binh quân Vichy Pháp tại Lạng Sơn vào năm 1940

Xe vân tải thuộc Sư Đoàn 5 bộ binh Nhật đand đi qua một nhóm thường dân Việt

Sĩ quan Nhật gặp sĩ quan

của Vichy Pháp tại Vịnh

Cam Ranh, Việt Nam vào

năm 1941.

-Đầu năm 1945, chiến tranh thế giới sắp kết thúc, quân Nhật liên tiếp bại trận Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính

Pháp, các đảng phái chính trị thân Nhật đẩy mạnh họat động Không khí cách mạng trở nên sôi sục

Xe tăng Type 94 TK của quân đội Nhật đổ bộ tại cảng Sài Gòn

Quân đội Nhật diễn hành tại Sài

Gòn, năm

2.Tình hình kinh tế - xã hội

a Về kinh tế

- Chính sách của Pháp: thi hành chính sách “Kinh tế chỉ

huy”, tăng thuế cũ, đặt thuế mới…, sa thải công nhân, viên

chức, giảm tiền lương, tăng giờ làm…

- Chính sách của Nhật: cướp ruộng đất của nông dân, bắt nông dân nhổ lúa, ngô để trồng đay, thầu dầu, yêu cầu Pháp xuất các nguyên liệu chiến tranh sang Nhật với giá rẻ Nhật đầu tư vào những ngành phục vụ cho quân sự như măng gan, sắt…

b Về Xã hội

- Chính sách bóc lột của Pháp – Nhật đẩy nhân dân ta tới

chỗ cùng cực Cuối 1944 đầu năm 1945, có gần 2 triệu

II PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC TỪ THÁNG 9 – 1939 ĐẾN THÁNG 3 – 1945

1.Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 11.1939 (Hội nghị VI)

Tháng 11.1939, Hội nghị TW Đảng lần VI đã diễn ra tại

Bà Điểm (Hóc Môn), do đồng chí Nguyễn Văn Cừ chủ trì:

Đồng chí Nguyễn Văn Cừ (1912- 1941) là Tổng

Bí thư thứ tư của Đảng Cộng sản Đông Dương

từ năm 1938 đến năm 1940.

Nguyễn Văn Cừ sinh trong một gia đình Nho

giáo, quê xã Phù Khê, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc

Ninh (nay là thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh).

Năm 1930, được cử làm Bí thư đặc khu Hồng Gai

– Uông Bí Sau bị Pháp bắt, kết án khổ sai, đày đi

Côn Đảo.

Năm 1936, ông được trả tự do Năm 1938, ông

được bầu làm Tổng Bí thư khi mới 26 tuổi.

Sau cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ 1940, thực dân Pháp ghép ông vào tội đã thảo

ra "Nghị quyết thành lập Mặt trận thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương", "chủ trương bạo động" và là "người có trách nhiệm tinh thần trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ" và kết án tử hình.

Ngày 28 tháng 8 năm 1941, bản án được thi hành cùng lúc với một số đảng viên cộng sản khác như Hà Huy Tập, Nguyễn Thị Minh Khai, Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu tại trường bắn Hóc Môn.

- Xác định nhiệm vụ trước mắt: của cách mạng Đông

Dương là đánh đổ đế quốc và tay sai, giải phóng dân tộc

Đông Dương, làm cho Đông Dương hoàn toàn độc lập.

- Tạm gác lại khẩu hiệu “cách mạng ruộng đất”, đề ra khẩu hiệu tịch thu ruộng đất của đế quốc và địa chủ phản bội quyền lợi dân tộc…, khẩu hiệu lập Chính phủ dân chủ cộng hòa

-Về mục tiêu, phương pháp đấu tranh: chuyển từ đấu

tranh đòi dân sinh, dân chủ, sang đấu tranh trực tiếp đánh

đổ chính quyền đế quốc và tay sai; từ hoạt động hợp

pháp, nửa hợp pháp sang hoạt động bí mật, bất hợp

pháp.

- Chủ trương: thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất

phản đế Đông Dương nhằm đòan kết rộng rãi tòan dân

tộc thực hiện nhiệm vụ cấp bách trước mắt

=> đánh dấu sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, đưa nhân dân nhân ta bước vào thời kì trực tiếp vận động cứu nước.

3 Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đang Cộng sản Đông Dương (5.1941)

a Nội dung Hội nghị

- Ngày 28.1.1941: Nguyễn Ái Quốc về nước, trực tiếp

lãnh đạo cách mạng.

Tranh vẽ Bác Hồ về nước ngày 28-1-1941 (Ảnh: hochiminh.vn)

huyện Hà Quảng, Cao

Bằng, nơi diễn ra Hội

Nghị quyết của Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ VIII, tháng 5/1941 (Ảnh Tư liệu BTLSQG)

khẩu hiệu giảm tô, giảm thuế,

chia lại ruộng công.

Mười chính sách lớn của Việt Nam độc lập đồng minh (Mặt trận Việt Minh), năm 1941 (Ảnh Tư liệu BTLSQG)

- Chủ trương: giải quyết vấn

đề dân tộc trong khuôn khổ từng nước Đông Dương

- Thành lập Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (Việt Minh)

- Xác định hình thái của cuộc khởi nghĩa : khởi nghĩa từng phần tiến lên tổng khởi nghĩa; nhấn mạnh việc chuẩn bị khởi nghĩa là nhiệm vụ trung tâm của tòan Đảng, toàn dân

b Ý nghĩa

=> Hội nghị đã hòan thành sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng đã đề ra từ Hội nghị TW lần VI,

nhằm giải quyết vấn đề số một là giải phóng dân tộc

Tranh vẽ Bác Hồ về nước ngày

28-1-1941 (Ảnh: hochiminh.vn)

Nghị quyết của Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ VIII, tháng 5/1941 (Ảnh Tư liệu BTLSQG)

4 Chuẩn bị tiến tới Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ( Hoạt động của Mặt trận Việt Minh)

a) Xây dựng lực lượng cho cuộc khởi nghĩa vũ trang

+ Xây dựng lực lượng chính trị:

tham gia Việt Minh => Kết quả:

+Năm 1942, ở Cao Bằng có 3 “châu hoàn toàn”

+Ủy ban Việt Minh Cao Bằng và liên tỉnh Cao – Bắc – Lạng thành lập

- Ở nhiều tỉnh Bắc Kì và Trung Kì, các hội cứu quốc được thành lâp.

+Năm 1943: Đảng ban hành Đề cương Văn hóa Việt Nam

Việt Nam được thành lập, đứng trong mặt trận Việt Minh…

Bản “Đề cương Văn hóa Việt Nam”

do Tổng Bí thư Trường Chinh soạn thảo

năm 1943 (Ảnh: baotanglichsu.vn)

+ Xây dựng lực lượng quân sự.

- Sau thất bại của cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, nhiều đội du kích được thành lập

- Năm 1941, du kích Bắc Sơn chuyển thành Trung đội Cứu quốc quân I (1/1941) và phát động chiến tranh du kích 8 tháng

- 9/1941, Trung đội cứu quốc II ra đời

Đội du kích Bắc Sơn

(Nguồn: Internet).

+ Xây dựng căn cứ địa:

- 1940 Trung ương Đảng chỉ thị xây dựng vùng vùng Bắc Sơn – Võ Nhai thành căn cứ địa

-Năm 1941, Nguyễn Ái Quốc chủ trương xây dựng căn cứ địa thứ 2 ở Cao Bằng

Đội Cứu quốc quân tập luyện tại

hang Lùng Đán, huyện Bắc Sơn,

tỉnh Lạng Sơn (Nguồn: Internet).

b) Gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền

-Tháng 2.1943 : vạch kế họach cụ thể chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa:

thành lập ở khắp nơi

đời (1/1944)

lập Năm 1943, 19 ban “xung phong Nam tiến” được lập ra…

-Tháng 5.1944: Tổng bộ Việt Minh ra quyết định “Sửa sọan khởi nghĩa”

-Ngày 22.12.1944: đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân thành lập và liên tiếp đánh thắng hai trận ở Phay Khắt, Nà Ngần (Cao Bằng).

Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân - tiền thân của

Quân đội Nhân dân Việt Nam thành lập ngày

22/12/1944. (Nguồn: Internet).

Đồng chí Võ Nguyên Giáp đọc lời tuyên thệ trong ngày thành lập

III.KHỞI NGHĨA VŨ TRANG GIÀNH CHÍNH QUYỀN

+ Ở Đông Dương.

- Thực dân Pháp nhân cơ hội muốn ngóc đầu dậy khôi phục quyền thống trị

- Quan hệ Pháp-Nhật trở nên căng thẳng

- Ngày 9.3.1945, Nhật đảo chính Pháp Quân Pháp chống

cự yếu ớt rồi đầu hàng

Sĩ quan Nhật tập hợp công dân Pháp tại Việt Nam

b Chỉ thị của Đảng

- Ngày 12/3/1945: Thường vụ TW Đảng ra chỉ thị

“Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”:

 Xác định kẻ thù trước mắt của nhân dân ta là phát xít

Nhật, đưa ra khẩu hiệu “đánh đuổi phát xít Nhật”

 Xác định hình thức đấu tranh từ bất hợp tác, bãi công,

biểu tình… đến vũ trang du kích.

 Quyết định phát động phong trào kháng Nhật cứu

nước.

C Cao trào kháng Nhật cứu nước

Ở Cao-Bắc-Lạng : Việt Nam tuyên truyền giải phóng

quân và Cứu quốc quân giải phóng nhiều châ-huyện-xã.

Ở Bắc Kì: khẩu hiệu “Phá kho thóc giải quyết nạn đói”

thu hút hàng triệu người tham gia.

Ở Quảng Ngãi : các tù nhân

chính trị ở nhà lao Ba Tơ nổi

2.Sự chuẩn bị cuối cùng trước ngày Tổng khởi nghĩa

-Tháng 4.1945 : Hội nghị quân sự Bắc kì họp để chuẩn

bị tổng khởi nghĩa: thống nhất các lực lượng vũ trang

-Ngày 16.4.1945: Tổng bộ Việt Minh chỉ thị thành lập

Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam

- Ngày 15.5 1945: Cứu quốc quân và Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân hợp nhất thành Việt Nam giải phóng quân

- Ngày 4.6.1945: thành lập khu giải phóng Việt Bắc và

Ủy ban lâm thời Khu giải phóng được thành lập

Hà Giang, Tuyên Quang, Thái

Nguyên hay còn được gọi tắt

3.Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945

a) Nhật đầu hàng Đồng minh, lệnh Tổng khởi nghĩa được ban bố.

Quân đội Liên Xô giải phóng thành phố Hắc Long Giang trong Chiến dịch Mãn Châu

Trên chiến hạm USS Missouri (BB-63) của Hải quân Hoa Kỳ Ngoại trưởng Nhật Bản Mamoru Shigemitsu đã văn kiện chấp nhận đầu hàng chính thức kết thúc Chiến tranh thế giới lần thứ hai (Ảnh tư liệu)

- 15.8.1945, phát xít Nhật cũng đầu hàng quân Đồng minh

- Ở Đông Dương, quân Nhật và chính phủ Trần Trọng Kim hoang mang.

=> Điều kiện khách quan có lợi cho cuộc Tổng khởi nghĩa đã đến.

Lệnh tổng khởi nghĩa được phát hành rộng rãi và được toàn thể nhân

dân đồng tình hưởng ứng

Lệnh tổng khởi nghĩa

o Ngày 13.8.1945, Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh quyết định phát động tổng khởi nghĩa, thành lập

Ủy ban khởi nghĩa và ra quân lệnh số 1

o Từ ngày 14 đến 15.8, Hội nghị tòan quốc của Đảng ở

Tân Trào thông qua kế họach khởi nghĩa…

Đình Tân Trào, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, nơi diễn ra Quốc dân

Đại hội do Việt Minh triệu tập tháng 8/1945, quyết định Tổng khởi nghĩa,

bầu ra Ủy ban dân tộc giải phóng do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch

(Ảnh: hochiminh.vn)

Ngày 16/8, Đại hội quốc dân họp tại Tân Trào (Tuyên Quang) với hơn 60 đại biểu, đại diện cho hơn 20 triệu người dân Việt Nam nhất trí chủ trương tổng khởi nghĩa, xác định chính sách đối nội, đối ngoại, quốc kỳ, quốc ca, cử ra Chính phủ cách mạng lâm thời do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu Hồ Chủ tịch kêu gọi đồng bào cả nước "Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta" Trong ảnh là đình Tân Trào, nơi diễn ra đại hội.

Đình Tân Trào, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, nơi diễn ra Quốc dân

Đại hội do Việt Minh triệu tập tháng 8/1945, quyết định Tổng khởi nghĩa,

bầu ra Ủy ban dân tộc giải phóng

do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch (Ảnh: hochiminh.vn)

-Từ ngày 16 đến 17.8, Đại hội quốc dân tán thành quyết định tổng khởi nghĩa, thông qua 10 chính sách của Việt Minh, thành

lập Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch, quy định Quốc kì, Quốc ca.

Chính phủ lâm thời ra mắt quốc dân

Cách mạng Tháng Tám với không khí sục sôi tại Hà Nội, thu hút mọi tầng lớp nhân dân trên cả nước tham gia nổi dậy.

b)Diễn biến cuộc Tổng khởi nghĩa

- Chiều ngày 16/8/1945 , một đội quân giải phóng do

Võ Nguyên Giáp chỉ huy tiến về Thái Nguyên mở đầu

cho cuộc tổng khởi nghĩa

Sáng 20/8, đội quân bao vây, tấn công phát xít Nhật, giải phóng thị xã Thái Nguyên Chiều cùng ngày, tại đây đã diễn ra cuộc mít tinh lớn, Ủy ban khởi nghĩa tuyên bố xóa bỏ bộ máy chính quyền cũ, lập Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Thái Nguyên.

-Tính đến ngày 18/8/1945 đã có 4 tỉnh giành được

chính quyền sớm nhất trong cả nước là Bắc Giang, Hải

Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam

Cuộc mít-tinh phát động khởi nghĩa giành chính quyền do mặt trận Việt Minh tổ chức tại Nhà hát Lớn Hà Nội ngày 19-8-

nhandan.com.vn).

Biểu tình ngày 19 tháng 8 năm 1945 trước cửa Phủ Khâm sai, Hà Nội.

- Tại Hà Nội: ngày 19/8/1945, hàng vạn nhân dân đánh

chiếm các cơ quan đầu não của địch như Phủ Khâm sai, Tòa Thị chính…, khởi nghĩa thắng lợi ở Hà Nội

-Tiếp đó, khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Huế

Tại Hải Phòng, nhân dân khởi nghĩa giành chính quyền vào ngày 23/8/1945.

Ngày 28/8/1945, Đoàn Giải phóng quân ở

Việt Bắc về duyệt binh ở quảng trường Nhà

Tại Sài Gòn, ngày 25/8, hơn một triệu quần chúng nội thành và ven đô cùng một số tỉnh lân cận tiến hành mít tinh, tuần hành vũ trang khổng lồ, lật đổ chính quyền phát xít Nhật Sau đó, 13 tỉnh Nam Bộ khởi nghĩa thắng lợi, bao gồm: Chợ Lớn, Gia Định, Sóc Trăng, Châu Đốc, Long Xuyên, Vĩnh Long, Bà Rịa, Thủ Dầu Một, Trà Vinh, Tây Ninh, Biên Hòa, Sa Đéc, Kon Tum, Sơn La, Cần Thơ, Rạch Giá, Đồng Nai Thượng, Hà Tiên.

- 30/8/1945, Vua Bảo Đạo thoái vị Chế độ phong kiến

Việt Nam hoàn toàn sụp đổ  Trong vòng 15 ngày (1428/8/1945), tổng khởi nghĩa giành thắng nhanh chóng,

ít đổ máu

Khi Bảo Đại quyết định thoái vị, ông trở thành

vị vua cuối cùng của triều Nguyễn, chế độ phong kiến chấm dứt tại Việt Nam.

IV.NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA ĐƯỢC THÀNH LẬP (2.9.1945)

- Ngày 25.8.1945, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ

Chí Minh về tới Hà Nội

-Theo đề nghị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam cải tổ thành Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (28/8/1945).

Các đơn vị giải phóng quân tập trung trên Quảng trường Ba Đình trong ngày lễ độc lập.

-Ngày 2.9.1945, tại quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa