Giáo án Luyện từ và câu 4 cả năm - GV: Trần Thị Cương

- GV nhận xét chốt lại lời giải đúng: + Một lòng một dạ gắn với lí tưởng, tổ chức hay người nào đó là trung thành + Trước sau như một, không gì lay chuyển noåi laø trung kieân + Moät loø[r]

Trang 1

TỪ GHÉP VÀ TỪ LÁY

(Chuẩn KTKN: 11; SGK: 38)

I MỤC ĐÍCH - YÊU CẦU:

- Nhận biết được hai cách chính cấu tạo từ phức tiếng Việt: ghép những tiếng có nghĩa lại với nhau (từ ghép); phối hợp những tiếng có âm hay vần (hoặc cả âm đầu và vần) giống nhau (từ láy)

- Bước đầu biết phân biệt được từ ghép với từ láy đơn giản (BT1) ; tìm được từ ghép, từ láy chứa tiếng đã cho (BT2)

II CHUẨN BỊ:

- Bảng phụ viết nội dung cần ghi nhớ

- Bảng nhóm

- SGK

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS

1 Ổn định:

2 Bài cũ: MRVT: Nhân hậu – Đoàn kết.

- Tìm các từ ngữ đồng nghĩa với từ nhân hậu,

đoàn kết.

- GV nhận xét

3 Bài mới:

 Giới thiệu bài:

- Trong tiết LT&C tuần trước, các em đã biết

thế nào là từ đơn và từ phức Từ phức có hai

loại từ ghép và từ láy Bài học hôm nay sẽ

giúp các em nắm được cách cấu tạo hai loại

từ này

Hoạt động 1: Nhận xét

- Yêu cầu HS đọc phần nhận xét

- GV giúp HS đọc, xác định yêu cầu bài tập

- Tổ chức phân tích bài a và b

- Hướng dẫn rút ra nhận xét

+ Có những từ phức do 2 tiếng có nghĩa

tạo thành.

+ Có những từ phức do những tiếng có

vần hoặc cả âm đầu lẫn vần lặp lại tạo

thành.

Hoạt động 2: Ghi nhớ

- GV giải thích phần ghi nhớ

Hoạt động 3: Luyện tập

- HS nêu

- HS nhận xét

- HS lắng nghe

- 1 HS đọc nội dung bài tập và gợi ý

- 1 HS đọc câu thơ thứ nhất

- Cả lớp đọc thầm, suy nghĩ, nêu nhận xét

+ Các từ phức truyện cổ, ông cha do các tiếng có nghĩa tạo thành (truyện + cổ, ông + cha)

+ Từ phức thầm thì do các tiếng có âm đầu (th) lặp lại nhau tạo thành

- HS đọc câu thơ tiếp theo

- Cả lớp đọc thầm, suy nghĩ, nêu nhận xét

- 3 HS đọc ghi nhớ

Trang 2

Bài tập 1: nhóm 2

- Yêu cầu HS đọc BT1

- GV lưu ý HS:

+ Chú ý những chữ in nghiêng, in đậm

+ Xác định các tiếng trong các từ phức có

nghĩa hay không? Cả 2 đều có nghĩa là từ

ghép (chúng có thể giống nhau ở âm đầu

hay vần)

- GV chốt

- Yêu cầu HS đọc BT2

- HS có thể tra tự điển

- GV nhận xét

.4 Củng cố- dặn dò:

- Nêu một số ví dụ về từ ghép và từ láy

- Học thuộc ghi nhớ

- Chuẩn bị bài: Luyện tập về từ ghép và từ

láy

- 1 HS đọc yêu cầu bài tập

- Trao đổi nhóm đôi làm vào giấy

- Đại diện nhóm trình bày kết quả

 HS biết từ “cứng cáp” chỉ có tiếng cứng có nghĩa, tiếng cáp không có nghĩa

Đây là từ láy chỉ trạng thái đã khỏe, không cò yếu ớt

- HS sử dụng từ điển để tìm từ

- HS báo cáo kết quả

- Nhận xét

Duyệt (Ý kiến góp ý)

………, ngày…………tháng……….năm 2009

Trang 3

LUYỆN TẬP VỀ TỪ GHÉP VÀ TỪ LÁY

- Qua luyện tập, bước đầu nắm được hai loại từ ghép (có nghĩa tổng hợp, có nghĩa phân loại) – BT1, BT2

- Bước đầu nắm được ba nhóm từ láy (giống nhau ở âm đầu, vần, cả âm đầu và vần) – BT3

- SGK

- Bảng nhóm

1 Ổn định:

2 Bài cũ: Từ ghép va øtừ láy

- Thế nào là từ ghép?

- Thế nào là từ láy?

- GV nhận xét

3 Bài mới:

- Hôm nay chúng ta sẽ củng cố lại kiến thức

về từ ghép, từ láy

Bài tập 1: cả lớp

- Gọi HS đọc nội dung BT1

- GV nhận xét, chốt lời giải đúng

- GV hỏi:

+ Nghĩa tổng hợp là thế nào?

+ Nghĩa phân loại là thế nào?

- Chốt lại: Nhận biết từ ghép có nghĩa tổng

hợp và từ ghép có nghĩa phân loại

Bài tập 2 nhóm 4

- Hướng dẫn: Muốn làm bài tập này phải biết

từ ghép có 2 loại

- GV nhận xét

- Ghép những tiếng có nghĩa với nhau là từ ghép

- Phối hợp những tiếng có âm đầu hay vần (hoặc cả âm đầu và vần) giống nhau Đó là từ láy

- HS lắng nghe

- HS đọc nội dung bài tập 1

- Cả lớp đọc thầm, suy nghĩ, nêu ý kiến

 Bánh trái có nghĩa tổng hợp

 Bánh rán có nghĩa phân loại

- HS trả lời, lớp nhận xét

- HS đọc nội dung bài tập 2

- HS trao đổi nhóm 2, làm bài

* Câu a: Từ ghép có nghĩa phân loại: xe điện,

xe đạp, tàu hỏa, đường ray, máy bay

Trang 4

Bài tập 3 nhóm 2

- GV: Muốn làm đúng bài tập này cần xác

định các từ láy lặp lại bộ phận nào? (âm

đầu, vần, cả âm đầu và vần)

- Cho HS xác định từ láy có trong đoạn văn

- GV nhận xét và chốt

- Bài học giúp em biết những gì?

- Nhận xét tiết học

- Làm lại bài tập 2, 3 vào vở

- Chuẩn bị bài: MRVT: Trung thực – đoàn

kết

* Câu b: Từ ghép có nghĩa tổng hợp: ruộng

đồng, làng xóm, núi non, gò đống, bãi bờ, hình dạng, màu sắc

- Đọc nội dung bài tập 3

- HS dùng bút chì gạch dưới các từ láy

- Thảo luận nhóm đôi để phân loại từ láy

- HS nêu các từ láy đã phân loại

- Các nhóm khác nhận xét

- Sửa bài

 Giống nhau âm đầu: nhút nhát

 Giống nhau ở phần vần: lạt xạt, lao xao

 Giống nhau cả âm đầu và vần: rào rào

Trang 5

Môn: Luyện từ và câu Tiết: 9

MỞ RỘNG VỐN TỪ: TRUNG THỰC – TỰ TRỌNG

(Chuẩn KTKN: 12; SGK: 48)

- Biết thêm một số từ ngữ (gồm thành ngữ, tục ngữ và từ Hán Việt thông dụng) về chủ điểm Trung thực – Tự trọng (BT4); tìm được 1, 2 từ đồng nghĩa, trái nghĩa với từ trung thực vàđặt câu với một từ tìm được (BT1,BT2); nắm được nghĩa từ ”tự trọng” (BT3)

- SGK

- Bảng phụ viết sẵn bài tập 1.

Thẳng thắn, ngay thẳng, thật thà, thành thật, chính trực,

Dối trá, gian lận, gian dối, lừa đảo, lừa lọc,

1 Ổn định:

2 Bài cũ: Luyện tập về từ láy và từ ghép

- Thế nào là từ ghép có nghĩa phân loại, từ

ghép có nghĩa tổng hợp Cho VD

- GV nhận xét

3 Bài mới:

Bài học hôm nay sẽ giúp các em tìm hiểu

thêm về nhiều từ ngữ và thành ngữ thuộc

chủ điểm Trung thực - Tự trọng

Bài tập 1: cả lớp

- BT1 yêu cầu chúng ta làm gì?

- Yêu cầu cả lớp suy nghĩ trả lời

- GV treo bảng phụ chữa bài - nhận xét

Bài tập 2: cá nhân

- GV hướng dẫn HS đặt câu với 1 từ cùng

nghĩa hoặc trái nghĩa vừa tìm được ở BT1

- GV nhận xét

Bài tập 3: (nhóm đôi)

- GV kết luận

- HS nêu và cho VD

- HS lắng nghe

- 1 HS đọc nội dung bài tập và gợi ý

- Tìm những từ cùng nghĩa và những từ trái nghĩa với trung thực

- Cả lớp đọc thầm lại, phát biểu

- Cả lớp nêu nhận xét

- 1 HS đọc nội dung bài tập 2

- (HSY) đặt được 1 câu

- HS nhận xét

- Xác định đúng nghĩa của từ tự trọng

- HS nêu ý kiến

Trang 6

Bài tập 4: (HSG) cá nhân

- GV hướng dẫn giải nghĩa thành ngữ – tục

ngữ

Giải nghĩa các thành ngữ trước rồi làm bài

a) Người có lòng dạ ngay thẳng (ruột ngựa

rất thẳng)

b) Dù nghèo đói khó khăn vẫn phải giữ nề

nếp, phẩm giá của mình

c) Lời góp ý khó nghe nhưng giúp ta sửa

chữa khuyết điểm

- Nhận xét - sửa bài:

- Đặt câu về tự trọng hoặc trung thực

- Học thuộc các thành ngữ, tục ngữ trong

SGK

- Chuẩn bị bài: Danh từ

- HS nhận xét:Tự trọng là coi trọng và giữ gìn phẩm giá của mình

- Có thể dùng những thành ngữ, tục ngữ nào để nói về tính trung thực hoặc về lòng tự trọng

- HS lắng nghe và suy nghĩ để trả lời câu hỏi

- HS phát biểu

 Các thành ngữ, tực ngữ a, c, d nói về tính trung thực

 Các thành ngữ, tục ngữ b, e nói về lòng tự trọng

d) Người ngay thẳng không sợ bị nói xấu e) Dù đói khổ vẫn sống trong sạch, lương thiện

Trang 7

Môn: Luyện từ và câu Tiết: 10

DANH TỪ

- Hiểu được danh từ (DT) là những từ chỉ sự vật (người, vật, hiện tượng, khái niệm hoặc đơn vị)

- Nhận biết được DT chỉ khái niệm trong số các DT cho trước và tập đặt câu (BT mục III)

- Bảng phụ viết BT1, BT2 phần Nhận xét

- SGK

1 Ổn định:

2 Bài cũ: Trung thực – tự trọng

- Đặt 1 câu có từ cùng nghĩa với từ trung thực

- Đặt 1 câu có từ trái nghĩa với từ trung thực

- GV nhận xét

3 Bài mới:

- Hôm nay chúng ta sẽ học thêm 1 lọai từ mới

Đó là danh từ

Hoạt động1: Nhận xét

Bài 1:

- GV yêu cầu HS đọc nội dung BT1

- GV chốt ý, gạch chân dưới các từ chỉ sự vật

vào bảng phụ

Bài 2:

- Yêu cầu HS thảo luận nhóm 2

- GV chốt ý:

+ Danh từ chỉ khái niệm: biểu thị những cái

chỉ có trong nhận thức của con người, không có

hình thù, không chạm hay ngửi, nếm, nhìn được

+ Danh từ đơn vị: biểu thị những đơn vị để

tính, đếm sự vật

Hoạt động 2: Ghi nhớ

- Hiểu danh từ là các từ chỉ sự vật (người, vật,

hiện tượng, khái niệm hoặc đơn vị)

Hoạt động 3: Luyện tập

- HS đặt câu

- HS nhận xét

- 1 HS đọc nội dung bài tập 1, lớp đọc thầm

- HS đọc từng câu thơ, gạch dưới các từ chỉ sự vật trong từng câu

- Nhận xét

- 1 HS đọc nội dung bài tập 2

- Thảo luận nhóm 2

+ Từ chỉ người: ông cha, cha ông

+ Từ chỉ vật: sông, dừa, chân trời

+ Từ chỉ hiện tượng: mưa, nắng

+ Từ chỉ khái niệm: cuộc sống, truyện cổ, tiếng, xưa, đời

+ Từ chỉ đơn vị: cơn, con, răng

- HS đọc ghi nhớ (SGK)

- Cả lớp đọc thầm lại

Trang 8

- Yêu cầu HS làm bài theo nhóm 2, 1 HS làm

bảng lớp

- GV chốt lại: điểm, đạo đức, lòng, kinh nghiệm,

cách mạng.

Bài tập 2: cá nhân

- GV đặt yêu cầu của bài

- GV nhận xét

- Bài học giúp em biết những gì?

- Tìm thêm các danh từ chỉ đơn vị, hiện tượng tự

nhiên

- Chuẩn bị bài: Danh từ chung và danh từ riêng

- Đọc yêu cầu bài tập

- HS làm bài

- HS nhận xét

- Làm việc cá nhân để đặt câu với những danh từ chỉ khái niệm ở BT 1

- HS đọc câu của mình

- Cả lớp nhận xét

Ví dụ: HS phải rèn luyện đạo đức

Trang 9

DANH TỪ CHUNG VÀ DANH TỪ RIÊNG

I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:

- Hiểu được khái niệm DT chung và DT riêng (ND ghi nhớ)

- Nhận biết được DT chung và DT riêng dựa trên dấu hiệu về ý nghĩa khái quát của chúng (BT1, mục III); nắm được quy tắc viết hoa DT riêng và bước đầu vận dụng quy tắc đó vào thực tế (BT2)

- SGk

- Bảng phụ viết nội dung BT1 (phần Luyện tập)

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Ổn định:

2 Bài cũ: Danh từ

- Gọi HS đọc lại ghi nhớ bài DT

- Nhận xét

3 Bài mới:

Hoạt động 1: Nhận xét

BT1

Tìm các từ có nghĩa

- Yêu cầu HS đọc nội dung BT1

- GV yêu cầu HS làm việc theo cặp

- GV nhận xét chốt lại lời giải đúng:

a) Dòng nước chảy tương đối lớn, trên

đó thuyền bè đi lại được (sông)

b) Dòng sông lớn nhất chảy qua nhiều

tỉnh phía nam nước ta (Cửu Long)

c) Người đứng đầu nhà nước phong

kiến (vua)

d) Vị vua có công đánh đuổi giặc Minh,

lập ra nhà Lê ở nước ta (Lê Lợi)

BT2

Nghĩa của các từ vừa tìm được khác nhau như

thế nào

- HS đọc ghi nhớ

- 1HS đọc yêu cầu

- HS trao đổi theo cặp

- Đại diện nhóm trình bày kết quả

- Nhận xét

- 1HS đọc yêu cầu, cả lớp đọc thầm, so sánh sự khác nhau giữa nghĩa của các từ

- HS trình bày kết quả

Trang 10

So sánh a với b

a) Sông: tên chung để chỉ những dòng

nước chảy tương đối lớn

b) Cửu Long: tên riêng của một dòng

sông

So sánh c với d

c) vua: tên chung để chỉ người đứng đầu

nhà nước phong kiến

d) Lê Lợi: tên riêng của một vị vua

- GV nói:

+ Những tên chung của một loại sự vật

như: sông, vua gọi là DT chung.

+ Những tên riêng của một sự vật nhất

định như Cửu Long, Lê Lợi gọi là DT riêng.

BT3

Cách viết các từ trên có gì khác nhau

- GV chốt lại lời giải:

+ Tên chung của dòng nước chảy tương

đối lớn (sông) không viết hoa Tên riêng chỉ

một dòng sông cụ thể (Cửu Long) viết hoa.

+ Tên chung của người đứng đầu nhà

nước phong kiến (vua) không viết hoa Tên

riêng của một vị vua cụ thể (Lê Lợi) viết hoa.

Hoạt động 2: Ghi nhớ

- Yêu cầu HS đọc ghi nhớ

Hoạt động 3: Luyện tập

Bài tập 1:

Tìm các danh từ chung và danh từ riêng

- GV hướng dẫn HS làm.

- GV chốt lời giải đúng :

+ Danh từ chung: núi / dòng / sông / dãy /

mặt / sông / ánh / nắng / đường / dãy / nhà /

trái / phải / giữa / trước

+ Danh từ riêng: Chung / Lam / Thiên

Nhẫn / Trác / Đại Huệ / Bác Hồ

Bài tập 2:

- GV hướng dẫn HS làm

- GV đặt câu hỏi: Họ và tên các bạn trong

lớp là DT chung hay DT riêng? Vì sao?

4 Củng cố, dặn dò:

- Gọi HS đọc ghi nhớ

- Về nhà xem lại bài & làm lại bài tập

- Chuẩn bị bài: MRVT: Trung thực – Tự

- 1 HS đọc yêu cầu, cả lớp suy nghĩ làm bài

- HS trình bày kết quả

- 2, 3 HS đọc phần ghi nhớ

- 1 HS đọc yêu cầu

- Cả lớp làm bài vào tạp nháp, 2 HS làm bảng phụ

- Cả lớp làm bài vào vở

- Hai HS lên bảng lớp viết

- Họ và tên người là DT riêng vì chỉ một người cụ thể DT riêng phải viết hoa – viết hoa cả họ, tên, tên đệm

- HS đọc

Trang 11

MỞ RỘNG VỐN TỪ: TRUNG THỰC – TỰ TRỌNG

I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:

- Biết thêm được nghĩa một số từ ngữ về chủ điểm Trung thực – Tự trọng (BT1, BT2); bước đầu biết xếp các từ Hán Việt có tiếng “trung” theo hai nhóm nghĩa (BT3) và đặt câu được với một từ trong nhóm (BT4)

- SGk

- Bảng phụ viết nội dung BT2

- Bảng phụ cho HS làm bài ở BT1

- Bảng nhóm cho BT3

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Ổn định:

2 Bài cũ: Danh từ chung và danh từ riêng

- Viết 2 DT chung là tên các đồ dùng

- Viết 2 DT riêng là tên riêng của người, sự vật

xung quanh

- Nhận xét

3 Bài mới:

- Bài học hôm nay sẽ giúp các em biết thêm

một số từ ngữ về chủ điểm Trung thực – tự

trọng

Hướng dẫn HS làm bài tập

Bài tập 1:

Chọn từ thích hợp điền vào hoặc đơn

- Yêu cầu HS làm bài

- GV nhận xét, chốt lại lời giải đúng: tự trọng,

tự kiêu, tự ti, tự tin, tự ái, tự hào.

- GV yêu cầu HS đọc lại đoạn văn

Bài tập 2:

Chọn từ ứng với mỗi nghĩa

- Yêu cầu HS đọc đề bài

- HS lên bảng viết

- Nhận xét

- HS làm bài, 2 HS dán bài làm của mình lên bảng

- 1 HS đọc lại

Trang 12

- Yêu cầu HS làm bài.

+ Một lòng một dạ gắn với lí tưởng, tổ

chức hay người nào đó là (trung thành)

+ Trước sau như một, không gì lay chuyển

nổi là (trung kiên)

+ Một lòng một dạ vì việc nghĩa là (trung

nghĩa)

+ Aên ở nhân hậu, thành thật, trước sau

như một là (trung hậu)

+ Ngay thẳng, thật thà là (trung thực)

Bài tập 3:

Xếp các từ Hán Việt có tiếng “trung” theo hai

nhóm (nhóm 4)

- Yêu cầu HS đọc nộ dung BT3

- Yêu cầu HS làm bài theo nhóm 4

a) Trung có nghĩa là “ở giữa”: trung thu,

trung bình, trung tâm

b) Trung có nghĩa là “một lòng một dạ”:

trung thành, trung nghĩa, trung thực, trung

hậu, trung kiên

Bài tập 4:

Đặt câu

- Tổ chức cho HS thi đặt câu tiếp sức (4

HS/nhóm)

- GV theo dõi và chốt lại tổ thắng cuộc

4 Củng cố, dặn dò:

- GV gọi HS nêu lại 5 từ trung thực và 5 từ tự

trọng

- Yêu cầu HS về nhà viết lại BT2, BT3 và các

câu vừa đặt được ở BT4

- Chuẩn bị bài tuần sau

- HS làm bài, 1 HS làm trên bảng phụ

- HS làm bài theo nhóm, 2 nhóm làm xong dán bài lên bảng

- HS thi đặt câu tiếp sức đặt câu

Một số câu như:

Bạn Dư là HS trung bình của lớp.

Các chiến sĩ luôn luôn trung thành với tổ quốc.

………

- HS nêu

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	159,65 KB