Phương pháp giảng dạy Âm nhạc tiểu học

Ph¸t triÓn kh¶ n¨ng nghe nh¹c : Phát triển khả năng nghe nhạc quy định dạy những nội dung : Nghe một số bài hát, Đọc một số chuyện kể về âm nhạc với đời sống, Tập nhận biết hướng đi của [r]

Mục lục Phần I : Một số vấn đề chung

1 Vai trò của âm nhạc đối với học sinh tiểu học

2 Đặc điểm, khả năng âm nhạc của học sinh Tiểu học

3 Giới thiệu &'! trình SGK âm nhạc ở  &,! Tiểu học

a Về &'! trình

Đặc điểm :

Nội dung &'! trình âm nhạc ở Tiểu học

Nội dung &'! trình của từng lớp

b Về SGK :

4 Cấu trúc bài học, tiết học ở  &,! Tiểu học

a bài học âm nhạc

b Tiết học âm nhạc

c Những yêu cầu khi soạn kế hoạch bài học

d Một số gơi ý về cách phân chia thời gian cho nội dung và một số tiết dạy

e Cách gõ đệm cơ bản &,! dùng khi học hát và tập đọc nhạc

f Một số nguyên tắc đặt hợp âm cho bài hát

g Gợi ý một số cấu trúc Kế hoạch bài dạy cho tiết học âm nhạc

Phần II : Phương pháp dạy học hát

1 Nhiệm vụ của dạy hát

2 Các 5& dạy hát

3 Sử dụng các 4&'! tiện và các hoạt động kết hợp trong dạy học hát

a Về 4&'! tiện

b Những hoạt động để ôn tập bài hát

c Vận động theo nhạc

4 Thực hành soạn giảng

Phần III : Phương pháp dạy nghe nhạc

1 Nhiệm vụ của dạy nghe nhạc

2 Các 5& dạy nghe nhạc

3 Sử dụng các 4&'! tiện trong dạy học sinh nghe nhạc

4 Lựa chọn nội dung cho dạng bài dạy nghe nhạc

5 Thực hành soạn giảng

Phần IV : Phương pháp dạy Tập đọc nhạc

1 Nhiệm vụ của dạy TĐN

2 Các 5& dạy TĐN

3 Sử dụng các 4&'! tiện và các hoạt động kết hợp trong dạy TĐN

4 Thực hành soạn giảng

Phần V : Phương pháp dạy Kể chuyện âm nhạc

1 Nhiệm vụ của dạy kể chuyện âm nhạc

2 Các 5& dạy kể chuyện âm nhạc

3 Sử dụng các 4&'! tiện và các hoạt động kết hợp trong dạy kể chuyện âm nhạc

4 Thực hành soạn giảng

Phần Vi : Thực hành soạn giáo án dạy học âm nhạc ở Tiểu học.

1 Soạn giáo án dạy học âm nhạc ở Tiểu học

2 Cách trình bày giáo án

3 Thực hành tập giảng

PHẦN THỨ NHẤT Một số vấn đề chung

I Vai trò của âm nhạc đối với HS tiểu học.

Âm nhạc có một vị trí to lớn trong nhà  &,! góp phần giáo dục tình cảm đạo

đức, hình thành nhân cách trẻ em

Ngoài ra, qua các giờ học hát nghe nhạc và hoạt động ngoại khoá, âm nhạc mang cho các em tính lạc quan, tích cực, sự hoạt bát , lanh lợi, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tập thể đặc biệt thông qua các yếu tố cơ bản của ngôn ngữ âm nhạc ( giai điệu, tiết tấu, hoà âm &,! độ, âm sắc, nhịp độ ) học sinh &J bồi 1&]! về khả năng trí tuệ, tính nhạy cảm, trí thông minh sáng tạo, khả năng & duy trừu &J! , trí nhớ, sự

&+! &J! tính chính xác khoa học

Mặt khác âm nhạc còn hỗ trợ việc học tập các môn học khác &J tốt hơn và qua các hoạt động âm nhạc trong phổ thông, tạo điều kiện cho các HS có năng khiếu nổi trội &J phát hiện và bồi 1&]! phát triển 5& đầu tạo nguồn cho các  &,! đào tạo chuyên nghiệp để có những nghệ sĩ tài năng cho đất &

II Mục tiêu của giảng dạy âm nhạc ở trường Tiểu học.

Dạy môn âm nhạc không nhằm đào tạo các em thành những !&, hành nghề âm

nhạc mà mục đích chính là thông qua môn học để tác động vào đời sống tinh thần của các em góp phần cùng các môn học khác thực hiện mục tiêu của nhà  &,! phổ thông

và mục tiêu cấp học

Hình thành và phát triển năng lực cảm thụ của học sinh, tạo cho các em một trình

độ văn hoá âm nhạc nhất định góp phần giáo dục toàn diện và hài hoà nhân cách

Rèn luyện một số kỹ năng đơn giản về ca hát và tập đọc nhạc, 5& đầu biết hát diễn cảm

Khích lệ HS hăng hái tham gia hoạt động âm nhạc Làm cho đời sống tinh thần phong phú lành mạnh tạo điều kiện cho các em bộc lộ rõ và phát triển năng khiếu

III Đặc điểm khả năng âm nhạc của học sinh Tiểu học.

Nhìn chung học sinh tiểu học ham thích hoạt động âm nhạc, vui chơi, ham hiểu biết Tuy vật hứng thú tự nhiên của các em còn thiếu bền vững, chóng chán Sự thay

đổi các dạng hoạt động trong tiết học, các bài tập, tìm tòi sáng tạo để nắm vững kiến thức, kỹ năng hoạt động âm nhạc quy định trong &'! trình là rất cần thiết

Tầm cữ giọng còn hẹp nằm trong khoảng quãng 6, 7 tối đa là quãng tám Âm sắc & có sự phân chia giới tính

Số đông học sinh hiếu động, nghịch ngợm, hồn nhiên /&! lại có những em rụt

rè, ít cởi mở, thiếu tự tin Tìm hiểu phân lọai học sinh để xây dung các thủ pháp giúp các em thêm chủ động Trong quá trình dạy học động viên và khen ngợi các em đúng lúc luôn là điều rất cần thiết Cần tạo &J không khí hoạt động nghệ thuật chung cho cả lớp, kích thíc các em thêm tự tin, tích cực tham gia các hoạt động

Giờ học âm nhạc trong nhà  &,! nói chung, ở Tiểu học nói riêng đặc  &! bởi không khí tự nhiên, phải bằng chíng ngôn ngữ tình cảm của âm nhạc làm cho trẻ xúc

động, gơi cho trẻ những tâm trạng nhất định

Học sinh Tiểu học có thể tiếp thu một cách nghiêm túc nhứng kiến thức, kỹ năng

âm nhạc, những xúc cảm về cái đẹp trong nghệ thuật Trong quá trình tiếp xúc với âm nhạc các em sẽ thêm hiểu về cái đẹp của cuộc sống xung quanh, khơi gợi niềm tin vào cái tốt và sự công bằng

Đặc điểm giọng hát của học sinh Tiểu học : Chia làm 4 giai đoạn

- Giai đoạn 1 : Các em ở nhà trẻ, mẫu giáo Giọng hát các em còn thanh mảnh

Khi hát thanh đới chỉ rung ở phần ngoài, không rung toàn phần cho nên âm thanh nhỏ, yếu, các cơ bắp hô hấp & phát triển

- Giai đọan 2 : " & lúc vỡ giọng ( từ 7 – 13 tuổi )

Bộ máy phát âm phát triển chậmcho đến 10 tuổi, dung 3&J! khí trong phổi các

em nam nữ là & nhau Hơi thở ngày càng sâu hơn &! âm vực của nam và nữ vẫn giống nhau

- Giai đoạn 3 : Giai đoạn vỡ giọng ( khoảng từ 13 – 15 tuổi )

Các bộ phận của máy phát âm đã phát triển &! không đồng đều Từ 14 tuổi dung 3&J! khío trong phổi của các em trai lớn hơn em gái Thanh quản cảu các em trai vào thời kỳ này phát triển nhanh hơn các em gái Những bộ phận khác của máy phát thanh ( phổi, khí quản, vòm mồm, vòm mũi và các xoang ở mũi, trán ) cũng dần phát triển những khó nhận thấy Vào giai đoạn này nếu &J &! dẫn một cách chu

đáo sẽ giúp phát triển hài hoà bộ máy phát thanh

- Giai đọan 4 : sau vữ giọng

Giọng hát của các em dần yếu đi, bộ mấy phát thanh dễ bị tổn &'! cho đến khi nào tất cả các bộ phận của nó đạt đến mức phát triển đều cả về hình thức lẫn chức năng, sự &'! quan giữa các bộ phận tức là cho đến khi 5& vào tuổi vị thành niên

Giọng hát của các em học sinh Tiểu học &J xếp vào giai đoạn 2 và chia làm hai loại cơ bản

- Giọng thấp

- Giọng cao

Về phẩm chất giọng có thể chia thành các loại sau :

- Giọng vang, sáng, khoẻ

- Giọng vang, êm nhẹ, có nhạc cảm, sâu sắc

- Giọng tối, mờ nhỏ hay rung

- Giọng rè, khàn, kém chuẩn xác

Lọai đầu nếu &J rèn luyện tốt có thể trở thành đơn ca, lĩnh ^&! các loại sau phù hợp với yêu cầu hát tập thể Riêng giọng thứ & là khó khăntuỳ tình hình mà có

&! dẫn sát hơn để có thể hoà vào việc giáo dục thẩm mỹ Một &J điểm chung là

 & khi các em 5& vào  &,! còn & biết hát là gì và nếu có hát thì hoàn toàn theo bản năng nên nhiều em hát bằng giọng mũi, cổ do đó dẫn đến sự sai lệch cần phải

&J quan tâm sửa chữa

Tầm cữ giọng của các em :

Tầm cữ chung là :

Giọng cao :

Giọng thấp :

Giọng các em HS lớp 1,2 :

Giọng các em lớp 3,4,5

III Giới thiệu chương trình SGK âm nhạc Tiểu học

A Chương trình :

1 Đặc điểm cơ bản của chương trình :

1.1 Đặc điểm cơ bản :

- Lớp 1,2,3 âm nhạc &J coi là một bộ phận trong môn nghệ thuật ( Âm nhạc –

Mỹ thuật - Thủ công ) trong số 6 môn học bắt buộc

- Lớp 4,5 môn âm nhạc &J coi là độc lập trong số 9 môn bắt buộc ở tiểu học Môn học &J thực hiện mỗi tuần 1 tiết / 35 tuần

1.1.1 Mục tiêu môn học âm nhạc đối với 1,2,3.

- Lớp 1,2,3 chủ yếu dạy học sinh học hát Qua các bài hát cung cấp cho học sinh một số tri thức về âm nhạc & : cao độ,  &,! độ, tiết tấu… Các em &J rèn luyện một số kỹ năng ca hát đơn giản và 5& đầu có ý thức về diễn cảm trong ca hát Các

em phải hoàn thành bài học nghĩa là phải thuộc lời ca, thể hiện bài hát bằng năng lực của mình nhàm đạt hiệu quả tốt nhất

- Kết hợp một số bài hát với trò chơi để kích thích các em hoà hứng hoạt động qua đó giúp việc rèn luyện khả năng nghe nhạc và nhạy cảm với âm nhạc

- Qua học hát các em cảm nhận &J những hình &J! âm nhạc thông qua nhạc

điệu, và lời ca giúp cho việc nâng cao năng lực thẩm mỹ đồng thời có thể vận dụng vào sinh hoạt, hoạt động hành ngày

- Từ lời ca, nhạc điệu các em &J phát huy óc &+! &J! mở rộng nhận thức trí tuệ, bồi 1&]! tình cảm, làm phong phú tâm hồn trẻ em

Lớp 1,2,3 với & cách là phân môn trong môn nghệ thuật &'! trình âm nhạc không dạy cho các em về nhạc lý, tập đọc nhạc mà chủ yếu thông qua một số hoạt

động vui – học để các em tiếp xúc, làm quen với một vài ký hiệu ghi chép âm nhạc và tập nhận biết các loại nhịp thông dụng

1.1.2 Mục tiêu môn học âm nhạc lớp 4,5.

- Tạo nên một trình độ văn hoá âm nhạc nhất định cho học sinh tiểu học

- q& đầu hình thành cho các em một số kỹ năng cơ bản về ca hát, nghe nhạc giáo dục năng lực cảm thụ âm nhạc, kích thích tiềm năng nghệ thuật làm cho đời sống của trẻ thêm phong phú

- Phát triển trí tuệ, bồi 1&]! tìng cảm trong sáng, lành mạnh, &! tới cái tốt, cái đẹp Góp phần làm & giãn đầu óc của trẻ, làm cân bằng các nội dung học tập khác ở  &,! tiểu học

1.2 Nội dung chương trình âm nhạc ở tiểu học :

1.2.1 Cấu trúc :

7&'! trình âm nhạc tiểu học &J xây dựng trên 3 phân môn :

- Học hát : Quy định dạy và học 54 bài hát

- Tập đọc nhạc : Chỉ học ở lớp 4- 5

- Phát triển khả năng nghe nhạc

Các phân môn này gắn với nhau để hình thành cho các em những hiểu biết sơ đẳng

về cái hay cái đẹp trong âm nhạc đồng thời trang bị cho các em một số kiến thức, kỹ năng về ca hát và tập đọc nhạc

1.2.2 Nội dung :

a Chương trình học Hát :

Phân môn học hát quy định dạy và học 54 bài hát Dạy 1 tiết/ tuần Cả năm 35 tiết/

35 tuần Tiểu học 1 tiết = 35 '

- Chủ diểm : Các bài hát về quê &'! đất & hoà bình hữu nghị, truyền thống dân tộc gia đình, nhà  &,! các sinh hoạt của tuổi học sinh, thiếu nhi

- Thể loại : Các bài hát gồm các ca khúc thiếu nhi ca khúc quần chúng, dân ca Việt nam và ca khúc & ngoài

- Hình thức : Các bài hát có một đoạn, hai đoạn, ba đoạn đơn

- Âm vực : Có âm vực phù hợp với độ tuổi

- Qua việc học tập rèn luyện cho các em những kỹ năng ca hát thông &,! & :

"& thế ngồi hát, đứng hát

Hơi thở ( cách lấy hơi )

Phát âm nhả chữ

Hát theo tay chỉ huy của giáo viên

b Chương trình Tập đọc nhạc : Chỉ học ở lớp 4- 5

ý nghĩa và nhiệm của việc dạy TĐN

- Giúp học sinh phát triển tai nghe hỗ trợ cho việc học hát chuẩn xác về cao độ,

 &,! độ

- Hình thành những khái niệm ban đầu về việc ghi chép và một số kỹ năng giải mã các ký hiệu âm nhạc ở mức độ đơn giản và &,! gặp trong các bài hát thiếu nhi

- Nâng cao thẩm mỹ âm nhạc giúp cho việc nhận thức &J tính khoa học, tính nghệ thuật của âm nhạc

- Góp phần phát triển trí tuệ, tình cảm, năng lực & duy trừu &J! và óc phân tích tổng hợp biết giải quyết tình huống khi phải xử lý các ký hiệu trên giấy biến thành âm thanh vang lên một giai điệu cụ thể

- Giúp cho HS nhận biết và ghi nhớ các ký hiệu ghi chép âm nhạc thông &,! & : Ký hiệu ghi  &,! độ, cao độ Có hiểu biết về nhịp, phách, các loại nhịp, dấu hoá

- Giúp HS tập đọc đúng cao độ,  &,! độ và biết đánh nhịp trên những bài TĐn đơn giản, dễ đọc thông qua những bài trong SGK

- Từ các bài đọc nhạc các em có thể ghép lời ca, hát đúng giai điệu

- Giúp tích luỹ thêm những giai điệu giàu tính thẩm mỹ, làm phong phú vốn liếng

âm nhạc và bồi 1&]! năng lực cảm thụ âm nhạc thêm nhạy bén, tinh tế

- Từ những bài TĐN &J học và &J dạy PP đọc nhảctong một chừng mực nhất

định có thể vận dụng tìm hiểu sử dụng những bài hát ngắn gọn, đơn giản bằng nhạc cụ hoặc tự đọc nhạc

c Phát triển khả năng nghe nhạc :

Phát triển khả năng nghe nhạc quy định dạy những nội dung : Nghe một số bài hát,

Đọc một số chuyện kể về âm nhạc với đời sống, Tập nhận biết &! đi của âm thanh phân biệt âm thanh cao thấp dài ngắn với các tốc độ khác nhau Nhận biết một số loại nhạc cụ dân tộc và 4&'! tây phổ biến

1.3 Nội dung của từng lớp :

1.3.1 Sách giáo khoa lớp 1 :

a Tập hát :

Học 12 bài hát ngắn gọn, dễ hát, dễ nhớ, cữ giọng trong phạm vi một quãng tám với nhịp 2/4 là chủ yếu

Tập & thế đứng hát, ngồi hát q& đầu tập hát đúng giọng, đúng cao độ,  &,!

độ.Tập hát mạnh dạn, tự nhiên, nhẹ nhàng Kết hợp hát với vận động phụ hoạ, múa đơn giản hoặc trò chơi âm nhạc

b Phát triển khả năng nghe nhạc :

Nghe một số bài hát ( Quốc ca, dân ca, bài hát thiếu nhi chọn lọc ) và một số trích

đoạn nhạc không lời

Đọc một chuyện kể âm nhạc với đời sống

Tập phân biệt âm thanh cao thấp, dài ngắn với tốc độ khác nhau

Tập nghe để nhận ra &! đi của âm thanh : đi lên, xuống, ngang

Tập một vài nhạc cụ gõ với các tiết tấu đơn giản Dùng nhạc cụ gõ đệm theo bài hát

1.3 2 Sách giáo khoa lớp 2 :

2.1 Tập hát :

Học 12 bài hát ngắn gọn trong đó có hai bài dân ca, 1- 2 bài hát & ngoài cữ giọng trong phạm vi một quãng tám nhịp 2/4 có thể có 1 -2 bài nhịp 3/4

q& đầu tập các kỹ năng ca hát ( lấy hơi, bắt giọng, vào bài… ) tập hát nhẹ nhàng, hát rõ lời, tự nhiên

Kết hợp hát với vận động phụ hoạ, múa đơn giản hoặc trò chơi âm nhạc

2.2 Phát triển khả năng nghe nhạc :

Nghe một số bài hát : Quốc ca, dân ca, bài hát thiếu nhi chọn lọc, trích đọan nhạc không lời

Giới thiệu hình dáng một vài nhạc cụ gõ dân tộc

Đọc 1- 2 chuyện kể âm nhạc

Tiếp tục nhận biết, phân biệt âm thanh cao thấp, dài ngắn, nhanh chậm, &! đi của âm thanh

Tập gõ một vài nhạc cụ gõ đơn giản, ding nhạc cụ gõ đệm theo bài hát \

1.3.3 Sách giáo khoa lớp 3 :

3.1 Tập hát :

Học 10 bài hát ngắn gọn trong đó có hai bài dân ca, 1- 2 bài hát & ngoài cữ giọng không quá quãng 9

Tiếp tục tập các kỹ năng ca hát đã học Tập hát ngân giọng, 5& đầu tập hát diễn cảm theo tốc độ và sắc thái tình cảm của bài Tập đấnh nhịp 2/4

Tiếp tục tập hát kết hợp với vận động phụ hoạ, múa đơn giản hoặc trò chơi âm nhạc

3.2 Phát tiển khả năng nghe nhạc :

Giới thiệu hình dáng một vài nhạc ụ dân tộc : Đàn bầu, nguyện( đàn kìm ), thập lục, nghe âm sắc qua băng trích đoạn &J diễn tấu bằng các nhạc cụ nói trên

Đọc 2 truyện kể âm nhạc

Tập nhận biết hình nốt nhạc : đen, trắng, móc đơn, móc kép và các dấu lặng đen,

đơn Tập nói tên các nốt nhạc trên khuông ( bao gồm tên nốt, hình nốt )

1.3.4 Sách giáo khoa lớp 4 :

4.1 Tập hát :

Củng cố, ôn tập một số bài hát đã học ( Quốc ca, bài hát thiếu nhi)

Học 10 bài hát ngắn trong đó chọn 1- 2 bài hát dân ca VN 1 bài hát & ngoài tầm cữ giọng không quá quãng 9 ( có thể 3& qua quãng 10 )

Tập hát rõ lời, phát âm gọn tiếng, rõ ràng Tập giữ hơi để hát những câu hát dài lion mạch Tập hát đúng những tiến ghát có dấu luyến 2, 3 âm

Tập thể hiện tính chất mạnh mẽ, hùng tráng với những bài hành khúc.

Tập hát diễn cảm đúng với tốc độ, sắc thái của bài hát

4.2 Phát triển khả năng nghe nhạc :

Giới thiệu và nghe 4 – 5 bài gồm : dân ca, bài hát mới hoặc nhạc không lời

Giới thiệu hình dáng một vài nhạc cụ Nghe âm sắc qua băng các trích đoạn &J diễn tấu bằng các lọai nhạc cụ này

Đọc 2 truyện kể về âm nhạc

4.3 Tập đọc nhạc :

Làm quen với các bài tập đọc nhạc nhịp 2/4 gồm 5 nốt : Đô, rê, mi, son, la

Làm quen với các bài tập đọc nhạc gồm 7 nốt với các hình nốt và dẫu lặng

1.3.5 Sách giáo khoa lớp 5 :

5.1 Tập hát :

Củng cố, ôn tập một số bài hát đã học ( Quốc ca, bài hát thiếu nhi)

Học 10 bài hát ngắn trong đó chọn 1- 2 bài hát dân ca VN 1 bài hát & ngoài tầm cữ giọng không quá quãng 9 ( có thể 3& qua quãng 10 )

Củng cố các kỹ năng & : & thế, cách thở, lấy hơi, giữ hơi, tập phát âm rõ lời, tập hát diễn cảm giọng hát cá nhân hoà cùng giọng hát tập thể Tập hát cá nhân để rèn tính mạnh dạn, tự tin

5.2 Phát triển khả năng nghe nhạc :

Giới thiệu hình dáng một vài nhạc cụ 4&'! tây phổ biến

Giới thiệu và nghe 4- 5 bài gồm dân ca, ca khúc mới

Qua một số tác phẩm giới thiệu một số nhạc sĩ nổi tiếng trong & và thế giới

Đọc 2 truyện kể âm nhạc

5.3 Tập đọc nhạc :

Làm quen với các bài tập đọc nhạc nhịp 2/4, 4/4 Trong đó có sử dụng thêm hình nốt tròn, đen chấm dôi

Làm quen với các bài tập đọc nhạc nhịp 3/4 , tập đánh nhịp 3/4 Các bài tập đọc nhạc dùng 5 âm : Đồ, rê, mi, son, la, đố Hoặc 7 âm : Đồ , rê, mi, pha, son, la, xi

IV Cấu trúc một bài học tiết học ở trường Tiểu học

1 Bài học âm nhạc :

Thông &,! bài học âm nhạc ở  &,! Tiểu học &J cấu trúc theo lối kết hợp, nghĩa là một bài học gồm 2 hoặc 3 nội dung Ví dụ :

Hình thức 1 + Nội dung 1 : Dạy bài hát

Nội dung 2 : Tập gõ đệm