Từ những lý do xuất phát trên nên bản thân chọn đề tài “ Áp dụng Phương pháp dạy học thực hành luyện tập để giải toán có lời văn về Đại lượng Tỷ lệ thuận và đại lượng tỷ lệ nghịch lớp 5 [r]
Trang 1Lời cám ơn
Khoá luận tốt nghiệp này được sự giúp đỡ của Thầy – Cô giáo khoa Tiểu học Trường Đại Học Sư phạm Hà Nội Nhất là Thầy PGS.TS Trần Diên Hiển đã hướng dẫn tận tình, chỉ dẫn, để khoá luận này được hoàn thành
Cho em gởi lời cảm ơn đến toàn bộ thầy giáo , cô giáo đã trực tiếp giảng dạy Những người đã trang bị cho tôi những kiến thức vô cùng quý báo .Đến lúc này tiểu luận tốt nghiệp được hoàn thành xin chân thành cảm ơn tập thể giáo viên và Ban Giám Hiệu Trường tiểu học Cây Dương 2, thị trấn Cây Dương, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoà thành khoá luận này
Vì trình độ có hạn, điều kiện về thời gian, lại là lần đầu tiên được nghiên cứu khoa học nên khoá luận này sẽ có nhiều thiếu sót và chưa hợp lý
Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến giúp đỡ qui báu của Quí Thầy , Cô, các bạn bè đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện và áp dụng vào thực tế khi giảng dạy đạt hiệu quả cao nhất
Trang 2A/.PHẦN MỞ ĐẦU I/.Lý do chọn đề tài
II/.Mục đích nghiên cứu
III/.Phương pháp nghiên cứu đề tài
IV/.Tóm tắt nội dung đề tài
B/.PHẦN NỘI DUNG I/.Phân tích vị trí tầm quan trọng của mạch kiến thức trong chương trình môn toán ở bậc tiểu học
1/.Cấâu trúc chương trình SGK toán 5
2/.Yêu cầu về kiến thức – kỹ năng của môn toán lớp 5
II/.Vị trí – Mục đích – Yêu cầu việc dạy học giải toán ở tiểu học
1/.Vị trí của việc dạy – Học toán
2/.Mục đích
3/.Yêu cầu dạy học toán
III/.Dạy học các bước trong quá trình giải toán
1- Dạy học sinh tìm hiểu kỹ bài toán :
2- Lập kế hoạch giải toán :
3- Thực hiện kế hoạch giải :
4 Kiểm tra lời giải và đánh giá cách giải :
III/.Tìm hiểu nội dung và các phương pháp dạy học thực hành , luyện tập để giải toán có lời văn về Đại lượng tỷ lệ thuận và tỷ lệ nghịch
1/-Phương pháp rút về đơn vị – Phương pháp tỉ số
2/-Các bước giải toán bằng phương pháp rút về đơn vị và phương pháp tỉ số
2.1.Đối với giải toán về đại lượng tỷ lệ thuận
a-Phương pháp rút về đơn vị
b.Phương pháp tỉ số
2.2- Đối với giải toán về đại lượng tỉ lệ nghịch
a Phương pháp rút về đơn vị
b Phương pháp tỉ số
c Phương pháp “ Qui tắc tam suất nghịch “ 2.3-Lư u ý : Khi dạy về loại toán này giáo viên cần lưu ý
III/.Thực trạng trong việc dạy và học về dạy học giải toán điển hình về đại lượng tỷ lệ thuận và đại lượng tỷ lệ nghịch ở lớp 5 hiện nay
1/.Việc dạy của giáo viên
2/.Việc học của học sinh
3/.Ý kiến đề xuất
Trang 3C/.PHẦN THỰC NGHIỆM 1/.Mục đích thực nghiệm
2/.Cách tổ chức thực nghiệm
3/.Nội dung thực nghiệm, thời gian và nơi thực nghiệm
4/.Kết quả thực nghiệm
D/.PHẦN KẾT LUẬN
THIẾT KẾ BÀI HỌC THỨ NHẤT THIẾT KẾ BÀI HỌC THỨ HAI
PHIẾU ĐÁNH GIÁ TIẾT DẠY THỨ NHẤT
PHIẾU ĐÁNH GIÁ TIẾT DẠY THỨ HAI
PHIẾU BÀI TẬP
Trang 4A/.PHẦN MỞ ĐẦU I/.Lý do chọn đề tài
Hiện nay ở tiểu học đang thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, các phương pháp truyền thống vẫn rất cần thiết, chúng được vận dụng theo hướng tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh để phát triển năng lực toán học của từng học sinh
Như vậy khi dạy học loại giải toán luyện tập thực hành là sự vận dụng một cách hợp lý các phương pháp dạy học theo đặc trưng của môn toán, cho phù hợp với mục đích yêu cầu của việc dạy – Học giải toán ở bậc tiểu học và hình thành các bước trọng quá trình giải toán sao cho phù hợp với mục tiêu , nội dung, các điều kiện dạy hoc
Việc giải toán sẽ giúp học sinh phát triển trí thông minh, óc sáng tạo và thói quen làm việc khoa học
Việc giải toán còn đòi hỏi học sinh phải biết tự mình xem xét vấn đề, tự mình tìm tòi cách giải quyết vấn đề, tự mình thực hiện các phép tính Do đó giải toán là một cách rất tốt để rènluyện tính kiên trì, tự lực vượt khó, cẩn thận, chu đáo, chính xác …
Nên việc giải toán luyện tập thực hành thông qua các bài toán có lời văn là giúp học sinh củng cố, vận dụng và hiểu sâu sắc thêm tất cả các kiến thức về số học, về đo lường, về các yếu tố hình học đã được học trong môn toán ở Tiểu học Hơn thế nữa đa phần các biểu tượng, khái niệm, quy tắc, tính chất toán học ở tiểu học đều được học sinh tiếp thu qua con đường giải toán, chứ không qua con đường lý luận
Trong việc giải toán điển hình thường gặp xuyên suốt ở bậc tiểu học là loại toán rút về đơn vị Phương pháp rút về đơn vị đã được học ngay từ lớp 2, lớp 3 và lớp 4 dùng để giải các bài toán về đại lượng tỉ lệ thuận và đại lượng
tỉ lệ nghịch sau này ở lớp 5
Trong bài toán về đại lượng tỉ lệ thuận hoặc tỉ lệ nghịch thường xuất hiện ba đại lượng, trong đó có 1 đại lượng không đổi, hai đại lượng còn lại biến thiên tương quan tỉ lệ thuận hoặc tỉ lệ nghịch
Trong bài toán về đại lượng tỉ lệ thuận hoặc đại lượng tỉ lệ nghịch, người ta thường cho biết hai giá trị của đại lượng thứ nhất và một giá trị của đại lượng thứ hai, bài toán đòi hỏi phải tìm một giá trị chưa biết của đại lượng thứ hai, do đó để giải bài toán này ta thường dùng phương pháp rút về đơn vị và phương pháp tỉ số
Đặc biệt loại toán về đại lượng tỷ lệ thuận và tỷ lệ nghịch ở lớp 4 theo chương trình mới lại không có loại toán này Nhưng đến chương trình thay
Trang 5sách lớp 5 năm học 2006 – 2007 mới được đưa vào học loại toán này Nhưng ở lớp 5 (Chương trình cải cách ) vẫn có những bài tập thực hành, bài tập nâng cao về toán điển hình “ đại lượng tỷ lệ thuận và tỷ lệ nghịch “
Từ những lý do xuất phát trên nên bản thân chọn đề tài “ Áp dụng
Phương pháp dạy học thực hành luyện tập để giải toán có lời văn về Đại lượng Tỷ lệ thuận và đại lượng tỷ lệ nghịch lớp 5 “
II/.Mục đích nghiên cứu
-Tìm hiểu và hệ thống các phương pháp giải toán thường dùng ở tiểu học Đặc biệt chú trọng hệ thống các phương pháp giải toán thường dùng để giải toán ở bậc tiểu học
-Tìm hiểu nội dung phương pháp dạy học toán ở tiểu học, đặc biệt chú trọng dạy toán giải toán về
-Tìm hiểu nội dung chương trình sách giáo khoa toán 5, tìm hiểu sâu về các phương pháp dạy học tích cực để dạy giải toán về đại lượng tỷ lệ thuận và tỷ lệ nghịch ở lớp 5
-Đề xuất một số biện pháp nhằm cải tiến các tiết dạy giải toán trong việc ứng dụng dạy học để dạy giải toán về đại lượng tỷ lệ thuận và tỷ lệ nghịch ở lớp 5, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học giải toán ở bậc tiểu học và ở toán lớp 5
-Tìm hiểu cấu trúc chương trình và kế hoạch dạy học SGK toán 5
-Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học về nội dung và phương pháp dạy học các mạch kiến thức ở SGK toán 5 Để từ đó đề xuất một số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng dạy và học SGK toán 5, chú trọng đến PP dạy học thực hành luyện tập để giải toán có lời văn về Đại lượng tỷ lệ thuận và đại lượng tỷ lệ nghịch mà đề tài đã đưa ra
III/.Phương pháp nghiên cứu đề tài
-Điều tra thực tế các giáo viên dạy lớp Năm và học sinh học lớp Năm ở trường TH cây Dương 2 – Phụng Hiệp – Tỉnh Hậu Giang và phương pháp dạy toán lớp Năm, chú trọng về toán đại lượng tỉ lệ ( thuận và nghịch )
-Đọc tài liệu, các giáo trình có liên quan đến vấn đề nghiên cứu
-Dự giờ các giáo viên dạy lớp Năm của trường để tìm hiểu về việc dạy học giải toán điển hình có lời văn về tỉ lệ thuận và nghịch
-Trực tiếp dạy 1 tiết về bài toán đại lượng tỉ lệ thuận ( giải bằng 2 cách : Phương pháp rút về đơn vị và phương pháp tỉ số ) và 1 tiết về toán đại lượng
tỉ lệ nghịch ( giải bằng 2 cách : phương pháp rút về đơn vị và phương pháp tỉ số ) của loại toán này
Trang 6IV/.Tóm tắt nội dung đề tài
-Tìm hiểu cơ sở lý luận về đổi mới phương pháp dạy học ở bậc tiểu học, đổi mới phương pháp dạy học môn toán nói chung và môn toán lớp Năm nói riêng
-Tiến hành, nghiên cứu về mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học sách giáo khoa toán lớp năm, thông qua liệt kê tương đối đầy đủ các dạng bài , số lượng bài ở mỗi chương cùng với phương pháp dạy học từng nội dung
-Một số vấn đề về việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực để dạy loại toán tỉ lệ thuận và nghịch
-Có nêu lên một số nhận xét qua việc dự giờ và dạy 2 tiết thực nghiệm
Trang 7B/.PHẦN NỘI DUNG I/.Phân tích vị trí tầm quan trọng của mạch kiến thức trong chương trình môn toán ở bậc tiểu học
1/.Cấâu trúc chương trình SGK toán 5
*Lớp 5 là lớp cuối cùng ở tiểu học Nội dung môn toán lớp 5 đã được chỉnh lý theo tinh thần đổi mới giáo dục tiểu học Sách giáo khoa toán 5 được biên soạn theo nội dung đó được thể hiện theo chủ đề lớn sau đây :
-Ôn tập và bổ sung về số tự nhiên ( 10 tiết và một tiết kiểm tra )
-Phân số Các phép tính về phân số ( 23 tiết và một tiết kiểm tra )
-Số thập phân các phép tính về số thập phân ( 48 tiết và 3 tiết kiểm tra ) -Hình học , chu vi , diện tích và thể tích ( 27 tiết và 2 tiết kiểm tra )
-Số đo thời gian , toán chuyển động đều ( 14 tiết và một tiết kiểm tra )
- Ôn tập cuối năm ( 32 tiết và 3 tiết kiểm tra )
*Với nội dung trên toán 5 có vị trí :
- Hệ thống hóa và khái quát hóa ở mức độ hoàn chỉnh hơn lớp 4 đối với các kiến thức về số tự nhiên ( đặc điểm cấu trúc của số tự nhiên , hệ thập phân các phép tính tính chất các phép tính và quy tắc tính , bổ sung kiến thức về dấu hiệu chia hết cho 2 , 5 , 3 , 9 ) nó mở rộng khái niệm số tự nhiên sang phân số và số thập phân , cách đọc và viết bốn phép tính trên phân số , số thập phân
- Bổ sung và hệ thống hóa các bảng đơn vị đo đại lượng thông thường, trong đó các bảng đơn vị đo thời gian Bảng đơn vị đo khối lượng, đo độ dài,
đo diện tích, đo thể tích Các đơn vị đo đại lượng dược viết dưới dạng số tự nhiên, phân số và số thập phân Do đó các phép tính trên số đo đại kượng, về thực chất là đưa về các phép tính trên số tự nhiên, phân số và số thập phân
- Tiếp tục sử dụng các biểu thức chử để khái quát hóa bằng công thức chữ tất cả các tính chất phép tính Các quy tắc tính chu vi , diện tích và thể tích các hình đã học Giúp học sinh tiếp tục thực hiện giải phương trình và bất phương trình đơn giản trên phân số và số thập phân
- Tiếp tục củng cố kỉ năng giải toán và trình bày bài giải càc bài toán đơn toán hợp với các số tự nhiên , phân số , số thập phân , số đo đại lượng bổ sung các bài toán về vận tốc , quảng đường , thời gian trong chuyển động đều
- Giới thiệu những biểu tượng về chu vi và diện tích hình tròn , về thể tích hình hộp chữ nhật , hình lập phương , hình trụ , giới thiệu quy tắc tính diện tích và thể tích các hình đã học
2/.Yêu cầu về kiến thức – kỹ năng của môn toán lớp 5
Trang 8-Nắm được khái niệm về phân số và số thập phân biết đọc viết các số đó , biết cách rút gọn phân số và qui đồng mẩu số các phân số , biết so sánh các phân số và số thập phân
-Biết thực hiện phép tính cộng , trừ , nhân , chia các phân số , số thập phân và tính được các biểu thức số
-Biết đổi đơn vị các số đo thời gian biết thực hiện cộng , trừ , nhân , chia số đo thời gian trong những trường hợp đơn giản
-Biết giải và trình bày bài giải các bài toán đơn và hợp với phân số , số thập phân Biết giải các bài toán dơn giản về chuyển dộng đều
-Biết giải một số phương trình và bất phương trình đơn giản với phân số số thập phân
-Nắm được các đơn vị đo thể tích ( em3 , dm 3 , m 3 ) và mối quan hệ giữa chúng Biết vận dụng công thức để tính diện tích hình chử nhật , hình lập phương , hình trụ
II/.Vị trí – Mục đích – Yêu cầu việc dạy học giải toán ở tiểu học
1/.Vị trí của việc dạy – Học toán
-Dạy học môn toán là dạy có một hệ thống kiến thức cơ bản và những phương thức rất cần thiết cho đời sống lao động và sinh hoạt Những kiến thức, kỹ năng toán học là công cụ cần thiết để học các môn học khác và ứng dụng trong thực tiễn
-Dạy – Học môn toán có khả năng to lớn trong giáo dục học sinh về nhiều mặt : phát triển tư duy lôgic, kỹ năng toán học, phát triển năng lực trí tuệ ( trừu tượng, khái quát hóa, phân , tích , tổng hợp, chứng minh ), nó còn giúp học sinh biết phương pháp suy nghĩ, làm việc, góp phần giáo dục những phẩm chất, đức tính tốt đẹp của người lao động
-Trong dạy - học toán ở tiểu học , việc giải toán có lời văn có 1 vị trí quan trọng Hoạt động giải toán đòi hỏi học sinh phải tư duy một cách tích cực, linh hoạt, năng động, sáng tạo đồng thời phải huy động một cách tổng hợp những kiến thức toán học đã có vào những tình huống cụ thể khác nhau
2/.Mục đích
-Về kiến thức số học : nắm được có hệ thống một số kiến thức cơ bản, đơn giản, có quan hệ với thực tiển về số tự nhiên, phân số và số thập phân ở các mặt : khái niệm ban đầu, cách đọc, viết số, so sánh các số và quan hệ thứ tự giữa chúng ; một số tính chất đặc trưng các phép tính và các biện pháp làm tính
Trang 9-Về kiến thức hình học : có được những biểu tượng ban đầu về các hình học thường gặp, có khả năng nhận dạng, nắêm được số đo độ dài, đoạn thẳng, chu vi, diện tích các hình đơn giản
-Về đại lượng : nắm được tên gọi, tên viết, ký hiệu, quan hệ giữa các đơn vị của một đại lượng, làm phép tính, chuyển đổi đơn vị với các số đo đại lượng, có kỹ năng thực hành đo đại lượng bằng các công cụ đo thông thường
-Về các yếu tố đại số : trên cơ sở những kiến thức số học, biết dùng chữ thay số, hình thành khái niện biểu thức số và biểu thức chứa chữ, nắm được phương pháp giải các phương trình và bất phương trình phù hợp với học sinh tiểu học
-Về kỹ năng giải toán :
+Giải các bài toán có lời văn , giải thành thạo các bài toán đơn, toán hợp, giải các bài toán điển hình ở lớp 4 và lớp 5 Biết suy luận phân tích, tổng hợp khi giải toán, kết hợp với dựng sơ đồ tóm tắt bài toán, biết trình bày bài giải
+Nắm được và thực hiện thành thạo các bước trong qui trình giải toán, có thói quen giải toán bằng nhiều cách khác nhau, tự lập đề toán theo yêu cầu rồi giải
3/.Yêu cầu dạy học toán
Yêu cầu chung việc dạy học toán ở bậc tiểu học là phát triển tư duy toán học, bồi dưỡng phương pháp suy luận, hình thành, nền nếp, phong cách học tập, làm việc và các phẩm chất tốt đẹp qua việc thực hiện các mục đích dạy học môn toán trong mối quan hệ hữu cơ giữa 2 mặt giáo dưỡng và giáo dục, vừa dạy kiến thức , kỹ năng toán học vừa quan tâm giáo dục nhân cách cho học sinh
III/.Dạy học các bước trong quá trình giải toán
Trong việc dạy học sinh giải toán, giáo viên cần làm cho học sinh nắm được các bước cần thiết của quá trình giải toán ở tiểu học nói chung và lớp Năm nói riêng, có thói quen và kỹ năng thực hiện các bước đó Các bước này gồm:
- Bước 1 : Tìm hiểu kỹ đề toán
- Bước 2 : Lâïp kế hoạch giải toán
- Bước 3 : Thực hiện kế hoạch giải
- Bước 4 : Kiểm tra lời giải
Trang 102- Dạy học sinh tìm hiểu kỹ bài toán :
-Cần làm cho học sinh nắm chắc cách diễn đạt bằng lời văn của bài toán, tức là nội dung của đề toán
-Cần làm cho học sinh nắm được tốt các thuật ngữ, ký hiệu toán học -Cho học sinh nhắc lại nội dung đề toán theo cách diễn đạt của học sinh về cái đã cho, đã biết và cái chưa biết, cái cần tìm và mối quan hệ giữa chúng Cần lưu ý những từ ngữ đặc biệt, những dữ kiện cần quan tâm để giải chính xác các bài toán
-Hướng dẫn học sinh biết tóm tắt đề toán dưới dạng sơ đồ và ký hiệu thích hợp Ví dụ : dùng sơ đồ đoạn thẳng, Dùng ngôn ngữ ký hiệu ngắn gọn
Ví dụ : Bình 60
Hoặc :
Ngan : 25 con
Gà : ? con
Hay : Mỗi giờ đi 30 km : 6 giờ
Mỗi giờ đi 60 km : ? giờ
2- Lập kế hoạch giải toán :
Mỗi bài toán hợp là một tổ hợp của các bài toán đơn Do đó biện pháp
cơ bản để lập kế hoạch giải các bài toán hợp là tìm cách phân tích ra các bài toán đơn Để làm được việc này có thể sử dụng phương pháp phân tích hay tổng hợp, hoặc kết hợp cả hai phương pháp ấy
+Phương pháp phân tích :
-Trong việc giải toán, phương pháp phân tích là phương pháp suy luận
đi từ câu hỏi chính của bài toán đến các dữ kiện đã cho của đề bài ( đi từ cái phải tìm đến cái đã cho )
-Giáo viên khi hướng dẫn học sinh suy luận theo phương pháp này bằng hệ thống câu hỏi có cấu trúc như là “ Muốn biết , ta phải biết gì ? Hay làm thế nào ?
+Phương pháp tổng hợp :
-Trong việc giải toán , phương pháp tổng hợp là phương pháp suy luận
đi từ các dữ kiện đã cho đến câu hỏi chính của bài toán ( đi từ cái đã cho đến cái phải tìm )
-Giáo viên khi hướng dẫn cho học sinh suy luận theo phương pháp này bằng hệ thống câu hỏi có cấu trúc như là : “ Đã biết , được không ? Hay biết ta tìm được gì ?