Chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng dân tộc thiểu số khu vực tây bắc

Do đó, trong nhiều năm qua, Nhà nước đã có nhiều chính sách nhằm xoá đói, giảm nghèo, thu hẹp nhanh khoảng cách chênh lệch về đời sống vật chất và tinh thần giữa các vùng, các dân tộc, Đ

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Nước ta có 53 dân tộc thiểu số (DTTS), với 13,4 triệu người, chiếm 14,6%

dân số cả nước; sinh sống thành cộng đồng ở 51 tỉnh, thành phố, 548 huyện,

5.266 đơn vị hành chính cấp xã; đồng bào dân tộc thiểu số cư trú chủ yếu ở vùng

Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ và Tây Duyên hải Miền trung, chiếm 3/4

diện tích của cả nước; là vùng núi cao, biên giới, có địa hình chia cắt, khí hậu

khắc nghiệt, nơi khó khăn nhất của nước ta; đồng thời cũng là địa bàn có vị trí

chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh và môi trường sinh thái

Do đó, trong nhiều năm qua, Nhà nước đã có nhiều chính sách nhằm xoá

đói, giảm nghèo, thu hẹp nhanh khoảng cách chênh lệch về đời sống vật chất và

tinh thần giữa các vùng, các dân tộc, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều

chính sách cho việc phát triển kinh tế -xã hội Vùng DTTS như: Chính sách hỗ

trợ giải quyết đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt, phát triển sản xuất và ổn định

đời sống cho người DTTS nghèo, hộ nghèo vùng đặc biệt khó khăn; ổn định

cuộc sống cho người DTTS di cư tự phát; phát triển kinh tế - xã hội cho các

DTTS rất ít người…

Tuy nhiên, đến nay vùng DTTS vẫn là lõi nghèo của cả nước, chênh lệch

giàu - nghèo giữa các vùng, nhóm dân cư chưa được thu hẹp, thu nhập bình

quân của hộ DTTS chỉ bằng 2/5 mức thu nhập bình quân của cả nước nhất là

khu vực DTTS phía Bắc và Tây Nguyên, còn gần 865 ngàn hộ nghèo DTTS,

chiếm tới 52,66% tổng số hộ nghèo cả nước (Chính phủ, 2018)… đòi hỏi Nhà

nước cần quan tâm giải quyết để phát triển kinh tế - xã hội Vùng DTTS tiến tới

thu hẹp khoảng cách về kinh tế, xã hội so với các khu vực khác

Một trong những yếu tố then chốt, tạo tiền đề cho việc phát triển kinh tế -

xã hội của đất nước đó là việc giải quyết nhu cầu nhà ở cho người dân Đảng và

Nhà nước luôn xác định nhu cầu nhà ở là một trong những nhu cầu thiết yếu

của con người, là một trong những yếu tố góp phần phát triển đất nước ta, coi

đẩy mạnh phát triển nhà ở cho hộ nghèo, đặc biệt là người dân vùng DTTS là

một trong những nhiệm vụ trọng tâm phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đó

là chú trọng việc đẩy mạnh phát triển nhà ở cho hộ nghèo

Hiến pháp (1980) đã nêu “công dân có quyền có nhà ở” “Nhà nước mở

rộng việc xây dựng nhà ở, đồng thời khuyến khích, giúp đỡ tập thể và công dân

xây dựng nhà ở theo quy hoạch chung, nhằm thực hiện từng bước quyền đó Việc phân phối diện tích nhà ở do Nhà nước quản lý phải công bằng, hợp lý”; Hiến pháp (2013) cũng nêu “Công dân có quyền có nơi ở hợp pháp”, “Mọi người có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở…”, và Nhà nước phải “có chính sách phát triển nhà ở, tạo điều kiện để mọi người có chỗ ở” Trên cơ sở đó, trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã triển khai nhiều chương trình, đề án như Chương trình 134, Chương trình 135, Chương trình 167, Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo, Chính sách hỗ trợ di dân thực hiện định canh, định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số,… đến nay cũng đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận như: Chương trình 134 (giai đoạn 2004-2008) đã hỗ trợ 373.400 nhà ở cho hộ nghèo DTTS; Chương trình

167 (giai đoạn 2009-2012) có 224.000 hộ đồng bào DTTS được hỗ trợ, trong đó

đã hoàn thành hỗ trợ nhà ở cho gần 89 nghìn hộ nghèo DTTS trên địa bàn 62 huyện nghèo…

Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt về nhà ở của người dân vùng DTTS vẫn chưa được giải quyết triệt để, theo kết quả tổng điều tra hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020 của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội ngày 22/6/2017, cho thấy trên phạm vi cả nước vẫn còn có hơn 1,98 triệu hộ nghèo chiếm 8,23% cả nước, trong đó điều đáng nói là còn hơn 740 nghìn hộ thiếu hụt về chỉ số chất lượng nhà ở và 571 nghìn hộ thiếu hụt về chỉ số diện tích ở chiếm lần lượt là 37,29% và 28,79% trong tổng số hộ nghèo trên cả nước và có tới gần 460 nghìn hộ nghèo thiếu hụt

về nhà ở là người dân tộc thiểu số chiếm hơn 62% các hộ nghèo trong cả nước; mức tăng diện tích ở bình quân đầu người/m2 các Vùng DTTS vẫn thấp nhất cả nước chỉ gần 3m2/người

Tình trạng thiếu hụt nhà ở/đất ở là một trong những nguyên nhân khiến đời sống người dân không ổn định, tạo ra các hệ lụy tiêu cực trên nhiều phương diện Lợi dụng tình trạng kém phát triển, kém hiểu biết, không có nơi ăn chốn ở

cố định của người dân, nhiều phần tử xấu đã lợi dụng, kích động, dụ dỗ người dân từ bỏ nơi sinh sống để đến nơi khác tốt đẹp hơn Điều này gây ra sự xáo trộn trong cộng đồng, khó khăn cho việc quản lý dân cư, đặc biệt là quản lý đường biên, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây mất an ninh khu vực biên giới Ngoài

ra, nguy cơ gây phá vỡ các quy hoạch phát triển KTXH và hủy hoại môi trường sinh thái bằng nạn phá rừng, đốt nương, làm rẫy

Tiểu vùng Tây Bắc là một trong hai tiểu vùng thuộc khu vực thuộc

trung du miền núi phía Bắc Việt Nam, có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng

cả về an ninh, chính trị, quốc phòng, kinh tế và môi trường sinh thái của cả

nước Khu vực Tây Bắc cũng là nơi tập trung đông DTTS nhất trong 7 vùng

của cả nước (trên 18%), nhưng thu nhập bình quân đầu người thấp nhất, tỷ lệ

hộ nghèo cao nhất cả nước, tỷ lệ diện tích nhà ở bình quân đầu người thấp

nhất cả nước, tỷ lệ nhà tạm cao thứ hai trong 7 vùng (chỉ đứng sau vùng

Đông Bắc)

Do vậy, hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS nói chung và khu vực

Tây Bắc nói riêng là việc làm cấp thiết hiện nay Bên cạnh đó, nhiều chính sách

hỗ trợ đã được nhà nước thực hiện nhưng không hiệu quả đặt ra sự cần thiết

phải thực hiện một nghiên cứu cung cấp các sở cứ khoa học cho các cơ quan

nhà nước và các tổ chức có liên quan về chính sách HTNO ở đối với vùng

DTTS nói chung và vùng DTTS khu vực Tây Bắc nói riêng Từ đó, góp phần

giúp người dân vùng cải thiện khả năng tiếp cận nhà ở, cải thiện chất lượng nhà

ở, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thoát nghèo Chính vì vậy, đề tài:

“Chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng dân tộc thiểu số khu vực Tây

Bắc” được lựa chọn để thực hiện cho nghiên cứu này

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của đề tài là đánh giá chính sách hỗ trợ nhà ở đối với

người dân vùng dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc, từ đó đề xuất hoàn thiện

chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Để đạt mục tiêu nghiên cứu, luận án đi trả lời cho các câu hỏi sau:

(i) Công tác hoạch định và triển khai chính sách nhà ở và chính sách hỗ trợ

nhà ở đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc hiện nay như thế nào?

(ii) Kết quả thực hiện chính sách HTNO đối với người dân vùng DTTS

khu vực Tây Bắc hiện nay ra sao?

(iii) Tác động của chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS

khu vực Tây Bắc như thế nào?

(iv) Những giải pháp nào có thể thực hiện để hoàn thiện chính sách hỗ

trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài: (i) Chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc; (ii) Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc; (iii) Tác động của chính sách đến người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

3.2 Phạm vi nghiên cứu

(i) Phạm vi nội dung: Luận án nghiên cứu các chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

(ii) Phạm vi không gian: Luận án thực hiện nghiên cứu tại vùng DTTS khu vực Tây Bắc

(iii) Phạm vi thời gian: Luận án nghiên cứu các chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc tại Việt Nam (2008 – 2019) các giải pháp hoàn thiện chính sách đến 2025 và tầm nhìn đến 2030

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu tại bàn: Phương pháp này được thực hiện để

thu thập các tài liệu liên quan tới lý thuyết, tổng quan và dữ liệu thứ cấp phục

vụ cho nghiên cứu Phương pháp này giúp đưa ra khái quát tổng thể về vấn đề nghiên cứu

Phương pháp phỏng vấn: Phương pháp phỏng vấn được thực hiện với

các hộ dân vùng DTTS và miền Núi, các cán bộ thuộc các Bộ liên quan (Bộ xây dựng, Bộ KH&ĐT, Bộ Tài chính, UB Dân tộc) và các sở ban ngành địa phương các tỉnh lựa chọn điều tra Phương pháp phỏng vấn được thực hiện nhằm: (i) tìm hiểu và phát hiện những khó khăn, thuận lợi khi triển khai chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS và miền Núi khu vực Tây Bắc; (ii) phát hiện ra những điều phù hợp và không phù hợp của chính sách hiện hành; (iii)

dự kiến chiều hướng phát triển của việc tiếp tục thực hiện chính sách Kết quả tìm được là cơ sở để khai phá thêm biến mới hoặc sẽ cung cấp các dữ liệu chuyên sâu giải thích bổ sung cho kết quả nghiên cứu

Phương pháp khảo sát: Phương pháp này tiến hành khảo sát người dân

vùng DTTS khu vực Tây Bắc, trong đó có các hộ được nhận hỗ trợ nhà ở và hộ không được nhận hỗ trợ từ chính sách nhà ở Luận án khảo sát hộ về thông tin đặc điểm của hộ, các chỉ tiêu cơ bản về hộ như: việc làm, thu nhập, sức khỏe,

chi tiêu, trình độ đào tạo Các thông tin này phục vụ cho mục tiêu đánh giá tác

động của chính sách đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc Bên cạnh

đó, các thông tin khảo sát về khả năng đáp ứng của chính sách với nhu cầu của

người nghèo, các rào cản tiếp cận chính sách của người nghèo, và các ý kiến về

sự hài lòng của người dân với chính sách cũng được thu thập để phục vụ mục

tiêu nghiên cứu của luận án

để phân tích thực trạng nhà ở và chính sách hỗ trợ nhà trong những năm

qua; phân tích mô tả: khả năng tiếp cận hỗ trợ nhà ở, mức độ hài lòng và

các yếu tố ảnh hưởng tới mức độ hài lòng về chính sách hỗ trợ nhà ở của

người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc Trên cơ sở đó có thể đề xuất các

giải pháp phù hợp trong việc gia tăng: hiệu quả tác động của chính sách, khả

năng tiếp cận, sự hài lòng của người dân với chính sách hỗ trợ nhà ở tại vùng

DTTS khu vực Tây Bắc

Phương pháp phân tích hồi quy: Nghiên cứu sử dụng phân tích hồi quy

để xem xét tác động các yếu tố tới sự hài lòng của người dân vùng DTTS khu

vực Tây Bắc với chính sách hỗ trợ nhà ở Với mục tiêu của đề tài, mô hình hồi

quy tuyến tính đa biến được sử dụng nhằm cung cấp thêm các dẫn chứng thực

nghiệm về tác động của các yếu tố tới sự hài lòng của người dân vùng DTTS

khu vực Tây Bắc (đối tượng thụ hưởng của chính sách hỗ trợ nhà ở)

5 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận án gồm 6 chương:

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách hỗ trợ nhà ở đối với

người dân vùng dân tộc thiểu số

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 4: Đặc điểm địa bàn và thực trạng nhà ở vùng dân tộc thiểu số

khu vực Tây Bắc

Chương 5: Chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng dân tộc thiểu

số khu vực Tây Bắc

Chương 6: Một số giải pháp hoàn thiện chính sách hỗ trợ nhà ở đối với

người dân vùng Dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan nghiên cứu về nhà ở và chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS

1.1.2 Tổng quan nghiên cứu về chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân Vùng DTTS

(i) Nghiên cứu hướng vào tổng kết kinh nghiệm, thực tiễn chính sách của các quốc gia trên thế giới

(ii) Nghiên cứu hướng vào thực thi chính sách nhà ở

1.1.3 Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hoạch định và thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS

(i) Vấn đề hoạch định chính sách (ii) Vấn đề thực thi chính sách

1.2 Tổng quan nghiên cứu về đánh giá chính sách hỗ trợ nhà ở nói chung và đối với người dân vùng DTTS nói riêng

1.2.2 Nghiên cứu sự hài lòng của dân cư với chất lượng dịch vụ công

và dịch vụ nhà ở

1.2.3 Một số nghiên cứu liên quan đến đánh giá chính sách cho vùng DTTS phía Bắc

1.3 Khoảng trống nghiên cứu

Trên cơ sở tổng quan các công trình nghiên cứu đi trước, có thể nhận thấy: (i) Các nghiên cứu phân tích chính sách được thực hiện ở vùng DTTS phía Bắc là tương đối đa dạng, tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào hướng vào chính sách HTNO đối với người dân vùng DTTS nói chung và người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc nói riêng

(ii) Các nghiên cứu về phân tích chính sách cho người dân vùng DTTS phía Bắc hầu hết mới chỉ dừng lại ở phân tích thực trạng và các tiêu chí thực hiện với các phương pháp chủ yếu được sử dụng là phương pháp lý luận và thống kê

mô tả Đã có nghiên cứu phân tích chính sách dựa trên khả năng tiếp cận và sự hài lòng của người dân về việc tiếp cận dịch vụ của chính sách, tuy nhiên tác động của chính sách đối với sự cải thiện đời sống người dân chưa thấy được đề

cập đồng thời Sự hài lòng của người dân đối với việc thực hiện triển khai chính

sách của các cấp chính quyền địa phương cũng chưa được nghiên cứu, trong khi

đây là một yếu tố quan trọng phản ánh kết quả và hiệu quả thực hiện chính sách

(iii) Các nghiên cứu về chính sách nhà ở hiện có ở trong nước cũng như

trên thế giới, hầu hết đều tập trung vào nghiên cứu các trường hợp điển hình

(bài học kinh nghiệm) về việc triển khai chính sách nhà ở cho người có hoàn

cảnh khó khăn (người có thu nhập thấp, người dân tộc thiểu số ) và chủ yếu

đánh giá về chất lượng dịch vụ nhà ở ở khía cạnh: đặc điểm ngôi nhà (căn hộ),

giá cả, môi trường sống mà chưa có nghiên cứu nào hướng vào chính sách hỗ

trợ nhà ở, ở giác độ hoạch định, thực hiện chính sách và ý kiến của người thụ

hưởng với quá trình thực hiện chính sách

(iv) Ngoài ra, các nghiên cứu đánh giá về sự hài lòng của người dân đối

với chất lượng dịch vụ công mới chỉ dừng ở các thang đo đánh giá chất lượng

triển khai thực hiện dịch vụ công mà còn thiếu đi đánh giá về vai trò được tham

gia của người dân đối với việc thực hiện các dịch vụ công trong triển khai các

chương trình chính sách, cũng như các tiêu chí về mức độ đáp ứng chính sách

về mặt cải thiện đời sống, cải thiện thu nhập, khả năng tiếp cận chính sách

Đây là những lý do cho thấy việc nghiên cứu chính sách HTNO đối với

người dân vùng DTTS là cần thiết và giúp lấp đầy các khoảng trống mà các

công trình nghiên cứu đi trước để lại

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN

VỀ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ NHÀ Ở ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN

VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ 2.1 Vùng dân tộc thiểu số và người dân vùng dân tộc thiểu số

2.1.1 Dân tộc thiểu số

2.1.2 Vùng dân tộc thiểu số

2.1.3 Người dân vùng dân tộc thiểu số

2.2 Chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS

2.2.1 Khái niệm, căn cứ hình thành chính sách hỗ trợ nhà ở đối với

người dân vùng DTTS

2.2.2 Mục tiêu, và nguyên tắc của chính sách HTNO đối với người dân

vùng DTTS

2.2.3 Chủ thể và đối tượng của chính sách HTNO đối với người dân vùng DTTS

2.2.4 Nội dung chính sách

2.3 Cơ sở phân tích, đánh giá chính sách

2.3.1 Các cách tiếp cận trong đánh giá chính sách công 2.3.2 Tiêu chí đánh giá chính sách

2.4 Kinh nghiệm quốc tế về chính sách nhà ở cho người thu nhập thấp

2.3.1 Hoa Kỳ 2.3.2 Kinh nghiệm của xứ Wales 2.3.3 Kinh nghiệm của Pháp 2.3.4 Kinh nghiệm của Singapore 2.3.5 Kinh nghiệm của Nhật Bản 2.3.6 Một số bài học rút ra cho Việt Nam

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Khung nghiên cứu

3.1.1 Khung nghiên cứu đánh giá chính sách Hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Luận án đề xuất khung lý thuyết nghiên cứu như sau:

Hình 3.1 Khung nghiên cứu đánh giá chính sách Hỗ trợ nhà ở đối với

người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Nguồn: Tác giả tổng hợp và xây dựng

3.1.2 Mô hình, thang đo và giả thuyết nghiên cứu các yếu tố ảnh

hưởng tới sự hài lòng của người dân vùng DTTS với chính sách HTNO

3.1.2.1 Mô hình lý thuyết nghiên cứu

Mục tiêu của chính sách là giúp người dân có một cuộc sống tốt đẹp hơn,

có điều kiện sống đảm bảo an toàn, phát triển bền vững hơn Để đánh giá tiêu

chí này, không thể chỉ căn cứ vào ý kiến chủ quan của các cấp chính quyền địa

phương, mà phải đo lường bằng mức độ hài lòng của người dân những đối

tượng thụ hưởng chính sách Sự hài lòng của người dân càng cao, càng thể hiện

chính sách có hiệu quả vì vậy để chính sách được hoàn thiện hơn, đáp ứng tốt

hơn nhu cầu, nguyện vọng người dân, cần thiết phải xác định các yếu tố ảnh

hưởng đến sự hài lòng của người dân, để từ đó có các căn cứ đề xuất, xây dựng

các giải pháp Luận án tiến hành nghiên cứu xác định các yếu tố và mức độ ảnh

hưởng của các yếu tố tới sự hài lòng của người dân vùng DTTS khu vực Tây

Bắc với chính sách HTNO Cụ thể mô hình:

Hình 3.2 Mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới sự hài lòng của người dân

vùng DTTS khu vực Tây Bắc với chính sách HTNO

3.1.2.2 Thang đo

Thang đo của các biến trong mô hình được diễn giải ở trong Bảng 3.1

Bảng 3.1 Diễn giải thang đo, căn cứ và giả thuyết tác động của các biến

Nhóm đặc điểm hộ sản xuất

Hailong Sự hài lòng của người dân với chính sách,

được đo bằng thang đo likert 5 mức độ

Canter &Rees (1982),Parasuraman & ctg (1988), Lê Đức Niêm và Trương Thành Long (2017)

gioitinh Giới tính của chủ hộ, bằng 1 nếu chủ hộ là

nam, và bằng 0 nếu là nữ giới

Onibokun (1974), Galster (1987), Varady và cộng sự (2001)

tuoi Số tuổi của chủ hộ

Onibokun (1974), Van Praag và cộng sự (2003), Vera Toscano và Ateca-Amestory (2000) dantoc

Thành phần dân tộc của chủ hộ, bằng 1 nếu chủ hộ là dân tộc kinh và bằng 0 nếu thuộc thành phần dân tộc khác

Onibokun (1974), Jagun và cộng sự (1990), Lu (1999)

giaoduc

Trình độ giáo dục của chủ hộ, bằng 1 nếu chủ hộ có trình độ từ PTTH trở lên, ngược lại bằng 0

Onibokun (1974)

ctxh

Chủ hộ là thành viên của các tổ chức

TC-XH bằng 1, chủ hộ không tham gia TCCT-XH bằng 0

Onibokun (1974)

Kc Khoảng cách từ nhà đến trung tâm xã, được đo bằng số km

Onibokun (1974), Nguyễn Đình Hưng (1999)

honnhan

Tình trạng hôn nhân của chủ hộ, hôn nhân bằng = 1 nếu chủ hộ đã kết hôn, hôn nhân bằng 0 nếu chủ hộ chưa kết hôn

Onibokun (1974), Galster (1987), Varady và cộng sự (2001) htro Hộ nhận được hỗ trợ bằng 1, hộ không

nhận được hỗ trợ từ chính sách HTNO = 0 Đề xuất từ bối cảnh nghiên cứu

ictb

Thu nhập thay đổi sau khi có chính sách được đo bằng chênh lệch giữa thu nhập sau khi có chính sách và trước khi có chính sách, đơn vị: triệu đồng

Feeman (1998), Varady và cộng sự (2001)

caithien

Mức độ cải thiện đời sống của hộ sau khi thực hiện chính sách HTNO, được đo bằng các mức độ: bằng 1 nếu kém hơn, bằng 2 nếu không thay đổi, bằng 3 nếu có cải thiện nhưng không nhiều, bằng 4 nếu cải thiện đáng kể

Đề xuất từ bối cảnh nghiên cứu

tiepcan

Mức độ cải thiện khả năng tiếp cận nhà ở/đất ở Được đo bằng thang đo likert 5 mức độ

Đề xuất từ bối cảnh nghiên cứu

Biến số Diễn giải Căn cứ chọn biến

TD

Đánh giá của người dân về thái độ của cán

bộ chính quyền Được đo bằng thang đo

likert 5 mức độ

Phạm Thị Huế và Lê Đình Hải (2018), Phạm Thành Đấu

và Đặng Thanh Hà (2019), Lê Đức Niêm và Trương Thành Long (2017)

NL

Đánh giá của người dân về năng lực của

cán bộ chính quyền Được đo bằng thang

đo likert 5 mức độ

Phạm Thị Huế và Lê Đình Hải (2018), Phạm Thành Đấu

và Đặng Thanh Hà (2019), Lê Đức Niêm và Trương Thành Long (2017)

TG

Đánh giá của người dân về mức độ tham

gia của người dân vào chính sách Được

đo bằng thang đo likert 5 mức độ

Lê Đức Niêm và Trương Thành Long (2017)

QT

Đánh giá của người dân về quy trình thủ

tục thực thi chính sách HTNO Được đo

bằng thang đo likert 5 mức độ

Phạm Thị Huế và Lê Đình Hải (2018)

DU

Đánh giá của người dân về sự đáp ứng của

nội dung chính sách Được đo bằng thang

đo likert 5 mức độ

Phan Thị Dinh (2013) và Nguyễn Đình Hưng (2019)

T

Đánh giá của người dân về thời gian triển

khai, thực thi chính sách Được đo bằng

thang đo likert 5 mức độ

Phạm Thị Huế và Lê Đình Hải (2018)

CK

Đánh giá của người dân về mức độ công

khai minh bạch của chính sách Được đo

bằng thang đo likert 5 mức độ

Nguyễn Thị Trâm Anh và Nguyễn Đình Mạnh (2017)

Nguồn: Tác giả tổng hợp

3.2 Phương pháp nghiên cứu

3.2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu

3.2.1.1 Phương pháp thu thập tổng hợp dữ liệu thứ cấp

Các thông tin thứ cấp được thu thập, tổng hợp từ các tài liệu đã công bố

như: Niên giám thống kê toàn quốc và các tỉnh thuộc khu vực Tây Bắc, các báo

cáo tổng kết thực hiện chính sách của Bộ Kế hoạch đầu tư (, Ủy Ban dân tộc

Ngoài ra tài liệu thứ cấp còn được thu thập qua các công trình đã được công bố

trên các tạp chí, tạp san, các phương tiện thông tin đại chúng, internet

3.2.1.2 Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp

a Nghiên cứu định tính

Quy mô mẫu phỏng vấn Số lượng phỏng vấn là 30 người: 05 cán bộ tại

Bộ, ban ngành trung ương có liên quan, 15 cán bộ cơ sở chính quyền địa phương ở hai tỉnh là địa bàn nghiên cứu và một số tỉnh ở vùng dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc và 10 người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc, đề từ đó nắm bắt được những khó khăn, vướng mắc khi thực hiện chính sách HTNO đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Nội dung phỏng vấn bao gồm hai phần: Thông tin người được phỏng vấn

và nội dung phỏng vấn (Chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người dân vùng DTTS, thuận lợi và khó khăn khi triển khai thực hiện, thuận lợi và khó khăn của người dân khi tiếp cận với chính sách hỗ trợ )

b Nghiên cứu định lượng Mẫu nghiên cứu

● Tiêu chí chọn mẫu Luận án tiến hành chọn mẫu nghiên cứu dựa trên các tiêu chí sau: (i) Các hộ dân sinh sống vùng DTTS khu vực Tây Bắc thuộc đối tượng được hỗ trợ của chính sách HTNO và đã nhận được hỗ trợ từ chính sách (ii) Các hộ dân sinh sống vùng DTTS khu vực Tây Bắc thuộc đối tượng được

hỗ trợ của chính sách HTNO và chưa (không) nhận được hỗ trợ từ chính sách

● Phương pháp chọn mẫu Luận án thực hiện chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng, cụ thể qua ba bước:

Bước 1: Chọn mẫu theo địa điểm và theo hộ

Về địa điểm, căn cứ theo tiêu chí quy mô hộ nghèo và mức độ khó khăn

về vấn đề nhà ở, đất ở, luận án lựa chọn điểm nghiên cứu tại hai tỉnh Điện Biên

và Lai Châu Tại mỗi tỉnh, lựa chọn hai huyện và mỗi huyện chọn 2 xã có số lượng lớn các hộ cần hỗ trợ để khảo sát Cụ thể:

(i) Tại tỉnh Điện Biên, xã Quài Cang và Quài Tở Huyện Tuần Giáo và hai

xã Xá Nhè, và xã Mường Đun, Tủa Chùa được lựa chọn làm điểm nghiên cứu ii) Tỉnh Lai Châu, 2 xã Mù Sang và Sì Lở Lầu, Huyện Phong Thổ và 2 xã

Tà Tổng và Tá Bạ huyện Mường Tè được chọn làm điểm khảo sát

Về chọn mẫu hộ nghiên cứu Dựa trên danh sách các hộ nghèo được nhận

hỗ trợ nhà ở (đất ở) thuộc các quyết định 134, 1592, 2085, 755 của các xã, luận

án lựa chọn các hộ khảo sát theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản (simple random sampling) theo hành trình

Bước 2: Xác định quy mô mẫu

Với độ tin cậy 95%, quy mô tổng thể trên 10.000.000 hộ dân, theo

Nguyễn Thị Tuyết Mai và cộng sự (2015) quy mô mẫu nghiên cứu được xác

định là 384 quan sát Trong đó 192 hộ dân (50%) được hưởng chính sách hỗ trợ

và 192 hộ dân thuộc đối tượng được hỗ trợ nhưng không nhận được hỗ trợ của

chính sách để làm đối chứng Trên thực tế, để đảm bảo số phiếu khảo sát thu về

đủ số lượng yêu cầu, luận án đã thực hiện khảo sát trên tổng số 430 phiếu, số

phiếu thu về đạt 415 phiếu Sau khi kiểm tra số phiếu thu về, chỉ có 401 phiếu

đạt yêu cầu, vì vậy quy mô mẫu nghiên cứu thực tế của luận án là 401 quan sát

Tiến hành thu thập số liệu

Luận án tiến hành thu thập dữ liệu khảo sát bằng các phương pháp hỏi

trực tiếp”hộ dân nhận được hỗ trợ và không nhận được hỗ trợ từ chính sách

HTNO tại các địa phương được chọn làm điểm nghiên cứu

Thời gian tiến hành phỏng vấn và khảo sát bảng hỏi với các hộ dân ở hai

tỉnh Điện Biên và Lai Châu được diễn ra vào khoảng thời gian từ tháng 12/2018

đến tháng 12/2019

3.2.2 Phương pháp phân tích dữ liệu

3.2.2.1 Phương pháp phân tích thống kê mô tả

3.2.2.2 Phương pháp so sánh trung bình nhóm

(i) So sánh khác biệt trong khác biệt (DID – Differents in Differents) về

tác động của chính sách HTNO tới: (i) thu nhập của các hộ trước và sau khi có

chính sách và (ii) khác biệt chéo giữa nhóm hộ nhận được hỗ trợ và nhóm hộ

không nhận được hỗ trợ

(ii) So sánh khác biệt về mức độ cải thiện đời sống/khả năng tiếp cận các

dịch vụ vật chất cơ bản giữa hai nhóm hộ nhận được hỗ trợ và không nhận được

hỗ trợ sau khi chính sách được thực thi

(i) So sánh khác biệt trong đánh giá cảm nhận về nội dung và quá trình

thực thi chính sách của hai nhóm hộ nhận được và không nhận được hỗ trợ

(ii) So sánh khác biệt trong đánh giá cảm nhận về mức độ được tham gia

vào chính sách HTNO của hai nhóm hộ nhận được và không nhận được hỗ trợ

(iii) So sánh khác biệt về mức độ hài lòng giữa hai nhóm hộ nghiên cứu

3.2.2.3 Phương pháp phân tích nhân tố

Luận án sử dụng phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA) để thực

hiện tính toán các biến sử dụng thang đo cảm nhận (đo lường bằng likert) sử

dụng trong mô hình nghiên cứu

3.2.2.4 Phương pháp phân tích hồi quy

Đánh giá sự hài lòng và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc với chính sách HTNO là một trong các mục tiêu nghiên cứu của luận án, vì vậy phương pháp phân tích hồi quy được sử dụng nhằm ước lượng ảnh hưởng của các nhân tố tới sự hài lòng của người dân

Mô hình có dạng:

Y = βo + β1X1 + β2X2 + β3X3i+ βnXni + ei Trong đó Y là biến phụ thuộc, phụ thuộc vào các loại biến X1, X2, X3…Xn Trong mô hình này, biến Y là biến thể hiện kết quả đánh giá chính sáchHTNO, thông qua đo lường mức độ hài lòng của người dân về chính sách HTNO Các biến X1, X2, X3…Xn là các biến độc lập tác độc đến biến phụ thuộc, là nguyên nhân gây dẫn đến kết quả là tác động đến biến Y Hệ số βo là tung độ gốc của mô hình, hệ số β1, β2, β3… βn được xác định qua mô hình ước lượng, nó phản ánh mức độ tác động của các yếu tố đến biến Y

3.3 Dữ liệu nghiên cứu

Bảng 3.2 Mô tả dữ liệu trong mẫu nghiên cứu

TB

Độ lệch chuẩn

Nhỏ nhất

Lớn nhất

Tuổi của chủ hộ (tuổi) 37,05 9,324 18 66

Trình độ PTTH và trên PTTH (%) 1,99 0,1400 0 1 Thành viên các tổ chức CT-XH (%) 64,08 0,4803 0 1

Khoảng cách tới trung tâm xã (km) 9,71 2,6736 8 20

Hộ nhận được hỗ trợ (%) 47.13 0,4998 0 0

Nguồn: Trích từ kết quả khảo sát (2018-2019)

CHƯƠNG 4 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ THỰC TRẠNG NHÀ Ở

VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY BẮC

4.1 Đặc điểm tự nhiên, KTXH vùng DTTS khu vực Tây Bắc

4.2 Thực trạng nhà ở, đất ở của người dân vùng DTTS khu vực Tây bắc

4.2.1 Quy mô nhà ở

Bảng 4.12 Diện tích nhà ở bình quân đầu người theo vùng kinh tế

ĐVT: m 2 /người

Diện tích nhà ở bình quân đầu người

2014 2016 2018

Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung 20,6 21,6 23,1

Nguồn: Tổng cục thống kê (2019)

Mức độ sở hữu nhà ở của người dân khu vực Tây Bắc còn thấp, nhiều

người dân chưa có nhà ở và cần thiết phải hỗ trợ nhà ở đối với người dân khu

vực này đặc biệt là đối tượng người dân tộc thiểu số

4.2.2 Tình trạng nhà ở

Theo Tổng cục thống kê (2019), tình trạng nhà thiếu kiên cố và nhà tạm của

khu vực Tây Bắc những năm qua có sự gia tăng, trong đó tỷ lệ nhà tạm đã tăng hơn

3,4%, thuộc top cao so với các vùng trong cả nước Ngoài ra, theo kết quả mới nhất

từ cuộc tổng điều tra dân số và nhà ở (tính đến 01/04/2019, của Ban chỉ đạo tổng

điều tra dân số và nhà ở trung ương (2020), tỷ lệ hộ có nhà ở thiếu kiên cố của khu

vực Tây Bắc đã tăng lên 19,8%, đứng vị trí cao nhất trong 7 vùng của cả nước

4.2.3 Nhu cầu hỗ trợ nhà ở, đất ở

4.2.3.1 Nhu cầu nhà ở, đất ở của vùng đồng bào nghèo DTTS cả nước

4.2.3.2 Nhu cầu nhà ở, đất ở của người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Trong những năm qua, một bộ phận không nhỏ người dân vùng DTTS

khu vực Tây Bắc thiếu nhà, đất ở (UBDT, 2019)

Bảng 4.15 Nhu cầu đất ở, của người dân vùng DTTS khu vực Tây bắc

ĐVT: Hộ

Nguồn: UBDT (2017,2019) 4.2.3.3 Nguyên nhân tình trạng thiếu nhà ở, đất ở vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Qua điều tra thực tế, một số nguyên nhân gây nên tình trạng thiếu nhà ở, đất ở vùng DTTS khu vực Tây Bắc: (i) Diện tích nhà (đất) sở hữu ít, bị tàn phá khi gặp thiên tai; (ii) Mua bán, chuyển nhượng đất cho người có thu nhập cao hoặc người dân các nơi khác; (iii)Tập quán du canh, du cư còn tồn tại; (iv) Biến động về dân cư do quy hoạch, phân bổ lại dân cư hoặc di cư tự do ảnh hưởng đến quỹ đất ở; (v) Dân số vùng DTTS tăng nhanh; (vi) Quỹ đất giảm do bị thu hồi để phục vụ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phục vụ phát triển kinh tế xã hội; (vii) Thiên tai (động đất, lũ lụt…)

CHƯƠNG 5 CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ NHÀ Ở ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN

VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC TÂY BẮC 5.1 Công tác hoạch định chính sách hỗ trợ nhà ở

5.1.1 Sự cần thiết của chính sách HTNO đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

5.1.2 Nội dung chính sách HTNO đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

5.2 Công tác thực thi chính sách

5.2.1 Tổ chức phân công nhiệm vụ thực thi chính sách 5.2.2 Huy động nguồn lực cho thực hiện chính sách HTNO đối với người dân vùng DTTS

5.2.3 Đánh giá về công tác triển khai chính sách HTNO ở cấp địa phương

5.3 Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở giai đoạn 2011 - 2018

5.3.1 Kết quả hỗ trợ nhà ở, đất ở đối với người dân vùng DTTS

Kết quả hỗ trợ nhà ở/đất ở đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Đối với vùng DTTS khu vực Tây Bắc, giai đoạn 2011-2015, số hộ đã

nhận được hỗ trợ đất ở là 0 hộ như vậy, trên 8000 hộ dân khu vực Tây Bắc có

nhu cầu cần được hỗ trợ đất ở nhưng đã không tiếp cận được với đất ở Kết quả

hỗ trợ nhà ở, đất ở, đất sản xuất giai đoạn 2016-2018 còn đang ở quá trình phân

bổ vốn, đồng thời quyết định 2085 vẫn đang trong giai đoạn thực hiện do vậy

chưa thống kê được kết quả thực hiện về quy mô hộ được hỗ trợ

Bảng 5.12 Kết quả hỗ trợ đất ở cho người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Giai đoạn

Nhu cầu (Hộ) KQ hỗ trợ

Số hộ Tỷ lệ

2011-2015 8037 0 0 Theo quyết định 755

Nguồn: Tác giả tổng hợp, tính toán từ Bộ KH&ĐT (2019), UBDT (2019)

5.3.2 Kết quả hỗ trợ vốn cho nhu cầu nhà ở, đất ở

Giai đoạn 2011-2015, số vốn được hỗ trợ là 397.874 triệu đồng, tương

ứng 17,81% nhu cầu hỗ trợ vốn và vay vốn của đồng bào nơi đây Trên 80% số

hộ có nhu cầu vay vốn (hỗ trợ vốn) cho nhu cầu đất ở chưa được đáp ứng Kết

quả phân bổ vốn giai đoạn 2016-2018, cho đến nay mới thực hiện được

0,355%, quyết định 2085 đang trong quá trình thực thi

Bảng 5.14 Kết quả hỗ trợ vốn đối với người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Giai đoạn Nhu cầu vốn

(triệu đồng)

KQ hỗ trợ

Ghi chú

Số lượng Tỷ lệ %

2011-2015 2.234.022 397.874 17,81 Theo 755/2013/QĐ-TTg

2016-2018 2.971.487 10.571 0,355 Theo 2085/2016/QĐ-TTg

Nguồn: Tác giả tổng hợp, tính toán từ Bộ KH&ĐT (2019), UBDT (2019)

5.3.3 Kết quả công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện chính sách HTNO

Một số kết quả từ các cuộc kiểm tra giám sát, đã tìm thấy: (i) công tác

điều tra, rà soát, tổng hợp nhu cầu hỗ trợ và xây dựng, phê duyệt đề án của các

địa phương chưa sát với thực tế, bất cập dẫn đến triển khai còn gặp nhiều khó

khăn; (ii) Việc quản lý, sử dụng nguồn vốn được giao của một số địa phương

còn chưa tốt, thực hiện chưa đúng đối tượng và hình thức hỗ trợ, vượt mức quy định (Lai Châu (UBDT, 2019)); (iii) Ở địa phương, công tác kiểm tra, giám sát, thông tin báo cáo chưa kịp thời, chưa đầy đủ gây khó khăn cho công tác tham mưu, chỉ đạo, điều hành; (iv) Công tác giám sát xây dựng, công tác quản lý sử dụng, duy tu và bảo dưỡng chưa được thực hiện thường xuyên nên một số công trình sau khi đầu tư, đưa vào sử dụng nhanh chóng hư hỏng, xuống cấp, kém phát huy hiệu quả

5.3.4 Đánh giá khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ nhà ở của người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

5.3.4.1 Mức độ bao phủ, đáp ứng của chính sách HTNO đối với người

dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

(i) Kết quả thể hiện mức độ bao phủ - tiếp cận của chính sách

Khả năng tiếp cận đất ở, hỗ trợ vốn và hỗ trợ vay vốn của người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc giai đoạn 2011 - 2015 (kết quả thể hiện trong Bảng 5.13 và 5.15) là 0% và 17,81 Như vậy, giai đoạn 2011-2015, không có hộ dân nào thuộc vùng DTTS khu vực Tây Bắc tiếp cận được với đất ở, và chỉ 17,81%

hộ tiếp cận được hỗ trợ vốn và hỗ trợ vay vốn từ chính sách hỗ trợ nhà ở của chính phủ Tỷ lệ này cho thấy khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ nhà ở của người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc ở mức rất thấp

(ii) Kết quả khảo sát ý kiến người dân về mức độ cải thiện khả năng tiếp cận nhà ở, đất ở sau khi thực hiện chính sách HTNO

Bảng 5.15 Mức độ cải thiện khả năng tiếp cận nhà ở (đất ở) của người dân

sau triển khai chính sách HTNO

Điều kiện vật chất cơ bản Hộ không

được hỗ trợ

Hộ được hỗ trợ

Khác biệt Mean Xi (Hỗ trợ=1) – Mean

Xi (Hỗ trợ=0)

Tiếp cận nhà ở/ đất ở 2,363 3,449 1,086***

Nguồn: Khảo sát của tác giả 5.3.4.2 Rào cản tiếp cận chính sách HTNO của người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

5.3.5 Sự hài lòng của người dân đối với chính sách hỗ trợ nhà ở vùng DTTS khu vực Tây Bắc

5.3.5.1 Kết quả khảo sát sự hài lòng của người dân vùng DTTS khu vực

Tây Bắc với chính sách HTNO

Bảng 5.16 Sự hài lòng của người dân về chính sách HTNO đối với người

dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

Nội dung

Hộ không được

hỗ trợ

Hộ được

hỗ trợ

Khác biệt Mean Xi (Hỗ trợ=1) – Mean Xi (Hỗ trợ =0)

Ông (bà) hài lòng với quá trình thực thi chính sách HTNO 3,16 3,89 0,73***

Ông (bà) hài lòng với nội dung, mức độ hỗ trợ của

Ông (bà) hài lòng với kết quả thực hiện chính sách HTNO 2,65 3,70 1,05***

Nguồn: Khảo sát của tác giả 5.3.5.2 Kết quả ước lượng các yếu tố ảnh hưởng tới sự hài lòng của

người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc với chính sách HTNO

Bảng 5.221 Kết quả hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng

của người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

(Coef)

Độ lệch chuẩn (Std Err)

Mức ý nghĩa (Sig) Gioitinh (chủ hộ là nam giới) 0,2572 0,0851 0,003

Dantoc (chủ hộ là dân tộc Kinh) 0,1473 0,1732 0,395

Giaoduc (chủ hộ có trình độ từ PTTH trở lên) -0,0243 0,0338 0,473

Ctxh (Chủ hộ tham gia các tcctxh) 0,1345 0,0773 0,083

Honnhan (Chủ hộ đã kết hôn) -0,2362 0,2884 0,413

Kc (Khoảng cách từ hộ đến trung tâm xã) -0,0170 0,0073 0,02

Caithien (mức độ cải thiện đời sống) 0,0974 0,0606 0,109

ictd (mức thu nhập thay đổi) 0,0706 0,0473 0,136

(Coef)

Độ lệch chuẩn (Std Err)

Mức ý nghĩa (Sig) Tiepcan (mức độ cải thiện tiếp cận nhà

CB (đánh giá về chất lượng CBCQ) 0,0221 0,0465 0,635

TG (sự tham gia của người dân) 0,0417 0,0517 0,000

QT (quy trình thực hiện chính sách) 0,1914 0,0547 0,001

DU (mức độ đáp ứng của chính sách) 0,0899 0,0387 0,021

T (thời gian thực hiện chính sách) 0,0562 0,0337 0,096

CK (Chính sách công khai, minh bạch) 0,0764 0,0331 0,022

Nguồn: Tác giả tính toán dựa trên số liệu khảo sát (2018-2019)

5.5 Đánh giá tác động của chính sách hỗ trợ nhà ở tới đời sống người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc

5.5.1 Tác động của chính sách tới sự cải thiện cuộc sống

Hình 5.1 Kết quả đánh giá mức độ cải thiện đời sống của người dân vùng DTTS khu vực Tây Bắc sau khi có chính sách HTNO

Nguồn: Tác giả khảo sát

60.85

34.43

4.72

37.16

44.64

18.2

0 10 20 30 40 50 60 70

Kém hơn Không thay đổi Cải thiện không nhiều Cải thiện đáng kể

Không hỗ trợ Hỗ trợ