BỘ ĐỀ ÔN TẬP NGẮN GỌN SÚC TÍCH kềm lời giải chi tiết MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH MỚI NHẤT 2020

BỘ ĐỀ ÔN TẬP NGẮN GỌN SÚC TÍCH MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH MỚI NHẤT 2020 ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ...................................................... ......................................................

BỘ ĐỀ ÔN TẬP NGẮN GỌN SÚC TÍCH MÔN TƯ TƯ HỒ CHÍ MINH MỚI

NHẤT 2020 ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

VÀ Ý NGHĨA HỌC TẬP MÔN TƯỞNG HỒ CHÍ MINH (2)

Mục đích yêu cầu.

- Sinh viên nhận thức được một số vấn đề cơ bản về đối tượng, phương phápnghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

- Nắm được ý nghĩa của môn học, trên cơ sở đó có khả năng vận dụng một số vấn

đề có tính phương pháp luận của môn học vào việc học tập, nghiên cứu bộ môn và rènluyện trong thực tiễn

Tài liệu tham khảo.

1 Trần Văn Giàu: Sự hình thành về cơ bản tư tuởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội, 1991

2 Đặng Xuân Kỳ: Tư tưởng Hồ Chí Minh, Cộng sản, 3/1992.

3 Song Thành: Tư tưởng Hồ Chí Minh, khái niệm và hệ thống, Cộng sản, 1/1993

4 Hoàng Chí Bảo: Phương pháp tiếp cận và quan niệm về tư tưởng Hồ Chí Minh,

Sinh hoạt lý luận, 4/1998.

4 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VII, IX, X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1991, 2001, 2006.

NỘI DUNG

I ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH.

1 Khái niệm tư tưởng và tư tưởng Hồ Chí Minh

- Khái niệm tư tưởng được hiểu là toàn bộ những quan điểm, quan niệm đã phát

triển thành hệ thống, được xây dựng trên một nền tảng triết học xác định, nhằm lý giải cácvấn đề tự nhiên, xã hội và con người

Các khái niệm “chủ nghĩa”, “tư tưởng”, “học thuyết” tuy nội hàm có những điểmkhác nhau, nhưng trong những trường hợp cụ thể, chúng có thể được dùng để thay thếcho nhau

- Cho đến nay, đã có hàng chục định nghĩa khác nhau về tư tưởng Hồ Chí Minh được công bố, ta có thể khái quát thành 3 loại ý kiến sau:

+ Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin vào điều kiện nước ta.

-Loại ý kiến này nhấn mạnh vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin, song như giáo

sư Trần Văn Giàu đánh giá: Nếu chỉ có chủ nghĩa Mác - Lênin, chúng ta khó, thậm chí không thể làm cách mạng thành công

+ Tư tưởng Hồ Chí Minh, trước hết là sức mạnh nội lực Việt Nam đã dung hóa, Việt hóa tư tưởng văn hóa của nhân loại để thăng hoa lên thành những sáng tạo mới mẻ (loại ý kiến này nhấn mạnh yếu tố bản địa).

+ Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kết hợp nhuần nhuyễn truyền thống dân tộc, tinhhoa văn hóa nhân loại, mà nội dung cốt lõi là chủ nghĩa Mác - Lênin.

Đại hội lần thứ IX Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định:

“Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu săc về những vấn đề

cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hộichủ nghĩa; là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện

cụ thể nước ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc,giải phóng giai cấp và giải phóng con người."

Từ những cách định nghĩa trên, ta có thể khái quát:

Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống các luận điểm về cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ tiến lên CNXH nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình thống nhất độc lập, dân chủ, giàu mạnh góp phần vào sự nghiệp cách mạng thế giới.

Cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh là độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, là không có gì quý hơn độc lập tự do

Định nghĩa đã làm rõ các nội dung:

- Bản chất cách mạng, khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh: đó là hệ thống các luận điểm phản ánh những vấn đề mang tính quy luật của cách mạng Việt Nam.

Nguồn gốc tư tưởng – lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh: chủ nghĩa Mác Lênin, giá trị văn hoá dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại.

Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh: Bao gồm những vấn đề liên quan trực tiếp của cách mạng Việt Nam.

- Giá trị, ý nghĩa, sức hấp dẫn, sức sống lâu bền của tư tưởng Hồ Chí Minh: soi đường thắng lợi cho cách mạng Việt Nam; là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta

Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh gồm:

- Tư tưởng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản

- Tư tưởng về xây dựng một chế độ mới theo con đường XHCN

- Tư tưởng kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế vô sản, sức mạnh của dân tộc với sức mạnh thời đại để giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người.

- …

2 Đối tượng và nhiệm vụ của môn học tư tưởng HCM

a Đối tượng nghiên cứu

Là hệ thống các quan điểm lý luận được thể hiện trong các di sản của Hồ Chí Minh và quá trình vận động hiện thực hoá các quan điểm lý luận đó trong thực tiễn cách mạng Việt Nam

- Để nắm vững các vấn đề cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta cần tìmhiểu thông qua:

+ Các “công trình” (tác phẩm, bài nói, bài viết) do Hồ Chí Minh để lại đã được tậphợp trong bộ sách: Hồ Chí Minh, Toàn tập, 12 tập

+ Tìm hiểu thông qua đường lối chính sách của Đảng ta được thể hiện trong cácvăn kiện Đảng

+ Tìm hiểu thông qua việc làm và cách làm của Hồ Chí Minh.

+ Tìm hiểu thông qua lời kể, những kỷ vật của những người đã từng sống, làmviệc, sinh hoạt gần gũi với Hồ Chí Minh

+ Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của một quá trình tìm tòi, kế thừa có chọn lọctinh hoa văn hóa của dân tộc và nhân loại Vì vậy, phải nắm vững truyền thống dân tộc,tinh hoa văn hóa nhân loại, phải tự nâng trình độ của mình lên thì mới có thể nhận thứcđúng và đầy đủ về tư tưởng của người

- Cần lưu ý tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống “mở’’, nó đòi hỏi chúng ta phải

thường xuyên nghiên cứu, bổ sung và phát triển tư tưởng của người, làm cho tư tưởng củaNgười đã và mãi mãi tỏa sáng

b Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh.

- Các giai đoạn hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

- Nội dung, bản chất cách mạng, khoa học, đặc điểm của các quan điểm trong toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh.

- Vai trò nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam

- Quá trình quán triệt và vận dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh qua các giai đoạn cách mạng của Đảng và Nhà nước ta.

- Các giá trị tư tưởng lý luận của Hồ Chí Minh đối với kho tàng tư tưởng, lý luận cách mạng thế giới của thời đại

3 Vị trí môn học (Sinh viên tự nghiên cứu)

Với đối tượng và nhiệm vụ đã xác định ở trên, bộ môn tư tưởng Hồ Chí Minh

có quan hệ chặt chẽ với Hồ Chí Minh học, các khoa học xã hội và nhân văn, và đặc biệt là với các môn học lý luận chính trị.

- Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc hệ tư tưởng Mác – Lênin, là sự vận dụng sáng

tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện thực tiễn Việt Nam Vì vậy, môn tư tưởng

Hồ Chí Minh và môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất, Muốn nghiên cứu, học tập tốt môn này cần nắm vững môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

- Hồ Chí Minh là người sáng lập, rèn luyện, lãnh đạo Đảng ta Tư tưởng Hồ

Chí Minh là một bộ phận tư tưởng nền tảng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng

ta Nghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh trang bị cơ sở thế giới quan, phương pháp luận khoa học để nắm vững kiến thức về đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH.

1 Cơ sở phương pháp luận

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh chúng ta cần chú ý tới các vấn đề có tínhphương pháp luận sau:

- Bảo đảm sự thống nhất tính Đảng và tính khoa học

- Quan điểm thực tiễn và nguyên tắc Lý luận phải gắn với thực tiễn

- Quan điểm lịch sử cụ thể.

- Quan điểm toàn diện và hệ thống

- Quan điểm kế thừa và phát triển

- Kết hợp nghiên cứu các tác phẩm kinh điển với thực tiễn chỉ đạo cách mạng của

- Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, ngoài các vấn đề có tính phương pháp luậnchung cần chú ý một số phương pháp cụ thể:

+ Phương pháp xuyên suốt trong nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh là kết hợpphương pháp lịch sử với phương pháp lôgíc Phương pháp lịch sử giúp chúng ta nhậnthức về mặt lịch sử quá trình tư duy Hồ Chí Minh, ngược lại nếu thiếu phương pháp lôgíc,

chúng ta không thể tìm ra cái cốt lõi trong tư duy Hồ Chí Minh và hướng phát triển mà tư

duy Hồ Chí Minh đã đạt tới

- Ngoài ra việc vận dụng các phương pháp liên ngành: thống kê, phân tích, tổnghợp, điều tra xã hội học, tiếp xúc nhân chứng lịch sử cũng là những phương pháp cần

thiết trong việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

III Ý NGHĨA CỦA VIỆC HỌC TẬP MÔN HỌC ĐỐI VỚI SINH VIÊN

Việc học tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa:

- Nâng cao năng lực tư duy lý luận và phương pháp công tác.

- Bồi dưỡng phẩm chất đạo đức cách mạng và rèn luyện bản lĩnh chính trị

- Nắm được ý nghĩa của môn học, trên cơ sở đó có khả năng vận dụng một số vấn

đề có tính phương pháp luận của môn học vào việc học tập, nghiên cứu bộ môn và rènluyện trong thực tiễn

Tài liệu tham khảo.

1 Trần Văn Giàu: Sự hình thành về cơ bản tư tuởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội, 1991

2 Đặng Xuân Kỳ: Tư tưởng Hồ Chí Minh, Cộng sản, 3/1992.

3 Song Thành: Tư tưởng Hồ Chí Minh, cơ sở khoa học và thực tiễn, Cộng sản, 3/1992

4 Song Thành: Tư tưởng Hồ Chí Minh, khái niệm và hệ thống, Cộng sản, 1/1993

5 Hoàng Chí Bảo: Phương pháp tiếp cận và quan niệm về tư tưởng Hồ Chí Minh,

Sinh hoạt lý luận, 4/1998.

I CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Các yếu tố con người, dân tộc, thời đại và sự nghiệp gắn bó chặt chẽ với nhau Con người, dân tộc, thời đại chi phối sự nghiệp của cá nhân Sự nghiệp cá nhân vừa

là kết quả hoạt động của cá nhân, đồng thời là kết quả hoạt động của cả dân tộc, của thời đại Tư tưởng Hồ Chí Minh xuất hiện trong các điều kiện sau:

1 Cơ sở khách quan

a Bối cảnh lịch sử ra đời tư tưởng Hồ Chí Minh

- Xã hội Việt Nam thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Nghiên cứu lịch sử xã hội Việt Nam trong thời gian hơn một thế kỷ có rất nhiềuvấn đề cần được xem xét kỹ Trong giới hạn của phần này, chúng ta cần nắm vững hai kếtluận cơ bản sau:

Thứ nhất, chính sách bế quan tỏa cảng, cự tuyệt mọi đề nghị cải cách của triềuđình Huế đã không phát huy được nội lực để bảo vệ và chấn hưng đất nước Nhà Nguyễn,trong thì sợ nhân dân, ngoài thì thoả hiệp với kẻ thù Tất cả những điều đó đã tạo điềukiện thuận lợi cho thực dân Pháp xâm lược nước ta

Thứ hai, do sự bóc lột nặng nề của cả đế quốc và phong kiến, các phong tràokháng chiến chống Pháp nổ ra ở khắp nơi, song do không nhận thức đúng bản chất của kẻthù, do bế tắc về đường lối nên tất cả các phong trào đấu tranh của nhân dân ta đều thấtbại

Các phong trào đấu tranh dưới sự lãnh đạo của tư tưởng phong kiến (Phong tràoCần Vương, khởi nghĩa Yên Thế…) lần lượt thất bại chứng tỏ sự bất lực của hệ tư tưởngphong kiến trước yêu cầu của thời đại mới

Các phong trào đấu tranh dưới ảnh hưởng của hệ tư tưởng tư sản và tiểu tư sản(Phong trào của cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Nguyễn Thái Học…) cũng lần lượt

bị thất bại chứng tỏ cha ông ta vẫn chưa nhận thức đúng bản chất của kẻ thù nên chưa thểxác định đúng con đường đi cho dân tộc

Thực tiễn đặt ra vấn đề muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, cách mạng ViệtNam phải tìm ra một con đường mới

- Quê hương và gia đình Hồ Chí Minh

+ Quê hương (nghĩa hẹp), vùng Nghệ Tĩnh là vùng rất giầu truyền thống yêu nước, cách mạng, truyền thống hiếu học Điều này đã sớm hình thành tình yêu quê hương đất nước, tinh thần ham hiểu biết, ý chí phấn đấu vươn lên ở Hồ Chí Minh

Hương ước của xã Kim liên quy định hai nhóm người được kính trọng nhất là người cao tuổi và người có học Trong 56 kỳ thi Hương, xã có 82 vị khoa bảng, trong đó làng Kim Liên có 53, làng Hoàng Trù có 29 (tính từ 1635-1890).

+ Gia đình Hồ Chí Minh có đặc điểm đáng chú ý:

Gia đình Hồ Chí Minh là một gia đình nhà nho yêu nước gần gũi với nhân dân sống có trước có sau, có tình có nghĩa Ý chí kiên cường, tư tưởng thương dân, chủ trương lấy dân làm hậu thuẫn cho mọi cải cách chính trị xã hội của cụ Bảng Sắc đã

có ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành nhân cách của Nguyễn Tất Thành.

Tuổi thơ của Bác có may mắn được đi khắp các vùng trong nước (5 tuổi theo cha vào Huế, 15 tuổi đến Thái Bình, từ 1909-1911 đi tiếp vào phía Nam) Người đã

có dịp chứng kiến nhiều cảnh đau lòng, thấu hiểu nỗi thống khổ của đồng bào mình Trong đó, thời kỳ sống ở Huế (1895-1901;1906-1909) là thời kỳ có ý nghĩa đặc biệt nhất, giúp Hồ Chí Minh hình thành cơ bản nhân cách của mình

+ Hồ Chí Minh có may mắn được học với những người thày giáo yêu nước thương dân, có trình độ uyên bác (Bác học chữ Nho với các cụ Vương Thúc Quý, Vương Thúc Oánh; học tiếng Pháp với ông Phạm Ngọc Thọ) Chính từ những người thầy này mà trình độ hiểu biết, lòng yêu nước của Hồ Chí Minh được nhân lên Có thể khẳng định trước khi sang Pháp, trình độ học vấn, hiểu biết xã hội của Hồ Chí Minh đã thuộc loại hiếm của xã hội lúc bấy giờ

Những nhân tố trên đã tác động mạnh đến Hồ Chí Minh, để khi xuống tàu sangPháp là khác với cha, ông ta (dựa vào các tầng lớp trên của xã hội) Hồ Chí Minh đã bắtđầu sự nghiệp của mình từ một người thợ (mặc dù Người xuất thân trong một gia đìnhPhó bảng, bản thân là thầy giáo), điều này chứng tỏ ngay từ đầu, con đường, phương pháp

ra đi tìm đường cứu nước của Hồ Chí Minh đã rất khác so với những gì mà ông cha ta đãlàm trước đó

- Thời đại

Nguyễn Ái Quốc bước lên vũ đài chính trị trong bối cảnh thế giới:

+ CNTB tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn ĐQCN Chính sách xâm chiếmthuộc địa của các nước đế quốc đã khiến cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc khôngcòn là hành động riêng rẽ của nước này chống lại sư xâm lược của nước khác, mà đã trởthành cuộc đấu tranh chung của các dân tộc thuộc địa chống chủ nghĩa đế quốc

Khi còn ở trong nước, Nguyễn Tất Thành dù chưa nhận thức được đặc điểm củathời đại, song Anh đã thấy rõ được con đường cứu nước của các bậc tiền bối là không phùhợp Nguyễn Tất Thành đã vượt 3 đại dương, 4 châu lục, đến khoảng gần 30 nước, làmnhiều nghề, trở thành đảng viên Đảng Xã hội Pháp, Người cùng những người Việt Namyêu nước ở Pháp gửi Bản Yêu sách đến Hội nghị hòa bình tại Vécxây , để rồi rút ra kếtluận: Muốn được giải phóng, các dân tộc chỉ có thể trông cậy vào bản thân mình và chủnghĩa tư bản, đế quốc ở đâu cũng cũng tàn bạo, độc ác, bất công; người lao động ở đâucũng bị áp bức, bóc lột, đầy đọa, Người khẳng định: “Dù màu da có khác nhau, trên đời nàychỉ có hai giống người: giống người bóc lột và giống người bị bóc lột Mà cũng chỉ có một mốitình hữu ái là thật mà thôi: tình hữu ái vô sản” (T1, 266)

+ Cách mạng Tháng Mười Nga (1917) thành công mở đầu thời đại mới, thời đại quá độ từ CNTB lên CNXH.

+ Quốc tế III được thành lập (3/1919) Đặc biệt, đến 7/1920, khi Báo L` humanitê

đăng Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về các vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa

của Lênin đã giúp Hồ Chí Minh tìm ra con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam

Đêm kết thúc Đại hội Tua (30/12/1920) đánh dấu bước ngoặt trong cuộc đời hoạtđộng cách mạng của Nguyễn Ái Quốc: từ chủ nghĩa yêu nước đến với chủ nghĩa Mác -

Lênin, đồng thời cũng mở ra bước chuyển biến cho bao thế hệ người Việt Nam: từ ngườiyêu nước trở thành người cộng sản

b Những tiền đề tư tưởng lý luận

- Tư tưởng và văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam

Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước đã tạo lập cho dân tộc ta một nền văn hóa riêng, phong phú và bền vững Cụ thể:

+ Truyền thống yêu nước, ý chí bất khuất đấu tranh để dựng nước và giữ nước.

Đánh giá rất cao tinh thần yêu nước của người Việt Nam, Hồ Chí Minh viết: “Dân

ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗikhi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ,

to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướpnước” (T6, 171)

Giải thích về lý do Hồ Chí Minh tin và đi theo Quốc tế III, Người viết: “Lúcđầu, chính là chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải CNCS đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tếthứ III”(T10, 128)

+ Tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái trong hoạn nạn, khó khăn

+ Truyền thống lạc quan, yêu đời

+ Truyền thống cần cù, dũng cảm, thông minh sáng tạo, ham học hỏi, luôn mở rộng cửa đón nhận tinh hoa văn hóa nhân loại

- Tinh hoa văn hóa phương Đông và phương Tây

+ Tư tưởng văn hóa phương Đông

* Nho giáo:

Người quan niệm học Nho không phải để ra làm quan, mà Nho giáo là một kinh

nghiệm về đạo đức và cách ứng xử Người sử dụng hầu như tất cả các khái niệm, phạm

trù của Nho giáo

Nho giáo có những mặt tích cực: Triết lý hành động, tư tưởng nhập thế, hành đạo,gúp đời, mong muốn một xã hội bình trị (một xã hội không sợ thiếu chỉ sợ không công

bằng), tư tưởng đề cao con người “dân vi quý xã tắc thứ chi quân vi khinh” đề cao văn hóa,

lễ giáo, tạo ra truyền thống hiếu học

Nho giáo có hạn chế: phân chia xã hội thành đẳng cấp, yêu cầu sự phục tùng tuyệtđối của dưới đối vối trên (tam cương), coi thường phụ nữ

* Lão giáo:

Lão giáo cũng có ít nhiều ảnh hưởng đến tư tưởng, nhân cách Hồ Chí Minh.Những chủ trương của Lão giáo như con người cần phải biết sống hòa hợp với tự nhiên,không tham lam vượt quá khả năng của mình được Hồ Chí Minh rất coi trọng Tuynhiên, Hồ Chí Minh cũng phê phán quan điểm không cần biết, không quan tâm, khôngdạy cho dân biết nhiều của Lão giáo.

+ Về văn hóa phương Tây:

Trước khi đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh quan tâm nhiều đến

tư tưởng “tự do bình đẳng bác ái”, trong cách mạng tư sản Pháp và tư tưởng tư sản nói chung Người nói: khi tôi 13 tuổi, tôi đã nghe thấy các từ tự do, bình đẳng, bác ái Từ khinghe, tôi luôn nghĩ và tìm cách ra đi xem ở nước ngoài, người ta làm như thế nào

Tư tưởng tự do bình đẳng bác ái có sức hấp dẫn rất lớn đối với Hồ Chí Minh Tư

tưởng của các cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh không đủ sức giữ chân Người ở lại.Khi sang Pháp, Hồ Chí Minh phát hiện những từ ngữ mỹ miều đó cũng chỉ là những khẩuhiệu không hơn không kém

Ý chí đấu tranh cho tự do, độc lập, cho quyền sống của con người được thể hiện đậm nét trong Tuyên ngôn độc lập 1776 của nước Mỹ.

Hồ Chí Minh cũng đã hấp thu được những tư tưởng dân chủ và hình thành được phong cách dân chủ, cách làm việc dân chủ trong cuộc sống thực tiễn

Người cũng đã phát hiện ra cái hồn của văn hóa phương Tây chính là tư tưởng của Đạo Thiên chúa giáo Người đánh giá rất cao Chúa Jesuis: “Đức Chúa Trời là mộttấm gương hy sinh triệt để vì người bị áp bức, vì những dân tộc bị đè nén, vì hòa bình công lý” Người khuyên giáo dân làm theo lời khuyên của chúa chống lại những kẻ làm ô danh Chúa, khuyên giáo dân sống tốt đời, đẹp đạo.

Hồ Chí Minh cũng nhìn thấy rõ mặt hạn chế của Thiên chúa giáo, đó là những nguyên lý của Thiên chúa giáo mang tính không tưởng và Thiên chúa giáo vào nước

ta gắn liền với bọn xâm lược Những giáo sỹ phương Tây là những kẻ đi đầu xâm lược

Hồ Chí Minh luôn thấy cả hai mặt của tôn giáo và khi phê phán mặt tiêu cực củatôn giáo, đã không làm phá vỡ mặt tích cực, sử dụng mặt tích cực của tôn giáo phục vụ sựnghiệp của chủ nghĩa yêu nước

- Chủ nghĩa Mác - Lênin - Cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của tư tưởng Hồ Chí Minh

+ Từ chủ nghĩa yêu nước, Hồ Chí Minh tiếp thu văn hóa nhân loại, song tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ có được sự chuyển biến về chất, khi Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin Chủ nghĩa Mác - Lênin giữ vai trò quyết định sự hình thành

tư tưởng Hồ Chí Minh bởi vì:

Nhờ có thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, Nguyễn ÁiQuốc đã hấp thụ và chuyển hóa được những nhân tố tích cực và tiến bộ của truyền thốngdân tộc, tư tưởng và văn hóa nhân loại để tạo nên hệ thống tư tưởng của mình

Chủ nghĩa Mác - Lênin giúp Hồ Chí Minh nhận diện chính xác bản chất của kẻ thù

từ đó giúp Người vạch ra được đường lối cứu nước đúng đắn

Chủ nghĩa Mác - Lênin giúp Hồ Chí Minh nhận thức được quy luật vận động củalịch sử và hàng loạt các vấn đề về phương pháp cách mạng

+ Con đường Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin có đặc điểm:

Khi ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã có một vốn học vấn chắc chắn, một năng lực tri tuệ sắc sảo Trong mười năm đầu bôn ba tìm đường cứu nước, Người đã hoàn thiện cho mình một vốn văn hóa, vốn chính trị và vốn thực tiễn phong phú mà không một nhà cách mạng trẻ tuổi nào có thể so sánh được.

Cái bản lĩnh đó đã giúp Hồ Chí Minh nâng cao khả năng độc lập, tự chủ, sáng tạokhi tiếp thu, vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin để không rơi vào sao chép, giáo điều, màbiết tiếp thu, vận dụng có chọn lọc những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin vào điềukiện cụ thể của Việt Nam

Nguyễn Ái Quốc đến với chủ nghĩa Mác - Lênin là để tìm kim chỉ nam cho sựnghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc, từ nhu cầu thực tiễn của cách mạng Việt Nam

Phương pháp tiếp nhận chủ nghĩa Mác - Lênin của Hồ Chí Minh là nắm cái tinhthần, cái bản chất của chủ nghĩa Mác - Lênin, sử dụng lập trường, quan điểm, phươngpháp của chủ nghĩa Mác - Lênin để tự tìm ra những chủ trương, giải pháp, đối sách phùhợp với từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của cách mạng Việt Nam

Đối với Hồ Chí Minh, chủ nghĩa Mác - Lênin là cơ sở chủ yếu nhất, chủ nghĩa yêu

nước là cội nguồn sâu xa Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa Mác - Lênin và chủ

nghĩa yêu nước có quan hệ mật thiết với nhau Yêu nước chân chính như Hồ Chí Minh,chắc chắn sẽ đưa Người đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, và khi Hồ Chí Minh đến với chủnghĩa Mác - Lênin, thì Người là người yêu nước chân chính nhất Vì vậy, ai phủ nhận chủnghĩa Mác - Lênin, cũng là phủ nhận tư tưởng Hồ Chí Minh từ gốc

Mặc dù Hồ Chí Minh không nói cụ thể về nguồn gốc hình thành tư tưởng của mình, song ta có thể tham khảo một số nhận xét của chính Người, cũng như của những người đã từng sống và làm việc với Hồ Chí Minh:

Học thuyết Khổng Tử có ưu điểm là tu dưỡng đạo đức cá nhân, Cơ đốc giáo có ưu điểm làlòng nhân ái, chủ nghĩa Mác - Lênin có ưu điểm là phép biện chứng trong công việc, chủ nghĩaTôn Dật Tiên có ưu điểm là chính sách của nó phù hợp với Việt Nam Khổng Tử, Jesuis, Mác, TônDật Tiên có ưu điểm chung là nghĩ về nhân loại, mưu cầu hạnh phúc cho mọi người Nếu như hômnay còn sống trên đời này, họ sẽ họp lại với nhau Tôi, Hồ Chí Minh nguyện làm học trò nhỏ của

họ

Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng viết: Ở Hồ Chí Minh, mỗi người đều tìm thấy ở Ngườibiểu hiện của một nhân vật cao quý nhất, bình dị nhất và được kính yêu nhất Hình ảnh của HồChí Minh đã hoàn chỉnh, với sự kết hợp đức khôn ngoan của Phật, lòng bác ái của Chúa, triết họccủa Mác và nhiệt tình cách mạng của Lênin

2 Các nhân tố chủ quan (tài năng, nghị lực của Hồ Chí Minh)

- Các nhân tố khách quan tác động đến mọi người sống trong cùng một thời đại, nhưng mỗi người có thái độ, cách lý giải, biểu hiện khác nhau Điều này phụ thuộc hai yếu tố :

+ Sự hiểu biết, tầm văn hóa và trình độ nhận thức của mỗi người

+ Cái tâm của người đó với dân với nước

- Các nhân tố chủ quan của Hồ Chí Minh được thể hiện:

+ Tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo khả năng phê phán tinh tường sáng suốt không để bị đánh lừa bởi cái vỏ hào nhoáng bên ngoài của chủ nghĩa tư bản

+ Khả năng hấp thụ, xử lý, chuyển hóa tri thức của nhân loại thành trí tuệ và kinh nghiệm đấu tranh của bản thân phù hợp với cốt cách người Á Đông, người Việt Nam, không thỏa hiệp vô nguyên tắc, không làm biến chất tư tưởng gốc.

+ Khả năng đưa những tri thức thu nhận được vào trong quần chúng nhân

dân, trước hết là vào những lớp người tiên tiến nhất trong dân tộc, thực hiện bước chuyển từ người đi tìm đường cứu nước trở thành người dẫn đường Ở Việt Nam có nhiều người đi tìm đường cứu nước, song chỉ có Hồ Chí Minh sớm tìm ra con đường cứu nước đúng đắn nhất và trở thành người dẫn đường cho dân tộc ta

+ Tâm hồn của một nhà yêu nước chân chính, một chiến sỹ cộng sản nhiệt tình cách mạng, thương dân, tin tưởng vào nhân dân, sẵn sàng chịu đựng những hi sinh cao nhất vì độc lập của Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân.

Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh là sự “vượt gộp” tư tưởng văn hóa cổ kim đông tây Trước hết, Hồ Chí Minh phải “gộp”, tức là tiếp thu lý luận của C.Mác, Ph.Ăngghen

và V.I Lênin, tinh hoa văn hóa Đông - Tây, nhưng nếu chỉ “gộp” thôi thì chưa đủ, chưa

có gì là của mình cả Vấn đề là sau gộp, phải vượt lên, nghĩa là phải vận dụng sáng tạo,

bổ sung, phát triển lên

II QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HCM.

Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh được chia làm 5 giai đoạn:

1 Thời kỳ hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng cứu nước ( trước 5/6/1911)

Đây là thời kỳ đặc biệt quan trọng, có ảnh hưởng mang tính quyết định đối với việc hình thành tư tưởng yêu nước, chí hướng cách mạng của Hồ Chí Minh Trong thời kỳ này, Hồ Chí Minh có điều kiện tiếp thu và hình thành cho mình một vốn văn hóa Quốc học, Hán học và bước đầu tiếp xúc với văn hóa phương Tây, đồng thời chứng kiến nỗi thống khổ, tinh thần đấu tranh bất khuất của đồng bào mình, nhờ đó

Nguyễn Ái Quốc đã tìm ra cho mình một hướng đi, cách đi đúng, vì vậy đã sớm

thành công.

2 Thời kỳ xác định con đường cứu nước, giải phóng dân tộc (1911 - 30/12/1920)

- Tháng 7 năm 1911, Hồ Chí Minh đến Pháp Người có điều kiện đi nhiều nước

làm nhiều nghề khác nhau , những điều đó đã giúp Người nhận thức được rằng, các khẩuhiệu tự do dân chủ do CNĐQ nêu ra chỉ là những khẩu hiệu giả tạo, đồng thời khẳng định

ở đâu cũng có hai hạng người, và nguồn gốc của mọi khổ đau của nhân loại là ở các nước chính quốc Các dân tộc muốn được giải phóng, chỉ có thể dựa vào chính sức lực của mình.

Cuối năm 1917, từ nước Anh, Hồ Chí Minh trở lại Pháp Người ủng hộ nhiệt tình cách mạng Tháng Mười Năm 1919, cùng một số người thuộc các dân tộc thuộc địa, Hồ Chí Minh cùng một số người Việt Nam yêu nước ở Pháp soạn thảo và gửi

Bản Yêu sách đòi tự do dân chủ tới Hội nghị Vécxây, song các nước thắng trận thế

chiến thứ nhất đã hoàn toàn phớt lờ các đề nghị chính đáng của Nguyễn Ái Quốc 1

1 “Bản yêu sách của nhân dân An Nam”: Trong khi chờ đợi nguyên tắc dân tộc sẽ từ lĩnh vực lýtưởng chuyển thành hiện thực do chỗ quyền tự quyết thiêng lêng của các dân tộc được thừa nhận

Đầu năm 1919, Hồ Chí Minh gia nhập Đảng Xã hội Pháp với lý do là đảng duy nhất lúc đó ủng hộ thuộc địa.

- Hồ Chí Minh tiếp nhận Luận cương của Lênin (đăng trên báo “Nhân đạo” số racác ngày 16, 17/71920) và kể từ đây, con đường cứu nước của Hồ Chí Minh đã được xácđịnh: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cáchmạng vô sản”

3 Thời kỳ hình thành cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam.(1921 - 1930)

Một người sẽ trở thành nhà tư tưởng khi người đó đi trước phong trào tự phát của

quần chúng, chỉ đường cho quần chúng, vạch ra đường lối chiến lược, sách lược của cáchmạng và xây dựng cho quần chúng một tổ chức cách mạng (Lênin)

Thông qua một loạt các cuộc tiếp xúc, các hoạt động xã hội phong phú các cuộchội thảo nghiên cứu sâu về chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đã tích lũy cho mìnhmột số vốn tri thức cách mạng hết sức phong phú Từng bước hình thành ở Người tư

tưởng đúng đắn: giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp vô sản và các dân tộc thuộc địa, giải phóng nhân loại Cũng từ đó, lý luận chiến lược, sách lược của cách

mạng vô sản ở một nước thuộc địa, nửa phong kiến đã từng bước được hình thành

Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam được thể hiện thông

qua hàng loạt các bài viết, các tác phẩm và đặc biệt là thông qua các văn kiện Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt do Hồ Chí Minh soạn thảo và được Hội nghị hợp nhất

3 Đảng Cộng sản ở Việt Nam thông qua ngày 3 tháng 2 năm 1930

Từ khi trở thành đảng viên cộng sản, Người đã tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác Lênin về nước, chuẩn bị tích cực cho việc thành lập chính đảng vô sản ở Việt Nam như

-cho xuất bản Báo “Người cùng khổ” (1922), “Bản án chế độ thực dân Pháp” (1925),

“Tạp chí Thanh niên”(1925-1927), “Đường Kách mệnh” (1927) Từ ngày 3-7/2/1930,

Hồ Chí Minh trực tiếp chủ trì Hội nghị Thành lập Đảng, thống nhất các tổ chức cộng sản

ở Việt Nam

4 Thời kỳ Hồ Chí Minh vượt qua thử thách, kiên định con đường đã xác định, tiến tới giành thắng lợi đầu tiên cho cách mạng Việt Nam (1930-1945).

- Những khó khăn thử thách đối với Hồ Chí Minh trong thời kỳ này:

+ Ngày 6/6/1931, Hồ Chí Minh bị bắt ở Hương Cảng (số 186 phố Tam Lung), thựcdân Pháp rất mừng vì trước đó chúng đã kết án tử hình vắng mặt Hồ Chí Minh Đượ sựgiúp đỡ của Quốc tế Cộng sản và các cá nhân yêu chuộng hoà bình, công lý, Hồ Chí Minh

đã được tuyên bố vô tôi và Người đã đến Mátxcơva an toàn

thực sự, nhân dân nước An Nam trước kia, nay là xứ Đông – Pháp xin trình bày với quý chính phủđồng minh nói chung và với Chính phủ Pháp đang kính nói riêng những yêu sách nhỏ sau đây:

1 Ân xá tất cả chính trị phạm người bản xứ 2 Cải cách nền công lý Đông Dương bằng cách bancho người bản xứ cũng được hưởng những đảm bảo về mặt pháp luật như người Âu châu, bãi bỏhoàn toàn và triệt để các tòa án đặc biệt dùng làm công cụ để kủng bố và áp bức bộ phận trung thựcnhất trong nhân dân An Nam 3 Quyền tự do báo chí và tự do ngôn luận 4 Quyền tự do lập hội vàhội họp 5 Quyền tự do xuất ngoại và đi du lịch nước ngoài 6 Quyền tự do giáo dục thành lập cáctrường kỹ thuật và chuyên nghiệp ở tất cả các tỉnh cho người bản xứ 7 Thay chế độ ra sắc lệnhbằng chế độ ra các đạo luật 8 Đoàn đại biểu thường trực của người bản xứ bầu ra tại nghị việnPháp để giúp cho nghị viện biết được nguyện vọng của người bản xứ”

+ Do bất đồng về quan điểm với khuynh hướng “tả” khuynh của Quốc tế Cộng sản

về đường lối cách mạng Việt Nam và cách mạng ở các nước thuộc địa nói chung, sau khiđến Liên xô, Hồ Chí Minh được Quốc tế Cộng sản cử đi học tại trường Quốc tế Lênin.Tốt nghiệp, Người được cử đi học tiếp lớp nghiên cứu sinh về khoa học kinh tế và lịch sử

Ngày 6/6/1938, Hồ Chí Minh viết thư gửi Quốc tế Cộng sản xin về nước.29/9/1938, Quốc tế Cộng sản quyết định Hồ Chí Minh thôi làm nghiên cứu sinh và chuẩn

bị cho Người về nước

Vì sao có sự thay đổi này? vì hai nguyên nhân: qua thực tế ở Việt Nam (Xô viết Nghệ Tĩnh) và phong trào quần chúng trên thế giới, chứng tỏ quan điểm của Hồ Chí Minh là đúng Hơn nữa, lúc này, phong trào cộng sản quốc tế phải lựa chọn không phải là giữa dân chủ vô sản hay dân chủ tư sản mà là giữa chiến tranh và hòa bình Đường lối của Quốc tế Cộng sản thời kỳ này là đoàn kết tất cả các lực lượng yêu chuộng hoà bình, chống chủ nghĩa phát xít.

- Trong thời kỳ này, đáng chú ý nhất đối với hoạt động của Hồ Chí Minh chính làviệc Người đã chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam, thông quaChính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ tóm tắt, Chương trình vắn tắt và Lời kêugọi và trong thời gian ở Liên xô, Người đã giữ vững được các nguyên tắc của mình, songcũng hết sức mềm dẻo, linh hoạt trong xử trí các quan hệ quốc tế: đề xuất đúng mức, biếtphục tùng, biết chờ đợi

5 Thời kỳ tiếp tục bổ sung, phát triển, hoàn thiện tư tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xh (1941-1969)

- Tháng 5/1941, Hồ Chí Minh chủ trì Hội nghị Trung ương 8, đặt mục tiêu độc lậpdân tộc lên trên hết

- Ngày 2/9/1945, thay mặt quốc dân đồng bào, Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngônđộc lập Người được quốc dân đồng bào bầu làm Chủ tịch nước đầu tiên của nước ViệtNam dân chủ cộng hoà Tư tưởng cách mạng và khoa học của Người đã từng bước đượcthể chế hóa thµnh Hiến pháp và pháp luật

- Xây dựng đường lối kháng chiến kiến quốc (1945-1954) Hàng loạt những tưtưởng về xây dựng Nhà nước của dân, do dân và vì dân, tư tưởng quân sự, tư tưởng vềĐảng cầm quyền đã hình thành và phát triển

- Lãnh đạo nhân dân ta thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược xây CNXH ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước.

- Ngày 2/9/1969, Hồ Chí Minh từ trần và để lại cho dân tộc ta bản Di Chúc

lịch sử cùng toàn bộ hệ thống tư tưởng của Người.

III GIÁ TRỊ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH.

1 Tư tưởng HCM soi sáng con đường giải phóng và phát triển dân tộc.

a Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam.

- Tư tưởng của Người không chỉ tiếp thu những giá trị văn hoá vĩnh cửu của nhân loại, đề xuất những vấn đề mới do thực tiễn đặt ra và giải quyết một cách linh hoạt, khoa học hiệu quả, mà còn đáp ứng nhiều vấn đề của thời đại, của cách mạng Việt Nam và của thế giới hiện nay.

- Tư tưởng của Người đã được thực tiễn kiểm nghiệm trong quá khứ và hiện nay nó đã trở thành hệ thống những quan điểm lý luận, tư tưởng về chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam.

b Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của cách mạng Việt Nam.

Một cuộc cách mạng chỉ có thể thành công triệt để khi nó có một hệ thống lý luận soi đường Từ năm 1930, tư tưởng Hồ Chí Minh chính là hệ thống lý luận soi đường cho cách mạng Việt Nam.

Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể nước ta, phù hợp với lịch sử và văn hóa, đất nước và con người Việt Nam, giải đáp những yêu cầu lý luận và thực tiễn Việt Nam Do đó, tư tưởng của Người đã thấm sâu vào quần chúng nhân dân, chỉ đạo có hiệu quả đối với việc thực hiện những nhiệm vụ của thời đại.

Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng vững chắc để Đảng ta vạch ra đường lối cách mạng đúng đắn dẫn đường cho cách mạng Việt Nam đi tới thắng lợi Chính vì vậy, có nắm được tư tưởng Hồ Chí Minh mới hiểu được đường lối cách mạng Việt Nam Thắng lợi của cách mạng Việt Nam trước hết nhờ có chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời cũng là nhờ có tư tưởng Hồ Chí Minh

Việc học tập, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh giúp chúng ta kiên định mục tiêu, nâng cao nhận thức- tư tưởng, cải tiến phương pháp và phong cách công tác góp phần đưa công cuộc đổi mới đi tới thắng lợi ngày càng to lớn hơn

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự phát triển thế giới.

- Tư tưởng Hồ Chí Minh phản ánh khát vọng của thời đại là hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hôi.

Người đã có những cống hiến xuất sắc trên hàng loạt các vấn đề lý luận cách

mạng giải phóng dân tộc, vấn đề quan hệ dân tộc và giai cấp trong cách mạng giải

phóng dân tộc, về tính tự thân vận động của công cuộc đấu tranh giải phóng…góp phần làm phong phú thêm lý luận của chủ nghĩa M-Lênin

- Tìm ra các giải pháp đấu tranh giải phóng loài người

Cống hiến lớn nhất của HCM đối với thời đại là từ xác định con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc đến việc xác định con đường cách mạng, một hướng đi, một phương pháp thức tỉnh người dân các nước thuộc địa.

Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với thế giới còn ở chỗ từ rất sớm, Người

đã nhận thức đúng sự biến chuyển của thời đại, trên cơ sở đó, Người đã hoạt động không mệt mỏi nhằm gắn cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới, đặt cách mạng giải phóng dân tộc vào phạm trù cách mạng vô sản Rồi chính từ kinh nghiệm của cách mạng Việt Nam, Người khẳng định: “…trong thời đại ĐQCN, ở một nước thuộcđịa nhỏ, với sự lãnh đạo của giai cấp vô sản và đảng của nó, dựa vào quần chúng nhân dân rộng rãitrước hết là nông dân và đoàn kết được mọi tầng lớp nhân dân yêu nước trong một mặt trận dân tộc

thống nhất, với sự đồng tình ủng hộ của phong trào cách mạng thế giới, trước hết là của phe xã hộichủ nghĩa hùng mạnh, nhân dân đó nhất định thắng lợi” (T9 – 315, 316)

- Cổ vũ các dân tộc đấu tranh vì những mục tiêu cao cả.

Trong lòng nhân dân thế giới, Hồ Chủ tịch là “lãnh tụ của thế giới thứ ba”;

“cuộc chiến đấu của Người là kim chỉ nam cho tất cả các cuộc đấu tranh”, (Bumêđiên - Thủ tướng Angiêri), “Cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh là nguồn cổ vũ đối với tất cả các chiến sĩ đấu tranh cho tự do” (Chủ tịch Ăng-go-la) Tuy Người đã mất, nhưng “Tư tưởng chỉ đạo của Người vẫn mãi mãi soi sáng cuộc đấu tranh cho tới khi tất cả bọn xâm lược và bọn áp bức bị đánh bại hoàn toàn” (Tổng thống Tan- da-ni-a)…

CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN

1 Phân tích các nhân tố góp phần hình thành tư tưởng HCM Nhân tố nào là quantrọng nhất, quyết định bản chất tư tưởng của Người? tại sao?

2 Tại sao nói tư tưởng văn hóa truyền thống Việt Nam là cội nguồn của tư tưởng

Chương II

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC (4) Mục đích yêu cầu.

- Sinh viên nắm được những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc

và cách mạng giải phóng dân tộc

- Những đóng góp cơ bản về lý luận và thực tiễn của Hồ Chí Minh về vấn đề dântộc cũng như về cách mạng giải phóng dân tộc, đồng thời thấy được yêu cầu khách quancủa việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề này trong công cuộc đổi mới hiệnnay

Tài liệu tham khảo.

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000

2 V.I Lênin: Toàn tập, tập 41, Nhà xuất bản Tiến bộ, Matxcơva, 1977 (Các bài:

Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa, Điều kiện kết nạp vào Quốc tế Cộng sản, Báo cáo của tiểu ban về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa.

3 Võ Nguyên Giáp: Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam,

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc được hình thành trên cơ sở:

- Tư tưởng và văn hoá truyền thống của dân tộc (Xem chương 1)

- Cách mạng tháng Mười Nga và Luận cương của Lênin về vấn đề dân tộc và vấn

đề thuộc địa

Nội dung của Luận cương có thể tóm tắt ở một số điểm chính sau:

Thứ 1, con đường cách mạng vô sản là con đường duy nhất giải phóng các dân tộcthuộc địa

Thứ 2, chủ trương giải phóng toàn thể các dân tộc thuộc địa thoát khỏi ách áp bứccủa CNĐQ và địa chủ phong kiến thực hiện quyền bình đẳng thực sự giũa các dân tộc

Thứ 3, trách nhiệm của các đảng cộng sản ở các nước chính quốc là phải giúp đỡphong trào giải phóng dân tộc và làm cho các phong trào này phát triển theo con đườngcách mạng vô sản

Thứ 4, trong Luận cương, Lênin cũng chỉ ra bộ mặt giả dối của chế độ dân chủ tưsản về quyền bình đẳng nói chung, trong đó có quyền bình đẳng giữa các dân tộc, đồngthời Người cũng khẳng định để đảm bảo thắng lợi cho cuộc đấu tranh của các nước thuộcđịa, các phong trào vô sản nói chung, cần có sự thống nhất, sự liên minh của giai cấp vôsản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới Khẩu hiệu “vô sản và cácdân tộc bị áp bức trên toàn thế giới liên hợp lại” đã được Lênin chuẩn y

+ Những luận điểm trong Luận cương của Lênin đã giúp Hồ Chí Minh tìm ra đượclời giải đáp cho những câu hỏi lớn cho các vấn đề của cách mạng Việt Nam Cụ thể:

Thứ nhất, Hồ Chí Minh đã nhận ra sự gắn bó giữa dân tộc Việt Nam và các dân tộc

bị mất nước khác, đồng thời cũng giúp Người nhận thức mối quan hệ giữa cách mạng giảiphóng dân tộc ở Việt Nam và cách mạng vô sản ở Pháp, cách mạng thuộc địa với cáchmạng chính quốc

Thứ hai, con đường cứu nước duy nhất của dân tộc Việt Nam là cứu nước theo conđường cách mạng vô sản; đồng minh của cách mạng Việt Nam là giai cấp vô sản toàn thếgiới

Thực tế mối quan hệ bình đẳng giữa các dân tộc ở nước Nga và chủ trương củaLênin hủy bỏ mọi độc quyền của nước Nga đối với Trung Quốc, Triều Tiên, Mông Cổ sau năm 1917, đã chứng minh sự lựa chọn của Hồ Chí Minh là đúng đắn

- Các cuộc cách mạng và các phong trào giải phóng dân tộc và con đường cứu nước của dân tộc ta và của một số nhân vật nổi tiếng ở châu Á.

+ Thời gian ở trong nước, Người đã tìm hiểu kỹ về các phong trào đấu tranh cứunước giải phóng dân tộc, đặc biệt là các phong trào do Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu,Hoàng Hoa Thám lãnh đạo

Hồ Chí Minh rất khâm phục tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh đòi độc lập củacác cụ Song, theo Hồ Chí Minh, bằng những con đường đó, không thể đi đến thành côngđược Hồ Chí Minh nhận xét: Phan Bội Châu hy vọng vào sự giúp đỡ của đế quốc Nhật

để đánh Pháp là “đuổi hổ cửa trước rước beo cửa sau”; Phan Chu Trinh “xin sỏ thực dân Pháp

rủ lòng thương” cũng không đòi được độc lập dân tộc; cụ Hoàng Hoa Thám, thực tế hơnhai cụ Phan, song cụ còn “nặng cốt cách phong kiến” vì vậy cũng không đòi độc lập được

+ Trong thời gian tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã nghiên cứu khá kỹ cáccuộc cách mạng Mỹ, Pháp, Nga

Về cách mạng giải phóng dân tộc của nhân dân Bắc Mỹ, Hồ Chí Minh nhận xét:người An Nam cần phải học tập nhân dân Bắc Mỹ đứng lên giành độc lập Song, Hồ ChíMinh cũng chỉ ra rằng, cách mạng Bắc Mỹ thành công đã hơn 150 năm, mà đời sống nhândân lao động vẫn cực khổ, vẫn phải lo làm cách mạng lần thứ hai Bởi vì, theo Hồ ChíMinh, cách mạng Mỹ là cách mạng tư sản, mà đã là cách mạng tư sản thì đó là cách mạngkhông triệt để, cách mạng không đến nơi

Về cách mạng tư sản Pháp 1789, giống như cách mạng Mỹ, là cuộc cách mạngkhông đến nơi, mang danh là cộng hòa, dân chủ kỳ thực thì trong là bóc lột công nông,

ngoài thì áp bức thuộc địa cách mạng Việt Nam nên nhớ lấy điều ấy.

Về cách mạng Tháng Mười Nga, Người viết: Trong thế giới bây giờ chỉ cách mạngNga là thành công và thành công đến nơi, nghĩa là người dân được hưởng tự do, hạnhphúc, bình đẳng thực sự

+ Sau khi tìm được con đường cứu nước, Hồ Chí Minh quyết định trở về phươngĐông và Việt Nam Người đã tiếp tục quan tâm nghiên cứu các phong trào đấu tranh cứunước của các dân tộc phương Đông, đặc biệt là các phong trào đấu tranh của nhân dânThổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Trung Quốc

Về cách mạng dân tộc dân chủ ở Thổ Nhĩ Kỳ (1920 - 1923) Người nhân xét:cũng giống như tất cả các cuộc cách mạng tư sản, cuộc cách mạng Thổ Nhĩ Kỳ chỉ có lợiriêng cho một giai cấp, giai cấp tư sản

Về cách mạng giải phóng dân tộc ở Ấn Độ chống thực dân Anh (phát triển mạnh

từ 1919 - 1922) do Đảng Quốc Đại của Ganđi lãnh đạo, Hồ Chí Minh nhận thấy đườnglối này không thể thực hiện độc lập hoàn toàn cho Ấn Độ Vì theo lập trường của giai cấp

tư sản, không coi bạo lực là phương thức đấu tranh giành chính quyền, lại mang nặngmàu sắc tôn giáo Người nhận xét: Ganđi không phải là một nhà cách mạng, Ganđi chỉ làmột nhà cải cách

Hồ Chí Minh tập trung nghiên cứu cách mạng dân tộc dân chủ ở Trung Quốc, doQuốc dân đảng của Tôn Dật Tiên lãnh đạo Người đặc biệt quan tâm nghiên cứu chủnghĩa Tam dân và các chính sách của Tôn Trung Sơn Người đánh giá: chủ nghĩa Tamdân và các chính sách của Tôn Trung Sơn là “Gần gũi” với Việt Nam

II Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc

1 Vấn đề dân tộc thuộc địa

- Thực chất của vấn đề dân tộc thuộc địa:

+ Đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giải phóng dân tộc

+ Lựa chọn con đường phát triển của dân tộc mình

- Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định khi CNTB chuyển sang giai đoạn ĐQCN, đã làm xuất hiện vấn đề dân tộc thuộc địa Khi bàn về vấn đề dân tộc trong CNTB, Lênin đã nêu lên hai xu hướng phát triển của vấn đề dân tộc:

+ Sự thức tỉnh của ý thức dân tộc, của phong trào đấu tranh chống áp bức dân tộc sẽ dẫn tới việc thành lập các quốc gia dân tộc độc lập.

+ Sự phá hủy hàng rào ngăn cách dân tộc, thiết lập sự thống nhất quốc tế củaCNTB

Cả hai xu hướng đều phát triển trong điều kiện đối kháng giai cấp gay gắt CNTB

và chủ nghĩa dân tộc tư sản không những không giải quyết được vấn đề dân tộc mà chỉlàm cho xung đột dân tộc ngày càng tăng lên

Lênin yêu cầu các đảng cộng sản phải kiên quyết đấu tranh với mọi biểu hiện củachủ nghĩa dân tộc tư sản và chủ nghĩa xô vanh

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc thuộc địa.

- Độc lập tự do là nội dung cốt lõi của vấn đề dân tộc thuộc địa.

+ Tất cả các dân tộc trên thế giới đều bình đẳng

Từ cách tiếp cận về quyền của con người trong Tuyên ngôn Độc lập 1776 của

Mỹ: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai cóthể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầuhạnh phúc”.Tuyên ngôn Nhân quyền và dân quyền của cách mạng Pháp, 1791: “Người

ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi; và phải luôn luôn được tự do bình đẳng về quyền lợi”.Trong chiến tranh thế giới I, Tổng thống Mỹ Uynxơn đưa ra chương trình 14 điểm, điểm thứ 5 khẳng định quyền tự do của các dân tộc bị áp bức , Hồ Chí Minh khẳng định quyền tự do, bình đẳng của tất cả các dân tộc trên thế giới

Tư tưởng các dân tộc trên thế giới đều bình đẳng ở Hồ Chí Minh được thể hiện

trong nhiều bài nói, bài viết của Người và được thể hiện rõ nhất trong Tuyên ngôn độc lập

của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều bình đẳng, dân tộcnào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do” (T.4, tr.41)

Các dân tộc muốn được tự do, bình đẳng thì không còn con đường nào khác làphải tự đứng lên giành lấy độc lập tự do Có thể khẳng định luận điểm về quyền tự do,bình đẳng của các dân tộc trên thế giới không chỉ có ý nghĩa với cách mạng Việt Nam, màcòn có ý nghĩa quốc tế; không chỉ mang tính thời đại rộng lớn, mà còn mang tính nhânvăn sâu sắc

+ Nội dung của độc lập dân tộc :

Quyền độc lập tự do là quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm của tất cả các dân tộc, song nền độc lập phải là độc lập hoàn toàn, độc lập thực sự Hồ Chí Minh nêu lên 2 tiêu chí của độc lập thật sự:

Thứ nhất, dân tộc đó phải có quyền quyết định trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị,quân sự, ngoại giao, toàn vẹn lãnh thổ Trong đó, trước hết và quan trọng nhất là độc lập

về chính trị Năm 1948, Pháp lập chính phủ bù nhìn; năm 1949, Pháp đưa Bảo Đại về làmQuốc trưởng và tuên bố Việt Nam đã có độc lập, Hồ Chí Minh đã kịch liệt phản đối cáithứ độc lập giả hiệu đó

Thứ hai, dân tộc đó phải được bình đẳng với các dân tộc khác Quốc tế không thểcan thiệp của một nước nếu không có đại diện chân chính của nước đó tham gia Ngườikhẳng định nhân dân Việt Nam hoan nghênh mọi sự giúp đỡ của các nước khác, đồngthời phản đối mọi sự can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ của Việt Nam

+ Độc lập dân tộc phải gắn liền với tự do hạnh phúc của nhân dân

Độc lập thực sự phải là nền độc lập mà mọi phần tử quốc dân đều được hưởngthành quả của nó Trong thư gửi ủy ban hành chính các cấp, Hồ Chí Minh viết: “Nếu nướcđược độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc thì độc lập cũng không có nghĩa lý gì”

Độc lập dân tộc thực sự, hoàn toàn là khát vọng cháy bỏng của Hồ Chí Minh Vớitinh thần ấy, trong những năm kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, Hồ Chí Minh kêu gọi:

“Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.”, “không

có gì quý hơn độc lập tự do”

+ Độc lập dân tộc trong hòa bình chân chính.

Hồ Chí Minh luôn giương cao ngọn cờ đấu tranh giành và bảo vệ nền độc lập, chủ

quyền quốc gia; đồng thời Người cũng là hiện thân của khát vọng hòa bình trong độc lập

tự do Trên cơ sở kiên quyết giữ vững độc lập dân tộc, Hồ Chí Minh luôn là người đi đầu,

chủ động tích cực bày tỏ ước vọng về những giải pháp hòa bình tránh xung đột, tránh

chiến tranh.

Với mong muốn giải quyết cuộc tranh chấp Việt - Pháp bằng con đường hòa bình,

Hồ Chí Minh cùng Đảng ta chủ động ký Hiệp định sơ bộ 6-3, rồi Người trực tiếp ký Tạmước 14- 9 với Chính phủ Pháp

Trong thư gửi Chính phủ, Quốc hội, nhân dân Pháp ngày 7-1-1947, Hồ Chí Minhkhẳng định nguyện vọng thiết tha của nhân dân Việt Nam là muốn có hòa bình để kiếnthiết quốc gia với sự cộng tác của những người Pháp chân chính Người nói, chính phủ vànhân dân Pháp chỉ cần có một cử chỉ công nhận độc lập và thống nhất của Việt Nam thìngay lập tức chiến tranh sẽ chấm dứt, hòa bình sẽ trở lại

Cũng với tinh thần như vậy, trong thư trả lời Tổng thống Mỹ Giônxơn ngày

15-2-1967, Hồ Chí Minh viết: “Nhân dân Việt Nam chúng tôi rất thiết tha với độc lập, tự do và hòabình Chính phủ Mỹ đã gây ra chiến tranh xâm lược Việt Nam thì con đường đưa đến hòa bình

ở Việt Nam là Mỹ phải chấm dứt xâm lược Phải rút hết quân Mỹ và quân chư hầu ra khỏi miềnNam Việt Nam phải để nhân dân Việt Nam tự giải quyết công việc nội bộ của mình”

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ giữa dân tộc và giai cấp

+ Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò của chủ nghĩa dân tộc với tư cách là chủnghĩa yêu nước chân chính Theo Người, những người cộng sản cần phải nắm lấy ngọn

cờ dân tộc trong cuộc đấu tranh chống áp bức bóc lột thực hiện CNCS

Năm 1924, trong Báo cáo về An Nam gửi Quốc tế Cộng sản, Hồ Chí Minh chỉ rõ:

“chủ nghĩa dân tộc là một động lực lớn, một động lực vĩ đại, duy nhất của người Việt Nam, nướcViệt Nam” Người yêu cầu Quốc tế Cộng sản ra khẩu hiệu để thúc đẩy sự phát triển của

“chủ nghĩa dân tộc bản xứ”, Người còn cho rằng Quốc tế Cộng sản sẽ không giúp gì đượcngười An Nam “nếu không dựa vào chủ nghĩa dân tộc”; nếu dựa vào đó, nhất định cáchmạng Việt Nam sẽ thắng và “chủ nghĩa dân tộc sẽ biến thành chủ nghĩa quốc tế vô sản” Cũng

trong báo cáo đó, Hồ Chí Minh khẳng định CNCS đúng cả ở phương Đông lẫn phươngTây, song Mác xây dựng triết lý của mình dựa trên lịch sử châu Âu, mà châu Âu thì chưaphải là toàn thể nhân loại - đưa ra quan điểm trên vào năm 1924, chứng tỏ Hồ Chí Minh

am hiểu rất sâu sắc về thuộc địa và trong bối cảnh quốc tế lúc đó, Người cũng thể hiệnmột bản lĩnh chính trị rất vững vàng

Chủ nghĩa dân tộc, theo quan điểm của HCM, khác với chủ nghĩa dân tộc tư sản,đồng thời cũng trái ngược với chủ nghĩa dân tộc lớn, tư tưởng tự ti dân tộc Với Người

độc lập cho dân tộc mình đồng thời độc lập cho tất cả các dân tộc

+ Trong xử lý mối quan hệ dân tộc và giai cấp, Hồ Chí Minh yêu cầu phải ưu tiên

cho vấn đề dân tộc, đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, trước hết Đây là một trong nhữngcống hiến về lý luận của Hồ Chí Minh đối với phong trào cách mạng thế giới

* Quan điểm của các nhà kinh điển Mác - Lênin và Quốc tế Cộng sản:

Học thuyết Mác là học thuyết về đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản trên phạm vitoàn thế giới Theo Mác, muốn lật đổ CNTB khi nó đã trở thành một lực lương quốc tế thìphải làm cách mạng thế giới Vì vậy, trong quan hệ dân tộc và giai cấp, cả Mác vàĂngghen đều nhấn mạnh tới vấn đề giai cấp, quan tâm nhiều hơn tới lợi ích của giai cấp

vô sản Tuy nhiên, học thuyết Mác không hề coi nhẹ vấn đề dân tộc, mà chỉ phê phán tinhthần dân tộc ích kỷ của chủ nghĩa quốc gia hẹp hòi mà đại biểu là các lãnh tụ của Quốc tế

II

V.I Lênin, cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX vẫn ưu tiên cho vấn đề giai cấp Ông

cho rằng chủ nghĩa quốc tế vô sản đòi hỏi cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản trong một nước phải phục tùng lợi ích của cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản trên toàn thế giới.

Sau khi Lênin qua đời, Ban Lãnh đạo Quốc tế Cộng sản tiếp tục nhấn mạnh vấn đềgiai cấp, coi nhẹ vấn đề dân tộc Vì vậy mà không quan tâm thích đáng đến chủ nghĩa yêunước, tới tinh thần dân tộc của nhân dân các nước thuộc địa, thâm chí còn coi đó là biểuhiện của chủ nghĩa quốc gia hẹp hòi, trái với chủ nghĩa quốc tế vô sản

+ Tư tưởng HCM về mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp được thể hiện:

Một là, cần phải kết hợp hài hòa hai vấn đề này với nhau trên cả bình diện quốc tế cũng như từng quốc gia, song phải đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, trước hết Cơ sở của

vấn đề này, theo Hồ Chí Minh:

Thứ nhất, trước những kẻ áp bức, quyền lợi của những người lao động là thốngnhất, gắn bó với nhau, đó là tự do bình đẳng, hòa bình ấm no hạnh phúc

Thứ hai, đặt vấn đề dân tộc hay lợi ích dân tộc lên trên hết, theo Hồ Chí Minh làkhông mâu thuẫn với việc kết hợp hài hòa giữa hai lợi ích này và cũng hoàn toàn đúngtinh thần các quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen

Thứ ba, ở Việt Nam, mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với CNĐQ và tay sai, nổitrội hơn cả, do đó không thể giải quyết vấn đề giai cấp trước rồi mới giải quyết vấn đềdân tộc như ở các nước phương Tây

Hai là, độc lập dân tộc phải gắn liền với CNXH Đây là mục tiêu chiến lược của

cách mạng Việt Nam được Hồ Chí Minh xác định từ những năm 30, phản ánh rõ nhất, tậptrung nhất sự kết hợp lợi ích dân tộc với lợi ích giai cấp trong cách mạng Việt Nam nóichung, trong tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng

Có thể khẳng định độc lập dân tộc gắn liền với CNXH là luận điểm trung tâm,xuyên suốt toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Để đưa dân tộc Việt Nam đi tới độclập tự do và CNXH, trong thực tiễn lãnh đạo cách mạng Việt Nam, ở mọi thời kỳ, Hồ ChíMinh luôn gắn mục tiêu độc lập dân tộc với CNXH, gắn đấu tranh giải phóng dân tộc với

xây dựng và bảo vệ XHCN Đai hội lần thứ X Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳngđịnh con đường đi cho cách mạng Việt Nam đã được Hồ Chí Minh vạch ra từ những năm

30, tiến tới thực hiện mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam dân giàu nước mạnh, xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh

Ba là, chỉ có giải phóng dân tộc, mới giải phóng được giai cấp, giải phóng dân tộc

đã bao hàm một phần của việc giải phóng giai cấp, và là tiền đề của giải phóng giai cấp.

Với Hồ Chí Minh, quyền lợi dân tộc với quyền lợi giai cấp là thống nhất, quyền lợidân tộc không còn, thì quyền lợi mỗi giai cấp, mỗi bộ phận trong dân tộc cũng khôngthực hiện được Vì vậy, đoàn kết dân tộc trên cơ sở liên minh công nhân, nông dân, tríthức là một chiến lược của cách mạng Việt Nam Chủ nghĩa dân tộc chính là một bộ phậncủa chủ nghĩa quốc tế vô sản

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ giữa Việt Nam và các quốc gia dân tộc trên thế giới

Hồ Chí Minh là người yêu nước hết mực, đồng thời là người quốc tế chân chính.Suốt cả cuộc đời, Người đấu tranh đòi độc lập dân tộc, hòa bình cho Việt Nam và cho cácdân tộc khác trên thế giới

Trong những năm 20, đảng cộng sản ở nhiều nước chính quốc còn thờ ơ trong việcthực hiện di huấn của Lênin về vấn đề dân tộc, thuộc địa, Hồ Chí Minh đã cố gắng khắcphục tình trạng này Từ 1921 - 1923, Hồ Chí Minh đóng vai trò chủ chốt trong việc thànhlập Hội Liên hiệp các dân tộc thuộc địa; đồng thời cũng giữ vai trò chủ chốt trong việcthành lập Ban Nghiên cứu thuộc địa của Đảng Cộng sản Pháp; tuyên truyền giúp các dântộc thuộc địa nhận thức sứ mệnh tự giải phóng, đồng thời thức tỉnh giai cấp vô sản chínhquốc về tình hình thuộc địa, về quan hệ gắn bó giữa cách mạng ở thuộc địa với cách mạng

ở chính quốc

Người chủ trương, dân tộc Việt Nam mong muốn quan hệ hữu nghị, bình đẳng,hợp tác cùng chung sống hòa bình với tất cả các dân tộc trên thế giới có chế độ xã hộikhác nhau, trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ củamỗi dân tộc, các bên cùng có lợi

Sau ngày nước Việt Nam độc lập ra đời, tháng 9 năm 1947, trả lời nhà báo MỹS.Êli Mâys, Hồ Chí Minh tuyên bố: Chính sách đối ngoại của nước Việt Nam là “làm bạn

với tất cả mọi nước dân chủ và không gây thù oán với một ai”. Tháng 1-1950, Người lại khẳngđịnh: “Căn cứ trên quyền lợi chung, Chính phủ Việt Nam dân chủ công hòa sẵn sàng đặt quan hệngoại giao với chính phủ nước nào trọng quyền bình đẳng, chủ quyền lãnh thổ và chủ quyềnquốc gia của nước Việt Nam, để cùng nhau bảo vệ hòa bình và xây đắp dân chủ thế giới” (T.6,tr.8)

Hồ Chí Minh luôn nhất quán quan điểm mọi tranh chấp giữa các dân tộc, cũng nhưmọi vấn đề quốc tế phải được giải quyết bằng thương lượng hòa bình; quốc tế không thểbàn đến công việc của một nước mà không có đại diện chân chính của nước đó và đạidiện của các nước có liên quan

Trong quan hệ với các nước trên thế giới, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm tới quan

hệ với các dân tộc theo CNXH (Người coi đây là quan hệ anh em); Người cũng rất chútrọng tới quan hệ với các nước láng giềng châu Á, Người cho rằng số phận các dân tộcchâu Á buộc chặt với nhau Vì vậy “Việt Nam và các nước châu Á phải cùng nhau quan tâmtới việc giữ gìn hòa bình, ổn định, cùng có lợi Nếu không có hòa bình, ổn định, không có nướcnào ở châu Á có thể phát triển được”

III Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc.

1 Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc.

a Tính chất và nhiệm vụ của cách mạng ở thuộc địa.

- Hồ Chí Minh khẳng định sự phân hoá giai cấp ở các nước thuộc địa phươngĐông không giống như ở các nước phương Tây và nếu như ở phương Tây, mâu thuẫn chủyếu là mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản, thì ở phương Đông là mâu thuẫngiữa dân tộc bị áp bức và chủ nghĩa thực dân Do đó, “Cuộc đấu tranh giai cấp không diễn ra giống như ở phương Tây” và nếu như ở các nước TBCN phải tiến hành cuộc đấu tranh giaicấp, thì ở các nước thuộc địa trước hết phải tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

- Đối tượng của cách mạng thuộc địa là chống chủ nghĩa thực dân và tay sai phản động, giành độc lập dân tộc.

- Mâu thuẫn chủ yếu ở thuộc địa (mâu thuẫn dân tộc thuộc địa với các nước đếquốc xâm lược) quy định tính chất và nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng thuộc địa là giảiphóng dân tộc (Điều này được thể hiện rõ trong Chính cương và Sách lược tóm tắt, trongVăn kiện Hội nghị TW 8)

b Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc

Cách mạng giải phóng dân tộc nhằm đánh đổ ách thống trị thực dân, giành độc lậpdân tộc và thiết lập chính quyền của nhân dân

Hồ Chí Minh khẳng định mục tiêu cấp thiết của cách mạng thuộc địa chưa phảigiành quyền lợi riêng biệt của mỗi giai cấp mà là quyền lợi chung của toàn dân tộc, đápứng nguyện vọng độc lập tự do của quần chúng nhân dân

Kiên trì mục tiêu này, Hồ Chí Minh đã cố gắng khắc phục những ảnh hưởng củachủ nghĩa giáo điều “tả” khuynh trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế nhữngnăm 20 và đầu những năm 30 Tại Hội nghị TW 8, quan điểm của Hồ Chí Minh về cáchmạng Việt Nam đã hoàn toàn được khẳng định: “Cuộc cách mạng Đông Dương hiện tại không phải là một cuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết hai vấn đề: phản đế và điền địa nữa, mà là một cuộc cách mạng chỉ giải quyết một vấn đề cần kíp “dân tộc giải phóng”, vậy thì cuộc cách mạng Đông Dương trong giai đoạn hiện tại là một cuộc cách mạng dân tộc giải phóng”. (Văn kiệnĐảng, T7, 2000, tr.118)

2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc

- Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi triệt để phải đi theo con đường cách mạng vô sản

+ Nhận xét của Hồ Chí Minh về tình hình thế giới và Việt Nam cuối thế XIX đầuthế kỷ XX:

Thứ nhất, tình hình thế giới: hầu hết các nước trên các lục địa Á, Phi, Mỹ la tinhđều trở thành thuộc địa, hoặc phụ thuộc vào CNĐQ Chính sách xâm chiếm thuộc địa củaCNĐQ đã gây ra những hậu quả:

Tạo ra sự đối lập, bất bình đẳng lớn nhất trong lịch sử nhân loại, sự đối lập giữacác dân tộc bị áp bức, bóc lột với các dân tộc đi áp bức bóc lột, đồng thời còn tạo ra mâuthuẫn giữa các dân tộc thuộc địa, thông qua chính sách chia rẽ, dùng người ở thuộc địanày đánh người ở thuộc địa kia

Kìm hãm sự phát triển của các dân tộc thuộc địa, thậm chí làm cho nhiều dân tộc

bị diệt vong

Thứ hai, ở Việt Nam, đến năm 1884, về cơ bản, Việt Nam hoàn toàn bị Phápchiếm đóng Chính sách cai trị tàn bạo của thực dân Pháp cùng bọn địa chủ phong kiếntay sai đã là nguyên nhân làm bùng nổ hàng loạt các phong trào đấu tranh của nhân dân

ta Song, do thiếu một đường lối lãnh đạo đúng đắn, tất cả đều thất bại

+ Hồ Chí Minh khảo sát rất kỹ các cuộc cách mạng và kinh nghiệm của các phong

trào đấu tranh cứu nước, giải phóng dân tộc trên thế giới (xem phần đầu) và khẳng địnhcon đường đi của cách mạng Việt Nam: “chỉ có giải phóng giai cấp vô sản thì mới giải phóngđược dân tộc, cả hai cuộc giải phóng này chỉ có thể là sự nghiệp của CNCS và cách mạng thếgiới”

Chính cương vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam do Hồ Chí Minh soạn thảo

khẳng định: “Chủ trương làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hộicộng sản” (T.3, tr.1)

Khi tổng kết chặng đường 20 năm cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh tiếp tục chỉrõ: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng

Để huy động sức mạnh của toàn dân, Hồ Chí Minh sắp xếp lực lượng của toàn dântrên lập trường của giai cấp công nhân (Cách sắp xếp lực lượng cách mạng của Hồ ChíMinh khác hẳn cách sắp xếp lực lượng cách mạng của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh vàcác bậc tiền bối khác, đồng thời cũng khác với cách sắp xếp lực lượng cách mạng củaQuốc tế Cộng sản ở những năm 20 - 30) Người khẳng định:

+ Trong thời đại mới, giai cấp công nhân Việt Nam là giai cấp duy nhất lãnh đạo cách mạng Việt Nam Hồ Chí Minh nhận thức được tính chất của thời đại mới - thời đại cách mạng vô sản, trong đó “Giai cấp công nhân công nghệ” giữ vai trò trung tâm Vì vậy, Hồ Chí Minh hoàn toàn đặt niềm tin vào giai cấp công nhân Việt Nam

Trước các ý kiến cho rằng giai cấp công nhân Việt Nam số lượng còn nhỏ bé, trình

độ còn thấp kém, không thể lãnh đạo được, Hồ Chí Minh khẳng định: “Lãnh đạo được cáchmạng hay không là do đặc tính cách mạng, chứ không phải do số lượng nhiều hay ít”, “Đặc tínhcủa giai cấp công nhân là kiên quyết, triệt để, tập thể và có tính kỷ luật” và Người kết luận: vềmọi mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức, hành động giai cấp công nhân đều giữ vai trò lãnhđạo

Để giai cấp công nhân đảm đương được sứ mệnh của mình, HCM yêu cầu cầnkhông ngừng giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin và tinh thần yêu nước cho họ

+ Giai cấp công nhân và giai cấp nông dân là “gốc”, là ”chủ” của cách mạng, là

“quân chủ lực của cách mạng” và sự liên minh của 2 giai cấp này là “nền”, là “gốc”, là

“cơ sở” chủ yếu của Mặt trận dân tộc thống nhất

Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò của giai cấp nông dân trong cách mạng ViệtNam Vì vậy, “giải phóng dân tộc thực chất là giải phóng giai cấp nông dân” Nếu giai

cấp công nhân không “thu phục” được giai cấp nông dân thì không thể nắm quyền lãnhđạo cách mạng và không thể đưa sự nghiệp cách mạng đến thắng lợi được

Hồ Chí Minh xếp công nhân, nông dân, tiểu tư sản và cả tư sản dân tộc là động lựccủa cách mạng Theo Người, tính chất cách mạng nước ta là cách mạng dân chủ tư sảnkiểu mới Giai cấp tư sản dân tộc cũng bị đế quốc, phong kiến áp bức, bị ngăn trở pháttriển; họ có tinh thân yêu nước, tinh thần dân chủ và có thể đứng về phía cách mạng

HCM chỉ rõ: Cách mạng tức là các giai cấp tiến bộ đánh đổ giai cấp phản tiến

bộ, những giai cấp ủng hộ và tham gia cách mạng tức là động lực cách mạng

- Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc là toàn dân tộc

+ Cách mạng giải phóng dân tộc là sự nghiệp của bản thân DT bị áp bức

Cơ sở lý luận của vấn đề này chính là lý luận của chủ nghĩa MLênin về sự tự thânphát triển, cách mạng mỗi nước phải do chính nhân dân nước đó tiến hành

Năm 1921, trong Tuyên ngôn của Hội Liên hiệp thuộc địa, Người viết: “Vận dụng

câu nói của Mác, chúng tôi xin nói với anh em rằng, công cuộc giải phóng anh em chỉ có thể thựchiện được bằng nỗ lực của bản thân anh em” (T.2 tr.127-128)

Ngay từ những năm 20, Hồ Chí Minh đã nhận thấy mâu thuẫn chủ yếu cần giảiquyết trong xã hội Việt Nam là mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân

Pháp xâm lược và phong kiến tay sai, cùng các thế lực phản động khác Vì vậy, cách mạng giải phóng dân tộc là của toàn dân, “nghĩa là sỹ, nông, công, thương đều chống lại

cường quyền”, giải phóng dân tộc là công việc chung của dân chúng, của cả đồng bào ta

Luận điểm trên được Hồ Chí Minh quán triệt trong suốt quá trình lãnh đạo cách

mạng Việt Nam Người đòi hỏi phải “đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”; trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ xâm lược, Người yêu cầu phải “tự lực cánh sinh”, “dựa vào sức mình là chính” Việc vận động nhân dân, xây dựng lực lượng trong nước là yếu

tố quyết định thắng lợi của cách mạng

+ Cách mạng giải phóng dân tộc là sự nghiệp đoàn kết của toàn dân, trên cơ sở liênminh công nông

Khái nịêm “đồng bào”, “toàn dân” được Hồ Chí Minh sử dụng rất nhiều Toàn dân, theo Hồ Chí Minh nghĩa là toàn thể “con Lạc cháu Hồng”, không phân biệt địa

vị, đảng phái, giàu, nghèo

Với HCM, cách mạng là "Việc chung của cả dân chúng chứ không phải việc riêng củamột hai người" vì vậy phải đoàn kết toàn dân: "sĩ, nông, công, thương đều nhất trí chống lạicường quyền" Trong đó công nông là gốc, là chủ của cách mạng

Hồ Chí Minh chủ trương cần vận động, tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dânViệt Nam trong một mặt trận dân tộc thống nhất nhằm huy động sức mạnh của toàn dântộc đấu tranh giành độc lập tự do

+ Hồ Chí Minh cũng thường xuyên nhắc nhở phải quán triệt quan điểm giai cấp:công nông là gốc, là chủ của cách mạng Và không khi nào được nhượng dù một chút lợiích của công nông để đi vào con đường thỏa hiệp

Người viết: "Công nông là gốc cách mệnh; còn học trò, nhà buôn nhỏ, điền chủ cũng bị

tư sản áp bức, song không cực khổ bằng công nông; ba hạng người ấy chỉ là bầu bạn cách mệnhcủa công nông thôi" (T.2, tr.266) và "trong khi liên lạc với các giai cấp, phải rất cẩn thận, khôngkhi nào nhượng một chút lợi ích gì của công nông mà đi vào đường thỏa hiệp'' (T.3, tr.3)

- Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và

có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc và thúc đẩy sự phát triển của cách mạng chính quốc.

Đây là một trong những luận điểm sáng tạo của Hồ Chí Minh đối với phong trào cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới.

+ Quan điểm của C.Mác, Ph Ăngghen, V.I Lênin và Quốc tế Cộng sản về cáchmạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa

C.Mác và Ph Ăngghen do điều kiện lịch sử chưa cho phép, nên trong thời đại củamình, các ông chưa đề cập đến cách mạng giải phóng dân tộc Tuy nhiên, hai ông cũngcho rằng cách mạng giải phóng dân tộc nằm trong phạm trù của cách mạng vô sản và vềlâu dài, cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi chọn vẹn phải theo con đường cáchmạng vô sản

V.I Lênin phát triển các quan điểm của Mác trong điều kiện CNĐQ, đã nhận thức

rõ hơn về vai trò của thuộc địa đối với sự tồn tại của CNĐQ, về quan hệ giữa cách mạngthuộc địa với cách mạng chính quốc Tuy nhiên, Lênin chưa thấy được tính chủ động,sáng tạo của các dân tộc thuộc địa Người cho rằng cách mạng thuộc địa phụ thuộc hoàntoàn, trực tiếp vào cách mạng vô sản ở chính quốc, cách mạng giải phóng dân tộc chỉthắng lợi, khi cách mạng vô sản ở chính quốc thắng lợi

Thực ra, cả Mác, Ăngghen và Lênin đều không coi thường vấn đề giải phóng dân tộc, song do các ông phải tập trung giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn của cuộc đấu tranh giai cấp ở châu Âu nên chưa có điều kiện đi sâu nghiên cứu về các phong trào dân tộc thuộc địa

Quốc tế Cộng sản trong những năm 20 - 30, tiếp tục phát triển các quan điểm của Lênin theo khuynh hướng “tả” khuynh, đặc biệt chú trọng đến cách mạng chính quốc, đặt cách mạng giải phóng dân tộc phụ thuộc vào cách mạng chính quốc, là hậu

bị quân của cách mạng chính quốc, đặt lợi ích của đấu tranh giải phóng dân tộc dưới lợi ích của cuộc đấu tranh giai cấp

Tuyên ngôn Thành lập Quốc tế Cộng sản năm 1919 viết: "Công nhân và nông dânkhông những ở An Nam, Angiêri, Bengan, mà cả Ba Tư hay Ácmênia chỉ có thể giành được độclập khi mà công nhân các nước Anh và nước Pháp lật đổ được Lôiit Gioógiơ và Clêmangxô, giànhchính quyền nhà nước vào tay mình". Những Luận cương về phong trào cách mạng trong các nước thuộc địa và nửa thuộc địa được thông qua tại Đại hội VI Quốc tế Cộng sản (1/9/28) cũng khẳng định: "Chỉ có thể thực hiện hoàn toàn công cuộc giải phóng các thuộc địakhi giai cấp vô sản giành được thắng lợi ở các nước tư bản tiên tiến"

+ Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộc

địa, phụ thuộc.

Tại Đại hội V Quốc tế Cộng sản, Hồ Chí Minh đã phân tích, phê phán các quanđiểm “tả” khuynh của Quốc tế Cộng sản và các đảng cộng sản ở một số nước chính quốc

là không thấy được tầm quan trọng của thuộc địa đối với sự tồn tại của CNĐQ, vì vậy

cũng không thấy được vai trò to lớn của cách mạng giải phóng dân tộc đối với phong tràocách mạng thế giới

Nguời nhấn mạnh, trong khi thờ ơ, không hiểu thuộc địa, họ lại giáo điều cho rằng

ở thuộc địa, công nghiệp nhỏ bé, giai cấp công nhân chưa phát triển, trình độ lý luận thấpkém, không hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin , nên không thể làm cách mạng thắng lợi được

Với tư cách là người hiểu sâu sắc về thuộc địa, về chủ nghĩa thực dân và về sứcmạnh to lớn của phong trào giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh chỉ rõ:

Thứ nhất, cách mạng thuộc địa và cách mạng chính quốc có quan hệ mật thiết vớinhau trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là CNĐQ

Người dùng hình tượng con đỉa hai vòi, cùng hàng loạt các bằng chứng xác thực khác để chỉ rõ hiện tượng này Theo Người, muốn giết được con đỉa đó thì phải đồng thời cắt bỏ cả hai cái vòi của nó.

Thứ hai, khi được ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin soi đường, được đảng cộngsản lãnh đạo thì tính chủ động, tích cực của nhân dân các nước thuộc địa có thể phát triển

chưa từng thấy họ có thể vùng lên tự giải phóng trước khi cách mạng chính quốc nổ ra và giành thắng lợi đồng thờì thúc đẩy trở lại đối với cách mạng chính quốc.

Thứ ba, khi phân tích vai trò của thuộc địa với CNĐQ và sức mạnh to lớn của nhândân các dân tộc thuộc địa, Hồ Chí Minh đã khẳng định “nọc độc” chủ yếu của các nước

đế quốc nằm ở thuộc địa và nhân dân các nước thuộc địa tiềm ẩn một sức mạnh hết to lớnkhi được giác ngộ

Chính vì vậy, ngay từ năm 1924, Người đã khẳng định: "Cách mạng thuộc địa không

những không phụ thuộc vào cách mạng vô sản ở chính quốc mà có thể giành thắng lợi trước" (T2,tr.128) và "Trong khi thủ tiêu một trong những điều kiện tồn tại của CNTB là CNĐQ, họ có thể giúp đỡ những người anh em mình ở phương Tây trong nhiệm vụ giải phóng hoàn toàn" (T1,tr.36)

Hồ Chí Minh thấy được vấn đề này từ rất sớm và kiên trì luận điểm này, mặc dù,

có lúc vì nó, mà Người đã gặp không ít khó khăn Giải thích về nguồn gốc sức mạnh củanhân dân các dân tộc thuộc địa, Hồ Chí Minh: “Người Đông Dương không được học, đúng thế, bằng sách vở và bằng diễn văn, nhưng người Đông Dương nhận sự giáo dục bằng cách khác Đau khổ, nghèo đói và sự đàn áp tàn bạo là những người thày duy nhất của họ Đằng sau

sự phục tùng tiêu cực, người Đông Dương giấu một cái gì đang sôi sục, đang gào thét và sẽ bùng nổ một cách ghê gớm, khi thời cơ đến Sự tàn bạo của chủ nghĩa tư bản đã chuẩn bị đất rồi: chủ nghĩa xã hội chỉ còn phải làm cái việc là gieo hạt giống của công cuộc giải phóng nữa thôi” (T.1, tr.28)

+ Luận điểm trên của Hồ Chí Minh là một sự sáng tạo to lớn Nó là cơ sở cho mọihoạt động sáng tạo của Đảng ta trong lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đồng thời cũng là cơ

sở lý luận thúc đẩy phong trào cách mạng giải phóng dân tộc trên thế giới phát triển

- Cáh mạng giải phóng dân tộccần được tiến hành bằng con đường cách mạng bạo lực.

+ Hồ Chí Minh kế thừa lý luận về cách mạng vô sản của chủ nghĩa Mác - Lênintrong đó có lý luận về việc giành chính quyền bằng bạo lực cách mạng Trong tư tưởngcủa chủ nghĩa Mác - Lênin, bạo lực được coi là “bà đỡ” cho một xã hội cũ đang thainghén một xã hội mới trong lòng Tuy nhiên, chủ nghĩa Mác không phủ nhận khả nănggiành chính quyền bằng phương pháp hòa bình, song coi đó là khả năng rất hiếm và rấtquý

+ Hồ Chí Minh khẳng định cách mạng ở các nước thuộc địa không thể thành côngtriệt để nếu không sử dụng tới bạo lực Bởi vì ở đây sự tàn bạo của CNĐQ đã đạt tới mức

cao nhất, chúng không từ bỏ một thủ đoạn nào, kể cả việc dìm các phong trào đấu tranhtay không của nhân dân thuộc địa trong biển máu.

Tư tưởng cách mạng bạo lực của Hồ Chí Minh cũng khác với tư tưởng cách mạngbạo lực của một số nước, một số phong trào cách mạng ở trong nước như tư tưởng “nòngsúng đẻ ra chính quyền”, tư tưởng khủng bố, ám sát cá nhân, tư tưởng say mê bạo lực vũtrang Hồ Chí Minh cho rằng bạo lực cách mạng ở Việt Nam là sức mạnh tổng hợp củahai yếu tố chính trị và quân sự, hai lực lượng là lực lượng chính trị của quần chúng và lựclượng vũ trang nhân dân Cách mạng bạo lực là sử dụng sức mạnh tổng hợp để “chống lạibạo lực phản cách mạng, giành lấy chính quyền và bảo vệ chính quyền” dưới hình thứcđấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang

Năm 1947, nhân kỷ niệm ngày thành lập Giải phóng quân Việt Nam, Người khẳngđịnh: “Dân tộc Việt Nam nhất định phải được giải phóng Muốn giải phóng thì phải đánh phátxít Nhật và Pháp Muốn đánh chúng thì phải có lực lượng quân sự Muốn có lực lượng thì phải có

tổ chức Muốn tổ chức thành công thì phải có kế hoạch, có quyết tâm” (T.5, tr.329)

+ Mặc dù nhấn mạnh cách mạng bạo lực, song Hồ Chí Minh luôn chủ động,

tích cực đưa ra các giải pháp để tranh thủ khả năng hòa bình và phát triển của cách mạng Điều này thể hiện rất đậm nét trong các hoạt động chỉ đạo cách mạng Việt Nam trong các giai đoạn 1945 - 1946; 1954 - 1959, song các thế lực đế quốc và bọn phản động tay sai đã khước từ mọi cử chỉ thiện chí, mọi cơ hội tránh đổ máu cho cả hai bên.

Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc là mộtnội dung lớn, nổi bật trong hệ thống tư tưởng của Hồ Chí Minh Vận dụng tư tưởng củaNgười, cách mạng Việt Nam đã thành công, đất nước độc lập tự do, thống nhất, đồng thờigóp phần to lớn vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc trênthế giới

IV GIÁ TRỊ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

Những quan điểm của Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóngdân tộc có ý nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn:

- Làm phong phú học thuyết Mác - Lênin về cách mạng thuộc địa, đặc biệt là trongviệc xử lý vấn đề quan hệ dân tộc và giai cấp; trong việc nhận thức khả năng thắng lợi củacách mạng thuộc địa

- Làm chuyển hoá phong trào yêu nước, tạo điều kiện cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

- Đặt cơ sở xây dựng nên đường lối cách mạng giải phóng dt của Đảng.

- Soi đường thắng lợi cho cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam.

CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN

1 Phân tích những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc 2 Phân tíchtính sáng tạo trong quan điểm của Hồ Chí Minh: Các dân tộc muốn được độc lập tự do,bình đẳng thì không có con đường nào khác là phải tự minh đứng lên giành lấy độc lập, tựdo

3 Tại sao trong tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng và trong cách mạng Việt Nam nóichung độc lập dân tộc phải gắn liền với cnxh

4 Phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của luận điểm: “Muốn cứu nước và giảiphóng dân tộc thì không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”

5 Giải thích tại sao, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc phải gắn liền với

hạnh phúc tự do của nhân dân?

6 Phân tích những quan điểm cơ bản của HCM về cách mạng giải phóng dân tộc

7 Bằng lý luận và thực tiễn hãy chứng minh luận điểm: Cách mạng giải phóng dântộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và có khả năng giành thắng lợi trước cáchmạng vô sản ở “chính quốc” là một sáng tạo lớn của Hồ Chí Minh

8 Phân tích tính sáng tạo trong quan điểm sau đây của Hồ Chí Minh: “Muốn được giải phóng, các dân tộc chỉ có thể trông cậy vào vào mình, trông cậy vào lực lượng của bản thân mình”.

9 Phân tích quan điểm sau đây của HCM: “Nếu nước được độc lập mà dân khôngđược hưởng hạnh phúc, tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”

10 Giải thích tại sao Hồ Chí Minh khẳng định: ở các nước thuộc địa, “chủ nghĩadân tộc là một động lực lớn của đất nước”

11 Vì sao Hồ Chí Minh chủ trương, đối với cách mạng giải phóng dân tộc, phảiđặt vấn đề dân tộc lên hàng đầu?

12 Tại sao khi giải quyết mối quan hệ dân tộc và giai cấp, HCM yêu cầu phải ưutiên cho vấn đề dân tộc, lợi ích giai cấp phải phục tùng lợi ích dân tộc?

13 Vì sao Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộckhông có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”?

14 Vì sao Hồ Chí Minh khẳng định: “Trước hết phải có Đảng cách mệnh…Đảng

có vững cách mệnh mới thành công”?

15 Vì sao Hồ Chí Minh khẳng định: “Cách mệnh là việc chung cả dân chúng chứkhông phải việc một hai người”?

16 Vì sao Hồ Chí Minh khẳng định: “Công nông là gốc của cách mệnh”?

17 Vì sao Hồ Chí Minh khẳng định: “cách mạng giải phóng dân tộc cần phải tiếnhành chủ động và sáng tạo”?

18 Vì sao Hồ Chí Minh khẳng định: cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa cóthể giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc?

19 Cho biết ý nghĩa lý luận và thực tiễn luận điểm của HCM: cách mạng giảiphóng dt ở thuộc địa có thể giành thắng lợi trước cách mạng vs ở chính quốc?

20 Phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về sựu thống nhất biện chứng giữa tưtưởng bạo lực cách mạng với tư tưởng nhân đạo hòa bình

Chương III

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

VÀ CON ĐƯỜNG QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM (4)

3 Các giai đoạn, bước đi cụ thể trong quá trình xây dựng CNXH ở Việt Nam

4 Trên cơ sở đó, có nhận thức đúng và tin tưởng vào con đường đi lên của cáchmạng Việt Nam do Đảng, và nhân dân ta lựa chọn 80 năm qua

Tài liệu tham khảo.

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 1 (tr 27, 28), tập 2 (tr 264-280), tập 8 (tr 226, 276,341-342), tập 10, (tr.13-17, 133, 217, 310, 461, 556, 590), Nxb Chính trị Quốc gia, HàNội, 2000

2 Võ Nguyên Giáp: Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam,

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997

3 Nguyễn Duy Quý: Những vấn đề lý luận về CNXH và con đường đi lên CNXH,Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998

4 Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ X, NxbChính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006

NỘI DUNG

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM.

1 Con đường hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về CNXH ở Việt Nam

a Tính tất yếu của CNXH ở Việt Nam

Hồ Chí Minh luận chứng cho sự ra đời của CNXH dựa trên các cơ sở sau:

- CNXH ra đời chính từ sự tàn bạo của CNTB

+ Chủ nghĩa Mác - Lênin khi luận chứng cho sự ra đời của CNXH xuất phát từ quyluật quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Khi luận chứng cho sự ra đời tất yếu của CNXH ở Việt Nam Hồ Chí Minh đã đặc

biệt chú ý đến một phương diện không kém phần quan trọng: CNXH ra đời chính từ sự tàn bạo của CNTB Chính sự bóc lột nặng nề của chủ nghĩa thực dân đã bộc lộ những

khuyết tật phi nhân tính bẩm sinh, không thể khắc phục được của CNTB và đó chính là

cơ sở để người lao động ý thức, giác ngộ sứ mệnh của mình đối với quốc gia dân tộc, chờthời cơ để vùng dậy, thủ tiêu xiềng xích thực dân, thực hiện giải phóng dân tộc, giải

phóng chính họ thoát khỏi bất kỳ một hình thức áp bức bóc lột nào, và đây chính là điềukiện quan trọng nhất để nhân dân thuộc địa giác ngộ về CNXH, CNCS

Trên cơ sở đó, Hồ Chí Minh đi đến khẳng định hết sức mới mẻ và táo bạo: “Chế độcộng sản có áp dụng được ở châu Á nói chung và ở Đông Dương nói riêng không? Đấy là vấn đề

mà chúng ta đang quan tâm hiện nay Bây giờ hãy xét những lý do lịch sử cho phép CNCS thâmnhập dễ dàng vào châu Á, dễ dàng hơn là ở châu Âu” (T1, tr.33-35) Trong bài Đông Dươngđăng trong Tạp chí Cộng sản (Pháp) số 14 năm 1921, Hồ Chí Minh: “Sự tàn bạo của CNTB

đã chuẩn bị đất rồi: CNXH chỉ còn phải làm cái việc là gieo hạt giống của công cuộc giải phóngnữa thôi” (T1, tr.28)

- Tính tất yếu của CNXH ở Việt Nam còn được Hồ Chí Minh luận chứng trênnhiều góc độ khác:

Thứ nhất, về phương diện lý luận, Hồ Chí Minh đã kế thừa tư tưởng cách mạngkhông ngừng của chủ nghĩa Mác - Lênin để luận chứng một cách toàn diện khả năng đitới CNXH bỏ qua giai đoạn TBCN của nước ta

Thứ hai, cơ sở hàng đầu để đánh giá tính triệt để của một cuộc cách mạng khôngphải là lý tưởng, khẩu hiệu được nêu ra mà là ở quy mô giải phóng quần chúng bị áp bức.Chỉ có CNXH mới làm được việc đó

Dưới góc độ giải phóng, độc lập dân tộc mới chỉ là cấp độ đầu tiên Độc lập dântộc là tiền đề để tiến lên CNXH, đi tới cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc cho nhân dân

Chính vì vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh muốn cứu nước và giải phóng dân tộckhông còn con đường nào khác con đường cách mạng vô sản Người chủ trương “Làm tưsản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản” (T3, tr.1) Việc đặtcách mạng giải phóng dân tộc nằm trong phạm trù cách mạng vô sản, gắn độc lập dân tộcvới CNXH, đã khiến quan điểm giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh mang tính toàn diện

và triệt để

Ngày nay, trước những diễn biến phức tạp ở trong nước và trên thế giới, Đai hộilần thứ X Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định con đường mà Chủ tịch Hồ ChíMinh đã lựa chọn từ 80 năm trước và được khẳng định trong Cương lĩnh đầu tiên củaĐảng ta CNXH, CNCS vẫn là mục tiêu mà cách mạng Việt Nam đang hướng tới

b Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về CNXH.

Hồ Chí Minh tiếp cận chủ nghĩa xã hội xuất phát từ 3 phương diện sau:

- Hồ Chí Minh tiếp cận CNXH trên cơ sở học thuyết Hình thái kinh tế - xã hội và các quan điểm duy vật lịch sử của Mác.

Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của Mác đã chỉ rõ lịch sử phát triển của xã hộiloài người là một quá trình lịch sử tự nhiên của các phương thức sản xuất nối tiếp nhau, từcộng sản nguyên thủy đến CNCS

Trên cơ sở đó, Mác xây dựng những luận điểm cơ bản về CNXH, chỉ ra những đặctrưng bản chất của nó, đặc trưng cơ bản nhất là xóa bỏ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất,giải phóng con người khỏi tình trạng bị bóc lột về kinh tế, bị áp bức về chính trị, bị nôdịch về tinh thần Có thể khái quát học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của Mác đã cungcấp cho Hồ Chí Minh hàng loạt các vấn đề lý luận về tính tất yếu, mục tiêu bản chất…của chủ nghĩa xã hội

Nhận thức của Hồ Chí Minh về CNXH được thể hiện qua hàng loạt các bài viếtcủa Người đăng trên các sách, báo trong và ngoài nước, như các bài “Thường thức chínhtrị (thực chất là viết về chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử), viết

năm 1950 ở Việt Bắc, “Diễn văn khai mạc lớp lý luận khóa 1”, năm 1957 ở Học việnNguyễn Ái Quốc

- Hồ Chí Minh tiếp thu học thuyết Mác về CNXH, trên cơ sở xuất phát từ hoàn cảnh thực tiễn của Việt Nam

Xuất phát từ thực tiễn nước ta để tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đãchỉ ra một luận điểm rất quan trọng: Mỗi dân tộc đi lên CNXH có những nét đặc thùriêng, không thể máy móc thực hiện như nhau với các quốc gia có trình độ phát triển khácnhau

Khi miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ lên CNXH, Hồ Chí Minh chỉ ra đặc điểm

“to nhất” của ta là từ một nước nông nghiệp lạc hậu, chưa qua giai đoạn phát triển TBCN,

vì vậy mà chúng ta phải đi tìm “Một mô hình khác xuất phát từ đặc điểm thực tiễn của nướcta” (Tập 8, tr.227)

Với quan điểm trên, Hồ Chí Minh đã hoàn toàn tránh được tư duy giáo điều tồn tạiphổ biến trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Đồng thời làm phong phú thêm

lý luận của chủ nghĩa Mác về CNXH và con đường đi lên CNXH

- Hồ Chí Minh tiếp cận CNXH từ truyền thống văn hóa phương Đông và Việt Nam.

+ Truyền thống nhân ái, yêu mến quê hương, sống với nhau có tình có nghĩa “đọcbao nhiêu sách MLN, mà sống với nhau không có tình thì cũng là không hiểu chủ nghĩa Mác -Lênin” Hồ Chí Minh đã kế thừa những tư tưởng tiến bộ này và phát triển lên Ngườithường xuyên căn dặn “trong bầu trời không gì cao quý bằng nhân dân”, Người chủ trươngxây dựng một nhà nước của dân do dân và vì dân, trong đó cán bộ là “đầy tớ”, là “côngbộc” của dân, phải biết tự phê bình trước dân, thành công là của dân, khuyết điểm là củacán bộ Người nói tới trọng trách của Đảng đối với nhân dân, nhất là khi Đảng trở thànhĐảng cầm quyền Người viết: "Chính sách của Đảng và Chính phủ là phải hết sức chăm nomđến đời sống của nhân dân Nếu dân đói, Đảng và chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chínhphủ có lỗi, nếu dân ốm là Đảng và chính phủ có lỗi" (T12, tr.572)

+ Truyền thống đề cao văn hóa, lễ nghĩa, coi trọng giáo dục đạo đức

Khổng Tử đặt giáo dục cao hơn chính trị, giáo dục tốt thì chính trị tốt; Mạnh Tử:chính trị tốt thì dân giàu, dân không giàu, chính trị không tốt Vua có nhân thì không aikhông có nhân, vua có nghĩa thì không ai không có nghĩa; Khổng Tử đề cao trí, nhân,dũng; Mạnh Tử đề cao nhân, nghĩa, lễ, trí, tín , tóm lại, các ông rất coi trọng giáo dụcđạo đức bằng phương pháp nêu gương Hồ Chí Minh cũng thường xuyên nhấn mạnh vấn

đề nay Người chỉ rõ: “Một nhà nước muốn được lòng dân thì người đứng đầu phải nêugương”

2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về những đặc trưng của CNXH Việt Nam

- Quan điểm của các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin về đặc trưng củaCNXH:

+ Xóa bỏ từng bước chế độ tư hữu TBCN, thiết lập chế độ công hữu XHCN đểgiải phóng sức sản xuất

+ Có một nền đại công nghiệp cơ khí, một nền khoa học công nghệ hiện đại có khảnăng cải tạo nông nghiệp Đặc trưng này đã được Lênin khái quát thành công thức CNXH

= chế độ Xôviết + Điện khí hoá toàn quốc

+ Thực hiện sản xuất có kế hoạch và tiến tới xóa bỏ hàng hóa, tiền tệ (sau nàyđược Lênin điều chỉnh bằng chính sách kinh tế mới)

+ Phân phối theo lao động, thực hiện công bằng trong lao động và hưởng thụ

+ Khắc phục sự khác biệt về giai cấp, tiến tới xóa bỏ sự khác biệt giữa nông thônvới thành thị, lao động trí óc và lao động chân tay; xây dựng một xã hội thuần nhất về giaicấp

+ Giải phóng con người khỏi áp bức, bất công, nâng cao trình độ văn hóa của nhândân, tạo điều kiện cho mọi người tận lực phát triển năng lực sẵn có

+ Sau khi thực hiện các chức năng trên, chức năng chính trị của nhà nước sẽ dầndần bị tiêu vong

- Quan điểm của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội Việt Nam

+ Hồ Chí Minh thống nhất với các nhà kinh điển về CNXH, Người trích dẫn nhiềuđặc trưng bản chất ở các giai đoạn khi chúng ta chưa bước vào thời kỳ quá độ Song đếngiai đoạn từ 1954-1964, Hồ Chí Minh đã phát biểu một số vấn đề thể hiện quan điểm mớicủa Người về CNXH Con đường tiến lên CNXH ở Việt Nam theo Hồ Chí Minh là

“không thể giống Liên Xô, vì Liên Xô có phong tục tập quán khác, có lịch sử, địa lý khác” (T8,227) Hồ Chí Minh yêu cầu không được ảo tưởng chủ quan cho rằng CNXH, CNCS sẽnhanh chóng được xây dựng ở Việt Nam

+ Sáng tạo của Hồ Chí Minh là xuất phát từ thực tiễn đất nước, Người đã đưa racác định nghĩa về CNXH một cách thiết thực, cụ thể, dễ hiểu, dễ tổ chức thực hiện, đápứng yêu cầu, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân

Khi Miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng CNXH, Người nói: “CNXH trước hếtnhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm,được ấm no và sống một đời hạnh phúc” (T10, tr.17); “CNXH là làm sao cho dân giàu nướcmạnh” (T8, tr.226); “CNXH là tất cả mọi người, các dân tộc ngày càng ấm no, con cháu chúng

ta ngày càng sung sướng” (T10, tr.317)

+ Có thể khái quát các đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam theo quan điểmcủa Hồ Chí Minh:

Thứ nhất, chế độ chính trị do nhân dân làm chủ, mọi quyền hành, mọi lực lượngđều ở nơi dân

Thứ hai, dân giàu nước mạnh, từng bước xóa bỏ bóc lột, bất công

Thứ ba, có nền kinh tế phát triển cao gắn liền với sự phát triển khoa học kỹ thuật.Thứ tư, xã hội phát triển ở trình độ cao về văn hóa, đạo đức

Ngoài ra khi nói về các đặc trưng của chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh còn chỉ rõchủ nghĩa xã hội là một xã hội có quan hệ hữu nghị, bình đẳng với các quốc gia dân tộctrên thế giới, trên tinh thần hữu nghị hợp tác, tôn trọng độc lập, chủ quyền và hai bêncùng có lợi; CNXH là công trình tập thể của nhân dân, do nhân dân tự xây dựng lấy dưới

sự lãnh đạo của Đảng…

+ Quan điểm của Hồ Chí Minh về CNXH là một quan niệm hoàn chỉnh, có hệthống từ kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, con người , song nhân tố được Hồ Chí Minhquan tâm nhiều nhất là quyền làm chủ của nhân dân, Người yêu cầu phải nâng cao trình

độ, lòng nhân ái, tình người trong nhân dân, luôn tin vào năng lực sáng tạo vô cùng to lớncủa nhân dân; sự nghiệp xây dựng CNXH là sự nghiệp của nhân dân

+ Trên cơ sở những quan điểm cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về CNXH,Cương lĩnh của Đảng (năm 1991) đã khẳng định những đặc trưng cơ bản của CNXH ởnước ta: Nhân dân lao động làm chủ; có một nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượngsản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu; có nền văn hóa tiêntiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người được giải phóng khỏí áp bức, bóc lột, bất công,làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều

kiện phát triển toàn diện cá nhân; các dân tộc trong nước bình đẳng, đoàn kết giúp đỡnhau cùng tiến bộ; có quan hệ hữu nghị, hợp tác với nhân dân tất cả các nước trên thếgiới

Tóm lại, thông qua các đặc trưng của CNXH bằng cách xác lập mục tiêu của nó,

Hồ Chí Minh khẳng định tính ưu việt hơn hẳn của CNXH so với các chế độ xã hội trước

đó, Người cũng chỉ ra chức năng xã hội của CNXH là giải con người một cách toàn diện,theo mọi cấp độ từ giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội đến giải phóng từng cá nhân.Mục tiêu cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh là giải phóng con người và mưu cầu hạnhphúc cho hết thảy mọi người trên trái đất

3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về mục tiêu, động lực phát triển CNXH Việt Nam.

a Những mục tiêu cơ bản của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

- Mục tiêu chung của chủ nghĩa xã hội Việt Nam là phấn đấu vì độc lập tự do chodân tộc và hạnh phúc cho nhân dân

Người chỉ rõ: “Mục đích của chủ nghĩa xã hội là gì? Nói một cách đơn giản và dễ hiểu là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động”

(T10, tr.271)

- Mục tiêu cụ thể của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta:

+ Mục tiêu về chính trị của CNXH là xây dựng Nhà nước của dân do dân và vì

dân Người đòi hỏi phải phát huy quyền làm chủ của nhân dân, Chính phủ phải là đầy tớcủa nhân dân, nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền “đuổi” chính phủ, đồng thờiNgười cũng yêu cầu nhân dân phải nâng cao trình độ và phải dũng cảm đấu tranh chốngnhững hiện tượng vi phạm quyền làm chủ của nhân dân Bởi vì theo Hồ Chí Minh, “quantham là vì dân dại”

+ Mục tiêu về kinh tế, “Phải biến nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành nước

có công nghiệp hiện đại, nông nghiệp hiện đại, khoa học tiên tiến” Điều quan trọng nhất mà

Hồ Chí Minh quan tâm đến là vấn đề năng suất lao động, mà muốn nâng cao năng suấtlao động thì phải tiến hành công nghiệp hóa XHCN, tuy nhiên theo Hồ Chí Minh, côngnghiệp hóa có thể được tiến hành bằng nhiều con đường khác nhau, chứ không nhất thiết

là phải bắt đầu từ sự phát triển công nghiệp nặng

+ Mục tiêu về văn hóa, theo Hồ Chí Minh, CNXH phải là một xã hội cao hơn hẳn

CNTB về văn hóa và giải phóng con người, văn hóa phải “soi đường cho quốc dân đi”,phải lấy hạnh phúc của đồng bào, của dân tộc làm cơ sở Khi được hỏi bằng nhân tố nàophát triển CNXH, Hồ Chí Minh trả lời: bằng văn hóa (T10, tr.392)

+ Mục tiêu về xây dựng con người: muốn có CNXH trước hết phải có con người

XHCN Con người XHCN phải là con người có giác ngộ cách mạng, có phẩm chất đạođức trong sáng , trong các phẩm chất của con người mới, Hồ Chí Minh đặc biệt chútrọng các phẩm chất về lý tưởng, đạo đức cách mạng và tinh thần làm chủ Theo Hồ ChíMinh, trong điều kiện sản xuất chưa phát triển cao, điểm hơn hẳn của CNXH so vớiCNTB chính là ở quan hệ giữa con người với con người

Những mục tiêu trước mắt, thiết thực, cụ thể về CNXH mà Hồ Chí Minh đề ra tuy

có những khác nhau về chi tiết, tùy thuộc đối tượng, thời điểm Người nói hay viết, nhưngđều thể hiện tinh thần: chủ nghĩa xã hội là hiện thân đỉnh cao của tiến trình tiến hoá lịch

sử nhân loại, là hệ thống những giá trị mà khi loài người đạt tới thì cá tính con ngườiđược phát triển đầy đủ, năng lực con người được phát huy cao nhất, giá trị con ngườiđược thực hiện toàn diện

b Các động lực của chủ nghĩa xã hội Việt Nam.

Khi nói động lực của sự phát triển, Hồ Chí Minh nhắc nhở chúng ta phải chú ý đếncác yếu tố thúc đẩy, đồng thời cũng phải chú ý tới các yếu tố kìm hãm sự phát triển của

xã hội

Để xây dựng và phát triển của CNXH, cần phải huy động được tất các các nguồnlực, trong đó nguồn lực con người giữ vai trò quan trọng nhất Bởi vì các nguồn lực khác,xét đến cùng đều phải thông qua con người Con người trên cả hai bình diện: cộng đồng

và cá nhân

“Muốn cho CNCS thực hiện được, cần phải có kỹ nghệ, nông nghiệp và tất cả mọi ngườiđều được phát triển hết khả năng của mình” (T4, tr.272) Người nói: “CNXH chỉ có thể đượcxây dựng với sự giác ngộ đầy đủ và lao động sáng tạo”, và “CNXH là do quần chúng nhân dân

tự mình xây dựng nên” (T10, tr.133), “Muốn xây dựng CNXH, trước hết cần có những conngười XHCN Có tư tưởng và tác phong XHCN” (T10, tr.310)

- Với Hồ Chí Minh, phát huy sức mạnh đoàn kết của cả cộng đồng dân tộc là độnglực chủ yếu để phát triển đất nước

Con người trên bình diện cộng đồng bao gồm tất cả mọi tầng lớp, mọi gc, dân tộc,tôn giáo Xây dựng CNXH không chỉ là sự nghiệp riêng của công nông mà là của toànthể dân tộc CNXH không chỉ là vấn đề giai cấp mà còn là vấn đề dân tộc Chỉ xây dựngthành công CNXH mới tăng cường được sức mạnh của dân tộc, mới giữ vững độc lập dântộc

Kế thừa quan điểm này của Hồ Chí Minh, Đại hội IX Đảng ta chỉ rõ: "Động lực chủyếu để phát triển đất nước là đại đoàn kết toàn dân trên cơ sở liên minh giữa công nhân với nôngdân và trí thức do Đảng lãnh đạo, kết hợp hài hòa các lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội, phát huymọi tiềm năng và nguồn lực của các thành phần kinh tế, của toàn xã hội'' (Văn kiện Đảng Cộngsản Việt Nam lần thứ IX, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001, tr.86)

- Hồ Chí Minh cũng yêu cầu phải phát huy sức mạnh của con người với tư cách cánhân người lao động, Người đã nêu lên một số giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, phải chú trọng các giải pháp tác động vào nhu cầu và lợi ích, trước hết làlợi ích vật chất thiết thân đối với người lao động

Ngay trong kháng chiến chống Pháp, Hồ Chí Minh đã rất chú ý đến vấn đề này.Người đa ban hành Chính sách giảm tô, giảm tức; bước sang thời kỳ xây dựng CNXH,

Hồ Chí Minh yêu cầu phải chú ý đến lợi ích chính đáng của người lao động thông qua cácchính sách về giá cả, thuế, về khoán, thưởng, phạt, coi trọng lợi ích cá nhân, tích cực tìmtòi cơ chế biện pháp kích thích trí sáng tạo của cá nhân

Thứ hai, các giải pháp tác động vào các động lực chính trị, tinh thần

Hồ Chí Minh chỉ rõ: trong khi điều kiện vật chất còn nhiều khó khăn thì các biệnpháp kích thích tinh thần có tầm quan trọng hàng đầu

Người viết: “CNXH không phải là cái gì cao xa mà cụ thể là ý thức lao động tập thể, ýthức kỷ luật, tinh thần thi đua yêu nước, tăng sản xuất cho hợp tác xã, tăng thu nhập cho xã viên,tinh thần đoàn kết, tương trợ, tinh thần dám nghĩ, dám nói, dám làm, không sợ khó, ý thức cầnkiệm” (T9, tr.575)

Để làm tốt công tác này, cần phát huy tinh thần và ý thức làm chủ tập thể của đôngđảo quần chúng nhân dân; thực hiện công bằng xã hội; sử dụng vai trò điều chỉnh của cácnhân tố tinh thần khác như văn hóa, đạo đức, pháp luật, phải nâng cao dân trí, coi giáodục là quốc sách hàng đầu

- Ngoài các động lực bên trong, Hồ Chí Minh cũng yêu cầu phải kết hợp sức mạnhdân tộc với sức mạnh thời đại, tăng cường đoàn kết quốc tế, gắn chủ nghĩa yêu nước với

chủ nghĩa quốc tế vô sản, sử dụng tốt các thành quả khoa học kỹ thuật…để thúc đẩy sựnghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội trên đất nước ta

Tất cả những nhân tố động lực nêu trên mới chỉ là những nguồn lực tiềm tàng của

sự phát triển Để những năng lực tiềm tàng đó trở thành sức mạnh và không ngường pháttriển, Hồ Chí Minh chỉ rõ: sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng có ý nghĩa quyết định đối với

sự phát triển của xã hội Đây là hạt nhân trong hệ động lực của chủ nghĩa xã hội

- Đi đôi với việc khai thông các động lực, Hồ Chí Minh yêu cầu phải nhận diện cáclực cản, và Người đã chỉ ra những căn bệnh có nguy cơ dẫn đến sự thoái hóa biến chấtcủa CNXH, tới sự tồn vong của chế độ là:

+ Chủ nghĩa cá nhân là “căn bệnh mẹ đẻ ra trăm thứ bệnh nguy hiểm”, là “kẻ thù hung

ác của CNXH”, “chúng ta phải kiên quyết tiêu diệt nó” Chúng ta chú trọng đảm bảo lợi ích

cá nhân, song phải kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, chống lối sống chỉ vì mình, quêmình mà kết thành phe cánh bất chấp lợi ích của cộng đồng, của người khác

+ Tệ tham nhũng, lãng phí, quan liêu

+ Tệ chia rẽ, bè phái, mất đoàn kết làm giảm sút uy tín của Đảng, của cách mạng(xem thêm T9, tr.228)

+ Tệ chủ quan, bảo thủ lười biếng không chịu học tập cái mới

II TƯ TƯỞNG HCM VỀ CON ĐƯỜNG QUÁ ĐỘ ĐI LÊN CNXH Ở VN.

1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam.

a Khái quát quan điểm của chủ nghĩa M.Lênin về thời kỳ quá độ lên CNXH

- Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đều khẳng định rằng giữa CNTB

và CNCS tất yếu phải có một thời kỳ quá độ nhằm chuyển xã hội nọ sang xã hội kia

Thời kỳ quá độ mà Mác và Ăngghen đề cập đến ở đây, chủ yếu là thời kỳ chuyểnbiến lên CNCS ở các nước tư bản phát triển và quá độ ở đây, chủ yếu là quá độ chính trị.Tuy nhiên, khi nghiên cứu về nước Nga, Mác đã đi đến kết luận hé mở một con đườngquá độ khác “Nước Nga có thể không cần phải trải qua những đau khổ của chế độ đó, mà vẫnchiếm đoạt được mọi thành quả của chế độ xã hội ấy” (chế độ xã hội mà Mác nói tới ở đây là chế

đã làm cách mạng thành công và nước đó phải do đảng cộng sản lãnh đạo

+ Xác định thời kỳ quá độ lên CNXH là thời kỳ tương đối dài, cần phải thực hiệncác bước đi quá độ nhỏ, sử dụng một số hình thức trung gian, Người cũng luôn nhắc nhởnhững người cộng sản không được chủ quan nóng vội

b Tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam

Hồ Chí Minh đã tiếp thu các quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về thời

kỳ quá độ và vận dụng vào điều kiện cụ thể nước ta Người khẳng định con đường cáchmạng Việt Nam là tiến hành giải phóng dân tộc, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủnhân dân, quá độ lên CNXH, bỏ qua giai đoạn phát triển TBCN Tư tưởng Hồ Chí Minh

về thời kỳ quá độ có những nội dung chủ yếu sau:

- Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam:

+ Có sự lãnh đạo của Đảng, có khối liên minh công nông và trí thức đã được củng

cố vững chắc, vì vậy cách mạng Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới không bắt đầubằng một cuộc đảo lộn chính trị

+ Đặc điểm “to nhất” của ta trong thời kỳ quá độ là từ một nước nông nghiệp lạchậu, tiến thẳng lên CNXH không phải kinh qua giai đoạn phát triển TBCN

+ Chúng ta xây dựng CNXH trong điều kiện vừa có hòa bình vừa có chiến tranh,đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranhthống nhất đất nước

+ Về phương diện quốc tế, sự nghiệp xây dựng CNXH ở Việt Nam có những thuậnlợi cơ bản, song cũng có không ít những khó khăn, đó là sự can thiệp, phá hoại của kẻthù Điều đó buộc chúng ta phải có ý thức độc lập tự chủ, tự lực tự cường để tranh thủthuận lợi hạn chế những khó khăn, xây dựng thành công CNXH trên đất nước ta

- Bản chất của thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam:

+ Thực chất của thời kỳ quá độ lên CNXH là quá trình cải biến nền sản xuất nhỏ,lạc hậu thành nền sản xuất lớn hiện đại Đây là một cuộc đấu tranh giai cấp gay go, phứctạp trong điều kiện mới, so sánh lực lượng trong nước và quốc tế có nhiều thay đổi, đòihỏi chúng ta phải áp dụng toàn diện các hình thức đấu tranh cả về kinh tế, chính trị, vănhóa, xã hội nhằm xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

+ Quá độ lên CNXH là một quá trình dần dần, khó khăn phức tạp và lâu dài, vừaphải cải tạo xã hội cũ, vừa xây dựng xã hội mới (Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh tínhchất tuần tự, lâu dài của thời kỳ này) Tính chất phức tạp và khó khăn của thời kỳ quá độđược Hồ Chí Minh lý giải trên các cơ sở sau:

Thứ nhất, đây là một cuộc cách mạng làm đảo lộn mọi mặt đời sống xã hội cả vềlực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất; cả cơ sở hạ tầng lẫn kiến trúc thượng tầng Nó đặt

ra và đòi hỏi phải giải quyết hàng loạt các mâu thuẫn khác nhau

Thứ hai, xây dựng CNXH là một sự nghiệp mang tính kinh tế Đây là một côngviệc hoàn toàn mới mẻ, chúng ta chưa có kinh nghiệm phải vừa làm vừa học và không thểtránh được thiếu sót, thậm chí thất bại tạm thời

Thứ ba, kẻ thù của CNXH luôn tìm mọi cách chống phá quá trình xây dựngCNXH

+ Hồ Chí Minh luôn yêu cầu cán bộ đảng viên tránh nôn nóng, chủ quan, đốt cháygiai đoạn trong quá trình xây dựng CNXH Phải xác định đúng bước đi và hình thức phùhợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, biết kết hợp các khâu trung gian, quá

độ, tuần tự từng bước từ thấp lên cao “Phải kiên nhẫn bắc những nhịp cầu nhỏ và vừa, phảichọn những giải pháp trung gian và quá độ” (T7, tr.538), “Phải trải qua nhiều bước, dài, ngắn làtùy hoàn cảnh Mỗi bước, chớ ham làm mau, ham rầm rộ Làm ít mà chắc, đi bước nào, vữngbước ấy tiến tới dần dần” (T7, tr.540)

- Nhiệm vụ của thời kỳ quá độ:

Thứ nhất, xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội

Thứ hai, cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, kết hợp cải tạo với xây dựng trong

đó lấy xây dựng làm trọng tâm

- Những nhân tố đảm bảo thắng lợi cho CNXH ở Việt Nam gồm:

+ Giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng

+ Nâng cao vai trò quản lý của Nhà nước

+ Phát huy tính tích cực chủ động của các tổ chức chính trị xã hội của quần chúng

+ Xây dựng đội ngũ cán bộ đủ đức và tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cáchmạng XHCN.

2 Nội dung xây dựng CNXH trong thời kỳ quá độ lên ở Việt Nam

- Về chính trị, nội dung quan trọng nhất là phải giữ vững và phát huy vai trò lãnhđạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Muốn vậy cần:

Thứ nhất, Đảng phải thường xuyên được chỉnh đốn, củng cố nâng cao sức chiếnđấu, có hình thức tổ chức phù hợp để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới

Thứ hai, tất cả các cơ quan nhà nước phải là các thể chế dân chủ, dựa vào dân, lắngnghe ý kiến của dân, chịu sự kiểm soát của dân; phải xây dựng bộ máy nhà nước vữngmạnh, trong sạch, thực sự là Nhà nước của dân, do dân và vì dân

Thứ ba, củng cố và mở rộng Mặt trận dân tộc thống nhất, trên cơ sở liên minhcông nhân nông dân và trí thức, do đảng cộng sản lãnh đạo

- Về kinh tế, Hồ Chí Minh đã đề cập một cách khá toàn diện:

+ Người nhấn mạnh đến việc tăng gia sản xuất gắn liền với thực hành tiết kiệm,không ngừng nâng cao năng xuất lao động trên cơ sở tiến hành công nghiệp hóa XHCN

+ Xác định cơ cấu kinh tế nông - công nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàngđầu, đồng thời coi trọng củng cố thương nghiệp làm cầu nối giữa các ngành kinh tế TạiHội nghị Bộ chính trị, tháng 10 năm 1954, Người nói: “Nếu muốn công nghiệp hóa gấp thì

là chủ quan, Phải tăng tiến nông nghiệp Làm trái với Liên Xô cũng là mácxít” (Hồ Chí Minhbiên niên tiểu sử, T5, tr.572)

+ Chủ trương phát triển kinh tế nhiều thành phần trong suốt thời kỳ quá độ Bốnthành phần kinh tế mà Hồ Chí Minh đề cập đến là kinh tế quốc doanh, kinh tế hợp tác xã,kinh tế tư bản tư doanh và kinh tế riêng lẻ khác Theo Hồ Chí Minh cần ưu tiên phát triểnkinh tế quốc doanh để tạo nền tảng vật chất cho CNXH; khuyến khích và giúp đỡ kinh tếhợp tác phát triển…

+ Chủ trương thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động: làm nhiều hưởngnhiều, làm ít hưởng ít, không làm không hưởng; đồng thời bước đầu đề cập đến vấn đềkhoán trong sản xuất “Chế độ khoán là một điều kiện của CNXH, nó khuyến khích người côngnhân luôn luôn tiến bộ, cho nhà máy tiến bộ Làm khoán là ích chung và lại lợi riêng làm khoántốt thích hợp và công bằng dưới chế độ ta hiện nay” (T8, tr.341)

- Về văn hóa - xã hội, Hồ Chí Minh nhấn mạnh đến việc xây dựng con người mới,coi con người vừa là mục đích, vừa là động lực của sự phát triển xã hội, đồng thời Ngườicũng đề cao vai trò của văn hóa, giáo dục, khoa học kỹ thuật, nâng cao dân trí, bồi dưỡng

và sử dụng nhân tài trong xây dựng CNXH

3 Quan điểm của HCM về bước đi và các biện pháp xây dựng CNXH trong thời kỳ quá độ.

- Hồ Chí Minh nêu lên 2 nguyên tắc có tính phương pháp luận trong việc xác đinhbước đi và cách thức tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam:

+ Xây dựng chủ nghĩa xã hội là hiện tượng phổ biến, mang tính quốc tế vì vậy phảiquán triệt các nguyên lý cơ bản của chu nghĩa Mác - Lênin, học tập kinh nghiệm của cácnước anh em nhưng không được giáo, điều máy móc

+ Xác định bước đi và các biện pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội cần căn cứ vàođiều kiện thực tế, đặc điểm dân tộc, nhu cầu và khả năng thực tế của nhân dân

- Về bước đi của thời kỳ quá độ

Trong thời kỳ quá độ, Hồ Chí Minh chưa nói rõ các bước đi cụ thể, song tìm hiểu

kỹ tư tưởng của Người, chúng ta có thể hình dung ba bước sau:

Thứ nhất, ưu tiên phát triển nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu.Người giải thích: Chúng ta vừa ra khỏi chiến tranh, “Nếu để dân đói là chính phủ có lỗi, mọichính sách của Đảng không thực hiện được”(T7, tr 532), “Muốn phát triển công nghiệp, pháttriển kinh tế nói chung thì phải lấy phát triển nông nghiệp làm gốc, làm chính” (T10, tr.180);

“Phải ưu tiên phát triển nông nghiệp còn bởi vì chúng ta có “thiên thời” (khí hậu, đất đai), “nhânhòa” (lực lượng lao động nông nghiệp) Vì vậy, “Trong thời kỳ quá độ lên CNXH, ta phải dựavào nông nghiệp và phát triển nông nghiệp là cực kỳ quan trọng” (Bài phát biểu tại Hội nghịTrung ương bàn về phát triển công nghiệp (T10, tr.34);

Thứ hai, phát triển tiểu công nghiệp và công nghiệp nhẹ

Thứ ba, phát triển công nghiệp nặng

Đề phòng bệnh duy ý chí, Người viết: "Mấy năm kháng chiến, ta chỉ có nông thôn,bây giời mới có thành thị nếu muốn công nghiệp hóa gấp là chủ quan Ta cho nông nghiệp làquan trọng và ưu tiên, rồi tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp nhẹ, sau mới đến công nghiệpnặng, làm trái với Liên Xô cũng là mácxít"

- Về các biện pháp cơ bản tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội Việt Nam:

+ Muốn bớt mò mẫm, đỡ phạm sai lầm phải học tập kinh nghiệm các nước anh em,tuy nhiên không được rập khuôn, giáo điều, sao chép, mà phải học một cách sáng tạo,phải chú ý đến thực tiễn nước ta (xem thêm T8, tr.494, 227)

+ Phải đi sâu vào thực tiễn để điều tra, khảo sát, từ thực tiễn mà đề xuất các vấn đềphương pháp cho cách mạng Việt Nam

Trên thực tế, Người đã sử dụng một số cách làm cụ thể như thực hiện cải tạo xãhội cũ, xây dựng xã hội mới, kết hợp cải tạo với xây dựng, lấy xây dựng làm chính

+ Người nhấn mạnh tới vai trò quyết định của biện pháp tổ chức thực hiện và nhắcnhở khi soạn thảo và thực hiện kế hoạch phải thực hiện phương châm: Chỉ tiêu một, biệnpháp mười, quyết tâm hai mươi, có như thế kế hoạch mới hoàn thành tốt được

+ Biện pháp cơ bản lâu dài, quyết định thắng lợi của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa

xã hội ở nước ta là phải “Đem tài dân, sức dân, của dân mà làm lợi cho dân”

Người chỉ rõ xã hội xã hội chủ nghĩa mà chúng ta xây dựng "đó là CNXH nhândân'', không phải là ''CNXH nhà nước", được ban từ trên xuống Trong xu thế tập trungquan liêu bao cấp ở khối các nước XHCN lúc bấy giờ, việc Hồ Chí Minh khẳng định nhưtrên và coi việc xây dựng CNXH không thể bằng mệnh lệnh từ trên xuống, mà chính phủchỉ giúp về kế hoạch, cổ động (đường lối, chính sách, xây dựng hành lang pháp lý), quả làmột sự sáng tạo to lớn

*

* *

Tư tưởng Hồ Chí Minh về CNXH và con đường quá độ lên CNXH ở nước ta baoquát những vấn đề cốt lõi, cơ bản nhất trên cơ sở vận dụng và phát triển sáng tạo họcthuyết Mác – Lênin Đó là các luận điểm về bản chất, mục tiêu, động lực của chủ nghĩa

xã hội, về tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ; về đặc điểm, nội dung, bước đi vàbiện pháp tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội phù hợp với đặc điểm dân tộc và xu thếvận động của thời đại Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện hiện nay, cần chúý:

- Cần khẳng định những quan điểm của Hồ Chí Minh về CNXH và con đường đilên CNXH là cơ sở để chúng ta tiếp tục suy nghĩ, sáng tạo để tìm ra hình thức, bước đi,

cách làm mới, tức là chúng ta phải làm sống động tư tưởng Hồ Chí Minh trước tình hìnhmới

- Xây dựng CNXH trong cơ chế thị trường, đó là cái mới Chúng ta cần nghiên cứu

kỹ Cương lĩnh 91, các nghị quyết Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VIII, IX, vàlần thứ X để nhận thức sâu hơn về sự vận dụng trung thành, sáng tạo tư tưởng Hồ ChíMinh của Đảng Cộng sản Việt Nam Trong quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh,cần quán triệt các quan điểm sau:

+ Phải kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH trên nền tảng chủnghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

+ Đổi mới là sự nghiệp của toàn dân, do đó cần phát huy quyền làm chủ của nhândân, khơi dậy mạnh mẽ tất cả các nguồn lực, trước hết là nguồn lực nội sinh, để thực hiệncông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

+ Đổi mới phải kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thời đại

+ Xây dựng Đảng vững mạnh, làm trong sạch bộ máy nhà nước, đẩy mạnh đấutranh chống quan liêu, tham những, thực hiện cần kiệm xây dựng CNXH

CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN

1 Làm rõ tính tất yếu khách quan, hợp quy luật của con đường đi lên chủ nghĩa xãhội ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

2 Trình bày quan điểm về những đặc trưng bản chất, bước đi và biện pháp xâydựng chủ nghĩa xã hội của Hồ Chí Minh Đảng ta đã vận dụng những quan điểm đó vàocông cuộc đổi mới hiện nay như thế nào?

3 Cho biết quan niệm của Hồ Chí Minh về đặc trưng bản chất của chủ nghĩa xãhội có những điểm sáng tạo mới như thế nào?

4 Phân tich sáng tạo của Hồ Chí Minh trong việc đề xuất các bước đi và biện pháptiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

5 Phân tích quan niệm của Hồ Chí Minh về đặc trưng bản chất của cnxh Việt Nam

và nêu ý nghĩa của quan niệm đó đối với nước ta hiện nay

6 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính tất yếu ra đời của chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam Hãy phân tích để làm rõ quan điểm ấy là một sáng tạo của Hồ Chí Minh

7 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đặc trưng bản chất của chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam Hãy phân tích để làm rõ quan điểm ấy là một sáng tạo của Hồ Chí Minh

8 Phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về nội dung xây dựng chủ nghĩa xã hộiViệt Nam và nêu ý nghĩa của quan điểm đó đối với công cuộc xây dựng cnxh ở nước tahiện nay

9 Để phát huy vai trò của con người với tư cách là động lực của quá trình xâydựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, theo Hồ Chí Minh, chúng ta phải làm gì?

10 Lực cản trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam theo tư tưởng

Hồ Chí Minh là gì? Theo anh (chị) làm thế nào để xóa bỏ các lực cản đó?

11 Phân tích các cơ sở góp phần hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa

xã hội ở Việt Nam

12 Vì sao Hồ Chí Minh quan niệm động lực con người là động lực chủ yếu nhấtcủa chủ nghĩa xã hội?

13 Cho biết theo quan điểm của Hồ Chí Minh, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

ở Việt Nam thuộc loại hình quá độ nào? Vì sao thời kỳ đó gặp nhiều khó khăn, trở ngại?

14 Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh: “Sự tàn bạo của chủ nghĩa tư bản đãchuẩn bị đất rồi: chủ nghĩa xã hội chỉ còn phải làm cái việc là gieo hạt giống của côngcuộc giải phóng nữa thôi”

15 Giải thích tại sao trong Di chúc của mình, Hồ Chí Minh coi sự nghiệp xâydựng chủ nghĩa xã hội là cuộc chiến đấu khổng lồ của toàn Đảng, toàn dân Việt Nam?

16 Vì sao Hồ Chí Minh khẳng định, trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam, “Chủ nghĩa

xã hội không thể làm mau được mà phải làm dần dần?

17 Vì sao theo Hồ Chí Minh, biện pháp cơ bản, quyết định, lâu dài trong xâydựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là “Đem tài dân, sức dân, của dân để làm lợi cho dân”?

Tài liệu tham khảo.

1 Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003.

2 Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XII, IX, X, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1991, 2001, 2006

3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000.

4 Nguyễn Trọng Phúc, Đổi mới, chỉnh đốn Đảng theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính

trị Quốc gia, Hà Nội

5 Trương Minh Dục, Hồ Chí Minh bàn về đảng cầm quyền qua cuốn sách “Sửa đổi lối

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin khái quát quy luật hình thành vàphát triển các đảng cộng sản là kết quả của sự kết hợp 2 yếu tố lý luận của chủ nghĩa Mác– Lênin và phong trào công nhân

- Vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam,

bên cạnh hai yếu tố trên, Hồ Chí Minh còn kể đến yếu tố thứ ba, đó là phong trào yêu nước.

Trong bài viết “Ba mươi năm hoạt động của Đảng”, Người khẳng định: Chủ nghĩaMác – Lênin kết hợp với phong trào công nhân và phong trào yêu nước đã dẫn tới việcthành lập Đảng Cộng sản Đông Dương vào đầu năm 1930

- Quan điểm của Hồ Chí Minh dựa trên các cơ sở chủ yếu sau:

+ Yêu nước là cái trường tồn trong lịch sử dân tộc Việt Nam là yếu tố có trước và

là một phong trào thực sự to lớn, thúc đẩy phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân,nhất là khi giai cấp công nhân Việt Nam mới ra đời

+ Phong trào yêu nước với phong trào công nhân có mục tiêu chung là giải phóngdân tộc; quyền lợi giai cấp công nhân và quyền lợi của toàn thể dân tộc hòa quyện làmmột Yêu nước chân chính là yêu nước trên lập trường giai cấp công nhân, và chỉ có kếthợp với phong trào yêu nước của dân tộc, giai cấp công nhân mới có thể đưa sự nghiệpcách mạng đến thành công

Nói đến phong trào yêu nước Việt Nam trước hết phải nói tới phong trào yêu nướccủa nông dân Đầu thế kỷ XX, nông dân Việt Nam chiếm khoảng 90% dân số và do điềukiện lịch sử chi phối, giai cấp công nhân Việt Nam mới được hình thành, xuất thân trựctiếp từ nông dân Do đó, giai cấp nông dân là đồng minh tự nhiên của giai cấp công nhân

và sự liên minh chặt chẽ giữa 2 giai cấp này hợp thành quân chủ lực của cách mạng

Phong trào yêu nước của trí thức Việt Nam là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự kếthợp các yếu tố cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam Đầu thế kỷ XX, trí thức ViệtNam tuy số lượng không nhiều nhưng họ rất nhạy cảm với thời cuộc, do vậy họ chủ động

và có cơ hội đón nhận những “luồng gió mới” về tư tưởng của các trào lưu trên thế giớidội vào Việt Nam Họ chính là “ngòi nổ” cho các phong trào yêu nước bùng lên chốngthực dân Pháp, thúc đẩy sự canh tân và chấn hưng đất nước

+ Khi tiếp nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, giai cấp công nhân Việt Nam đã dần ýthức được trách nhiệm giai cấp và trách nhiệm dân tộc của mình, đã trở thành lực lượng

tự giác, thì kết hợp 3 yếu tố: chủ nghĩa Mác - Lênin, phong trào công nhân, phong tràoyêu nước càng trở nên chặt chẽ hơn

- Vấn đề đặt ra là giai cấp công nhân Việt Nam ít về số lượng, lại chủ yếu là côngnhân nông nghiệp, vậy, giai cấp này có thể lãnh đạo được cách mạng Việt Nam không?

Hồ Chí Minh khẳng định:

+ Vai trò lãnh đạo của lực lượng cách mạng không phải do số lượng của lực lượng

đó quyết định mà là do “Đặc tính” cách mạng “Đặc tính” cách mạng của giai cấp côngnhân Việt Nam là kiên quyết, triệt để, tập thể, có tổ chức, có kỷ luật

+ Giai cấp công nhân Việt Nam là giai cấp tiên tiến nhất trong sức sản xuất, thấmnhuần tư tưởng cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin Đồng thời tinh thần đấu tranh của

họ có ảnh hưởng và giáo dục các tầng lớp khác

+ Giai cấp công nhân Việt Nam đã xây dựng được chính đảng theo chủ nghĩa Mác– Lênin…Đảng đề ra chủ trương, đường lối đúng lôi cuốn giai cấp nông dân và tiểu tưsản vào đấu tranh, bồi dưỡng họ thành những phần tử tiên tiến