một số biện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5 theo định hướng phát triển năng lực

TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH XUÂN TRUNGSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG CẢM THỤ THƠ VĂN CHO HỌC SINH LỚP 5 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Lĩnh vực : Tiếng Việt Cấp học

TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH XUÂN TRUNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG CẢM THỤ THƠ VĂN CHO HỌC SINH LỚP 5 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

Lĩnh vực : Tiếng Việt

Cấp học : Tiểu học

Tên tác giả : Nghiêm Thị Thanh Hương

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thanh Xuân Trung Chức vụ : Giáo viên cơ bản

NĂM HỌC 2019 -2020

tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong tác phẩm, cuốn truyện, bài văn, bàithơ hay trong cả một từ ngữ có giá trị của một câu văn, câu thơ

Trong các năm học gần đây, thực hiện theo Thông tư22/2016-TT/BGD&ĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các đề kiểm tra định kìmôn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học thường có một số câu hỏi về cảm thụ văn học ởmức độ 3 và mức độ 4 theo định hướng phát triển nhằm phát huy năng lực chohọc sinh Chính vì vậy, việc rèn luyện để nâng cao năng lực cảm thụ thơ văn làmột nhiệm vụ rất cần thiết cho học sinh Tiểu học

Chương trình Tiếng Việt từ lớp 1 đến lớp 5 ở Tiểu học luôn coi nhiệm vụbồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng vàcần thiết Ở lớp 5 yêu cầu các em cảm thụ ở mức cao hơn lớp 1;2;3;4 Tuy nhiên

để thực hiện yêu cầu này, bên cạnh sự giúp đỡ của giáo viên, mỗi học sinh cầnphải luôn kiên trì và sáng tạo mới cảm nhận được những bài thơ, bài văn hay, từ

đó mở mang thêm tri thức làm phong phú về tâm hồn con người

Trong quá trình bồi dưỡng học sinh môn Tiếng Việt lớp 5, việc giúp chocác em nâng cao năng lực cảm thụ thơ văn là một việc làm không thể thiếu đượcđối với mỗi giáo viên đứng lớp

1.2 Cơ sở thực tiễn

Đối với học sinh:

Trong quá trình dạy học môn Tiếng Việt, qua thực tế khảo sát học sinh,tôi nhận thấy đa số các em có phần ngại học cảm thụ, một số em còn chưa biếtthế nào là cảm thụ thơ văn,

Đối với giáo viên:

Thời gian dành cho việc dạy học cảm thụ văn học không nhiều, chỉ đượcdạy lồng ghép trong tiết học Tập đọc; Luyện từ và câu Trong những tiết họcnày, giáo viên chỉ đảm bảo kiến thức cơ bản đã gần như hết thời gian nên việc

dạy cảm thụ cho các em chưa đạt Bản thân giáo viên dạy học vấn đề này cũngchưa đào sâu suy nghĩ nhiều

Kiến thức bồi dưỡng nâng cao cảm thụ thơ văn dành cho giáo viên chưa

Nhìn vào bảng số liệu trên cho thấy tỉ lệ số học sinh cảm thụ tốt chưa cao,

tỉ lệ học sinh chưa biết cảm thụ còn quá nhiều Chính vì thế tôi đã trăn trở suynghĩ làm thế nào để đưa chất lượng môn Tiếng Việt nói chung và cảm thụ thơvăn cho học sinh nói riêng ngày càng đi lên

Với những lí do trên, hiểu rõ trách nhiệm của người giáo viên trực tiếpgiảng dạy, tôi cần tiếp tục thực hiện tốt việc dạy và học theo chuẩn kiến thức, kĩnăng và định hướng phát triển năng lực cho học sinh; khuyến khích sự sáng tạo

của học sinh, đáp ứng yêu cầu của “đổi mới toàn diện” nhằm nâng cao chất

lượng dạy và học Trong sáng kiến kinh nghiệm này, căn cứ vào những lí do

trên, tôi đã đi sâu nghiên cứu tìm hiểu: “Một số biện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5 theo định hướng phát triển năng lực” để giúp cho

học sinh tìm hiểu và tiếp thu một cách dễ dàng nhất nhằm nâng cao chất lượngdạy và học

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở đánh giá thực trạng chất lượng dạy của đội ngũ giáo viên và chất lượng học của học sinh, từ đó đề xuất các biện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5 trong nhà trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5 trong nhà trường

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp bồi dưỡng kiến thức về cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5trong nhà trường

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5

Điều tra thực trạng việc bồi dưỡng kiến thức cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5

Đề xuất một số giải pháp nhằm bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5 trong nhà trường.

Thực nghiệm kiểm chứng các giải pháp đã đề xuất

5 Phạm vi nghiên cứu

Đối tượng khảo sát học sinh lớp 5A1 trong nhà trường

Địa bàn nghiên cứu: Trường tiểu học nơi tôi công tác

Thời gian nghiên cứu: Tháng 8/2019 – Tháng 5/2020

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Phân tích, tổng hợp các vấn đề dạy học Tiếng Việt nói chung để đề ra cácbiện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5

6.2 Các phương pháp dạy học

Phương pháp hỏi đáp; Phương pháp nêu vấn đề; Phương pháp trực quan;Phương pháp thảo luận nhóm,

6.3 Các phương pháp nghiên cứu thực tế:

Phương pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm Tiến hành xem xét thựctrạng chất lượng dạy và học cảm thụ thơ văn lớp 4;5 của nhà trường trong thờigian từ tháng 8/2019 đến tháng 5/2020

6.4 Các phương pháp khác

Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê để xử lýcác số liệu và so sánh, phân tích các kết quả nghiên cứu

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ BỒI DƯỠNG CẢM THỤ THƠ VĂN

CHO HỌC SINH LỚP 5

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1 Căn cứ vào Mục tiêu giáo dục Tiểu học

Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầucho sự phát triển những nhiệm vụ lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ

và các kĩ năng cơ bản cho học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở

1.1.2 Căn cứ vào nội dung và chương trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học

Bám sát mục tiêu giáo dục Tiểu học, chương trình môn Tiếng Việt ở Tiểuhọc luôn coi nhiệm vụ bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn cho học sinh là mộtnhiệm vụ quan trọng nhằm “Bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thóiquen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần phát triển và hìnhthành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa”

1.1.3 Căn cứ vào đặc điểm tâm - sinh lý của học sinh tiểu học

1.1.3.1 Tri giác

Đặc điểm tri giác của học sinh tiểu học là tươi sáng, sắc bén Trong nhữngnăm đầu của bậc tiểu học tri giác của học sinh thường gắn với hành động, vớihoạt động thực tiễn của trẻ

1.1.3.2 Khả năng chú ý

Đối với học sinh Tiểu học cùng một lúc các em chưa chú ý đến được nhiềuđối tượng ,việc duy trì sự tập trung chưa cao Do đó để bồi dưỡng năng lực cảmthụ thơ văn, giáo viên nên phối hợp linh hoạt các biện pháp, các con đường tiếpcận khác nhau

1.1.3.3 Trí nhớ

Nhìn chung trẻ em Tiểu học có trí nhớ tốt, cả ghi nhớ chủ định và khôngchủ định đều đang phát triển, ở cuối bậc tiểu học ghi nhớ chủ định của các emphát triển mạnh Việc ghi nhớ các tài liệu trực quan hình tượng có nhiều hiệuquả Điều này cho ta thấy tác dụng của việc rèn luyện thường xuyên các tố chấtngôn ngữ là vô cùng cần thiết

1.1.3.5 Tư duy

Theo các nhà tâm lí học, tư duy của trẻ em ở bậc Tiểu học chuyển dần từtrực quan cụ thể sang tư duy trừu tượng, khái quát

Từ đặc điểm này của học sinh Tiểu học chúng ta có thể xác lập được một

hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn phù hợp với sự phát triển

tư duy của các em

1.1.3.6 Tình cảm

Tình cảm của học sinh tiểu học mang tính cụ thể, trực tiếp và giàu cảm xúc.Tình cảm đó được biểu hiện trong đời sống hàng ngày và cả trong hoạt động tưduy

1.2 Các khái niệm cơ bản của vấn đề nghiên cứu

1.2.3 Định hướng phát triển năng lực

Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng,thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong cáctình huống đa dạng của cuộc sống

Định hướng phát triển năng lực là chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủyếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất ngườihọc: Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợpvới giáo dục gia đình và giáo dục xã hội

Kết luận chương 1

Việc bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5 là nhiệm vụ quantrọng của mỗi giáo viên Vì thế, bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn cho họcsinh luôn là một việc làm cần thiết để giúp các em hình thành, phát triển và hoànthiện về nhân cách

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC BỒI DƯỠNG CẢM THỤ THƠ VĂN CHO HỌC

SINH LỚP 5 TRONG NHÀ TRƯỜNG

2.1 Thực trạng nhà trường

2.1.1 Thuận lợi

Ban giám hiệu luôn chỉ đạo sát sao kịp thời từng môn học ở tất cảcác khối lớp Đặc biệt là hai phân môn Tập đọc và Luyện từ và câu yêu cầuchú trọng rèn cảm thụ thơ văn cho học sinh

Đại đa số giáo viên nhà trường nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ tâm huyết vớinghề dạy học, luôn coi trọng đổi mới phương pháp dạy học

Nhà trường đã mua thêm nhiều sách tham khảo, sách nâng cao phục vụcho việc dạy học môn Tiếng Việt nói chung và cảm thụ thơ văn nói riêng

2.1.2 Khó khăn

Đối với giáo viên:

Trong đội ngũ giáo viên vẫn còn một số giáo viên chưa đào sâu suy nghĩbài dạy, nhiều giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm giảng dạy nhất là phần cảmthụ thơ văn nên khi giảng dạy còn gặp những khó khăn nhất định Đa số giáoviên chỉ dạy học sinh trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa Còn một số giáo viênchưa chú ý đến bồi dưỡng và tự bồi dưỡng chuyên môn học

Bên cạnh đó nhà trường có nhiều giáo viên trẻ, chưa có nhiều kinhnghiệm dạy học nên khi dạy chưa mở rộng kiến thức để phát huy hết năng lựccho học sinh Nhiều giáo viên nắm chắc kiến thức cơ bản nhưng kiến thức nângcao chưa nắm vững được nhiều

Đối với học sinh:

Từ thực tế khảo sát học sinh cho thấy phần đọc để hiểu nội dung văn bản

chưa tốt Nhiều em đọc khá trôi trảy nhưng đọc diễn cảm không hay Phần lớncác em chỉ biết trả lời câu hỏi theo sách giáo khoa chứ chưa hiểu thế nào là cảmthụ thơ văn Học sinh viết bài cảm thụ còn nặng về kể lể, không có hình ảnh, chưahiểu hết được các tín hiệu nghệ thuật nên diễn đạt ý lủng củng và không toát ý,…

2.2 Nguyên nhân thực trạng

2.2.1 Nguyên nhân khách quan

Nhà trường có nhiều giáo viên trẻ Bản thân giáo viên chưa hiểu chắc nộidung văn bản

Khả năng đọc để hiểu văn bản của học sinh còn yếu

Vốn sống của các em còn quá ít,…

2.2.2 Nguyên nhân chủ quan

Một số ít giáo viên chưa cập nhật với sự đổi mới, chưa thực sự ham học hỏi, đôi khi còn ngại khó, ngại khổ

Nhiều giáo viên chưa biết đặt câu hỏi khai thác nội dung văn bản theo hướng phát huy năng lực cho học sinh.

Một số giáo viên tự thỏa mãn, tự cho mình là giỏi, mất đi ý thức tự bồi

dưỡng và thiếu quan tâm đến nâng cao chuyên môn

Kết luận chương 2

Từ thực trạng trên ta thấy việc bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp

5 theo định hướng phát triển năng lực cần chú ý tới các nội dung:

Một là: giáo viên phải tự nâng cao nhận thức về ý nghĩa của việc bồidưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh theo định hướng phát triển năng lực

Hai là: nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu của giáo viên

Ba là: giáo viên và học sinh cần có: Kĩ năng đọc hiểu và cảm thụ văn học,vận dụng kiến thức kĩ năng sáng tạo của tác phẩm vào cuộc sống

Bốn là: cần dạy cho học sinh có năng lực chuyên biệt như:

Năng lực tiếp nhận: nghe, đọc

Năng lực sản sinh: nói, viết

Để thực hiện được các nội dung trọng tâm trên cần thực hiện những biệnpháp bồi dưỡng nâng cao kiến thức Tiếng Việt nói chung, cảm thụ thơ văn nóiriêng Nhiệm vụ giảng dạy của giáo viên cần phát triển năng lực cho học sinhlớp 5 như thế nào trong phân môn Tiếng Việt ? Chúng ta cùng tìm hiểu một sốbiện pháp bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5 theo địnhhướng phát triển năng lực ở chương 3

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG CẢM THỤ THƠ VĂN CHO HỌC SINH LỚP 5 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

3.1 Biện pháp 1: Tổ chức giờ dạy thông qua việc khai thác triệt để khả năng

đọc hiểu qua các bài tập đọc trong chương trình

a Mục đích của biện pháp: Mục đích của biện pháp là giúp giáo viên có

được định hướng đúng trong việc tổ chức giờ dạy Tập đọc đạt hiệu quả khi khaithác khả năng đọc hiểu ý nghĩa của đoạn thơ, đoạn văn qua các bài đọc trongchương trình Giáo viên biết giúp các em tiếp cận văn bản, đọc kĩ nội dung vănbản và dựa vào văn bản đọc đó, giáo viên đưa ra một số câu hỏi từ dễ đến khótheo các mức độ tăng dần

b Biện pháp thực hiện:

Trong soạn bài, giáo viên cần nghiên cứu và chuẩn bị câu hỏi cảm thụ mức

3 và mức 4 cho mỗi bài Tập đọc Các câu hỏi đưa ra phải có sự liên kết chặt chẽvới nhau về ý, có tính chất gợi mở nâng cao kiến thức dần dần Tránh đưa racâu hỏi quá khó ngay từ câu 1 Câu 1 thường là những câu tìm những chi tiết,những đặc điểm mà học sinh dễ nhận thấy trong văn bản Câu 2 là câu ở mức 3yêu cầu học sinh giải thích được lí do tại sao tác giả lại sử dụng những từ ngữhoặc những chi tiết đó? Cách sử dụng như vậy nhằm mục đích gì? Hay câuchuyện khuyên chúng ta điều gì? (Câu hỏi mức 4)

Giáo viên đặt câu hỏi trúng đích và đúng nội dung Đây chính là cầu dẫn

để hiểu nội dung của văn bản

Bước 1: Đọc kĩ văn bản để cảm nhận nội dung Đưa ra câu hỏi mức 1-2.Bước 2: Phát hiện các tín hiệu nghệ thuật trong văn bản Trả lời được câuhỏi vì sao sử dụng các tín hiệu nghệ thuật đó? Đưa ra câu hỏi ở mức 3;4

Ví dụ : Khi dạy bài thơ: “Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên sông Đà” của tác

giả Quang Huy, giáo viên gợi ý cho học sinh tìm hiểu từng đoạn thơ Chẳng hạn:

Đoạn 1: Từ Trên sông Đà đến sợi dây đồng GV hỏi:

Tác giả tả đêm trăng và hình ảnh cô gái Nga có những nét gì đẹp?

Gợi ý cho học sinh thấy qua các câu thơ: Một đêm trăng chơi vơi - Trăngtrôi nhẹ trên khoảng không gian mênh mông, gợi cảm giác như thấy trăng thếnào? (bay lơ lửng, ánh trăng bồng bềnh)

Một cô gái Nga mái tóc màu hạt dẻ

Ngón tay đan trên những sợi dây đồng

Giáo viên miêu tả cho học sinh thấy có cảm giác ngón tay và những sợidây đàn quyện gắn với nhau, hài hòa, nhuần nhụy gợi ra hình ảnh cô gái Ngachơi đàn dưới ánh trăng thơ mộng và lãng mạn Một hình ảnh đẹp đến nao lòng

Đoạn 2: Lúc ấy lấp loáng sông Đà Giáo viên hỏi:

Cảnh vật sông Đà trong đêm trăng thế nào?

Gợi ý cho học sinh trả lời: Chú ý những từ ngữ gợi tả như say ngủ, nhô, ngẫm nghĩ, sóng vai nhau nằm nghỉ, ngân nga miêu tả cảnh vật thế nào?

Đoạn 3: Ngày mai đầu tiên Giáo viên hỏi:

Đoạn thơ cho biết sự thay đổi của sông Đà trong tương lai ra sao?

Dựa vào cả đoạn thơ học sinh thấy được sự thay đổi của sông Đà trongtương lai hiện ra rất gần Ánh sáng điện từ sông Đà sẽ đi về muôn ngả của mọimiền đất nước

c Kết quả:

Giáo viên đã biết được cách đặt câu hỏi mức 3 và mức 4 để dạy cho học

sinh theo định hướng phát triển năng lực Trong quá trình giảng dạy đã khai tháctriệt để khả năng đọc hiểu qua các bài tập đọc trong chương trình

Học sinh không còn sợ học cảm thụ và bước đầu đã biết thế nào cảm thụthơ văn.Từ đó hiểu được nội dung bài học một cách khá sâu sắc

3.2 Biện pháp 2: Yêu cầu giáo viên khi giảng dạy thơ văn cần khai

thác kĩ các biện pháp nghệ thuật trong văn bản.

a Mục đích của biện pháp: Giúp cho giáo viên hiểu sâu và biết cách khai

thác các tín hiệu nghệ thuật có trong văn bản Từ đó mới giúp cho các em cónăng lực nhận biết được các biện pháp nghệ thuật và tác dụng của nó được tácgiả sử dụng trong các tác phẩm văn học như thế nào

Các biện pháp nghệ thuật thường gặp trong các bài văn, bài thơ ở bậcTiểu

học là: So sánh, nhân hóa, điệp từ, đảo ngữ, một số câu ở một số bài dùng từkhác lạ

b Biện pháp thực hiện:

Để cảm thụ tốt các tác phẩm văn học thông qua việc khai thác các biệnpháp nghệ thuật trong các bài văn, bài thơ, giáo viên tự nâng cao chuyên mônbằng cách tham dự các chuyên đề để thảo luận học hỏi lẫn nhau về các kiến thứcnâng cao môn Tiếng Việt, các tín hiệu nghệ thuật trong các văn cảnh cụ thể Tôiyêu cầu cần thực hiện tốt các vấn đề sau đây:

Hiểu được thế nào là biện pháp nghệ thuật như: So sánh, nhân hóa, điệp

từ và đảo ngữ, ,

Xác định đúng những biện pháp nghệ thuật trong bài văn, bài thơ

Xác định đúng những từ, cụm từ, hình ảnh (ngữ liệu) thể hiện biện pháp

nghệ thuật

Cảm nhận được giá trị nghệ thuật làm tăng giá trị nội dung, ý nghĩa củabài văn, bài thơ.

3.2.1 Khai thác dấu hiệu của biện pháp nghệ thuật so sánh.

Mục đích của việc làm là giáo viên cần cho học sinh nắm được nghệ thuật

so sánh là gì? Nghệ thuật so sánh có tác dụng như thế nào trong thơ văn Từ đóhọc sinh thấy được mục đích và ý nghĩa của việc so sánh hay và đẹp thế nào…

Giáo viên cần dạy để học sinh hiểu: So sánh là việc đối chiếu hai haynhiều sự vật, sự việc cùng có một nét giống nhau nào đó, nhằm diễn tả một cáchđầy đủ các hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng

Ví dụ : Khi dạy bài: “Bầm ơi”, giáo viên yêu cầu học sinh đọc thầm đoạn

thơ và trả lời câu hỏi:

Bầm ra ruộng cấy bầm run

Chân lội dưới bùn, tay cấy mạ non

Mạ non bầm cấy mấy đon

Ruột gan bầm lại thương con mấy lần

Mưa phùn ướt áo tứ thân

Mưa bao nhiêu hạt thương bầm bấy nhiêu

Hãy nhận xét ở đoạn thơ trên tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Cách so sánh như vậy giúp em cảm nhận được điều gì về tình cảm của anh chiến

sĩ đối với mẹ ở quê nhà?

Giáo viên giúp học sinh xác định được: Biện pháp nghệ thuật được sửdụng trong câu thơ trên là nghệ thuật so sánh

Hình ảnh so sánh: Mưa bao nhiêu hạt thương bầm bấy nhiêu Từ ngữ

để so sánh là bao nhiêu - bấy nhiêu

Học sinh cảm nhận được: Tình cảm của anh chiến sĩ thương mẹ rất lớn

lao thể hiện qua cách so sánh rất tài tình của tác giả: “Mưa bao nhiêu hạt thương bầm bấy nhiêu” Hình ảnh so sánh hiện lên cụ thể qua hình ảnh hạt

mưa rơi Đúng như vậy có ai mà đếm được bao nhiêu hạt mưa rơi trongmột cơn mưa Bao nhiêu hạt mưa là bấy nhiêu tình cảm của anh chiến sĩdành cho mẹ của mình

Từng chi tiết, từng hình ảnh trong mỗi dòng thơ làm sống lại cuộc đời bà

mẹ trung du nghèo, lam lũ và khó nhọc Trong mỗi buổi chiều sương mưa phùnnơi xóm núi, tay mẹ run rẩy cắm từng rảnh mạ xuống bùn mà lòng xót xa, quặnđau khi đứa con nơi chiến trường bặt vô âm tín Lời thơ như lời hỏi thăm của

đứa con xa về bầm: “Bầm ơi có rét không bầm?”; “Mưa bao nhiêu hạt thương bầm bấy nhiêu” Người con rất thương bầm và xin bầm bớt đi những lo toan,

bớt đi những tiếng khóc thầm vào mỗi đêm khuya Bởi một lẽ, những khó nhọc,