Mặt khác qua quá trình giảng dạy tôi nhận thấy hầu hết các em chưa hiểu và phân biệt được phân môn vẽ theo mẫu, khi vẽ chưa có thói quen quan sát nhận xét hình, so sánh tỉ lệ, vẽ các nét[r]
Trang 1Mét sè biÖn ph¸p “RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t, ph©n tÝch”
cho häc sinh líp 3 qua ph©n m«n VÏ theo mÉu.
A ĐẶT VẤN ĐỀ
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Mĩ thuật là môn học có tính chất năng khiếu nghệ thuật, nhằm giáo dục tính thẩm mĩ cho học sinh và hình thành một trong những yếu tố cơ bản của giáo dục tính thẩm mĩ Để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, môn Mĩ thuật
đã chính thức đưa vào giảng dạy trong trường phổ thông và là một trong các môn học bắt buộc ở trường Tiểu học Mục tiêu của môn Mĩ thuật trong trường tiểu học là:
- Lấy giáo dục thẩm mĩ cho học sinh làm nhiệm vụ chủ yếu
- Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ đẳng ban đầu về mĩ thuật
- Hình thành và củng cố các kỹ năng đơn giản cần thiết để các em hoàn thành các bài tập của chương trình
- Giúp các em có được những cơ sở ban đầu để cảm nhận cái đẹp trong cuộc sống, tự nhiên Bước đầu hiểu cái đẹp và tạo ra cái đẹp theo khả năng và cảm nhận riêng của chính mình, vận dụng cái đẹp vào học tập, sinh hoạt hàng ngày
- Giúp các em học tốt các môn học khác, tích cực tham gia vào các hoạt động
mĩ thuật trong và ngoài nhà trường
Vẽ theo mẫu là một trong năm phân môn của môn Mĩ thuật thể hiện rõ mục tiêu trên Vẽ theo mẫu nói chung và vẽ theo mẫu ở lớp 3 nói riêng là dạy cho các
em có năng lực quan sát, luyện tay vẽ mềm mại, giúp các em nắm được đặc điểm, hình dáng, cấu trúc của đồ vật thông qua việc so sánh, phân tích tổng hợp khái quát hoá Học sinh được rèn luyện kỹ năng miêu tả đồ vật bằng đường nét, hình khối, đậm nhạt, màu sắc Kiến thức và kỹ năng của vẽ theo mẫu hỗ trợ rất nhiều cho các phân môn khác như: kiến thức, kỹ năng sắp xếp bố cục, vẽ hình, tỉ lệ, tương quan đậm nhạt, màu sắc, không gian, ánh sáng được vận dụng trong các phân môn vẽ tranh, trang trí Mặt khác hình thành cảm xúc yêu quý thiên nhiên, yêu quý những sản phẩm lao động do con người tạo nên Vậy để phát triển tốt nhất những kiến
Trang 2thức kĩ năng cơ bản, tôi đã tiến hành một số biện pháp “Rèn kĩ năng quan sát, phân tích” cho học sinh lớp 3 qua phân môn vẽ theo mẫu
II ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
- Học sinh khối 3 đơn vị tôi công tác
III PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
- Đề tài tập trung vào phân môn vẽ theo mẫu
- Học sinh khối 3 đơn vị tôi công tác
- Vận dụng kinh nghiệm rèn kĩ năng quan sát và phân tích cho học sinh thông qua phân môn Vẽ theo mẫu Phối hợp với các phương pháp dạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, và thực trạng kết quả vẽ của học sinh được xem xét nghiên cứu qua bài thực hành
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
+ Phương pháp điều tra quan sát.
+ Phương pháp đàm thoại, vấn đáp
+ Phương pháp phân tích tổng hợp
+ Phương pháp rèn kĩ năng quan sát
+ Phương pháp nghiên cứu xem xét sản phẩm của học sinh
!
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Đối với học sinh vẽ là một trò chơi có sức hấp dẫn kì lạ ở mọi lứa tuổi Các
em có thể vẽ bất cứ lúc nào và vẽ bất cứ thứ gì Những hình vẽ đầy sáng tạo của các em làm chúng ta từ ngạc nhiên đến cảm động, từ vui mừng đến hy vọng Tuy nhiên hầu hết các em không nhìn mẫu để vẽ nên hình vẽ còn chung chung, sắp xếp chưa cân đối Cũng do nhận thức và vốn hiểu biết thực tế của các em còn ít ỏi nên
vẽ còn thụ động, chưa sáng tạo dẫn đến kết quả bài vẽ chưa cao Để góp phần khắc phục và nâng cao chất lượng dạy- học vẽ theo mẫu ở lớp 3, tôi đã vận dụng phối kết hợp các phương pháp dạy học ở tiểu học, và tập trung nhiều vào việc rèn kĩ năng quan sát, phân tích mẫu trong các giờ học Đặc biệt, tôi đã sử dụng các đồ dùng dạy học phong phú, mẫu vẽ đẹp, hấp dẫn làm phương tiện hỗ trợ để đổi mới
Trang 3phương pháp dạy học giúp giờ dạy diễn ra nhẹ nhàng, tự nhiên, học sinh hăng say học tập, đam mê vẽ, phát huy được tư duy sáng tạo và góp phần bồi dưỡng thị hiếu thẩm mĩ cho các em Để năng khiếu sơ khai phát triển thành năng khiếu hoàn thiện thì đòi hỏi giáo viên tổ chức dạy và học làm sao cho phù hợp với quy luật tâm lý của học sinh để duy trì và kích thích sự phát triển ở học sinh góp phần cho việc dạy
và học môn Mĩ thuật ở trường Tiểu học nói chung và phân môn Vẽ theo mẫu nói riêng hiệu quả hơn
II CƠ SỞ THỰC TIỄN:
1 Thực trạng:
- Tổng số học sinh khối 3 là 173 em
- Do đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi của các em, do các em chưa hiểu và phân biệt được phân môn vẽ theo mẫu, khi vẽ chưa có thói quen quan sát nhận xét hình, so sánh tỉ lệ, vẽ các nét thẳng bằng thước Nhìn chung kết quả bài vẽ còn yếu so với các phân môn khác
- Trình độ tiếp thu của các em không đồng đều Mặc dù có giáo viên chuyên Mĩ thuật, trong lớp còn một số học sinh nhút nhát thụ động, chưa phát biểu xây dựng bài
* Kết quả không cao là do một số nguyên nhân sau:
- Phần lớn các em không xác định đề bài vẽ theo mẫu
- Thường có thói quen vẽ theo ý thích, dựng thước kẻ, vẽ hình quá nhỏ, bố cục lệch so với khổ giấy
- Mắt nhìn chưa quen nên không ước lượng tỉ lệ được
2 Thuận lợi và khó khăn :
a Thuận lợi :
- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường, trang bị đầy đủ đồ dùng dạy học Mĩ thuật
- Đa số phụ huynh quan tâm đến việc học hành của con em Học sinh ngoan, ham mê vẽ
b Khó khăn :
Trang 4- Một số phụ huynh chưa quan tâm đến việc học của con em mình, phó mặc cho giáo viên và nhà trường
- Phòng chức năng cho dạy và học vẽ chưa có
Để khắc phục hiệu quả học tập phân môn Vẽ theo mẫu, giáo viên phải rèn kĩ năng quan sát, phân tích mẫu cho từng học sinh để có kế hoạch và biện pháp học tập tốt hơn
III CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
Qua quá trình giảng dạy, tôi đã mạnh dạn đưa các biện pháp “Rèn kĩ năng quan sát, phân tích” nhằm nâng cao hiệu quả phân môn Vẽ theo mẫu ở lớp 3 cụ thể:
1 Nghiên cứu mục tiêu bài dạy.
Xác định rõ mục tiêu của bài học là khâu đầu tiên không thể thiếu trong soạn giảng Từ đó, giáo viên mới định ra trọng tâm của tiết dạy để lựa chọn phương pháp và phương tiện dạy học phù hợp với bài dạy
2 Lựa chọn các phương pháp giảng dạy, hệ thống câu hỏi và phương tiện dạy học phù hợp với nội dung bài học.
Dạy - học vẽ theo mẫu là dạy học sinh tìm hiểu, quan sát, tập nhận xét về
mẫu vẽ bằng cách quan sát trực tiếp hoặc bằng cách nhớ lại, giúp học sinh nhận thức nhanh được hình dáng, cấu trúc, vẻ đẹp của mẫu, phát triển năng lực sáng tạo
và kĩ năng thể hiện đối tượng, đồng thời rèn luyện cách làm việc khoa học, nghiêm túc Để đạt được yêu cầu đó giáo viên phải :
- Lựa chọn và phối hợp linh hoạt các phương pháp dạy học truyền thống với
các phương pháp dạy học hiện đại Đồng thời phải xác định đâu là phương pháp chủ đạo, đâu là phương pháp hỗ trợ Tuy nhiên, mỗi tiết dạy sẽ có hệ thống các phương pháp dạy học khác nhau Phương pháp này phù hợp với tiết dạy này nhưng
sẽ khó phát huy được tác dụng của nó ở bài học khác
- Giáo viên khai thác triệt để thiết bị dạy - học Mĩ thuật có ở nhà trường, tranh ảnh trong sách giáo khoa, vở Tập vẽ Đặc biệt giáo viên tự chuẩn bị mẫu vẽ hoặc giao cho các nhóm học sinh chuẩn bị Lựa chọn mẫu vẽ phải có sự đa dạng, phong phú về kiểu dáng, màu sắc, kích thước nhằm tạo hứng thú cho học sinh, tránh sự đơn điệu, nhàm chán
Trang 5- Đối với phân môn Vẽ theo mẫu, giáo viên cần bám sát mẫu để đặt câu hỏi cụ
thể trên từng mẫu vẽ, không đặt câu hỏi một cách chung chung Khi đặt câu hỏi
giáo viên cần chỉ vào mẫu để hướng sự chú ý của học sinh vào mẫu vẽ
Ví dụ: Ở bài vẽ theo mẫu “Vẽ Quả” ở lớp 3 Tôi đã chuẩn bị một số loại quả
cây hình dáng, màu sắc khác nhau và nêu câu hỏi tạo tình huống để lôi cuốn dẫn
dắt học sinh tiếp cận với nội dung bài như sau:
- Đây là quả gì?
- Hãy kể tên một số loại quả mà em biết?
Khi học sinh đã gọi tên và nhận biết được được một số loại quả thì giáo viên
chỉ vào trọng tâm của quả dùng làm vật mẫu để vẽ để hướng cho học sinh tập trung
quan sát
- Quả gồm những phần nào?
- Quả có dạng gì?
- Quả có màu gì?
v.v
Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát kĩ, phân tích mẫu trước khi trả lời Các bước vẽ theo mẫu là một chuỗi logic, nếu không thực hiện tốt bước thứ nhất
thì sẽ không thể thực hiện tốt bước tiếp theo Chẳng hạn, không quan sát kĩ thì sẽ
không thể hiểu cấu trúc mẫu, không nhìn ra các độ đậm nhạt, không nắm được tỉ
lệ thì không thể phác hình chính xác
3 Tạo thói quen cho học sinh nhìn mẫu khi thể hiện bài vẽ và không dùng
thước để vẽ
- Đối với học sinh lớp 3, đây là giai đoạn đầu các em làm quen với các kĩ năng
cơ bản về cách vẽ hình, vẽ màu, cũng như cách sắp hình vẽ trong một tờ giấy quy
định, chưa có thói quen nhìn mẫu để vẽ và thường sử dụng thước để vẽ các nét
thẳng vì thế khi hướng dẫn học sinh vẽ mẫu, giáo viên cần rèn kĩ năng quan sát,
luôn luôn nhìn mẫu để vẽ và vẽ các nét thẳng bằng tay tạo cho các em thói quen
khi học phân môn vẽ theo mẫu
- Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát từ bao quát đến chi tiết, không sa vào
chi tiết, bộ phận để nhận ra:
+ Hình dáng bề ngoài của mẫu(chiều cao, chiều ngang, và những nét cơ bản)
+ Đặc điểm chính của mẫu(qua cấu trúc và các kích thước)
Trang 6+ Màu sắc của mẫu.
+ Hướng dẫn học sinh quan sát, phân tích mẫu để suy nghĩ về cách sắp xếp hình ảnh trong bài vẽ cân đối
Bên cạnh việc giáo viên vẽ hình minh hoạ thì giáo viên có thể vừa hướng dẫn kết hợp hỏi học sinh các câu hỏi kiểm tra trí nhớ cũng như thói quen quan sát hàng ngày của học sinh
4 Tổ chức các trò chơi phù hợp với nội dung bài học.
- Tổ chức các trò chơi gắn với hoạt động học tập của học sinh, gắn với nội dung yêu cầu của bài học Thông qua các trò chơi giúp các em biết vận dụng linh hoạt những kiến thức đã học vào cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày Mặt khác tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn, hoạt bát, sáng tạo nhằm thích nghi với mọi tình huống xảy ra trong học tập cũng như trong cuộc sống hàng ngày
Ví dụ: Áp dụng trò chơi ở bài 18 - Vẽ theo mẫu: Vẽ lọ hoa
+ Trò chơi có tên gọi “ Thi ghép hình nhanh ’’
+ Yêu cầu của trò chơi: Mỗi nhóm cử 3 học sinh ( chia thành 3 nhóm) Đại diện
3 tổ trong lớp, các em còn lại động viên cổ vũ cho nhóm của mình
+ Nội dung trò chơi: Mỗi nhóm nhận một bức tranh vẽ lọ hoa được cắt ra nhiều mảnh, trong thời gian 3 phút các nhóm phải ghép hoàn thành bức tranh có hình lọ hoa hoàn chỉnh Nhóm nào ghép nhanh, các mảnh ghép khớp với nhau thì nhóm đó chiến thắng
+ Hết thời gian tham gia trò chơi giáo viên và học sinh nhận xét các nhóm, tuyên dương nhóm ghép hình nhanh, đẹp, các mảnh ghép hình trùng khớp nhau
- Với yêu cầu này bằng sự nhanh nhẹn khéo léo, khả năng quan sát, phán đoán
tư duy của mình Trò chơi giúp các em hứng thú học tập, khắc sâu bài học và biết vận dụng kiến thức của bài học vào cuộc sống
5 Hình thành khả năng cảm thụ thẫm mĩ cho các em.
Hình thành khả năng cảm thụ thẫm mĩ cho các em qua tiết dạy Mĩ thuật nói chung và phân môn Vẽ theo mẫu nói riêng là một yêu cầu quan trọng và xuyên suốt trong quá trình học tập và rèn luyện của học sinh Cách lựa chọn bố cục, đường nét, mảng màu… đều ẩn chứa và bộc lộ khả năng cảm thụ thẫm mĩ của các
em Sự đánh giá nhận xét sản phẩm vẽ của mình và của bạn cũng giúp các em có
Trang 7cái nhìn toàn diện hơn khả năng đó Phát huy được tính tích cực chủ động sáng tạo của các em trong học tập cũng như trong cuộc sống hàng ngày
6 Liên hệ với thực tiễn cuộc sống :
- Để vận dụng biện pháp này có hiệu quả đòi hỏi giáo viên cần suy nghĩ , tìm tòi phân tích, tổng hợp, yêu nghề và say mê với bộ môn Biện pháp này giúp cho học sinh phát huy kĩ năng quan sát, óc tưởng tượng, khả năng tư duy sáng tạo, rèn tay
vẽ mềm mại vận dụng vào các bài tập thực hành một cách có hiệu quả và giúp các
em học tốt các môn học khác
- Đánh giá và phân tích kết quả qua các bài thực hành của học sinh về phân môn
Vẽ theo mẫu của học sinh khối 3 Tôi nhận thấy các em vẽ hình mạnh dạn hơn, biết nhìn mẫu để vẽ, không có thói quen dùng thước để vẽ các nét thẳng, bố cục cân đối, màu sắc có đậm, có nhạt Biết áp dụng các đường nét đã học, vẽ sáng tạo theo ý thích của mình, say mê và hào hứng khi vẽ bài
IV KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Trong những năm qua, bản thân trực tiếp giảng dạy bộ môn Mĩ thuật trong trường Tiểu học So sánh học sinh qua các đợt thao giảng, sinh hoạt chuyên môn trường bạn, học tập nghiên cứu các chuyên đề của Ngành tổ chức ở cấp Tiểu học nói chung và ở lớp 3 nói riêng Tôi đã đi sâu nghiên cứu“ Rèn kĩ năng quan sát, phân tích’’ cho học sinh thông qua phân môn Vẽ theo mẫu Kết quả rất đáng mừng
số học sinh hoàn thành ngay tại lớp 95% Học sinh hứng thú hơn với các tiết học
vẽ theo mẫu và tiến hành bài vẽ đúng trình tự các bước, quan sát, nhận xét kĩ trước khi vẽ Bài vẽ của học sinh chất lượng cao hơn: hình vẽ, màu sắc, bố cục đều tốt hơn Mặt khác hàng ngày các em có thói quen quan sát mọi vật xung quanh, phân tích và ghi nhớ, khi giáo viên hỏi thì các em trả lời tương đối chính xác
Để kiểm tra so sánh, trong năm học vừa qua tôi đã chọn học sinh khối 3 để khảo sát thực nghiệm và kết quả như sau:
Trang 8HT tốt ( A + ) HT ( A ) Chưa hoàn
thành
Các giai
đoạn Khối
Tổng
số HS
Đầu
năm
học
Cuối
năm
Có thể nói Vẽ theo mẫu là một phân môn đặc biệt quan trọng của môn Mĩ thuật, tất cả các phân môn còn lại đều phải sử dụng kiến thức của Vẽ theo mẫu Bởi vậy việc rèn luyện các kĩ năng quan sát, phân tích của phân môn này là điều nhất thiết phải thực hiện đối với người học mĩ thuật
C KẾT LUẬN
1 Bài học kinh nghiệm:
Để nâng cao chất lượng dạy học môn Mĩ thuật nói chung, phân môn Vẽ theo
mẫu nói riêng thì giáo viên phải:
- Nghiên cứu kỹ nội dung bài dạy và các tài liệu có liên quan, xem xét đối tượng học sinh cụ thể và tình hình điều kiện thực tế cho phép để đề ra mức độ yêu cầu về nội dung, kiến thức
- Lựa chọn và vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học, đặc biệt chú ý phát huy các phương pháp dạy học tích như: Phương pháp trực quan, phương pháp vấn đáp, gợi mở, phương pháp thực hành… Lấy khuyến khích động viên , khen ngợi học sinh là chủ yếu
Trang 9- Chuẩn bị đồ dùng dạy học: Phải khai thác triệt để thiết bị đồ dùng dạy học có
sẵn ở trường, hoặc vận động giáo viên và học sinh sưu tầm, hoặc tổ chức vận động
học sinh dùng chung sách vở để tất cả các em có đồ dùng học tập Tùy theo tình
hình, điều kiện thực tế cho phép để linh hoạt sử dụng các đồ dùng đã có hoặc đã
chuẩn bị được mà có nội dung tương tự, không cứng nhắc rập khuôn
- Luôn có ý thức tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp
vụ
2 Hướng phổ biến và áp dụng đề tài:
Trên cơ sở lý luận và qua thực tiễn giảng dạy khi áp dụng những giải pháp trên
đem lại kết quả khả quan giúp học sinh tích cực học tập những phân môn khác Tôi
thấy cần thiết áp dụng những giải pháp này thấy kết quả thực hành vẽ theo mẫu
cao, do đó cần nhân rộng phổ biến cho các đồng nghiệp ở các trường lân cận trong
Thành phố và các trường khác trong Tỉnh
3 Kiến nghị:
- Thực hiện nhiệm vụ năm học của Ngành đổi mới phương pháp giảng dạy, điều
chỉnh nội dung dạy học và bồi dưỡng năng khiếu cho học sinh Chúng tôi mong
muốn có chuyên đề hướng dẫn vấn đề này
- Cần đâù tư thêm các đồ dùng như tranh, ảnh, các tài liệu tham khảo, đặc biệt
là các vật mẫu để phục vụ tốt hơn cho việc dạy và học môn Mĩ thuật
- Mỗi trường học cần có phòng chức năng dành riêng cho môn Mĩ thuật đảm
bảo về ánh sáng, không gian phù hợp
Trên đây là một số biện pháp nâng cao hiệu quả “ Rèn kĩ năng quan sát,
phân tích ” cho học sinh lớp 3 qua phân môn Vẽ theo mẫu Tôi đã áp dụng và có
hiệu quả cao Tuy nhiên không tránh khỏi những hạn chế nhất định mong được sự
đóng góp ý kiến của bạn bè đồng nghiệp
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Tĩnh, tháng 4 năm 2013
Hoàng Duy
Trang 10BÁO CÁO TÓM TẮT SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học 2012-2013
Tên sáng kiến: Một số biện pháp “ Rèn kĩ năng quan sát, phân tích” cho học sinh
lớp 3 qua phân môn Vẽ theo mẫu.
Tác giả sáng kiến: Hoàng Duy
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên Mĩ thuật – Trường Tiểu học Nguyễn Du – Thành phố Hà Tĩnh
NỘI DUNG
1.Tóm tắt các nội dung chính của sáng kiến :
Vẽ theo mẫu nói chung và vẽ theo mẫu ở lớp 3 nói riêng là dạy cho các em có năng lực quan sát, luyện tay vẽ mềm mại, giúp các em nắm được đặc điểm, hình dáng, cấu trúc của đồ vật thông qua việc so sánh, phân tích tổng hợp khái quát hoá Học sinh được rèn luyện kỹ năng miêu tả đồ vật bằng đường nét, hình khối, đậm nhạt, màu sắc Kiến thức và kỹ năng của vẽ theo mẫu hỗ trợ rất nhiều cho các phân môn khác như: kiến thức, kỹ năng sắp xếp bố cục, vẽ hình, tỉ lệ, tương quan đậm nhạt, màu sắc, không gian, ánh sáng được vận dụng trong các phân môn vẽ tranh, trang trí Mặt khác qua quá trình giảng dạy tôi nhận thấy hầu hết các em chưa hiểu
và phân biệt được phân môn vẽ theo mẫu, khi vẽ chưa có thói quen quan sát nhận xét hình, so sánh tỉ lệ, vẽ các nét thẳng … Vậy để phát triển tốt nhất những kiến thức kĩ năng cơ bản, tôi đã tiến hành một số biện pháp “Rèn kĩ năng quan sát, phân tích” cho học sinh lớp 3 qua phân môn vẽ theo mẫu cụ thể là:
- Nghiên cứu mục tiêu bài dạy.
- Lựa chọn các phương pháp giảng dạy, hệ thống câu hỏi và phương tiện dạy học phù hợp với nội dung bài học.
- Tạo thói quen cho học sinh nhìn mẫu khi thể hiện bài vẽ và không dùng thước để
vẽ
- Tổ chức các trò chơi phù hợp với nội dung bài học.
- Hình thành khả năng cảm thụ thẫm mĩ cho các em.
- Liên hệ với thực tiễn cuộc sống.
2 Tính mới của sáng kiến: