Kế toán trách nhiệm tại tập đoàn hoàng anh gia lai

Kế toán trách nhiệm tại tập đoàn hoàng anh gia lai

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được

ai công bố trong bất kỳ công bố nào khác.

Tác giả luận văn

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BHXH : Bảo hiểm xã hộiBHYT : Bảo hiểm y tếDNNY : Doanh nghiệp niêm yếtKPCĐ : Kinh phí công đoànKTQT : Kế toán quản trịNVLTT : Nguyên vật liệu trực tiếp

NL : Nhiên liệuNCTT : Nhân công trực tiếpSXKD : Sản xuất kinh doanhTSCĐ : Tài sản cố định

2.1 Hệ thống báo cáo trách nhiệm 532.2 Trình tự hệ thống báo cáo nội bộ trong Công ty 572.3 báo cáo kết quả kinh doanh năm 2011 toàn công ty 582.4 Báo cáo kết quả kinh doanh từng ngành năm 2011 582.5 Kết quả kinh doanh năm 2011 – Công ty Cổ phần gỗ

Hoàng Anh Gia Lai

60

2.6 Báo cáo chi phí của các nhà máy thuộc công ty CP gỗ

Hoàng Anh Gia Lai MÁY HÀM RỒNG + TRÀ BÁ

61

2.7 Bảng kê bán lẻ hàng hoá tại cửa hàng 2011 64

2.9 Báo cáo bán hàng tại cửa hàng, năm 2011 65

3.1 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí ở phân xưởng 77

3.4 Vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ kiện trực tiếp 80

3.8 Một số tiêu thức phân bổ chi phí thường 91

3.11 Báo cáo trách nhiệm tại trung tâm đầu tư 96

Số hiệu

1.1 Qui trình của hệ thống báo cáo trách nhiệm 271.2 Mối quan hệ giữa các bộ phận lập dự toán 301.3 Mối quan hệ giữa chức năng quản trị và quá trình kế toán 35

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong thời gian qua, hệ thống kế toán doanh nghiệp đã có những thànhtựu đáng kể trong cung cấp các thông tin phục vụ cho hoạt động quản trị tàichính, đặc biệt là bộ phận kế toán quản trị (KTQT) Vì lý do khách quan kếtoán quản trị ở Việt Nam vẫn còn là một mảng kế toán còn mới mẻ và chưa ápdụng phổ biến tại các doanh nghiệp tại Việt Nam

Hơn nữa, ngày nay với sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càngdiễn ra một cách gay gắt, thì một trong những “nước cờ” mà doanh nghiệpnào cũng phải tính đến là việc quản lý và tiết kiệm chi phí ngày càng hiệuquả Chính vì điều này đã khẳng định vai trò, vị trí của kế toán quản trị trongcác doanh nghiệp ngày càng được nâng cao

Mặt khác, các yêu cầu về thông tin phải gắn với các chức năng của nhàquản trị Đối với chức năng lập kế hoạch, KTQT phải cung cấp các chỉ tiêu về

số lượng và giá trị phù hợp Đối với chức năng kiểm tra, KTQT phải cung cấpcác thông tin theo mục tiêu quản lý đặt ra Đối với chức năng điều hành,KTQT cung cấp thông tin về các chỉ tiêu hoạt động Bên cạnh đó, kế toántrách nhiệm cũng là một trong những nội dung cơ bản của kế toán quản trị Kếtoán trách nhiệm mang lại rất nhiều lợi ích, nó giúp nhà quản lý cấp cao cónhiều thời gian hơn để lập các kế hoạch lâu dài, có điều kiện tốt hơn cho việcđánh giá trách nhiệm của từng cấp quản lý và có thể làm rõ được nguyên nhânyếu kém là do bộ phận nào, công đoạn nào Càng ngày, kế toán trách nhiệmcàng có vai trò và vị trí quan trọng trong quản lý ở các doanh nghiệp, chủ yếu

là các tổng công ty với quy mô lớn, phạm vi hoạt động rộng, cơ cấu tổ chứcgắn liền với trách nhiệm của nhiều đơn vị, cá nhân

Hiện nay, Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai là một trong những doanhnghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán là một loại hình doanh nghiệp

được hình thành, phát triển rất phù hợp trong điều kiện nền kinh tế thị trường;

đa số doanh nghiệp niêm yết thường hoạt động đa lĩnh vực, đa ngành nghề vàquy mô hoạt động lớn Các DNNY có một cơ cấu tổ chức hoạt động có thểxem là tốt nhất trong việc xác định các chức năng để đưa ra quyết định vàkiểm soát đơn vị Trong DNNY, lợi ích liên quan đến nhiều đối tượng khácnhau, đặc biệt là lợi ích của các cổ đông, tuy nhiên trong quản lý và điều hànhcông việc hàng ngày chỉ do một nhóm người đại diện để thực thi nhiệm vụ do

cổ đông giao, đó chính là Ban điều hành doanh nghiệp Ban điều hành baogồm Tổng giám đốc, Phó tổng giám đốc hoặc Giám đốc, Phó giám đốc và cáccán bộ nhân viên chịu trách nhiệm quản lý, điều hành hoạt động kinh doanhcủa công ty một cách hiệu quả và mang lại lợi ích cao nhất cho các cổ đông,các nhà đầu tư và các đối tượng liên quan lợi ích khác Do vậy, DNNY cầnthiết phải có một công cụ giúp nhà quản lý cấp cao giám sát, đánh giá tráchnhiệm quản trị của các cấp dưới mình đối với công việc được giao, qua đó cónhững hành động điều chỉnh kịp thời nhằm cải tiến những hoạt động chưa đạthiệu quả nhằm hướng đến hoàn thành mục tiêu chung của toàn doanh nghiệp

Do đó DNNY cần có kế toán trách nhiệm là một trong những công cụ quản lýđáp ứng được yêu cầu cấp thiết trên

Xuất phát từ nhu cầu khách quan trên, tác giả quyết định chọn đề tài “

kế toán trách nhiệm tại Tập Đoàn Hoàng Anh Gia Lai” làm đề tài nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu về tình hình phân cấp quản lý Đặc biệt là phâncấp quản lý tài chính, quá trình hạch toán và việc tổ chức hệ thống báo cáonội bộ tại Tập đoàn Đồng thời xác định các trung tâm, nhiệm vụ của từngtrung tâm, công tác lập dự toán, đánh giá, xây dựng thông tin báo cáo cho nhàquản trị để đánh giá thành tích của các trung tâm

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Khảo sát hệ thống chỉ tiêu và báo cáo đánh giá trách nhiệm quản lý tạiTập đoàn HAGL

- Hoàn thiện các báo cáo trách nhiệm để có thể cung cấp thông tin hữuhiệu cho nhà quản lý trong việc thực hiện các chức năng quản trị như : hoạchđịnh, điều hành, kiếm soát

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu những nội dung cơ bản về kế toán tráchnhiệm và vận dụng tổ chức kế toán trách nhiệm tại Tập đoàn Hoàng Anh GiaLai

Phạm vi nghiên cứu là tập đoàn Hoàng Anh, nghiên cứu lĩnh vực sảnxuất cụ thể tại Công ty cổ phần gỗ Hoàng Anh Gia Lai Toàn bộ số liệu được

sử dụng để minh họa trong năm 2011 Số liệu này tuy cũ do lãnh đạo tập đoànkhông đồng ý cung cấp thông tin tài chính trong năm tài chính 2012 vì tínhbảo mật thông tin của kế toán quản trị Tuy nhiên, về bản chất, nó không làmthay đổi nội dung của các báo cáo bộ phận hay báo cáo trách nhiệm tại tậpđoàn Hoàng Anh Gia Lai

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu mô tả

để có cái nhìn tổng thể về:

(1) Phân chia trách nhiệm và quyền hạn giữa các bộ phận thuộc tập đoàn.(2) Hệ thống báo cáo đang được áp dụng tại các bộ phận thuộc tập đoàn

- Phương pháp thu thập dữ liệu:

- Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo bộ phận, sổ sách trực tiếp tại tập đoàn, thôngtin cần thiết từ sách báo, tạp chí và những văn bản liên quan

- Dữ liệu sơ cấp: Phỏng vấn thu thập ý kiếm của nhà quản lý và các bộphận thuộc tập đoàn

- Phương pháp xử lý dữ liệu: Đối với các dữ liệu thu được, các phươngpháp xử lý sau: Tổng hợp, phân tích, đối chiếu, so sánh

5 Ý nghĩa khoa học và thưc tiễn của đề tài

Mô hình quản lý kế toán trách nhiệm phù hợp với tập đoàn có quy môlớn, hoạt động lâu đời, tốc độ tăng trưởng nhanh, lãnh đạo công ty tin tưởngvào việc phân quyền cho cấp dưới, hệ thống kiểm soát và quản lý hoạt độnghiệu quả đảm bảo toàn bộ guồng máy vận động trơn tru Việc sử dụng kế toántrách nhiệm sẽ có những lợi ích như giúp các nhà quản lý cấp cao trong tổ cónhiều thời gian cho các chiến lược dài hạn, quản lý hiệu quả hơn, huấn luyệncác nhà quản lý, thúc đẩy nỗ lực, tăng sự hài lòng trong công việc, cung cấp

cơ sở cho việc đánh giá hiệu quả quản lý

6 Câu hỏi nghiên cứu

-Phân cấp quản lý tài chính tại tập đoàn có ảnh hưởng như thế nào đến

hệ thống báo cáo kế toán trong tập đoàn?

- Hệ thống báo cáo hiện tại đã đánh giá được trách nhiệm quản lý củatừng bộ phận như thế nào? Nhu cầu báo cáo đánh giá trách nhiệm trong tươnglai ra sao?

7 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết thúc, luận văn gồm có 3 chương :

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm trong các doanh nghiệp.

Chương 2: Thực trạng công tác tổ chức kế toán trách nhiệm tại Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai.

Chương 3: Giải pháp tổ chức kế toán trách nhiệm tại Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai.

8 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Tính đến thời điểm này đã có nhiều đề tài và các bài báo nghiên cứulien quan đến để tài trên, như một số đề tài sau:

Luận văn thạc sỹ, Đại học Đà Nẵng “ Tổ chức công tác kế toán tráchnhiệm tại công ty cổ phần dược DANAPHA” ( 2012) của Tôn Nữ XuânHương do PGS.TS Ngô Hà Tấn hướng dẫn Mục tiêu nghiên cứu là đặc điểm

về cơ cấu tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh và đánh giá trách nhiệm ởcông ty Luận văn đã sử dụng phương pháp hệ thống hóa, so sánh, phân tích

để hệ thống hóa lý luận , tìm hiểu thực tế từ đó triển khai công tác kế toántrách nhiệm đáp ứng yêu cầu quản trị nội bộ của công ty Kết quả thu đượccho thấy mặc dù công ty đã thực hiện phân cấp quản lý, nhưng thông tin kếtoán chưa được tổ chức gắn với các cấp quản lý Tác giả đã đưa ra giải phápcần phải tổ chức công tác kế toán trách nhiệm tại công ty này

Luận văn thạc sỹ, Đại học Đà Nẵng ( 2010) “Tổ chức kế toán tráchnhiệm về chi phí tại tổng công ty cổ phần dệt may Hòa Thọ Đà Nẵng” doTS.Nguyễn Phùng hướng dẫn Mục tiêu nghiên cứu đề xuất những giải pháp

tổ chức hệ thống kế toán trách nhiệm về chi phí nhằm đảm bảo thông tin đánhgiá hiệu quả và hiệu năng của các bộ phận Kết quả thu được cho thấy bộ máy

kế toán quản trị tại công ty vẫn chưa thiết lập được hệ thống kế toán tráchnhiệm Từ đó tác giả đã đưa ra giải pháp hoàn thiện quá trình lập dự toán, xâydựng quy mô phân quyền quản lý các trung tâm kế toán trách nhiệm về chịphí, xây dựng các báo cáo thành quả bộ phận

Bài báo “kế toán trách nhiệm – vũ khí của công ty lớn” của NguyễnXuân Trường đã nêu ra được thế nào là kế toán trách nhiệm, sự quan trọngcủa việc thiết lập các trung tâm trách nhiệm trong một tổ chức, vận dụng vàothực tế Từ đó cho chúng ta thấy được sự cần thiết của kế toán trách nhiệmđối với các công ty lớn, nó giúp phát huy tối đa nguồn lực trong doanhnghiệp

Luận văn thạc sỹ của tác giả “Phạm Thị Thúy Hằng” (2007) viết về

“Kế toán quản trị chi phí và đánh giá trách nhiệm trung tâm chi phí tại Bưu

Điện Thành Phố Đà Nẵng” Mục tiêu nghiên cứu đánh giá trách nhiệm củatrung tâm chi phí trong hoạt động kinh doanh dịch vụ bưu chính viễn thôngtại các đơn vị thành viên Kết quả thu được cho thấy kế toán quản trị chi phítại bưu điện thành phố đã được triển khai song chưa thể hiện được sự phâncông rõ ràng, mang tính tự phát và kinh nghiệm xuất phát từ nục đích của đơn

vị Từ đó tác giả đã đưa ra giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán theocông đoạn Đồng thời luận văn cũng đã đưa ra một số kiến nghị thực thi cácgiải pháp đối với Nhà nước, tập đoàn và đơn vị nhằm tạo ra môi trường vĩ mô

và vi mô hỗ trợ cho quá trình tổ chức thực hiện công tác kế toán quản trị tạibưu điện thành phố

Luận văn thạc sỹ của tác giả “Trịnh Thị Bích Trâm” (2008) viết về

“Hoàn thiện kế toán trách nhiệm trên cơ sở phân cấp quản lý tài chính tạiCảng Đà Nẵng” Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đề xuất những giải phápnhằm hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Đà Nẵng, bảo đảm thông tin kế toánđược tốt nhất các yêu cầu quản lý của cảng Đà Nẵng Kết quả nghiên cứu chothấy sự phân cấp quản lý tài chính trong toàn cảng tương đối hợp lý nhưngchưa hình thành các trung tâm trách nhiệm riêng biệt cho từng đơn vị sựnghiệp, từng bộ phận, cá nhân Từ đó tác giả đã đưa ra giải pháp hoàn thiệncác trung tâm trách nhiệm này Thêm vào đó tác giả còn đưa ra giải pháphoàn thiện hệ thống thông tin dự toán theo các trung tâm trách nhiệm

Dựa trên cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm, tham khảo những đề tài,bài báo có lien quan, luận văn “ Kế toán trách nhiệm tại Tập đoàn Hoàng AnhGia Lai” đã khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về kế toán trách nhiệm,khảo sát hệ thống chỉ tiêu và báo cáo đánh giá trách nhiệm quản lý tại Tậpđoàn HAGL, hoàn thiện các báo cáo trách nhiệm để có thể cung cấp thông tinhữu hiệu cho nhà quản lý trong việc thực hiện các chức năng quản trị như :hoạch định, điều hành, kiếm soát

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG

CÁC DOANH NGHIỆP

1.1 KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

1.1.1 Khái niệm kế toán trách nhiệm

Kế toán trách nhiệm là một hệ thống thừa nhận mỗi bộ phận (người)trong một tổ chức có quyền chỉ đạo và chịu trách nhiệm về những nghiệp vụriêng biệt thuộc phạm vi quản lý của mình, họ phải xác định, đánh giá và báocáo lên trong tổ chức, thông qua đó các cấp quản lý cao hơn sử dụng cácthông tin này để đánh giá thành quả của các bộ phận trong tổ chức

Như vậy, thực chất của kế toán trách nhiệm trong một tổ chức chính làthiết lập những quyền hạn, trách nhiệm của mỗi bộ phận, thành viên và thiếtlập hệ thống các chỉ tiêu để có thể ghi nhận, đo lường kết quả hoạt động củatừng bộ phận trong tổ chức Trên cơ sở đó lập các báo cáo thực hiện nhằmphục vụ cho các nhà quản lý kiểm soát được hoạt động và chi phí của họ, xácđịnh trách nhiệm đối với từng loại chi phí Nói cách khác, kế toán trách nhiệm

là một phương pháp thu thập và báo cáo các thông tin dự toán và thực tế vềcác đầu vào và đầu ra của các trung tâm trách nhiệm

1.1.2 Vai trò kế toán trách nhiệm

- Kế toán trách nhiệm cung cấp thông tin cho việc thực hiện chức năng

tổ chức và điều hành của doanh nghiệp

- Kế toán trách nhiệm cung cấp thông tin cho việc thực hiện chức năngkiểm soát quản lý và kiểm soát tài chính

- Kế toán trách nhiệm khuyến khích nhà quản lý hướng đến mục tiêuchung của tổ chức

- Kế toán trách nhiệm góp phần đánh giá thành quả của từng bộ phận

1.2 PHÂN CẤP QUẢN LÝ TÀI CHÍNH – CƠ SỞ HÌNH THÀNH KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

1.2.1 Khái niệm, ý nghĩa của phân cấp quản lý tài chính

Phân cấp quản lý hay còn gọi là phân quyền được hiểu là sự phânquyền lực cấp dưới, quyền ra quyết định không còn của một người hay mộtnhóm nhỏ mà trải rộng trên toàn tổ chức Do vậy, các cấp quản lý khác nhauđược quyền ra quyết định liên quan đến phạm vi trách nhiệm của họ

Trong tổ chức kinh doanh bao gồm nhiều mặt hoạt động, do vậy phânquyền cũng chứa đựng nhiều nội dung thuộc nhiều lĩnh vực Trong một doanhnghiệp, lĩnh vực cơ bản quan trọng có liên quan trực tiếp đến nội dung tổchức kế toán trách nhiệm là sự phân quyền về quản lý tài chính từ cấp trênxuống cấp dưới hay nói cách khác là sự phân cấp quản lý tài chính

Như vậy, phân cấp quản lý tài chính là sự phân tán quyền cho cấpdưới, dẫn đến sự phân định rõ ràng về quyền lợi và trách nhiệm trong quản lýtài chính cho cấp dưới dựa trên cơ sở cấu trúc phân quyền mà nhà quản trị đãlựa chọn

Ý nghĩa của sự phân cấp quản lý

Sự phân cấp quản lý trải rộng việc quyết định cho nhiều cấp quản lý

Do vậy, ban quản lý cấp cao hơn không phải giải quyết các vấn đề xảy rahàng ngày nên họ có thể tập trung vào việc lập các kế hoạch dài hạn và điềuphối hoạt động của các bộ phận trong tổ chức, đảm bảo thực hiện các mụctiêu chung Sự phân cấp quản lý còn giúp nhà quản lý các cấp có sự độc lậptrong điều hành công việc của mình, phát huy kỹ năng, nâng cao kiến thứcchuyên môn và năng lực quản lý; thúc đẩy họ phát huy tính năng động, sángtạo của mình trong mọi hoạt động sản xuất kinh doanh ở bộ phận

Sự phân cấp quản lý giúp cho nhà quản lý các cấp có sự hài lòng trongcông việc Do đó động viên họ nỗ lực trong việc hoàn thành nhiệm vụ của mình

Việc ra quyết định ở nơi trực tiếp phát sinh ra vấn đề được coi là thuậnlợi nhất, vì những nhà quản lý cấp dưới tiếp xúc thường xuyên với các vấn đềnên họ nhanh chóng tìm ra nguyên nhân và đề ra biện pháp khắc phục tốt hơn

so với nhà quản lý cấp cao hơn

Phân cấp quản lý gắn liền với xác định nhiệm vụ ở các cấp quản lý, nên

có cơ sở để đánh giá thành quản ở các cấp quản lý

a Môi trường hoạt động kinh doanh

Đối phó với điều kiện không chắc chắn của môi trường kinh doanh đòi hỏi:

- Nguồn lực của doanh nghiệp phải được kiểm soát chặt chẽ

- Khả năng phản ứng nhanh và hiệu quả trước cơ hội và thử thách

- Không ngừng phát triển chuyên môn

b Qui mô hoạt động của doanh nghiệp

Qui mô lớn khiến cho doanh nghiệp không thể phản ứng nhanh và linhhoạt với môi trường bên ngoài, do đó qui mô càng lớn việc phân quyền càngtrở nên cấp thiết Đây chính là cơ sở hình thành và phát triển ứng dụng kếtoán trách nhiệm trong kiểm soát và quản lý hoạt động của doanh nghiệp

c Sự chuyên môn hoá thông tin

Khi một vấn đề phát sinh sẽ bắt đầu từ việc nhận diện vấn đề, thu thậpthông tin có liên quan và truyền những thông tin này từ nơi phát sinh đến nơi

xử lý Quá trình này nếu quá nhiều mắc xích sẽ dẫn đến việc ra quyết địnhchậm trễ Mặt khác quyết định của nhà quản trị cấp cao chưa chắc đã tối ưuhơn nhà quản trị cấp tác nghiệp, bởi nhà quản trị tác nghiệp là người tiếp xúctrực tiếp với hoạt động kinh doanh, bằng khả năng quan sát và kinh nghiệmtích luỹ được họ có thể đưa ra quyết định nhanh hơn và phù hợp hơn

Như vậy sự phân quyền có hiệu quả khi nơi ra quyết định là nơi vấn đềphát sinh và thông tin có liên quan được tiếp nhận, xử lý và lưu trữ

d Thời gian của nhà quản trị cấp cao

Thời gian và tinh lực của nhà quản trị cấp cao là một tài nguyên quí giácủa doanh nghiệp Việc ra quyết định tập trung đối với những vấn đề đơn giản

và sức ảnh hưởng không lớn gây ra việc sử dụng lãng phí nguồn tài nguyênhiếm có này của doanh nghiệp Việc phân quyền làm giảm bớt khối lượngcông việc mà họ phải trực tiếp tiến hành, cho phép nhà quản trị cấp cao tậptrung thời gian cho việc thiết lập mục tiêu và chiến lược chung cho toàn bộdoanh nghiệp

e Động lực cho các nhà quản trị tác nghiệp

Một nhà quản trị tốt là người có tham vọng và đặt hết tâm huyết vàocông việc Nếu vai trò của nhà quản trị bị giới hạn để giải quyết những vấn đềmang tính cấu trúc được thiết kế bởi cấp trên, họ sẽ đánh mất hứng thú vớinhiệm vụ được giao Đồng nghĩa với doanh nghiệp mất đi tính sáng tạo, linhhoạt của nhà quản trị trong xử lý tình huống

Nhà quản trị sẽ có động lực và đam mê hơn trong công việc khi họđược tự chủ trong công việc Hơn thế nữa, phân quyền khuyến khích nhà quảntrị chủ động, mạnh dạn tìm hiểu, thu thập thông tin, tìm ra hướng giải quyếtthật tối ưu cho vấn đề

Năm yếu tố trên cho thấy phân cấp hợp lý là một yếu tố quan trọng quyếtđịnh đến sự thành công của doanh nghiệp Tuy nhiên một khi quyền lực đượcphân tán trong tay nhiều người thì những tiêu cực rất dễ xảy ra, vì thế khi giaoquyền trong bộ máy quản lý doanh nghiệp phải đảm bảo các yêu cầu sau:

- Đảm bảo phù hợp với chức trách đã quy định cho nhà quản trị trung tâm

- Đảm bảo tương xứng với trách nhiệm

- Đảm bảo thuận biến với trình độ, độ tin cậy của người được giao quyền

- Đảm bảo đi đôi, tương xứng với thông tin, sự giám sát kiểm tra, đánhgiá và khen thưởng

- Đảm bảo sự công bố chính thức.

Sự phân cấp quản lý trải rộng việc quyết định cho nhiều cấp quản lý

Do vậy, ban quản lý cấp cao hơn không phải giải quyết các vấn đề xảy rahàng ngày nên họ có thể tập trung vào việc lập các kế hoạch dài hạn và điềuphối hoạt động của các bộ phận trong tổ chức, đảm bảo thực hiện các mụctiêu chung Sự phân cấp quản lý còn giúp nhà quản lý các cấp có sự độc lậptrong điều hành công việc của mình, phát huy kỹ năng, nâng cao kiến thứcchuyên môn và năng lực quản lý; thúc đẩy họ phát huy tính năng động, sángtạo của mình trong mọi hoạt động sản xuất kinh doanh ở bộ phận

Sự phân cấp quản lý giúp cho nhà quản lý các cấp có sự hài lòng trong công việc Do đó động viên họ nỗ lực trong việc hoàn thành nhiệm vụ của mình

Việc ra quyết định ở nơi trực tiếp phát sinh ra vấn đề được coi là thuận lợi nhất, vì những nàh quản lý cấp dưới tiếp xúc thường xuyên với các vấn đề nên họ nhanh chóng tìm ra nguyên nhân và đề ra biện pháp khắc phục tốt hơn

so với nhà quản lý cấp cao hơn

Phân cấp quản lý gắn liền với xác định nhiệm vụ ở các cấp quản lý, nên

có cơ sở để đánh giá thành quản ở các cấp quản lý

1.2.2 Các nguyên tắc của phân cấp quản lý tài chính trong doanh nghiệp

Để thực hiện việc phân cấp quản lý tài chính một cách khoa học, phâncấp quản lý tài chính phải đảm bảo một số nguyên tắc sau:

Đảm bảo quản lý và sử dụng vốn và tài sản của doanh nghiệp đúng quyđịnh và chế độ của nhà nước, bảo toàn và phát triển vốn tại cơ sở và của toàndoanh nghiệp

Đảm bảo quyền tự chủ và năng động cho đơn vị cấp dưới trong việcquản lý điều hành hoạt động kinh doanh

Đảm bảo toàn doanh nghiệp thực hiện tốt nhiệm vụ chiến lược kinhdoanh và đạt hiệu quả cao Đó cũng là thực hiện nguyên tắc ''tập trung dânchủ" trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

1.2.3 Những tác động của phân cấp quản lý tài chính đến kế toán trách nhiệm

a.Tác động tích cực

Sự phân cấp quản lý trải rộng quyền lực và trách nhiệm trên toàn tổ chức

Sự phân cấp quản lý tài chính còn giúp cho nhà quản lý ở các cấp có sựđộc lập tương đối trong điều hành công việc của mình, phát triển kỹ năng,nâng cao kiến thức chuyên môn, tăng nhanh khả năng ứng xử các tình huống

để tăng tốc độ hoạt động của mỗi bộ phận, toàn tổ chức và tập dợt về kỹ năngquản lý khi được thăng tiến trong tổ chức

Việc tạo quyết định được giao cho nhà quản trị tại nơi xảy ra công việcnên tính đúng đắn và khả thi của các quyết định là rất cao

Nhà quản lý sẽ có thể giao bớt việc cho người khác nên có thể tiết kiệmthời gian làm việc của mình, và có thể tập trung vào mục tiêu và chỉ tiêu củadoanh nghiệp Đôi khi nếu người quản lý các công việc đó sẽ hiệu quả hơnnhân viên cấp dưới, nhưng như vậy cấp dưới không có cơ hội để thực hiện cácchiến lược quan trọng và dẫn đến tiêu cực

Trung tâm trách nhiệm được thiết lập phù hợp với môi trường hơn Bởinếu các lĩnh vực kinh doanh nhiều, quy mô kinh doanh lớn, thị trường rộngthì nhất thiết có nhiều nhân sự cùng gánh vác trách nhiệm và ngược lại Trungtâm trách nhiệm có thể điều chỉnh để thích nghi với môi trường kinh doanhmột phần là nhờ việc phân cấp đó

Nguồn thông tin được cung cấp đầy đủ và kịp thời hơn, chính sự phâncấp quản lý mà các bộ phận có thể tiếp cận được các thông tin và phản hồinhanh chóng Các nhà quản trị có thể hiểu rõ hơn về khách hàng, nhân viên,

nhà cung cấp hay đối thủ cạnh tranh Nó giúp thích ứng nhanh với sự thayđổi của môi trường kinh doanh.

Khuyến khích nhân viên nỗ lực với trách nhiệm được giao hơn Khitrung tâm trách nhiệm được xác định dưa vào kết quả, hiệu quả làm việc củamỗi con người, nó ghi nhận công lao của người thực hiện do đó sẽ khuyếnkhích họ làm việc tốt hơn Bên cạnh đó, tạo ra môi trường thi đua lành mạnhgiữa các nhân viên, cá nhân với nhau, các đơn vị và khuyến khích họ đạt đượccác chỉ tiêu

Nhà quản lý có thể đánh giá nhân viên tốt và đào tạo lớp quản lý mới.Cấp dưới có thể tập trung rèn luyện nâng cao nhiệm vụ, tích lũy kinh nghiệmkhi thực hiện các công việc, quyết định của mình

Phân cấp quản lý phục vụ cho việc ra quyết định được tốt hơn, qua cáclợi ích ở trên cho thấy phân cấp có thể giúp cho việc ra quyết định đúng đắn

và hữu hiệu hơn Cấp dưới có điều kiện tiếp cận thông tin, tự rèn luyện trongquá trình ra các quyết định Cấp trên có thể tập trung vào các mục tiêu chiếnlược chung của công ty

Việc phân cấp càng nhiều thì càng khó có thể kiểm soát được Điều tấtnhiên là việc ủy quyền đi chung với việc ít kiểm soát hơn đối với các quyếtđịnh của các bộ phận Quyết định của trung tâm có ảnh hưởng lẫn nhau hayđến cả công ty nói chung Nhà quản lý có thể khó điều hành và phối hợp giữacác trung tâm

Thâm chí nếu kiểm soát không tốt, phân cấp trách nhiệm có thể dẫn đếntuân thủ sai lệch các mục tiêu chung của toàn doanh nghiệp Do các giám đốctrung tâm trách nhiệm chỉ tập trung vào lợi ích của đơn vị, không xem xétquyết định đó có ảnh hưởng đến doanh nghiệp như thế nào, làm lệch các mụctiêu chung của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần phải xác định khi nào cần phân chia các cấp bậc vàmức độ phân quyền như thế nào cho phù hợp , hợp lý Việc đó còn tùy thuộcvào chiến lược chung của doanh nghiệp Ví dụ như doanh nghiệp có chiếnlược thành lập các đơn vị kinh doanh chiến lược thì phải xem xét bố trí cácnguồn lực thích hợp , phân chia các khu vực địa lý, đưa ra các chỉ tiêu địnhmức để doanh nghiệp có thể quản lý

1.2.4 Vấn đề về sự hài hoà mục tiêu khi phân cấp quản lý

Như đã trình bày ở trên, một trung tâm trách nhiệm có thể có nhiều mụctiêu khác nhau, các mục tiêu này có thể xung đột với nhau Hơn nữa khi đolường, đánh giá kết quả hoạt động của trung tâm chỉ có thể dựa trên nhiệm vụchính của nó Điều này dẫn đến khi các nhiệm vụ xung đột với nhau, nhà quảntrị trung tâm sẽ ưu tiên cho nhiệm vụ được chọn để đánh giá kết quả hoạtđộng của trung tâm (vì chúng ảnh hưởng đến lợi ích của nhà quản trị) Quyếtđịnh này của nhà quản trị không chỉ gây ảnh hưởng đến hoạt động của trungtâm khác mà còn ảnh hưởng đến mục tiêu chung của doanh nghiệp

Chẳng hạn trung tâm chi phí tiêu chuẩn có mục tiêu là kiểm soát chi phíphát sinh nhưng vẫn đảm bảo các tiêu chuẩn về chất lượng, số lượng và thờigian sản xuất Kiểm soát chi phí là trách nhiệm chính và được đo lường cụthể, các tiêu chuẩn đi kèm không thể đo lường cụ thể nên rất khó kiểm soát

Để giảm chi phí, nhà quản lý trung tâm có thể vi phạm một trong 3 tiêu chuẩncòn lại và điều này làm ảnh hưởng đến hoạt động của trung tâm doanh thu sửdụng đầu ra của trung tâm chi phí này Kết quả tiêu thụ sẽ giảm do không đáp

ứng đầy đủ và kịp thời nhu cầu tiêu dùng hay không đảm bảo chất lượng sảnphẩm Để giải quyết vấn đề này cần phải thiết lập một tiêu chuẩn đo lườngchính xác có thể đảm bảo được các mục tiêu ngoài mục tiêu đựợc sử dụng để

đo lường thành quả của trung tâm

Mâu thuẫn giữa mục tiêu ngắn hạn và dài hạn cũng là một điều đángquan tâm trong kế toán trách nhiệm Hầu như các doanh nghiệp đều chạy theolợi nhuận trước mắt để thoả mãn lợi ích của cổ đông mà quên đi mục tiêu dàihạn Chẳng hạn như hoạt động nghiên cứu và phát triển, trong ngắn hạn kếtquả của hoạt động này không thể hiện rõ ràng nên để nhà quản lý cắt bỏ đểgiảm chi phí hoạt động Tuy nhiên hoạt động này trong tương lai lại trở thànhmột tài sản vô hình đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp Để đảm bảo mục tiêudài hạn, nhà quản trị cấp cao phải xây dựng và truyền thông sứ mệnh, chiếnlược của doanh nghiệp đến các bộ phận để tạo ra một sự định hướng, một sựthống nhất chung trong toàn bộ doanh nghiệp

1.3 KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM:

Kế toán trách nhiệm được xác định dựa trên cơ sở xác định trách nhiệmcủa mỗi đơn vị cơ sở trong tổ chức Mỗi một đơn vị cơ sở có một cá nhânchịu trách nhiệm về mặt tài chính đối với toàn bộ hoạt động trong đơn vị Mỗiđơn vị như vậy gọi là một trung tâm trách nhiệm Tổ chức các trung tâm tráchnhiệm là khâu quan trọng sau khi đã có một cơ cấu tổ chức được phân cấpquản lý phù hợp và đúng đắn

1.3.1 Sự hình thành các trung tâm trách nhiệm

Khái niệm trung tâm trách nhiệm dùng để chỉ một đơn vị được phâncấp quản lý của một doanh nghiệp mà nhà quản trị đơn vị được quyền điềuhành, chịu trách nhiệm về kết quả trong việc hướng vào mục tiêu của doanhnghiệp

Như vậy sự phân quyền và trách nhiệm chia doanh nghiệp thành cáctrung tâm trách nhiệm với các đặc điểm :

a.Về mặt kết cấu

Các trung tâm trách nhiệm là những hệ thống con vừa khác nhau vừaliên hệ với nhau hợp thành một chỉnh thể thống nhất là hệ thống kế toán tráchnhiệm Các hệ thống con này mặc dù khác nhau, độc lập với nhau nhưngchúng không tồn tại một cách cô lập trong hệ thống mà có mối liên hệ chặtchẽ với nhau, nương tựa lẫn nhau trong quá trình hoạt động Như vậy :

- Nhìn theo chiều dọc của doanh nghiệp ta sẽ thấy được nất bậc trong

bộ máy quản lý doanh nghiệp, đó là thứ bậc về quyền hạn của các trung tâmtrách nhiệm

- Nhìn theo chiều ngang ta sẽ thấy được cơ cấu các ngành nghề, lĩnhvực kinh doanh của doanh nghiệp, đó là các trung tâm trách nhiệm được phânchia theo đặc điểm ngành nghề kinh doanh

b.Về mặt chức năng

Chức năng của các trung tâm trách nhiệm là một phần nhỏ chức năng củatoàn bộ doanh nghiệp Tuy nhiên chức năng của doanh nghiệp không phải làphép cộng đơn giản chức năng của các trung tâm trách nhiệm Hiệu ích của toàn

hệ thống phải vượt lên tổng số hiệu ích đơn giản của các bộ phận cấu thành

Việc tổ chức doanh nghiệp thành các trung tâm trách nhiệm có ưu điểm:

Chuyên môn hoá hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, phản ứng nhanh với những biếnđộng thị trường là yếu tố quyết định sự sống còn của doanh nghiệp Với mộtqui mô khá lớn sự phân cấp quản lý sẽ tạo cho cơ cấu doanh nghiệp tính linhhoạt, phản ứng linh động trước mọi tình huống Lợi ích thu được từ việc tổ chứckiểm soát nguồn lực doanh nghiệp phải lớn hơn chi phí bỏ ra cho việc vận hành

hệ thống kiểm soát nên hệ thống kế toán trách nhiệm chỉ thích hợp với nhữngdoanh nghiệp có qui mô lớn, hoạt động đa quốc gia hoặc đa sản phẩm

Kịp thời điều chỉnh phương hướng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Kế toán trách nhiệm chia doanh nghiệp thành nhiều trung tâm nhỏ vừađộc lập vừa phụ thuộc với nhau Sự độc lập của các trung tâm trách nhiệmgiúp cho nhà quản lý có thể dễ dàng thực hiện sự thay đổi trong điều hànhhoạt động của trung tâm khi có nhu cầu mà không ảnh hưởng đến các trungtâm khác

Thúc đẩy cạnh tranh trong nội bộ doanh nghiệp

Hệ thống đánh giá các trung tâm trách nhiệm giúp phân biệt rõ ràng sựđóng góp của các bộ phận trong doanh nghiệp Sự đánh giá này cộng vớinhững phần thưởng khích lệ cho những trung tâm hoạt động tốt sẽ tạo ra được

sự cạnh tranh trong doanh nghiệp Sự cạnh tranh này nếu được hướng dẫnđúng sẽ có thể thúc đẩy các bộ phận khác nhau không ngừng sáng tạo cải tiếnphương pháp thực hiện công việc nâng cao năng suất hoạt động của trungtâm, điều này còn có ý nghĩa lớn hơn là tạo cơ sở vững chắc cho sự phát triểncủa doanh nghiệp

Kế toán trách nhiệm được xác định dựa trên cơ sở xác định trách nhiệmcủa mỗi đơn vị cơ sở trong tổ chức Mỗi một đơn vị cơ sở có một cá nhânchịu trách nhiệm về mặt tài chính đối với toàn bộ hoạt động trong đơn vị Mỗiđơn vị như vậy gọi là một trung tâm trách nhiệm Tổ chức các trung tâm tráchnhiệm là khâu quan trọng sau khi đã có một cơ cấu tổ chức được phân cấpquản lý phù hợp và đúng đắn

1.3.2 Khái niệm về trung tâm trách nhiệm

Trung tâm trách nhiệm là một bộ phận phụ thuộc trong tổ chức màngười quản lý ở đó có quyền và trách nhiệm đối với kết quả tài chính của cáchoạt động thuộc phạm vị mình quản lý

1.3.3 Phân loại các trung tâm trách nhiệm

Một trung tâm trách nhiệm có bản chất giống như một hệ thống, mỗi hệthống được phân định để xử lý một công việc cụ thể Hệ thống này sử dụngcác đầu vào là các giá trị vật chất như nguyên vật liệu, số giờ công của cácloại lao động và các dịch vụ khác Hệ thống sẽ làm việc với những nguồn nàykèm theo các thiết bị sản xuất, vốn và các tài sản khác Kết quả là các trungtâm trách nhiệm sẽ cho ra các đầu ra là các loại hàng hóa dịch vụ

Căn cứ vào sự khác biệt trong việc lượng hóa đầu vào và đầu ra của cáctrung tâm trách nhiệm cũng như mức độ trách nhiệm của người quản lý trungtâm, người ta chia thành 4 loại trung tâm trách nhiệm: trung tâm chi phí, trungtâm doanh thu, trung tâm lợi nhuận và trung tâm đầu tư

a Trung tâm chi phí

Trung tâm chi phí là một bộ phận phụ thuộc trong tổ chức mà các nhàquản lý ở đây có quyền điều hành và có trách nhiệm đối với các chi phí phátsinh thuộc phạm vi quản lý của mình

Trong trung tâm chi phí, đầu vào được đo lường bằng thước đo của tiền

tệ, tại đây phát sinh các chi phí sản xuất và không trực tiếp tạo ra doanh thu.Trong một doanh nghiệp, trung tâm chi phí thường được tổ chức gắn liền vớicác bộ phận, đơn vị thực hiện chức năng như phân xưởng sản xuất, phânxưởng phục vụ, bộ phận mua hàng, các phòng ban quản lý

Trách nhiệm của nhà quản lý trung tâm chi phí là phải kiểm soát tốt cácchi phí phát sinh ở đơn vị mình và đề ra các giải pháp để tiết kiệm chi phí

b Trung tâm doanh thu

Trung tâm doanh thu là một bộ phận phụ thuộc trong tổ chức mà nhàquản lý ở đây có quyền điều hành và có trách nhiệm đối với doanh thu đạtđược trong phạm vi quản lý của mình

Trong một doanh nghiệp, trung tâm doanh thu thường được tổ chức gắnliền với các bộ phận, đơn vị thực hiện chức năng bán sản phẩm, hàng hóa củadoanh nghiệp như các cửa hàng, quầy hàng.

c Trung tâm lợi nhuận

Trung tâm lợi nhuận là một bộ phận phụ thuộc trong tổ chức mà ngườiquản lý ở đây có quyền và trách nhiệm đối với lợi nhuận đạt được trong phạm

vi mình quản lý Do lợi nhuận được xác định bằng chênh lệch giữa doanh thu

và chi phí nên các nhà quản lý trung tâm lợi nhuận có trách nhiệm đối với sựphát sinh của cả doanh thu và chi phí

Trong một doanh nghiệp, trung tâm lợi nhuận thường tổ chức gắn liềnvới các chi nhánh, các đơn vị hạch toán kinh tế độc lập

d Trung tâm đầu tư

Trung tâm đầu tư là một bộ phận phụ thuộc trong tổ chức mà các nhàquản lý ở đây có quyền và trách nhiệm đối với lợi nhuận và vốn đầu tư màtrung tâm sử dụng để tạo ra lợi nhuận Trung tâm đầu tư là bộ phận tráchnhiệm có quyền lực cao nhất trong tổ chức

1.4 CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ CỦA CÁC TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM

Thực chất kế toán trách nhiệm cúa các trung tâm chính là thông qua cácchỉ tiêu đánh giá kết quả, hiệu quả của từng bộ phận , từ đó xác định tráchnhiệm của từng nhà quản trị đối với bộ phận mình quản lý

1.4.1 Đánh giá thành quả của trung tâm chi phí

Chênh lệch chi phí = Chi phí thực tế - Chi phí dự toán

b Trách nhiệm của trung tâm chi phí

- Hoàn thành kế hoạch sản xuất, đáp ứng sản phẩm đầy đủ cho nhu cầutiêu thụ, đảm bảo thực hiện kế hoạch sản xuất trong mối quan hệ với kế hoạchtiêu thụ

- Hoàn thành định mức và dự toán chi phí

- Kiểm soát chi phí trong mối quan hệ với doanh thu ước tính, góp phầngia tăng lợi nhuận

- Xác định các nguyên nhân chủ quan, khách quan tác động đến tìnhhình thực hiện các định mức và dự toán chi phí

1.4.2 Đánh giá thành quả của trung tâm doanh thu

a Chỉ tiêu đánh giá

Chênh lệch doanh thu = Doanh thu thực tế - Doanh thu dự toán

Kế toán trách nhiệm trung tâm doanh thu, lập báo cáo về doanh thu cácmặt hàng, ngành hàng, thị trường… theo yêu cầu của quản trị Từ đó phântích doanh thu của từng mặt hàng, doanh thu theo thị trường , doanh thu theocửa hàng, doanh thu theo thời gian….để xác định những nhân tố ảnh hưởngđến doanh thu đưa ra các biện pháp nâng cao doanh thu và thỏa mãn nhu cầucủa thị trường

b.Trách nhiệm của trung tâm doanh thu

- Hoàn thành dự toán về tiêu thụ sản phẩm

- Kiểm soát sự gia tăng chi phí trong mối quan hệ với doanh thu, đảmbảo tốc độ tăng của doanh thu nhanh hơn tốc độ tăng của chi phí

- Xác định các nguyên nhân chủ quan, khách quan ảnh hưởng đếnviệc thực hiện dự toán tiêu thụ và sự phát sinh chi phí của các bộ phậntrong kỳ kế hoạch