Đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố đà nẵng

Đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố đà nẵng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi, đượcthực hiện độc lập và dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Hồ Sỹ Sơn – Học viện khoahọc xã hội

Các kết quả nêu trong luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trìnhnào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo tính chính xác, tincậy và trung thực

Vậy tôi viết lời cam đoan này kính đề nghị Học viện xem xét để tôi có thếbảo vệ luận văn

Đà Nẵng, ngày 01 tháng 10 năm 2013

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BLHS - Bộ luật hình sự

UBND - Ủy ban nhân dân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU KHIỂN PHƯƠNG TIỆN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 9

1.1 Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo luật hình sự Việt Nam 9 1.2 Những vấn đề lý luận về đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ 21 1.3 Những yếu tố tác động đến hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về phương tiện giao thông đường bộ 36

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 41 Chương 2 TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU KIỆN CỦA TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU KHIỂN PHƯƠNG TIỆN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

VÀ THỰC TIỄN ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TỪ NĂM 2008 ĐẾN NĂM 2012 42

2.1 Tình hình tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2008 đến năm 2012 42 2.2 Thực trạng công tác đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ ở thành phố Đà Nẵng từ năm 2008 đến 2012 58 2.3 Nguyên nhân và điều kiện của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2008 đến năm 2012 66 2.4 Những hạn chế, bất cập trong công tác đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2008 đến năm 2012 và nguyên nhân của chúng 74

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 76 Chương 3 CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU KHIỂN PHƯƠNG TIỆN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TRONG THỜI GIAN ĐẾN 77

3.1 Dự báo tình hình tội vi quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới 77 3.2 Phương hướng nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới 79 3.3 Các giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 81

KẾT LUẬN 94 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, trong những năm qua Việt Nam đã cónhững tiến bộ vượt bậc đạt được trong mọi mặt của đời sống kinh tế, chính trị, vănhóa xã hội Bên cạnh những mặt đạt được cũng đặt ra những vấn đề thách thức chonền kinh tế thị trường, các vấn đề về an ninh trật tự an toàn xã hội, một trong nhữngvấn nạn mà nước ta đang gặp phải trong đó có tai nạn giao thông nói chung và tainạn giao thông đường bộ nói riêng Theo Ủy ban an toàn giao thông quốc gia, tìnhhình trật tự an toàn giao thông ở nước ta có những diễn biến phức tạp, số vụ tai nạngiao thông ngày càng gia tăng về cả số lượng và mức độ nghiêm trọng, cụ thể năm

2008 cả nước xảy ra 11.522 vụ tai nạn giao thông làm chết 10.397 người bị thương7.413 người, năm 2012 xảy ra 36.376 vụ tai nạn giao thông làm chết 9.838 người bịthương 38.060 người Chính phủ đã có nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn, hạn chế tainạn giao thông nhưng tình hình vi phạm các quy định về an toàn giao thông vẫnchưa thuyên giảm mà còn có những diễn biết phức tạp, nhiều vụ tai nạn giao thônggây hậu quả nghiêm trọng, làm bị thương và chết rất nhiều người, thiệt hại về kinh

tế hàng trăm triệu đồng Tại Hội nghị trực tuyến tổng kết công tác đảm bảo trật tự

an toàn giao thông năm 2012 và triển khai công tác đảm bảo trật tự an toàn giao

thông năm 2013 Chủ tịch Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia nhận định: “Tình hình trật tự an toàn giao thông nhìn chung vẫn nghiêm trọng và diễn biến phức tạp,

số vụ tai nạn giao thông gây thiệt hại về người và tài sản vẫn còn ở mức cao, điều

đó cho thấy tính bền vững trong công tác đảm bảo trật tự an toàn giao thông thời gian tới vẫn là một thách thức lớn Tình trạng vi phạm giao thông vẫn còn diễn ra phổ biến như: đi sai phần đường, làn đường, vượt đèn đỏ, đi vào đường cấm, chạy quá tốc độ quy định, người điều khiển phương tiện sử dụng rượu, bia quá nồng độ cồn cho phép, lấn chiếm vỉa hè kinh doanh buôn bán vẫn xảy ra,… Tình trạng ùn tắc giao thông tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều ở một số tuyến, nút giao trọng điểm trong giờ cao điểm Do vậy, cần có sự nỗ lực và sự vào cuộc

quyết liệt, đồng bộ hơn nữa của các cấp, các ngành, các địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc thực hiện các giải pháp đảm bảo trật tự an toàn giao thông…” An toàn giao thông vẫn là vấn đề nống bổng trong tình hình hiện nay,

cuộc vận động lập lại trật tự an toàn giao thông đang là một trong những nhiệm vụtrọng tâm của toàn Đảng, toàn dân và của các cấp các ngành Chỉ thị số 18-CT/TW

ngày 4/9/2012 Ban Bí thư Trung ương nhấn mạnh: “Tình hình vi phạm trật tự, an toàn giao thông còn diễn ra phức tạp; tai nạn giao thông vẫn ở mức cao và nghiêm trọng, nhất là số người chết, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gia tăng, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản Tai nạn giao thông và ùn tắc giao thông đường bộ vẫn đang là vấn đề bức xúc của toàn xã hội, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững về kinh tế, văn hóa, xã hội và hình ảnh của đất nước Việt Nam với bạn bè quốc tế…”.

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 88/NQ-CP ngày 24/8/2011 về tăng cường thực

hiện các giải pháp trọng tâm đảm bảo trật tự an toàn giao thông,

Ở Đà Nẵng, tình hình tai nạn giao thông trong những năm qua vẫn có nhữngdiễn biến phức tạp, theo số liệu của Công an thành phố Đà Nẵng tính đến ngày31/12/2012 toàn thành phố có 664.036 phương tiện giao thông, trong đó ô tô 39.324xe; mô tô 624.712 xe Từ năm 2008 đến năm 2012, toàn thành phố xảy ra 4.168 vụtai nạn giao thông, làm chết 659 người, bị thương 4.161 người, thiệt hại về kinh tếhơn 3,6 tỷ đồng Các vụ tai nạn giao thông trên địa bàn chủ yếu là hành vi vi phạmquy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ; các lỗi chủ yếu là do chạyquá tốc độ, trong tình trạng say rượu, bia hay dùng các chất kích thích khác, đikhông đúng làn đường, vượt trái phép…vv

Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định

về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” mang tính cấp thiết, không những về mặt lý luận mà còn là một đòi hỏi thực

tiễn, nhằm nâng cao hiệu quả cuộc đấu tranh phòng, chống loại tội này ở thành phố

Đà Nẵng, từ đó đề ra các giải pháp khắc phục, hạn chế và đẩy lùi tai nạn giao thôngđường bộ trên địa thành phố

diễn biến và đề ra các giải pháp đấu tranh phòng, chống loại tội này trên địa bàn thànhphố Hải Phòng…

Tuy nhiên, các tác giả nói trên chỉ đề cập đến một số khía cạnh của công tác đấutranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường

bộ và ở từng địa phương nhất định

Trong luận văn này, tôi đi sâu phân tích thực trạng, diễn biến, nguyên nhân vàđiều kiện tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, đề

ra các giải pháp đấu tranh phòng, chống loại tội này nhưng ở trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng nên nó không trùng lắp với đề tài của các tác giả khác

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở thực trạng tình hình, nguyên nhân và điều kiện của tội vi phạm quyđịnh về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ ở thành phố Đà Nẵng, từ đó đềxuất hệ thống các giải pháp hữu hiệu cho công tác đấu tranh phòng, chống đối với loạitội này trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn đề ra các nhiệm vụ cụ thể cần giải quyếtsau đây:

- Phân tích khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về điềukhiển phương tiện giao thông đường bộ theo luật hình sự Việt Nam;

- Phân tích những vấn đề lý luận về đấu tranh phòng chống tội vi phạm quy định

về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ;

- Phân tích tình hình, nguyên nhân và điều kiện của tội vi phạm quy định về điềukhiển phương tiện giao thông đường bộ từ năm 2008 đến 2012 trên địa bàn thành phố

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tội vi phạm quy định về điều khiển phươngtiện giao thông đường bộ; tình hình, nguyên nhân và điều kiện cũng như các giải phápđấu tranh phòng, chống tội phạm này Từ đó liên hệ thực trạng tình hình tội phạm cũngnhư công tác đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiệngiao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong 05 năm từ năm 2008 đếnnăm 2012

Để nghiên cứu những vấn đề đó, luận văn lấy các quan điểm khoa học, các quyđịnh pháp luật hình sự, các thông số phản ánh tình hình tội phạm và thực tiễn đấu tranhphòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ tạithành phố Đà Nẵng làm đối tượng nghiên cứu

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao

thông đường bộ chủ yếu dưới gốc độ tội phạm học và điều tra tội phạm Các số liệuthống kê về tình hình tội phạm và về kết quả đấu tranh phòng, chống loại tội đangnghiên cứu được thu thập tại địa bàn thành phố Đà Nẵng trong 05 năm (từ năm

2008 đến 2012)

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận văn là hệ thống các quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, của Đảng, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

về xây dựng Nhà nước và pháp luật; những thành tựu của các khoa học triết học, tộiphạm học, luật hình sự, tâm lý xã hội, xã hội học và điều tra tội phạm… Cơ sở thựctiễn của luận văn là dựa trên các kết quả phân tích các chính sách của Đảng, các vănbản pháp luật của Nhà nước, các văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật, các tài liệutổng kết về công tác đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiểnphương tiện giao thông đường bộ, các thống kê về vụ việc, các biện pháp xử lý tộiphạm này trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử, luận văn sữ dụng tổng thể các phương pháp lịch sử, lôgic,phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, khoa học dự báo … để hoàn thành luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu vừa có ý nghĩa về mặt lý luận, vừa có ýnghĩa về mặt thực tiễn Những kết luận về tình hình, nguyên nhân, điều kiện của tội

vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thànhphố Đà Nẵng và những đề xuật, kiến nghị của tác giả trong luận văn về các giảipháp đồng bộ trong đấu tranh phòng, chống loại tội này, từ đó phục vụ thiết thực cóhiệu quả trong công tác đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiểnphương tiện giao thông đường bộ, phòng ngừa và hạn chế thiệt hại tai nạn giaothông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn

có kết cấu thành 03 chương, cụ thể là:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quyđịnh về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ.

Chương 2: Tình hình, nguyên nhân, điều kiện của tội vi phạm quy định về điềukhiển phương tiện giao thông đường bộ và thực tiễn đấu tranh phòng, chống trên địabàn thành phố Đà Nẵng

Chương 3: Các giải pháp đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điềukhiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thờigian tới

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU KHIỂN PHƯƠNG TIỆN GIAO THÔNG

Tại Điều 8 Bộ luật hình sự Nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm

1999 đã định nghĩa khái niệm tội phạm như sau: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền thống nhất toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật

xã hội chủ nghĩa” Định nghĩa tội phạm này có tính khoa học thể hiện tập trung

nhất quan điểm của Nhà nước ta về tội phạm, đồng thời cũng là cơ sở khoa họcthống nhất cho việc xác định những loại tội phạm cụ thể trong phần các tội phạm vàcũng là cơ sở cho việc nhận thức và áp dụng đúng đắn những điều luật quy định vềtừng tội phạm cụ thể trong Bộ luật hình sự [18, tr 33]

Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là hành vi vi

phạm quy định về an toàn giao thông trong khi điều khiển các phương tiện giaothông đường bộ gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sứckhỏe, tài sản của người khác [25, tr 13] Nhưng để có được một khái niệm tội viphạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ mang đầy đủ cácdấu hiệu (đặc điểm) của tội phạm nói chung và có những đặc điểm riêng của loại tộixâm phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ nói riêng Tác

giả đưa ra khái niệm tội vi phạm quy đinh về điều khiển phương tiện giao thông

đường bộ là “Hành vi vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tại Điều 202 Bộ luật hình

sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách vô ý gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khoẻ, tài sản của người khác” Khái niệm này nó đã có đầy đủ các dấu hiệu pháp lý đặc trưng riêng nhằm

phân biệt với các tội xâm an toàn công cộng, trật tự công công khác còn lại đượcquy định tại chương XIX trong Bộ luật hình sự

1.1.2 Các dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ

* Khách thể của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ:

Khách thể của tội phạm được hiểu là hệ thống các quan hệ xã hội bị tội phạmxâm hại trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến lợi ích và sự tồn tại của giai cấpthống trị được nhà nước bảo vệ, bằng các vi phạm pháp luật hình sự Khách thể tộiphạm là quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại [18, tr 62] Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ xâm hạiđến hai khách thể của bao gồm: sự an toàn của hoạt động giao thông vận tải đường

bộ và sự an toàn về tính mạng, sức khỏe và tài sản của người khác [18, tr 516].Trong hai khách thể này, sự an toàn về giao thông vận tải bao giờ cũng bị xâm hạitrực tiếp và trên cơ sở đó, hành vi phạm tội mới có thể xâm hại quan hệ nhân thâncũng như quan hệ sở hữu Như vậy, khách thể đặc trưng của tội này là sự an toàn vềgiao thông vận tải đường bộ, còn khách thể bắt buộc có thể là quyền được bảo vệtính mạng, quyền được bảo vệ sức khỏe, quyền sở hữu tài sản của công dân, củaNhà nước hoặc của tổ chức

* Mặt khách quan của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ:

Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm, bao gồm nhữngbiểu hiện của tội phạm diễn ra hoặc tồn tại bên ngoài thế giới khách quan [18, tr

71] Dấu hiệu nhận biết mặt khách quan của tội phạm là hành vi khách quan, hậuquả nguy hiểm cho xã hội và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi nguy hiểm cho xãhội và hậu quả nguy hiểm cho xã hội Các dấu hiệu bên ngoài của việc thực hiệnhành vi phạm tội còn có công cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian,địa điểm phạm tội Mặt khách quan của tội phạm nói chung là hành vi nguy hiểmcho xã hội và là dấu hiệu đầu tiên, quan trọng nhất bắt buộc phải có mọi cấu thànhtội phạm Hậu quả nguy hiểm cho xã hội cũng như mối quan hệ nhân quả giữa hành

vi và hậu quả, các điều kiện bên ngoài có thể có, có thể không trong từng cấu thànhtội phạm cụ thể

Mặt khách quan của tội vi phạm quy định về điều khiển phuương tiện giaothông đường bộ là những biểu hiện diễn ra bên ngoài hoặc tồn tại bên ngoài thế giớikhách quan mà con người có thể trực tiếp nhận biết được Những biểu hiện gồm:hành vi khách quan nguy hiểm cho xã hội, hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan

hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, các điều kiện bên ngoài của việc thực hiệnhành vi phạm tội như công cụ, phương tiện, thủ đoạn, thời gian, địa điểm phạm tội,tội vi phạm quy định về điểu khiển phương tiện giao thông đường bộ là tội có cấuthành vật chất nên ngoài hành vi khách quan, hậu quả và mối quan hệ nhân quả giữahành vi khách quan và hậu quả là dấu hiệu bắt buộc phải có trong cấu thành tộiphạm Các dấu hiệu pháp lý trong mặt khách quan của tội vi phạm quy định về điềukhiển phương tiện giao thông đường bộ gồm:

Hành vi khách quan của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giaothông đường bộ là sự thể hiện ở sự vi phạm các quy định về điều khiển phương tiệngiao thông đường bộ, dấu hiệu pháp lý đầu tiên và đặc trưng của mặt khách quannếu không có hành vi vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thôngđường bộ thì không có hậu quả nghiêm trọng của hành vi đó xảy ra, vì vậy nghiêncứu hành vi khách quan của tội phạm là cơ sở quyết định có hay không tội vi phạmquy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ xảy ra Việc xác định hành

vi vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ không chỉ căn

cứ vào các quy định của Bộ luật hình sự mà phải căn cứ vào các quy định tại Luật

giao thông đường bộ và các văn bản hướng dẫn của các cơ quan có thẩm quyền Đểlàm rõ hành vi khách quan của tội này, chúng ta làm rõ một số khái niệm sau đây.Điều 3 Luật giao thông đường bộ quy định:

Đường bộ gồm: đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ Phương tiện giao thông đường bộ gồm: phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, phương tiện giao thông thô sơ đường bộ Phương tiện giao thông cơ giới đường

bộ (sau đây gọi là xe cơ giới) gồm: xe ô tô; máy kéo; rơ moóc hoặc sơ mi rơ moóc

được kéo bởi xe ô tô, máy kéo; xe mô tô hai bánh; xe mô tô ba bánh; xe gắn máy

(kể cả xe máy điện) và các loại xe tương tự Phương tiện giao thông thô sơ đường

bộ (sau đây gọi là xe thô sơ) gồm: xe đạp (kể cả xe đạp máy), xe xích lô, xe lăn dùng cho người khuyết tật, xe súc vật kéo và các loại xe tương tự Xe máy chuyên dùng gồm: xe máy thi công, xe máy nông nghiệp, lâm nghiệp và các loại xe đặc

chủng khác sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh có tham gia giao thông

đường bộ Phương tiện tham gia giao thông đường bộ gồm: phương tiện giao thông

đường bộ và xe máy chuyên dùng

Để hành vi vi phạm quy định về điều khiển phương tiên giao thông đường bộ cócấu thành tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ haykhông thì chúng ta phải xem xét hành vi người điều khiển phương tiện giao thôngđường bộ ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau như: Điều 202 Bộ luật hình sự năm

1999 được sửa đổi, bổ sung năm 2009; Các văn bản hường dẫn thi hành như Nghịquyết số 02/2003/NQ-HĐTP ngày 17/4/2003 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhândân tối cao; Luật giao thông đường bộ năm 2008; Các văn bản hường dẫn thi hànhcủa Luật giao thông đường bộ như Nghị định số 34/2010/NĐ-CP ngày 02/4/2010của Chính phủ được sửa đổi, bổ sung một số điều tại Nghị định số 71/2012/NĐ-CPngày 19/9/2012; Nghị định số 36/2001/NĐ-CP ngày 10/7/2001, Điều lệ trật tự antoàn giao đường bộ và trật tự an toàn giao thông đô thị; Thông tư số 13/2009/TT-BGTVT ngày 17/7/2009 của Bộ giao thông vận tải; Thông tư 07/2010/TT-BGTVTngày 11/02/2010 được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 03/2011/TT-BGTVT ngày22/02/2011 của Bộ giao thông vận tải;… Vi phạm các quy định về điều khiển

phương tiện giao thông đường bộ là không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủcác quy định về an toàn giao thông đường bộ như: Vi phạm tốc độ, khoảng cách;chở quá tải, quá giới hạn cho phép; vượt trái phép; đi không đúng phần đường lànđường quy đinh; không chấp hành hiệu lệnh của người làm nhiệm vụ điều khiểnhướng dẫn giao thông.

Vi phạm tốc độ xe (đi quá tốc độ cho phép) và khoảng cách giữa các xe:

Khoản 1 Điều 12 Luật giao thông đường bộ năm 2008 quy định “Người lái xe, người điều khiển xe máy chuyên dùng phải tuân thủ quy định về tốc độ xe chạy trên đường và phải giữ một khoảng cách an toàn đối với xe chạy liền trước xe của mình;

ở nơi có biển báo "Cự ly tối thiểu giữa hai xe" phải giữ khoảng cách không nhỏ hơn

số ghi trên biển báo” Bộ Giao thông vận tải ban hành Thông tư

13/2009/TT-BGTVT ngày 17/7/2009 quy định về tốc độ và khoảng cách giữa các xe cơ giới, xemáy chuyên dùng tham gia giao thông đường bộ, từ đó buộc mọi người điều khiểnphương tiện tham gia giao thông đường bộ phải nghiêm chỉnh chấp hành quy định

về tốc độ, khoảng cách an toàn giữa hai xe cơ giới được ghi trên biển báo hiệuđường bộ; tại những đoạn đường không có biển báo hiệu đường bộ quy định về tốc

độ, khoảng cách an toàn giữa lái xe cơ giới, người điều khiển phương tiện tham giagiao thông phải thực hiện các quy định tại Thông tư này Đồng thời người điềukhiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ phải điều khiển xe chạy với tốc độphù hợp với điều kiện của cầu, đường, mật độ giao thông, địa hình, thời tiết để bảođảm an toàn giao thông Người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường

bộ phải giảm tốc độ thấp hơn tốc độ tối đa cho phép đến mức không nguy hiểm (cóthể dừng lại một cách an toàn)

Các văn bản này là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo an toàn cho người

và phương tiện khi tham gia giao thông, nếu người lái xe không tuân thủ về khoảngcách, tốc độ thì ngoài bị phạt hành chính nếu để xảy ra tai nạn gây hậu quả nghiêmtrọng thì đây còn là cơ sở để cơ cơ quan tiến hành tố tụng khởi tố vụ án về tội viphạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ Điều 202 Bộ luậthình sự

Việc quy định này còn có ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn chăn, phòng ngừa

và đấu tranh những người tham gia giao thông không tuân thủ về khoảng cách vàtốc độ

Vận chuyển hàng hóa quá tải trọng, quá giới hạn cho phép: Điều 20 Luật

giao thông đường bộ năm 2008 quy định về xếp hàng hóa trên phương tiện giao

thông đường bộ như sau: “Hàng hóa xếp trên xe phải gọn gàng, chằng buộc chắc chắn, không để rơi vãi dọc đường, không kéo lê hàng hóa trên mặt đường và không cản trở việc điều khiển xe Khi xếp hàng hóa vượt phía trước và phía sau xe thì ban ngày phải có cờ báo hiệu màu đỏ, ban đêm hoặc khi trời tối phải có đèn đỏ báo

hiệu” và Điều 28 quy định về tải trọng và khổ giới hạn của đường bộ: “Người điều

khiển phương tiện phải tuân thủ các quy định về tải trọng, khổ giới hạn của đường

bộ và chịu sự kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền Trường hợp đặc biệt, xe quá tải trọng, quá khổ giới hạn của đường bộ, xe bánh xích gây hư hại mặt đường có thể được lưu hành trên đường nhưng phải được cơ quan quản lý đường bộ có thẩm quyền cấp giấy phép và phải thực hiện các biện pháp bắt buộc để bảo vệ đường bộ, bảo đảm an toàn giao thông” Nghị định 36/2001/CP ngày 10/7/2001 quy định về

việc cấm các xe chở hàng hóa, chở người Thông tư số 07/2010/TT-BGTVT ngày

11 tháng 02 năm 2010 được sử đổi một số điều tại Thông tư số BGTVT ngày 22 tháng 02 năm 2011 của Bộ giao thông vận tải quy định về tảitrộng, khổ giới hạn của đường bộ; lưu hành xe quá tải trọng, xe quá khổ giới hạn, xebánh xích trên đường bộ; vận chuyển hàng siêu trường, siêu trọng; giới hạn xếphàng hoá trên phương tiện giao thông đường bộ khi tham gia giao thông trên đường

03/2011/TT-bộ Việc các văn bản này quy định về trọng tải, giới hạn xếp hàng hóa cho mỗi loạiphương tiện giao thông là cơ sở để các cơ quan chức năng quản lý về trọng tải vàgiới hạn xếp hàng hóa của các phương tiện giao thông và người điều khiển phươngtiện giao thông khi tham gia giao thông, đồng thời cũng là chế tài để xử lý nếu hành

vi đó để xảy ra tai nạn gây hậu quả nghiêm trọng sẽ bị khởi tố về tội vi phạm quyđịnh về điều khiển phương tiện giao thông đường quy định tại Điều 202 Bộ luậthình sự

Đi không đúng phần đường, làn đường quy định: Điều 13 Luật giao thông

đường bộ năm 2008 quy định về việc sử dụng làn đường, phần đường, tuyến đườngcho từng loại xe

Vượt xe trái phép, chuyển hướng xe và lùi xe không đúng nơi quy định:

Điều 14 Luật giao thông đường bộ quy định về điều kiện vượt xe như sau: “Khi vượt phải có báo hiệu bằng đèn hoặc còi; trong đô thị và khu đông dân cư từ 22 giờ đến 5 giờ chỉ được báo hiệu xin vượt bằng đèn Xe xin vượt chỉ được vượt khi không có chướng ngại vật phía trước, không có xe chạy ngược chiều trong đoạn đường định vượt, xe chạy trước không có tín hiệu vượt xe khác và đã tránh về bên phải Khi có xe xin vượt, nếu đủ điều kiện an toàn, người điều khiển phương tiện phía trước phải giảm tốc độ, đi sát về bên phải của phần đường xe chạy cho đến khi

xe sau đã vượt qua, không được gây trở ngại đối với xe xin vượt Khi vượt, các xe phải vượt về bên trái, trừ các trường hợp sau đây thì được phép vượt bên phải: Khi

xe phía trước có tín hiệu rẽ trái hoặc đang rẽ trái; Khi xe điện đang chạy giữa đường; Khi xe chuyên dùng đang làm việc trên đường mà không thể vượt bên trái được Không được vượt xe khi có một trong các trường hợp sau đây: Không bảo đảm các điều kiện quy định tại khoản 2 Điều này; Trên cầu hẹp có một làn xe; Đường vòng, đầu dốc và các vị trí có tầm nhìn hạn chế; Nơi đường giao nhau, đường bộ giao nhau cùng mức với đường sắt; Khi điều kiện thời tiết hoặc đường không bảo đảm an toàn cho việc vượt; Xe được quyền ưu tiên đang phát tín hiệu ưu tiên đi làm nhiệm vụ” Đối với việc chuyển hướng xe Điều 15 quy định như sau:

“Khi muốn chuyển hướng, người điều khiển phương tiện phải giảm tốc độ và có tín hiệu báo hướng rẽ Trong khi chuyển hướng, người lái xe, người điều khiển xe máy chuyên dùng phải nhường quyền đi trước cho người đi bộ, người đi xe đạp đang đi trên phần đường dành riêng cho họ, nhường đường cho các xe đi ngược chiều và chỉ cho xe chuyển hướng khi quan sát thấy không gây trở ngại hoặc nguy hiểm cho người và phương tiện khác Trong khu dân cư, người lái xe, người điều khiển xe máy chuyên dùng chỉ được quay đầu xe ở nơi đường giao nhau và nơi có biển báo cho phép quay đầu xe Không được quay đầu xe ở phần đường dành cho người đi

bộ qua đường, trên cầu, đầu cầu, gầm cầu vượt, ngầm, trong hầm đường bộ, đường

cao tốc, tại nơi đường bộ giao nhau cùng mức với đường sắt, đường hẹp, đường

dốc, đoạn đường cong tầm nhìn bị che khuất” và Điều 16 quy định về điều kiện lùi

xe như sau: “Khi lùi xe, người điều khiển phải quan sát phía sau, có tín hiệu cần thiết và chỉ khi nào thấy không nguy hiểm mới được lùi Không được lùi xe ở khu vực cấm dừng, trên phần đường dành cho người đi bộ qua đường, nơi đường bộ giao nhau, đường bộ giao nhau cùng mức với đường sắt, nơi tầm nhìn bị che khuất, trong hầm đường bộ, đường cao tốc” Việc Luật giao thông đường bộ có những quy

định như vậy sẽ bảo đảm trật tự an toàn giao thông đường bộ, từ đó hạn chế xảy ratai nạn giao thông đường bộ

Bên cạnh các hành vi về kỹ thuật an toàn giao thông đường bộ nêu trên, hành vi

vi phạm các quy định về an toàn giao thông đường bộ còn thể hiện ở các hành động:Không có giấy phép lái xe hoặc bằng lái xe theo quy định; Trong tình trạng có sửdụng rượu, bia hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định hoặc có sửdụng các chất kích thích mạnh mà pháp luật cấm sử dụng; Gây tai nạn rồi bỏ chạy

để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn; Không chấp hànhhiệu lệnh của người đang làm nhiệm vụ điều khiển hoặc hướng dẫn giao thông.Những hành vi này là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự khi áp dụng tội viphạm qua định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ [18, tr 516-517].Hậu quả nguy hiểm cho xã hội của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiệngiao tông đường bộ: Hậu quả là những thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra chonhững quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ, được biểu hiện thông qua sự biếnđổi tình trang bình thường của đối tượng tác động của tội phạm, nó có thể là thiệthại về vật chất, tinh thần, thể chất và các biến đổi khác Những hậu quả nguy hiểmcho xã hội không phải là dấu hiệu bắt buộc đối với mọi cấu thành tội phạm mà chỉdấu hiệu bắt buộc đối với các tội có cấu thành tội phạm vật chất [18, tr 80]

Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là tộiphạm có cấu thành tội phạm vật chất nên hậu quả là dấu hiệu bắt buộc Tại mục 4Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP ngày 17/4/2003 của Hội đồng thẩm phán Tòa án

nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng các tình tiết “gây thiệt hại nghiêm trọng”,

“gây hậu quả rất nghiêm trọng”, “gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng” quy định tại

Điều 202 Bộ luật hình sự Việc xác định thiệt hại về tài sản của người khác cần chú

ý chi tiết những thiệt hại tài sản do hành vi vi phạm các quy định về điều khiểnphương tiện giao thông đường bộ trực tiếp gây ra, còn những thiệt hại gián tiếpkhông tính là thiệt hại để xác định trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, mặc

dù thiệt hại này người phạm tội vẫn phải bồi thường Thiệt hại về tính mạng, sứckhỏe, tài sản mà người phạm tội gây ra là thiệt hại đối với người khác, không tínhthiệt hại mà người phạm tội gây ra đối với chính mình Mối quan hệ nhân quả giữahành vi và hậu quả với hành vi vi phạm các quy định về điều khiển phương tiệngiao thông đường bộ:

Mối quan hệ nhân quả trong luật hình sự là mối quan hệ giữa hành vi nguyhiểm cho xã hội với hậu quả nguy hiểm do hành vi đó gây ra Nguyên tắc của luậthình sự Việt Nam là một người chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về hậu quả nguyhiểm cho xã hội nếu giữa hành vi khách quan đã thực hiện của họ và hậu quả nguyhiểm đó có mối quan hệ nhân quả với nhau, hay nói cách khác hậu quả nguy hiểm

đó do chính hành vi khách quan của họ gây ra Một người chỉ phải chịu trách nhiệmhình sự về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ khi

có thiệt hại về tính mạng hoặc thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản củangười khác do chính hành vi vi phạm các quy định về điều khiển phương tiện giaothông đường bộ của họ gây ra Nếu hành vi vi phạm các quy định về điều khiểnphương tiện giao thông đường bộ mà chưa gây ra thiệt hại cho tính mạng hoặc chưagây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản của người khác thì chưa cấu thànhtội phạm, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 202 Bộ luật hình sự [25, tr 17].Việc xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm quy định về điều khiểnphương tiện giao thông đường bộ và hậu quả tai nạn giao thông xảy ra là điều kiệncần và đủ để một người vi phạm phải chịu trách nhiệm hình sự Như vây, trước hết

ta phải xác định được hành vi vi phạm các quy định về điều kiển phương tiện giaothông đường bộ phải xãy ra trước về mặt thời gian so với hậu quả nguy hiểm cho xã

hội; Hành vi vi phạm các quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộphải chứa đựng khả năng trực tiếp gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội [19, tr 73-83] Tuy nhiên, việc xác định mối quan hệ này trong thực tiễn áp dụng pháp luậthình sự rất phức tạp Vì vậy, để có thể xác định đúng mối quan hệ nhân quả trướchết phải xác định các hành vi liên quan nào là hành vi vi phạm quy định về điềukhiển phương tiện giao thông đường bộ, đồng thời loại trừ ngay những hành vikhông liên quan Ở đây cần xác định hành vi vi phạm các quy định về điều khiểnphương tiện giao thông đường bộ, chứa đựng khả năng thực tế gây tai nạn và phảixác định tai nạn xảy ra đúng là sự thực hiện hóa khả năng đó Bởi trong thực tế cónhiều tác động gây ra tai nạ giao thông như cơ sở hạ tầng, ý thức chấp hành giaothông của người tham gia giao thông đường bộ; điều kiện thời tiết, địa điểm, thờigian, không gian, hoàn cảnh phạm tội, khả năng nhận thức về luật giao thông.Những tình tiết này không phải là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm nhưng

nó là những yếu tố ảnh hưởng đến mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội Vì vậy,những yếu tố về mặt khách quan cần xem xét khi quyết định hình phạt

* Chủ thể của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ:

Chủ thể của tội phạm là con người cụ thể đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho

xã hội một cách cố ý hoặc vô ý có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt đổtuổi nhất định Theo luật hình sự Việt Nam, người có năng lực hình sự là ngườikhông thuộc những trường hợp không có năng lực trách nhiệm hình sự được quy

định tại khoản 1 Điều 13 Bộ luật hình sự năm 1999 cụ thể như sau: “Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự; đối với người này phải bắt buộc áp dụng biện pháp chữa bệnh” Tuổi chịu trách nhiệm hình sự được quy định tại Điều 12 Bộ luật hình sự năm 1999: “Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng”.

Chủ thể của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường

bộ không phải là chủ thể đặc biệt, nhưng chỉ những người điều khiển các phươngtiện giao thông đường bộ mới là chủ thể của tội phạm này Họ là những người từ đủ

16 tuổi trở lên, có khả năng nhận thức được tính chất nguy hiêm cho xã hội củahành vi do mình và có khả năng điều khiển hành vi ấy Đối với người từ đủ 14 tuổiđến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định vềđiều khiển phương tiện giao thông đường bộ, vì tội phạm này là tội phạm được thựchiện do lỗi vô ý và không có trường hợp nào của tội này là tội đặc biệt nghiêmtrọng Khi xác định chủ thể của tội phạm này cần chú ý, người điều khiển phươngtiện giao thông cũng là người tham gia giao thông, nhưng người tham gia giaothông thì có thể không phải là người điều khiển phương tiện giao thông Đây cũngchính là dấu hiệu để phân biệt tội phạm này với các tội vi phạm an toàn giao thôngkhác.Khoản 22 Điều 3 Luật gia thông đường bộ năm 2008 quy định: “Người tham gia giao thông đường bộ gồm người điều khiển, người sử dụng phương tiện tham gia giao thông đường bộ; người điều khiển, dẫn dắt súc vật; người đi bộ trên đường bộ”; Khoản 23 Điều 3 quy định: “Người điều khiển phương tiện gồm người điều khiển xe cơ giới, xe thô sơ, xe máy chuyên dùng tham gia giao thông đường bộ” [25, tr 14-15] Việc xác định chủ thể của tội phạm có ý nghĩa to lớn trong việc

áp dụng pháp luật hình sự đặc biệt là trong công tác xét xử, từ đó tránh được oan saihay bỏ lọt tội phạm, việc xác định chủ thể của tội phạm là yếu tố không thể thiếubên cạnh những yếu tố khác trong công tác xét xử tội vi phạm quy định về điều

khiển phương tiên giao thông đường bộ

* Mặt chủ quan của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ:

Mặt chủ quan của tội phạm là những diễn biến bên trong phản ánh trạng tháitâm lý của chủ thể đối với hành vi nguy hiểm và đối với hậu quả do hành vi đó gây

ra, bao gồm: lỗi, động cơ và mục đích phạm tội

Mặt chủ quan của tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thôngđường bộ là những diễn biến bên trong phản ánh trạng thái tâm lý của người điều

khiển phương tiện giao thông đường bộ đối với hành vi vi phạm quy định về điềukhiển phương tiện giao thông đường bộ và đối với thiệt hại cho tính mạng củangười khác hoặc thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản của người khác dohành vi vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ của mìnhgây ra Để nghiên cứu mặt chủ quan của tội vi phạm quy định về điều khiển phươngtiện giao thông đường bộ, chúng ta phải đặt nó trong mối quan hệ với các dấu hiệukhách quan khác:

Lỗi của người phạm tội: Lỗi là thái độ tâm lý của con người đối với hành vi

nguy hiểm cho xã hội của mình và đối với hậu quả do hành vi đó gây ra được biểuhiện dưới hình thức cố ý hoặc vô ý Lỗi là dấu hiệu bắt buộc phải có trong mặt chủquan của bất kỳ cấu thành tội phạm nào Lỗi là dấu hiệu của tội phạm, một ngườithực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi họ

có lỗi

Lỗi trong tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ

là lỗi vô ý, lỗi vô ý trong trường hợp này có thể là lỗi vô ý do quá tự tin hoặc lỗi vô

ý do cậu thả Lỗi vô ý do quá tự tin là người phạm tội tuy thấy trước được hành củamình có thể gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội, nhưng cho rằng hậu quả đó sẽkhông xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa được Lỗi vô ý do cậu thả là trường hợp ngườiphạm tội không thấy trước được hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hạicho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó [25, tr 20-21].Trong cả hai trường hợp lỗi vô ý do quá tự tin và lỗi vô ý do cậu thả, người phạmtội hoàn toàn không mong muốn cho hậu quả xảy ra [18, tr 517] Từ đó ta có thểphân biệt được tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường

bộ, với các hành vi lợi dụng phương tiện giao thông đường bộ để xâm phạm tínhmạng, sức khỏe, tài sản người khác Nhưng hành vi này cần xem xét tính chất, mức

độ, hậu quả, động cơ và mục đích để áp dụng các điều luật tương ứng trong bộ luậthình sự như tội: Giết người, cố ý gây thương tích, hủy hoại tài sản,…

Động cơ, mục đích phạm tội: Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiên

giao thông đường bộ là lỗ vô ý nên luật hình sự Việt Nam không quy định động cơ,mục đích là dấu hiệu cấu thành tội phạm này

Khung hình phạt tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ: Điều 202 Bộ luật hình sự năm 1999 được sửa đổi, bổ sung năm 2009 quy

định có 04 khung hình phạt, mức hình phạt thấp nhất của điều luật này là bị phạttiền từ năm triệu đồng đến năm mươi triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến banăm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm; mức hình phạt cao nhất là xử phạt đếnmười lăm năm tù, ngoài ra người phạm tội còn có bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấmhành nghề hoặc làm công việc nhất định đến ba năm

1.2 Những vấn đề lý luận về đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định

về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ

Việc nắm vững những lý luận về đấu tranh phòng, chống tội phạm có ý nghĩa tolớn trong việc đấu tranh phòng, chống tội phạm, bởi qua lý luận chúng ta biết đượctình hình tội phạm đang diễn ra trong đời sống xã hội, từ đó tìm ra cách đấu tranhphòng, chống tội phạm nhằm loại trừ nó ra khỏi đời sống xã hội

“Tình hình tội phạm là hiện tượng tâm – sinh lý – xã hội tiêu cực, vừa mangtính lịch sử và lịch sử cụ thể, vừa mang tính pháp lý hình sự với hạt nhân là tính giaicấp, được biểu hiện thông qua tổng thể các hành vi phạm tội cùng với các chủ thể

đã thực hiện các hành vi đó trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định”[27, tr 77] Việc đấu tranh với tội phạm được thực hiện theo hai hướng là phòng ngừa vàchống tội phạm, giữa chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau bởi chúng cùng hướng vàomột mục đích chung, thống nhất song cụ thể, nội dung, hình thức, phương pháp thì khônghoàn toàn giống nhau Do đó, cần phân tích những vấn đề lý luận về đấu tranh phòngchống và đấu tranh chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thôngđường bộ

1.2.1 Những vấn đề lý luận về đấu tranh phòng ngừa tội phạm

* Phòng ngừa tội phạm được hiểu là: tổng hợp các biện pháp có quan hệ tác

động lẫn nhau, được tiến hành bởi các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hộinhằm mục đích ngăn ngừa, hạn chế và loại trừ những nguyên nhân phát sinh ra tộiphạm Tư tưởng về phòng ngừa tội phạm và sự cần thiết của phòng ngừa tội phạm

đã tồn tại từ rất lâu trong lịch sử loài người để bảo vệ, duy trì trật tự và công bằng

xã hội, góp phần bảo vệ các lợi ích chung của cộng đồng, của xã hội Chủ nghĩa

Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã tiếp tục kế thừa và phát triển những tư tưởngvăn minh và tiến bộ này Chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng dưới chế độ xã hội chủnghĩa, tội phạm phát sinh và tồn tại là do những nguyên nhân và điều kiện khácnhau, song “với bản chất tốt đẹp của mình, Nhà nước xã hội chủ nghĩa hoàn toàn cókhả năng tiến hành cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm có kết quả Trong Nhànước xã hội chủ nghĩa, cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm phải được coi là một

bộ phận của cuộc đấu tranh giai cấp và trong cuộc đấu tranh đó, phải đặc biệt quantâm đến công tác phòng ngừa tội phạm…”

Ở nước ta, ngay sau khi thành lập Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủtịch Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến công tác phòng ngừa tội phạm Cụ thể, riêngtrong công tác tư pháp (xét xử), Người đã từng nói “Xét xử là tốt, nhưng nếu khôngphải xét xử thì càng tốt hơn” Câu nói này của Người đã thể hiện phương châm rấtquan trọng trong đường lối xử lý của Nhà nước ta là lấy giáo dục, phòng ngừa làchính, phòng ngừa tốt cũng chính là chống tội phạm tốt và ngược lại Yêu cầu làphải ngăn chặn và phòng ngừa tội phạm ngay từ đầu làm cho tội phạm ít xảy ra hơn

và tiến tới không xảy ra tội phạm và để việc chống tội phạm, xử lý tội phạm chỉ làhãn hữu, là việc làm bất đắc dĩ Lấy việc tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật

là quan trọng, hàng đầu Thực hiện tư tưởng phòng ngừa này, nên trong chính sáchhình sự của Đảng và Nhà nước ta, phòng ngừa tội phạm được coi là một bộ phậnquan trọng của cuộc đấu tranh giai cấp, là nhiệm vụ chung của toàn Đảng, toànquân, toàn dân, cũng như của tất cả các cơ quan, tổ chức, trong đó các cơ quan bảo

vệ pháp luật và Tòa án là lực lượng trung tâm và nòng cốt

Lý luận phòng ngừa tội phạm là một bộ phận cấu thành của Tội phạm học,trong đó có tổng hợp và sử dụng tổng hòa các thông tin mà tội phạm học đã thu thậpđược, đồng thời chúng cũng thực hiện vai trò liên hệ qua lại đối với các bộ phậnkhác của tội phạm học Điều đó khẳng định vai trò điều phối của lý luận phòngngừa trong tội phạm học cũng như trong mối quan hệ tác động qua lại với các khoahọc khác [37, tr.68]

Phòng ngừa tội phạm là trách nhiệm của toàn thể xã hội, mỗi chủ thể có nhữngquyền hạn, trách nhiệm, nghĩa vụ nhất định và chịu trách nhiệm đối với việc thựchiện chúng Hoạt động phòng ngừa tội phạm là những việc làm cụ thể không mangtính khẩu hiệu chúng được thực hiện một cách khoa học, hợp lý, có hiệu quả trên cơ

sở quy định của pháp luật

Phòng ngừa tội phạm bằng cách ngăn chặn, không cho tội phạm xảy ra là cáchphòng ngừa tốt nhất trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung cũngnhư tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ nói riêng.C.Mác viết: “Nhà lập pháp thông minh thì phòng ngừa tội phạm để không phảitrừng trị người phạm tội Nhưng làm điều đó không phải bằng cách hạn chế phạm vicủa pháp luật, mà bằng cách trong mỗi nỗ lực pháp lý làm hạn chế mặt tiêu cực củapháp luật Điều đó có nghĩa là không chỉ tạo ra những khả năng để người dân sửdụng các thành quả xã hội và các quyền của họ mà là việc tao ra những điều kiệnhiện thực để họ sử dụng các quyền đó” [29, Tr.167] Các cơ quan và tổ chức sauđây có thể coi là những chủ thể chính của hoạt động phòng ngừa tội phạm:

* Các cơ quan từ pháp hình sự: Theo quy định tại Điều 12 Hiện pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: “Các cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân phải nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp, pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm, các vi phạm Hiến pháp và pháp luật, ” Tuy nhiên, trong mỗi chủ thể phòng

ngừa tội phạm nó có những chức nặng và nhiệm vụ khác nhau

Cơ quan Công an là cơ quan “nòng cốt cho phong trào nhân dân để bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, bảo đảm sự ổn định chính trị và các quyền tự

do, dân chủ của công dân, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, tài sản xã hội chủ nghĩa, đấu tranh phòng ngừa và chống các loại tội phạm” Điều 4 Luật công an

nhân dân quy định chức năng của Công an trong “…đấu tranh phòng, chống âmmưu, hoạt động của các thế lực thù địch, các loại tội phạm và các vi phạm pháp luật

về an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội” Do đó, lực lượng Cảnh sát là chủ thể

trực tiếp phòng ngừa tội phạm xảy ra trên thực tế, các hoạt động phòng ngừa tội

phạm của công an thông qua các hoạt động cụ thể như: tuần tra kiểm soát trên cáctuyến đường, nơi thường xuyên xảy ra tai nạn, nhằm hạn chế tối đa các hành vi viphạm pháp luật và các vụ tai nạn xảy ra Thông qua các hoạt động phát hiện, điềutra cơ quan Công an phối hợp với các cơ quan Viện kiểm sát, Tòa án cũng đóng vaitrò quan trọng trong phòng ngừa tội phạm Việc phối kết hợp đó đã được quy địnhtại Điều 7 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Điều 15 Luật tổ chức Tòa án nhândân và Luật tố tụng hình sự Thông qua các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và ápdụng các biện pháp chế tài hình sự đới với người phạm tội sẽ có tác dụng răn đengười phạm tội, thức tỉnh họ nhận thức được những sai lầm của hành vi, từ đó tự giác

từ bỏ con đường phạm tội, đồng thời ngăn chặn những người có ý định phạm tội

* Cơ quan lập pháp: Điều 83 và 84 Hiến pháp năm 1992 quy định: Quốc hội là

cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp, trong nhiệm vụ quyền hạn củamình, Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật vànghị quyết của Quốc hội Việc các cơ quan kịp thời ban hành các văn bản pháp luật

và văn bản dưới luật là rào cản chắc chắn để ngăn chặn tội phạm, tái phạm Tổ chứcrộng rãi cho quần chúng nhân dân tham gia góp ý xây dựng dự thảo luật cũng nhưcác văn bản khác

* Các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức, công dân: Điều 12 Hiến pháp

quy định về đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm là trách nhiệm của “Các

cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọicông dân ” Việc các khu dân cư, doanh nghiệp, các tổ chức, các cơ quan quản lýnhà nước thành lập các tổ tử quản để ngăn ngừa, không để cho người phạm tội có

cơ hội thực hiện tội phạm là cần thiết Sự phối hợp trong hoạt động giữa các cơquan, tổ chức này với lực lương Công an để đào tạo nghiệp vụ ngăn chặn, phát hiệntội phạm cũng như xử lý tin báo có vai trò rất quan trọng trong ngừa tội phạm, đâyvừa là quyền vừa là nghĩa vụ của mỗi công dân

Việc đấu tranh phòng ngừa tội phạm là tổng thể các biện pháp khác nhau do cácchủ thể phòng ngừa tội phạm tiến hành nhằm hạn chế hoặc ngăn chặn không để chotội phạm xảy ra Đây là hoạt động vừa có tính khoa học vừa có tính thực tiễn rất

cao Việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa tội phạm được thực hiện ở các cấp độkhác nhau, từ cấp độ vị mô, cấp độ khu vực, cấp độ địa phương, cấp độ chuyênngành.

Phòng ngừa tội phạm ở cấp độ vĩ mô (phòng ngừa chung): Là tổng thể các

hoạt động mang tính đồng bộ của nhà nước nhằm phòng ngừa tội phạm trên toànquốc, các biện pháp cụ thể bao gồm:

Những biện pháp kinh tế: Biện pháp phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật

chất và tinh thần của nhân dân, giải quyết công ăn việc làm cho lao động, xóa đóigiảm nghèo trong xã hội là một trong những giải pháp căn bản để giải quyết vấn đềtội phạm trong xã hội Sự tác động của yếu tố kinh tế là một trong những yếu tốquan trọng và giữ vai trò nhất định thuộc môi trường xã hội đến việc hình thànhhành vi hợp pháp, tuân thủ pháp luật hay hành vi tội phạm nói chung và hành vi viphạm tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ nóiriêng là không thể phủ nhận (theo quan điểm của triết học Mác – Lênin) Vì thế,công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước mà Đảng đề ra đang được triểnkhai mạnh mẽ trên đất nước ta là một xu hướng tất yếu của sự phát triển xã hội Kếtquả của công cuộc này không chỉ là nâng cao mức sống vật chất của quần chúngnhân dân mà còn tạo ra lối sống mới, tạo ra phương thức ứng xử có văn hóa ngàymột cao của mọi thành viên trong xã hội Do vậy, biện pháp kinh tế trong ngừa tộiphạm nói chung và phòng ngừa tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiệngiao thông đường bộ nói riêng không thể là những biện pháp riêng biệt do một lựclượng chuyên trách nào đảm nhiệm mà phải là những biện pháp, những chươngtrình phát triển kinh tế - xã hội do Đảng ta đề ra và được triển khai thực hiện trongtừng giai đoạn của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước mà chủ thểthực hiện đương nhiên phải là Đảng cầm quyền và các cơ quan, tổ chức, cá nhân,công dân thích ứng Để bảo đảm cho các biện pháp kinh tế thỏa mãn được nhu cầu loạitrừ tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, thì cũng phảikiểm tra, giám sát toàn bộ quá trình vận hành của nó theo trình tự quản lý Nhà nước,tức mục đích, cơ chế, mệnh lệnh cho đến việc thực hiện mệnh lệnh quản lý

Những biện pháp văn hóa, giáo dục và đào tạo: Các biện pháp văn hóa, giáo

dục và đào tạo đóng một vai trò quan trọng trong quá trình loại trừ tội phạm ra khỏiđời sống của con người cũng như ra khỏi đời sống xã hội Giáo dục, đào tạo và cuốicùng là văn hóa, đó là những yếu tố trực tiếp để hình thành và phát triển nhân cáchcủa con người trong xã hội Văn hóa được biểu hiện trong hành vi, lối sống và tronghoạt động cũng như trong kết quả, sản phẩm hoạt động của con người Văn hóa là

sự kết tinh của giá trị vật chất và tinh thần (khoa học, văn hóa, nghệ thuật, nếp sống,đạo đức, tập quán, pháp luật) những giá trị do chính con người tạo ra trong quá trìnhthực tiễn xã hội lịch sữ Ngày nay, văn hóa được xác định là “nền tảng tinh thần của

xã hội” Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển xã hội Trong văn kiệnĐại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI năm 2011 Đảng ta khảng định “tiếp tục đẩymạnh tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức chính trị, ý thức pháp luật trong côngđồng xã hội Xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, bảotồn và phát huy các giá trị văn hoá tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoavăn hoá nhân loại Phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, chất lượngnguồn nhân lực; phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế tri thức” Trong chiếnlược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm kể từ năm 2011 đến năm 2020, Đảng ta đãxác định “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” đi vào chiều sâu, thiếtthực, hiệu quả; xây dựng nếp sống văn hoá trong các gia đình, khu dân cư, cơ quan,đơn vị, doanh nghiệp, làm cho các giá trị văn hoá thấm sâu vào mọi mặt đời sống,được thể hiện cụ thể trong sinh hoạt, công tác, quan hệ hàng ngày của cộng đồng vàtừng con người, tạo sức đề kháng đối với các sản phẩm độc hại” Việc nâng caotrình độ văn hóa và tinh thần phải thông qua các hoạt động gồm:

Giáo dục và đào tạo: Nâng cao trình độ văn hóa cho toàn dân vừa là biện phápmang tính chiến lược để phát triển xã hội, vừa là biện pháp thiết thực, cơ bản để loạitrừ vi phạm và tội phạm Đây là quan điểm và là nội dung bất di bất dịch trongđường lối lãnh đạo của Đảng ta Vì thế trong mỗi kỳ Đại hội, nội dung văn hóa,giáo dục và đào tạo đều được đánh giá và đặt ra mục tiêu phấn đấu cho thời gian kếtiếp Tại Văn kiện đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta tiếp tục nhấn

mạnh “đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo, thực hiện đồng bộ các giảipháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo Đổi mới chương trình, nộidung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại;nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáodục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năngthực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội Xây dựng đội ngũgiáo viên đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng Đề cao trách nhiệm củagia đình và xã hội phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong giáo dục thế hệ trẻ Tiếptục phát triển và nâng cấp cơ sở vật chất - kỹ thuật cho các cơ sở giáo dục, đào tạo.Đầu tư hợp lý, có hiệu quả xây dựng một số cơ sở giáo dục, đào tạo đạt trình độquốc tế” Thông qua giáo dục và đào tạo, phẩm chất và năng lực của mỗi thành viên

xã hội mới được nâng cao Đây vừa là biện pháp làm hạn chế và loại trừ tội phạmnói chung và tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộnói riêng

Hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thông tin và truyền thông: “Làm cho văn hóathấm sâu vào từng khu dân cư, từng gia đình, từng người ” như Đảng ta đề ra, giáodục và đào tạo thông qua trường lớp là chưa đủ và thực tế cuộc sống đã chỉ ra nhiềucanh thông tin khác nhau đem đến cho con người những giá trị văn hóa, tinh thầncao đẹp như truyền hình, sách báo, đài, phim ảnh, intenet với các chương trình khoagiáo phổ quát và phổ ích, những hoạt động này luôn có vai trò không nhỏ để tạo lậpnhân cách và lối sống lành mạnh, lối sống văn hóa cho từng người dân, cụ thể đốivới tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là văn hóakhi tham gia giao thông trền đường Đây cũng là biện pháp phòng ngừa hành viphạm luật giao thông

Biện pháp chính trị: Đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng về chính trị, tư tưởng

và tổ chức; thường xuyên học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh;nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; xây dựng Đảng thật sựtrong sạch, vững mạnh, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên; tiếp tục đổimới phương thức lãnh đạo của Đảng Hoàn thiện, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt

động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; đổi mới, nâng cao chất lượng vàhiệu quả hoạt động của Quốc hội, Chính phủ, chính quyền địa phương; đẩy mạnhcải cách hành chính và cải cách tư pháp; thực hiện có hiệu quả cuộc đấu tranhphòng, chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí Đổi mới và nâng cao chất lượng hoạtđộng của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân Giữ vững ổn định chính trị -

xã hội, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, trật tự, an toàn xã hội;ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch;

mở rộng, nâng cao hiệu quả các hoạt động đối ngoại, tích cực, chủ động hội nhậpquốc tế Tập trung giải quyết vấn đề việc làm và thu nhập cho người lao động, nângcao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân Tạo bước tiến rõ rệt về thực hiệntiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, giảm tỷ lệ hộ nghèo; cải thiệnđiều kiện chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân

Biện pháp tổ chức quản lý: Đây là biện pháp rất quan trọng, nhà nước quản lý

xã hội thông qua các cơ quan đại diện của mình trong các lĩnh vực của đời sống xãhội, do đó bộ máy nhà nước càng chặt chẽ, khoa học thì việc quản lý xã hội càng cóhiệu quả, từ đó các hành vi vi phạm pháp luật trong xã hội cũng được kiềm chế vàđẩy lùi Chính vì vậy, nhà nước cần quy định rạch ròi chức năng, nhiệm vụ vàquyền hạn cụ thể của từng cơ quan, đồng thời phải có cơ chế giám sát hoạt động củatừng cơ qua đó nhằm đưa nó hoạt động có hiệu quả

Biện pháp pháp luật: Các Mác đã khẳng định “Nhà nước làm luật không ngoan

ngăn ngừa sự phạm tội để khỏi phải trừng phạt nó” Pháp luật với chức năng điềuchỉnh hành vi, điều chỉnh các quan hệ xã hội và tác động vào ý thức của con người,nên pháp luật có vai trò đặc biệt to lớn đối với phòng ngừa tội phạm nói chung vàtội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông dường bộ nói riêng Đểpháp luật thực hiện được các chức năng của mình và thực sự giữ được vai trò phòngngừa tội phạm của nó, thì pháp luật phải là pháp luật tốt, hay nói như Mác là “Luậtphải thích ứng với bản chất pháp lý của sự vật” chứ không phải ngược lại Điều 12Hiến pháp năm 1992 của nước ta quy định “Nhà nước quản lý xã hội bằng phápluật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa” Vì vậy, trong những năm

qua nước ta đã ban hành hàng trăm văn bản pháp luật và hàng ngàn văn bản dướiluật nhằm để quản lý xã hội, việc ban hành các văn bản pháp luật đúng đắn kịp thời

là những rào cản hữu hiệu trong việc ngăn chặn tội phạm, bên canh đó phải thườngxuyên rà soát các quy định hiện hành không theo kịp xu thế phát triển của đất nước

và quốc tể, từ đó có những điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế vàhoàn thiện hệ thống hóa pháp luật cho phù hợp

Phòng ngừa tội phạm theo phạm vi lãnh thổ: Phòng ngừa tội phạm là trách

nhiệm và nghĩa vụ của toàn hệ thống chính trị và toàn dân, chứ không riêng của một

cơ quan hay địa phương nào Do đó, khi xây dựng chương trình, kế hoạch và cácbiện pháp phòng ngừa tội phạm thì phải dựa vào quy mô, tính chất để có giải phápphù hợp theo từng cấp độ khác nhau từ phạm vi quốc gia đến các cấp độ thấp hơnnhư cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã hay ở thôn, xóm Tùy thuộc vào đặc điểm về địa lý,dân cư, phong tục tập quán, văn hóa, tình hình tội phạm, nguyên nhân phát sinh tìnhhình tội phạm của từng địa bàn, lãnh thổ để xây dựng chương trình, kế hoạch vàbiện pháp phòng ngừa cho phù hợp

Phòng ngừa tội phạm theo cấp độ chuyên ngành: Căn cứ vào nhiệm vụ, quyền

hạn của mỗi cơ quan, đơn vị, từ đó có những biện pháp phòng ngừa tội phạm phùhợp nhằm hạn chế tội phạm xảy ra

Phòng ngừa tội phạm theo cấp từng lĩnh vực: Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ

và quyền hạn cần phải được sắp xếp, bố trí quản lý sao cho vi phạm và tội phạmkhông thể phát sinh Thực trạng của tình hình tội vi phạm quy đinh về điều khiểnphương tiện giao thông đường bộ có diễn biến phức tạp, trong thời gian qua đã cónhiều vụ tai nạn giao thông đường bộ đặc biệt nghiêm trọng xảy ra làm chết và làm

bị thương rất nhiều người, ảnh hưởng đến trật tự trị an và kinh tế

1.2.2 Những vấn đề lý luận về đấu tranh chống tội phạm

Đấu tranh chống tội phạm: là hoạt động tấn công trực tiếp trên cơ sở các biện

pháp nghiệp vụ do các cơ quan bảo vệ pháp luật (Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án)tiến hành nhằm mục đích phát hiện, ngăn chặn và loại trừ các nguyên nhân và điềukiện của tội phạm

Mục đích của đấu tranh chống tội phạm bao gồm: Hạn chế, ngăn chặn, giảm bớttội phạm: Đây là một mục tiêu trực tiếp của hệ thống tư pháp hình sự và của toàn bộhoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm Các biện pháp phòng ngừa xã hội,phòng ngừa chung, phòng ngừa trực tiếp đều có mục đích này Đây là một mục đíchphải được đặt ra trong phạm vi chung của cả nước cũng như trong phạm vi từng cấpđịa phương Mục đích này có tính khả thi rất cao trong điều kiện khi mà nhiệm vụđấu tranh chống tội phạm được đặt ra trong toàn bộ hoạt động tư tưởng chính trị,kinh tế, văn hóa của xã hội và của Nhà nước ta, trở thành mối quan tâm thườngxuyên của các cấp ủy Đảng, Mặt trận và chính quyền Nói đến việc hạn chế, giảmbớt tội phạm, thông thường người ta nói đến hai chỉ số:

Một là, xác định chỉ số về mức giảm (tỷ lệ % trong khoảng thời gian được xácđịnh hoặc ở những địa bàn đã được xác định)

Hai là, xác định vai trò của từng khâu trong tổng thể các giải pháp đấu tranhchống tội phạm (Ví dụ: Vai trò của cuộc vận động A, của chiến dịch B hay của vănbản C)

Tuy nhiên, thực tiễn ở nước ta cũng như các nước trên thế giới đã cho thấy, đặtvấn đề như vậy trong việc đấu tranh chống tội phạm là không hiện thực, bởi bảnthân tội phạm là sản phẩm của nhiều yếu tố xã hội, trong số đó có những yếu tốkhông thể bị loại bỏ hay hạn chế được ngay trong những điều kiện nhất định Đếnlượt các giải pháp đấu tranh, cũng phải là những giải pháp mang tính xã hội (khôngthể là những giải pháp kỹ thuật, y học…) Với tính chất đó, có những giải pháp vàbiện pháp có thể áp dụng ngay được trong điều kiện hiện nay, nhưng cũng có nhiềugiải pháp chưa thể có được [29, tr62-64] Điều này đòi hỏi về tính hệ thống và tínhđồng bộ của việc đấu tranh chống tội phạm

Loại trừ tội phạm là mục tiêu của việc đấu tranh chống tội phạm, bởi vì vềnguyên tắc, tội phạm cũng như các tệ nạn xã hội và các vi phạm pháp luật là yếu tốkhông thể chấp nhận được trong đời sống xã hội Phòng ngừa, làm tất cả để tộiphạm không xảy ra là yêu cầu số một để bảo đảm lành mạnh hóa các quan hệ xã

hội Yêu cầu đó có ý nghĩa hiện thực đối với từng môi trường, từng cộng đồng cụthể (ví dụ: ở trường học, ở thôn xóm, cơ quan xí nghiệp…) [29, tr 64].

Làm cho tình hình tội phạm ổn định: So với hai mục đích vừa nêu trên thì mụcđích làm cho tình hình tội phạm ổn định là mục đích vừa cần thiết, vừa hiện thựctrong việc đấu tranh chống tội phạm Mục đích này được đặt ra trong tình hìnhnhiều loại tội phạm hiện nay đang có mức tăng đáng lo ngại cả về số lương và cảtính chất nghiêm trọng, gây sự quan ngại lớn trong dư luận làm cản trở quá trìnhphát triển của xã hội [29, tr 64-65]

Đấu tranh phòng, chống tội phạm là hoạt động có mục đích rõ ràng Do vậy, để đạt được mục đích đã đặt ra như đã phân tích ở trên, hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm phải dựa trên những nguyên lý nhất định Các nguyên lý đó bao gồm:

Nguyên lý thứ nhất: Coi trọng các biện pháp phòng ngừa, trên cơ sở nhìn nhận

rõ vai trò tích cực của hình phạt, kết hợp đúng đắn yếu tố giáo dục, thuyết phục vớicường chế và trừng trị

Nguyên lý thứ hai: Nhìn nhận rõ khả năng đích thực của pháp luật hình sự,không tuyệt đối hóa cũng không coi nhẹ vai trò điều chỉnh kịp thời của nó Thực tế

ở bất kỳ một quốc gia nào cũng đều cho thấy một sự thật là trong mối liên hệ “Tộiphạm - đấu tranh chống tội phạm” thì yếu tố thứ hai ra sau yếu tố thứ nhất, là sựphản ứng đối với yếu tố thứ nhất Đấu tranh chống tội phạm là sự phản xạ tự vệ của

xã hội trước sự thách thức của tội phạm và đã là sự phản ứng trở lại thì có khi đó là

sự phản ứng kịp thời, tương xứng, trúng đích, nhưng cũng có khi không hoàn toànnhư vậy

Nguyên lý thứ ba: Đề cao tính hiệu lực và hiệu quả xã hội của pháp luật hình

sự Với tính cách là sự phản ứng của xã hội đối với các hành vi nguy hiểm, phápluật hình sự mang “sức nặng” lớn nhất của tính cưỡng chế nhà nước Vì vậy việc ápdụng nó dễ đụng chạm đến các lợi ích thiết thân của con người Vấn đề đó đặt yêucầu là chúng ta chỉ sử dụng pháp luật hình sự như là giải pháp sau cùng, khi tất cảnhững giải pháp khác, trong đó có những giải pháp pháp luật khác đã được áp dụngnhưng tỏ ra không có hiệu quả hoặc cần đến một sự hỗ trợ của một sự cững chế

mạnh hơn Phương pháp này là sự thể hiện tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh:

“Xét xử đúng là tốt, nhưng nếu không phải xét xử thì tốt hơn” Nguyên lý này đặt ranhiệm vụ mang tính chất tiền đề để cho việc quy định tội phạm và hình phạt là phảixác định được và đánh giá đầy đủ các giải pháp trước khi có giải pháp pháp lý hình

sự Thực tiễn từ trước đến nay đều chứng minh sự cần thiết của pháp luật hình sự ởnhững mức độ nhất định Do vậy, ta phải luôn luôn giữ pháp luật hình sự ở nhữngmức độ cần và đủ để phát huy khả năng đặc thù của nó trong tổng thể các biện phápkhác của xã hội nhằm đấu tranh chống tội phạm một cách có hiệu quả

Nguyên lý thứ tư: Cần tạo ra những cơ sở vững chắc cho việc thực hiện nguyêntắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động của các cơ quan pháp luật, trong việcbảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Để thực hiện được nguyên tắcnày chúng ta phải xác định ranh giới rõ ràng giữa tính chất tội phạm và không phảitội phạm trong hành vi đối với việc phân biệt mức độ nguy hiểm của hành vi Chỉ

có pháp luật hình sự mới là công cụ có khả năng thỏa mãn các yêu cầu của nguyên

lý này bởi vì nhiệm vụ của luật hình sự là quy định tội phạm và các mức độ khácnhau của trách nhiệm hình sự và hình phạt

Nguyên lý thứ năm: Cần tạo điều kiện cho hoạt động của các cơ quan thuộc hệthống tư pháp hình sự mang tính tập trung, tránh được tính chất dàn trải Muốn vậy,các hành vi nào được coi là tội phạm, thứ tự về mức độ cho tính chất nguy hiểm của

xã hội của hành vi phạm tội phải như thế nào là điều hết sức cần thiết được xác địnhđúng Chỉ có luật hình sự mới có thể thực hiện được yêu cầu này

Nguyên lý thứ sáu: Cần kết hợp đúng cả hai phương pháp điều chỉnh đối vớicác quan hệ pháp luật trong lĩnh vực đấu tranh chống tội phạm: Phương pháp củaluật công và phương pháp của luật tư Về bản chất luật hình sự là một trong nhữngngành luật công cổ điển nhưng ngày càng có tính chất pha trộn thêm các sắc tháicủa luật tư Điều đó thể hiện ở chỗ, luật hình sự không chỉ thể hiện quan hệ quyềnlực giữa nhà nước mà thay mặt các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử đối với ngườiphạm tội, mà còn phải tính đến vai trò của một “bên” khác là người bị hại Trongkhá nhiều trường hợp, sự can thiệp từ phía công quyền có thể không nhất thiết, nếu

người bị hại không muốn Luật hình sự ở chổ này có thể tạo cơ sở pháp lý cho sựhòa giải của các bên trong án kiện hình sự [29, tr 66-75]

1.2.3 Những vấn đề lý luận về đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định

về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ

Đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giaothông đường bộ là hoạt động sử dụng tổng hợp các phương pháp, biện pháp, chiếnlược, sách lược, phương tiện kỹ thuật và nghiệp vụ cần thiết với sự tham gia của các

cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và mọi công dân nhằm hạn chế, ngăn chặn, loạitrừ và khắc phục mọi nguyên nhân, điều kiện nảy sinh phát triển tội vi phạm quyđịnh về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ Khi tội phạm xảy ra cần phải

áp dụng ngay những biện pháp điều tra, truy tố, xét xử kịp thời và thi hành các bản

án đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án theo đúng quy định của pháp luật

Việc phòng ngừa, đấu tranh chống tội vi phạm quy định về điều khiển phươngtiện giao thông đường bộ cũng có mối quan hệ mật thiết và không thể thiếu trongphòng chống tội phạm Đấu tranh chống tội phạm là tấn công trực tiếp trên cơ sởcác biện pháp nghiệp vụ do các cơ quan bảo vệ pháp luật (Công an, Viện kiểm sát,Tòa án) tiến hành nhằm mục đích phát hiện, ngăn chặn và loại trừ các nguyên nhân

và điều kiện của tội phạm Các cơ quan tư pháp hình sự và các cơ quan phòng ngừatội phạm là hai hệ thống của cuộc đấu tranh chống tội phạm Hai hệ thống này đều

có mục đích là đảm bảo sự tuân thủ các nguyên tắc hành vi cho phù hợp với phápluật hình sự Tuy nhiên các nhiệm vụ và phương tiện để đạt được mục đích trên,giới hạn hành động trong quan hệ với tội phạm của hai hệ thống trên khác nhau Hai

hệ thống này có quan hệ tác động tương hỗ trợ nhau trong các khuôn khổ mục đíchchung, nhưng chúng độc lập nhau, khi nói về sự tương quan của khái niệm chủ thểphòng ngừa tội phạm và chủ thể đấu tranh chống tội phạm bằng biện pháp pháp luật

- hình sự (các chủ thể tư pháp hình sự) cần phải nhấn mạnh rằng các chức năng củahai hệ thống này có nhiều điểm “phủ kiến” lẫn nhau Các cơ quan hoạt động phòngngừa “thuần túy” sẽ hỗ trợ các cơ quan tư pháp hình sự trong phòng ngừa tái phạm(kiểm soát hành chính) Mặt khác, các cơ quan đấu tranh chống tội phạm bằng biện

pháp pháp luật hình sự, hoàn thành chức năng phòng ngừa của mình bằng cách như

sử dụng các biện pháp pháp luật - hình sự trong các trường hợp xảy ra các hành vi

mà tính nguy hiểm cho xã hội của nó sẽ tạo ra các điều kiện hoặc các tình huốngxảy ra các tội phạm nặng hơn; phát huy và áp dụng các biện pháp nhằm loại trừ cácnguyên nhân và điều kiện tội phạm có thể gây ra các tội phạm mới Thực hiện bảo

vệ về pháp luật - hình sự cho những người đại diện cho các cơ quan nhà nước, xãhội, các công dân bất kỳ trong quá trình sử dụng pháp luật phòng ngừa tội phạm (trừcác trường hợp bắt giữ bọn tội phạm) Thực hiện việc gây tác động pháp luật cómục đích nhằm bảo vệ tính sẵn sàng của các thành viên trong xã hội (trong đó cócác thành viên của các tổ chức xã hội đặc biệt) tham gia tích cức vào công tácphòng ngừa và ngăn chăn tội phạm Thực hiện việc gây tác động giáo dục pháp luật

có mục đích để hình thành khả năng tự chủ bản thân với những người có khuynhhướng vi phạm pháp luật Ở gốc độ trên các cơ quan tư pháp hình sự đồng thời cũng

là chủ thể phòng ngừa tội phạm (là những cơ quan đặc biệt) Cơ quan Công an,Viện kiểm sát, Tòa án là chủ thể chủ yếu của hoạt động đấu tranh, phòng chống tộiphạm với tư cách là những cơ quan trực tiếp điều tra, truy tố, xét xử, cải tạo ngườiphạm tội Với chức năng hoạt động và các điều kiện vật chất của mình hoạt độngphòng ngừa do các chủ thể trên thực hiện có hiệu quả phòng ngừa toàn diện và tậngốc Cơ quan Công an trong hoạt động của mình nhanh chống điều tra phát hiện các

vụ án hình sự, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Viện kiểm sát, Tòa án trong việctuyên truyền lôi cuốn các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân vào hoạtđộng đấu tranh phòng, chống tội phạm bảo vệ trật tự trị an xã hội Hoạt động phòngngừa tội phạm của Viện kiểm sát được đánh giá rất cao vì chức năng của Viện kiểmsát thể hiện ở việc kiểm tra, giám sát việc thi hành pháp luật, việc áp dụng pháp luật

và nhất là việc phát hiện các vi phạm pháp luật và tội phạm Vai trò phòng ngừa tộiphạm của Viện kiểm sát là cùng với các cơ quan hữu quan khác làm sáng tỏ cácnguyên nhân, điều kiện của tình trạng phạm tội, phát hiện nhanh chống, chính xáctội phạm cụ thể Việc công bố công khai các tin tức điều tra, xét xử tội phạm cũngnhư các số liệu thống kê tội phạm sẽ là những tác động tích cực cho hoạt động

phòng ngừa tội phạm của Viện kiểm sát Tòa án trong hoạt động xét xử bằng việclàm sáng tỏ bản chất thực hiện của vụ án (nguyên nhân, điều kiện gây án) mức độsai phạm của kẻ phạm tội, mức độ tham gia của những người khác, mức độ và loạihình phạt áp dụng đối với kẻ phạm tội…Ngoài việc thực hiện hoạt động xét xử Tòa

án đồng thời cũng thực hiện hoạt động phòng ngừa tội phạm Các hoạt động xét xửcông khai, lưu động của Tòa án cũng là hoạt động phòng ngừa tội phạm tích cực.Hội thẩm nhân dân trong hoạt động xét xử cũng góp phần quan trọng vào hoạt độngphòng ngừa tội phạm của Tòa án Thông qua công tác xét xử, các hội thẩm nhândân góp phần vào việc tác động với các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội khắc phụcnhững nguyên nhân, điều kiện phạm tội tại cơ sở, đồng thời tham gia tích cực vàocác chương tình phòng ngừa tội phạm chung [31, tr 98-102]

Để phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh các hành vi phạm tội vi phạm quy định vềđiều khiển phương tiện giao thông đường bộ cần phải tiến hành đồng bộ trên tất cảcác phương diện giáo dục, chính trị, tư tưởng, giáo dục pháp luật, tuyên truyền, phổbiến pháp luật mà đặc biệt là Luật giao thông đường bộ, các văn bản hướng dẫn thihành, nâng cao trình độ pháp lý đồng thời hình thành trong xã hội thái độ tuân thủnghiêm chỉnh pháp luật Việc áp dụng các chế tài hình sự, hành chính phải đảm bảođúng các quy định của pháp luật và đặc thù của tội phạm này Đấu tranh phòng,chống vi phạm quy định về an toàn giao thông vận tải và tội vi phạm quy định vềđiều khiển phương tiện giao thông đường bộ là việc nhà nước tiến hành một cáchđồng bộ các biện pháp trên tất cả các mặt từ kinh tế, chính trị, tư tưởng, pháp luật,văn hóa, giáo dục để từng bước ngăn chặn, hạn chế dần hiện tượng vi phạm quyđịnh về an toàn giao thông vận tải Việc thực hiện thành công các biện pháp này sẽgóp phần đảm bảo tốt an toàn giao thông vận tải, giữ gìn kỹ cương phép nước, đẩymạnh giao lưu hàng hóa… cũng cố lòng tin của nhân dân, đưa sự nghiệp xây dựngchủ nghĩa xã hội đi đến thắng lợi Để cuộc đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quyđịnh về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ đạt hiệu quả cao cần:

Quán triệt chính sách hình sự của Đảng, Nhà nước về đấu tranh phòng, chốngtội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ Chính sách

hình sự là một hệ thống những vấn đề rộng lớn, phức tạp có liên quan đến nhiềungành, nhiều lĩnh vực khoa học pháp lý, liên quan đến đường lối, chính sách củaĐảng, pháp luật của Nhà nước, hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật, chínhsách hình sự đảm bảo thực hiện tốt đường lối xử lý về hình sự góp phần đưa cácnguyên tắc của nhà nước pháp quyền vào đời sống thực tế, giáo dục công dân ý thứctôn trọng, tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật Tội vi phạm quy định vềđiều khiển phương tiện giao thông đường bộ đã gây ra những tác hại nhiều mặt chođời sống xã hội Để đấu tranh phòng, chống lại tội phạm này có hiệu quả cần phải

có hệ thống pháp luật phù hợp cũng như Nhà nước phải luôn kịp thời điều chỉnh,sữa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật cho phù hợp với thực tế khách quan.Nhà nước ta có chiến lược phát triển giao thông vận tải dài hạn trong phạm vi cảnước mang tính ổn định cao trên

Cơ sở hạ tầng, đường sá phục vụ cho việc lưu thông của các phương tiện giaothông phát triển đồng bộ là một trong những biện pháp hữu hiệu trong việc giảmthiểu số vụ tai nạn giao thông do điều kiện cơ sở vật chất gây ra Đấu tranh phòng,chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ lànhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, của các cấp, các ngành Phát huy được vai trònồng cốt của các lực lượng cảnh sát giao thông, thanh tra giao thông Tuyên truyền,phát động phong trào quần chúng nhân dân tham gia đấu tranh phòng chống viphạm các quy định về điều khiển giao thông đường bộ Phải xem công tác này lànhiệm vụ cơ bản thường xuyên, liên tục có ý nghĩa quyết định cho thắng lợi côngtác này Kiên quyết xử lý tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giaothông đường bộ để có tác dụng giáo dục, phòng ngừa chung Tăng cường sự phốikết hợp giữa các cơ quan cảnh sát giao thông, thanh tra giao thông, kiểm soát quân

sự, cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án để tạo thành sức mạnh tổng hợp

1.3 Những yếu tố tác động đến hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội vi phạm quy định về phương tiện giao thông đường bộ

Hiệu quả là khái niệm dùng để chỉ mức độ đạt được mục đích của hoạt độngthực tiễn của con người tác động đến sự vật hiện tượng bao gồm: hiệu quả về kinh

tế, xã hội, đời sống, phát triển nhận thức Hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội viphạm về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là mục đích đạt được của hoạtđộng thực tiễn do các chủ thể đấu tranh phòng, chống tội phạm thực hiện nhằm hạnchế điều kiện làm phát sinh tội phạm cũng như đấu tranh với loại tội phạm này.Hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội này chịu ảnh hưởng của một loạt các nhân tố

xã hội thuộc lĩnh vực đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và sự vi phạm quyđịnh về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ nói riêng

1.3.1 Những yếu tố thuộc về môi trường sống

Tùy thuộc vào khả năng lĩnh hội, khả năng nhận thức của từng cá nhân conngười mà sự tác động của môi trường sinh sống chung đối với mỗi người rất khácnhau nhưng nét khái quát chung được thừa nhận và khẳng định rằng, môi trườngsống bao giờ cũng giữ vai trò quy định đối với việc hình thành nhân cách, lối ứng

xử của con người và là “bà đở” cho các loại hành vi người nảy sinh và tồn tại Môitrường sống, luôn luôn là bộ phận khách quan trong cơ chế hình thành, trong cơ chếhành vi người và trong cấu trúc tổng thể của nó bao giờ cũng hàm chứa những điềukiện tự nhiên, địa lý và những điều kiện nhân tạo, tức là có thể hệ thống hóa môitrường sống thành môi trường địa lý và môi trường xã hội Chúng luôn luôn tácđộng lẫn nhau làm cho môi trường sống của con người luôn biến đổi, gây tác độngmạnh mẽ và trực tiếp đến tình hình tội phạm nói chung và tội vi phạm quy định vềđiều khiển phương tiện giao thông đường bộ nói riêng

1.3.2 Những yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội, tâm lý, ý thức xã hội

Tội phạm là một hiện tượng xã hội nghĩa là nó xuất phát từ các quan hệ và điệukiện xã hội, phát triển theo những sự thay đổi của những điều kiện đó Tội phạm làmột bộ phận, một yếu tố được đặt trong mối quan hệ mật thiết với các quá trình vàhiện tượng khác, có hiện tượng tích cực và tiêu cực, trong đó có hai loại quan hệ,quan hệ giữa tội phạm với các quá trình xã hội về mọi mặt: Kinh tế, chính trị, xãhội, văn hóa… Quan hệ giữa tội phạm với các hiện tượng tiêu cực, các vi phạm vàcác tệ nạn xã hội khác Trong loại quan hệ thứ nhất xã hội học Mác xít thừa nhậnvai trò quyết định của môi trường xã hội Tội phạm không chỉ xuất phát từ những