Các giải pháp phát triển ngành thủy sản giai đoạn 2003-2005.doc

Các giải pháp phát triển ngành thủy sản giai đoạn 2003-2005

Lời mở đầu

Bớc sang thế kỷ 21 nền kinh tế của nớc ta vẫn phát triển kiên trì theo địnhhớng xã hội chủ nghĩa với một hệ thống kinh tế thị trờng có sự quản lý của Nhànớc Do đó yêu cầu đối với việc quy hoạch và lập kế hoạch cho sự phát triển củatoàn bộ nền kinh tế cũng nh toàn ngành là phải đặt ra và thực hiện bằng các hoạt

động cụ thể Điều đó giải thích tại sao cần phải có các giải pháp cho thực hiện kếhoạch phát triển ngành thủy sản thời kỳ 2001 - 2005

Trong một môi trờng kinh doanh có tính cạnh tranh cao đòi hỏi các cơquan quản lý Nhà nớc, các ngành hoạt động sản xuất kinh doanh cũng nh cộng

đồng những ngời dân phải thực hiện tốt những hoạt động của mình theo định ớng chung nhằm duy trì và làm tăng hiệu quả của ngành thủy sản, phát huynhững lợi thế so sánh để cạnh tranh có hiệu quả trên các thị trờng khu vực và thếgiới Nh vậy, mục đích của kế hoạch phát triển ngành thủy sản đề ra là kiến tạomục tiêu và đa ra một tổng thể những hành động, những giải pháp để định hớngcho những hoạt động nhằm hớng tới những mục tiêu chung

h-Giải pháp thực hiện kế hoạch phát triển ngành thủy sản đợc soạn thảo ranhằm mục đích giúp Nhà Nớc nói chung và Ngành thủy sản nói riêng tiến hànhnhững cải cách và điều chỉnh cần thiết, nhằm đáp ứng hiệu quả những thách thứctrong tơng lai Có thể xem đây nh những giải pháp then chốt để thực hiện kếhoạch phát triển ngành thủy sản trong thời gian tới Tuy nhiên, mọi sự cải cách,

điều chỉnh, phát triển chỉ có thể thực hiện đợc nếu có sự tham gia tích cực vànhiệt tình của toàn thể ng dân, cán bộ công nhân viên chức trong tất cả hệ thống

và cơ cấu tổ chức của ngành thủy sản và những ngành, những bộ phận, nhữngcon ngời có liên quan tới sự phát triển của ngành thủy sản từ Trung Ương tới Địaphơng Hơn thế nữa, giải pháp để thực hiện đạt kết quả cao quá trình thực hiện

kế hoạch phát triển sẽ là kim chỉ nam để huy động những nỗ lực và những hành

độnh chung, kể cả các tổ chức quốc tế, các quốc gia và cộng đồng quốc tế mongmuốn giúp đỡ và phối hợp với Việt Nam thực hiện tốt kế hoạch phát triển ngành

và những mục tiêu kinh tế xã hội sao cho: dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằngvăn minh

Thủy sản là một ngành kinh tế kỹ thuật đặc thù gồm các lĩnh vực: khaithác, nuôi trồng, chế biến, cơ khí hậu cần, dịch vụ ; là một trong những ngànhkinh tế biển quan trọng Sản xuất kinh doanh thủy sản dựa trên khai thác có hiệuquả, lâu bền nguồn lợi thủy sinh, tiềm năng các vùng nuớc Nghề cá của ta lànghề cá nhân dân gắn bó với cuộc sống của hàng triệu nh dân với xây dựng vàphát triển nông thôn nhất là vùng ven biển và hải đảo.Tuy nhiên, sản xuất hànghóa thủy sản cũng có những đặc thù riêng: Sản xuất bị phụ thuộc lớn vào những

tác động của ngoại cảnh, thờng gây ra những rủi ro khó lờng cho những ngời sảnxuất trực tiếp Mặt khác trong sản xuất thủy sản những chi phí đầu t rất lớn đặcbiệt cho khai thác, cho xây dựng cơ sở hạ tầng và xây dựng một ngành côngnghiệp chế biến hiện đại.

Thời gian qua, mặc dù ngành thủy sản đã có những bớc phát triển rấtmạnh mẽ Thế nhng ngành thủy sản cũng đang đứng trớc nhứng thách thức lớnnh: Nguồn lợi hải sản ven bờ cạn kiệt, nguồn lợi xa bờ cha nắm chắc, do pháttriển ồ ạt diện tích nuôi thủy sản ở vùng bải triều, cửa sông, ven biển đã thu hẹpdiện tích rừng ngập mặn, diện tích trồng lúa…có tác động xấu đến cân bằng môicó tác động xấu đến cân bằng môitrờng sinh thái; các cơ sở chế biến thủy sản tuy nhiều nhng đại bộ phận côngnghệ đã củ kỹ, lạc hậu, sản phẩm kém sức cạnh tranh trên thị trơng, cơ sở hạtầng yếu kém không đồng bộ

Từ thực tế đó, để tiến hành công nghiệp hóa - hiện đại hóa và thực hiện tốt

kế hoạch phát triển của ngành trong thời gian tiếp theo, cần phải có các giải pháprất cụ thể và thực sự khoa học Chuyển mạnh nghề cá tự do sang nghề cá đợcquản lý thống nhất bằng luật pháp có sự phân cấp cụ thể từ Trung Ương đến Địaphơng Chuyển đổi mạnh cơ cấu ngành từ khai thác tài nguyên tự nhiên chủ yếusang khai thác lao động kỹ thuật, công nghệ tiên tiến đáp ứng phát triển thủy sảnlâu dài, ổn định Ngành thủy sản đang tập trung xây dựng các giải pháp thựchiện cho từng lĩnh vực sản xuất, từng vùng lãnh thổ để hớng dẫn và tập trung mọinguồn lực vào mục tiêu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hôi ngành thủysản đã đề ra

Đề tài các giải pháp thực hiện kế hoạch phát triển ngành thủy sản thờig

Xin chân thành cảm ơn !

Chơng I Phát triển thuỷ sản đối với phát triển kinh tế

I Vai trò của ngành thuỷ sản đối với phát triển kinh tế vànhững nội dung cơ bản của kế hoạch phát triển thuỷ sản

1 Đặc trng kinh tế - kỹ thuật và tiềm năng phát triển của ngành thuỷ sản Việt Nam

1.1 Đặc trng kinh tế- kỹ thuật của ngành thuỷ sản

Thuỷ sản là một trong những ngành sản xuất kinh doanh, một ngành hoạt

động kinh tế biển quan trọng trong tổng thể kinh tế - xã hội loài ngời Có thểhình dung đặc điểm kinh tế – kỹ thuật chung của ngành thủy sản nh sau:

Thứ nhất, thuỷ sản là ngành kinh tế - kỹ thuật có đặc thù bao gồm các lĩnh

vực: Khai thác, nuôi trồng, chế biến, cơ khí hậu cần, dịch vụ thơng mại Trong

đó :

- Khai thác và nuôi trồng hải sản giữ vị trí quan trọng trong việc cung cấpnguồn nguyên liệu cho ngành chế biến và xuất khẩu, đảm bảo việc tái tạo nguồnlợi thuỷ sản và cân bằng môi trờng sinh thái

- Chế biến và thơng mại thuỷ sản tuy nhìn bề ngoài nh chỉ là hậu quả củakhai thác và nuôi trồng thuỷ sản vì đầu vào của ngành này do khai thác và nuôitrồng thuỷ sản quyết định Điều đó làm cho ngời ta nhầm lẫn rằng nuôi trồng vàkhai thác thuỷ sản tạo ra sản phẩm gì thì ngành chế biến và thơng mại thuỷ sảnchỉ có thể tạo ra các sản phẩm tơng ứng mà thôi Trong cơ chế thị trờng vớingành thuỷ sản tình hình lại hoàn toàn ngợc lại Chính thơng mại thuỷ sản (tức làxuất khẩu, buôn bán và tiêu thụ nội địa) phát hiện tạo ra những nhu cầu về mặthàng Từ những nhu cầu về mặt hàng đó, nó đặt hàng với khu vực chế biến và

đến lợt mình ngành chế biến lại đặt hàng với lĩnh vực khai thác và nuôi trồng

Thứ hai, sự phát triển của ngành thuỷ sản phụ thuộc vào nhu cầu, thị hiếu

và thu nhập của dân c Nhu cầu, thị hiếu về các mặt hàng thuỷ sản của con ngờiluôn luôn biến đổi tuỳ thuộc vào thu nhập của họ, cũng nh tính dân tộc và tínhtruyền thống Nhu cầu và thị hiếu tạo ra thị trờng Thị trờng hàng hoá thuỷ sảncũng giống nh tất cả các loại thị trờng hàng hoá nào khác là cơ sở để cho xã hộigiải quyết ba vấn đề cơ bản của kinh tế học là: sản xuất ra cái gì, sản xuất nh thếnào và sản xuất cho ai ? Ba vấn đề đó cũng là những yếu tố cơ bản của phát triểnsản xuất ngành thuỷ sản trong từng giai đoạn…có tác động xấu đến cân bằng môi

Thứ ba, thuỷ sản là ngành phát triển phụ thuộc nhiều vào nguồn tài

nguyên thiên nhiên Tài nguyên thuỷ sản là tài nguyên sinh vật, tài nguyên biển

là một nguồn tài nguyên tự nhiên có thể tái sinh nhng không vô hạn Ngày nay,với sự phát triển của nghề khai thác thuỷ sản ở vùng biển gần bờ nơi có điều kiệnthuận lợi nhất đã bị lợi dụng một cách quá mức cho phép Làm cho nguồn lợithuỷ sản đang ngày càng cạn kiệt, thậm chí bị huỷ diệt Việc phát triển của nghềnuôi trồng không có quy hoạch cụ thể đã và đang làm cho nhiều ha rừng nguyênsinh và rừng ngập mặn bị tàn phá…có tác động xấu đến cân bằng môiĐiều này đòi hỏi để phát triển ngành thuỷsản phải có những giải pháp thích hợp trong thời gian tới

Thứ t, sản xuất thủy sản có tính chất liên ngành và diễn ra trong phạm vi

rộng, từ cung cấp các điều kiện sản xuất đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm Quátrình phát triển ngành thuỷ sản gắn liền với sự phát triển của ngành nông nghiệp

và lâm nghiệp cả về tính chất và nền tảng sinh thái của sản xuất Vì thế phát triểnngành thuỷ sản rất cần thiết trong một thể thống nhất với những ngành và lĩnhvực kinh tế nông thôn khác Ngoại ra, tự bản thân ngành thuỷ sản hàm chứa cảcông nghiệp Đó là: công nghiệp chế biến, công nghiệp đóng và sửa tàu thuyền,công nghiệp xây dựng cơ sở hậu cần dich vụ nghề cá…có tác động xấu đến cân bằng môiVì thế phát triển thuỷ sảnphải có sự kết hợp giữa ngành Nông- Lâm và Công nghiệp

Thứ năm, sự phát triển thuỷ sản gắn liền với sự tồn tại của các thành phần

kinh tế Vai trò và các hình thức kinh doanh của nó trong ngành thuỷ sản rất đadạng và khách quan, từ kinh tế hộ gia đình đến kinh tế trang trại, kinh tế tiểu chủ

và kinh tế t bản trong khai thác - nuôi trồng - chế biến và thơng mại thuỷ sản

Ngoài những đặc điểm tổng quát nói trên, ngành thủy sản Việt Nam còn

có những đặc điểm đáng quan tâm sau:

- Việt Nam có bở biển dài trên 3 nghìn km, với nhiều sông lạch, ao hồthuận lợi cho phát triển ngành thủy sản Tuy nhiên những năm gần đây với sựcạn kiệt nguồn tài nguyên do khai thác bừa bải trong khi tốc độ tăng trởng lao

động vẫn tăng cao đã làm cho hiệu quả khai thác thủy sản giảm sút và lao độngtrong lĩnh vực khai thác đang có xu hớng giảm và chuyển dần sang các lĩnh vựcnuôi trồng và chế biến thủy sản

- Do nằm trong khu vực nhiệt đới giáo mùa, nớc ta có thảm động thực vậtphong phú, đa dạng, có tiềm năng sinh khối lớn, có điều kiện bố trí và sử dụnglao động, công cụ sản xuất tốt hơn và mang lại hiệu quả cao

- Đối tợng khai thác và nuôi trồng thủy sản nớc ta chủ yếu là các loạiTôm, các loại Cá, các loại Nhuyễn Thể có giá trị kinh tế cao Nhng hiện tại vớiviệc khai thác bừa bãi thiếu khoa học cộng với việc đánh bắt có sử dụng mìn,

điện đã làm giảm nghiêm trọng nguồn lợi thủy sản Mặt khác, ngành thủy sảncha có kế hoạch một cách khoa học và cụ thể trong việc công nghiệp hóa- hiện

đại hóa quá trình sản xuất nên vấn đề phát triển bền vững và hiệu quả, môi trờngsinh thái mất cân đối ở nớc ta cần đợc coi trọng.

- Trình độ của lực lợng lao động nghề cá còn yếu kém đã tác động tiêucực tới cả đầu vào và đầu ra của sản phẩm thủy sản Vai trò của Nhà nớc trongtìm kiếm, mở rộng thị trờng cha đợc quan tâm đúng mức làm cho ngời nông dân

bị thiệt thòi về lợi ích kinh tế, không yên tâm đầu t vốn và công nghệ để mở rộngsản xuất

Nh vậy, từ những đặc trng chung và riêng của ngành thủy sản Việt Namcho thấy Thủy sản là một tổng thể các yếu tố tự nhiên - kinh tế - kỹ thuật - xãhội gắn bó mật thiết với nhau Vì vậy, trong kế hoạch phát triển ngành thủy sảncác kế hoạch cần đợc thực hiện một cách có hệ thống, khoa học; trong quản lý,các chính sách cần đợc ban hành một cách đồng bộ, bổ sung, hỗ trợ cho nhau,tác động qua lại lẫn nhau tạo nên sức mạnh tổng thể đa nền kinh tế thủy sản đilên thực hiện tốt kế hoạch phát triển ngành thủy sản Việt Nam

1.2 Tiềm năng phát triển ngành thuỷ sản Việt Nam

Trong các ngành kinh tế quốc dân, ngành thuỷ sản là ngành có nhiều tiềmnăng phát triển Do đó, vấn đề của chúng ta trong những năm tới phải có nhữngchính sách về đầu t, quy hoạch sao cho phù hợp và đạt hiệu quả cao nhất

1.2.1 Tiềm năng về khai thác thuỷ sản tời gian tới

Việt Nam có bờ biển dài 3.260 km trải dài suốt 13 vĩ độ theo hớng BắcNam có 112 cửa sông, lạch Vùng Biển nội thuỷ và lãnh hải rộng 228.000 km2,vùng biển kinh tế đặc quyền rộng khoảng 1 triệu km2 với hơn 3.000 hòn đảo lớnnhỏ…có tác động xấu đến cân bằng môilà nguồn tiềm năng quý giá để phát triển ngành thuỷ sản nói chung và lĩnhvực khai thác, nuôi trồng thuỷ sản nói riêng của nớc ta Với 2038 loài cá đã biết,trong đó cá hơn 100 loài có giá trị kinh tế cao Trữ lợng khoảng 3,1 triệu tấn/năm, sản lợng khai thác cho phép từ 1,2 -1,4 triệu tấn/ năm Giáp xác có 1647loài trong đó Tôm có hơn 70 loài, Nhuyễn Thể 2500 loài với nhiều loài có giá trịkinh tế cao nh Mực, Hải sản, Bào Ng Tuy gần đây sản lợng bị giảm sút mộtcách nhanh chóng do sự khai thác bừa bải thiếu tính khoa học nhất là nhữngvùng gần bờ Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu thuộc Viện kinh tế thủy sảnthì sản lợng tiềm năng phát triển thủy sản vẫn còn nhiều, đặc biệt là sản lợngnhững loài vùng xa bờ, sản lợng cá đáy và các loài nhuyễn thể…có tác động xấu đến cân bằng môicó thể đáp ứngcho nhu cầu phát triển của ngành thời kỳ tiếp theo

Cùng với chơng trình đánh bắt xa bờ Các cơ sở đóng sửa tàu thuyền đã

đóng mới nhiều tàu thuyền hàng năm và bổ sung hàng loạt các tàu thuyền đã củ,

có công suất dới 45 CV cộng với sự chú trọng đầu t xây dựng cơ sở hạ tầng nghề

cá, trang thiết bị và công nghệ hiện đại vv thì chắc chắn trong tơng lại khả năngkhai thác hải sản Việt Nam là rất lớn

1.2.2 Tiềm năng về nuôi trồng thuỷ sản

Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu, diện tích mặt nớc có khả năng nuôitrồng thuỷ sản đế năm 2010 là 1.700.000 ha Trong đó có 120.000 ha ao hồ nhỏ,mơng vờn, chiếm 7%; 340.000 ha mặt nớc lớn (20%); 580.000 ha ruộng trũng(34%); 660.000 ha vùng nớc triều (39%) Ngoài ra còn có khoảng 300.000-400.000 ha sông vùng vịnh quanh Đảo có thể nuôi trồng hải sản

Với sự hoàn thiện đề án gQuy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hộingành thuỷ sản đến năm 2010” tháng 3 năm 2000, đây chính là cơ sở cho việclập các dự án khả thi để đầu t vào nuôi trồng của ngành thuỷ sản Theo hớng đó,chúng ta đầu t các trang thiết bị cũng nh công nghệ hiện đại vào việc nuôi trồngtheo quy mô công nghiệp Thực tế cho chúng ta thấy rằng, năng suất nuôi trồngthuỷ sản hiện nay của ta còn thấp; diện tích khai thác nuôi trồng cha đợc khảithác một cách triệt để…có tác động xấu đến cân bằng môi Trong những năm tới, nếu đầu t đổi mới công nghệ,phát triển nghiên cứu giống…có tác động xấu đến cân bằng môiNăng suất nuôi trồng thuỷ sản sẽ tăng lên gópphần vào thực hiện kế hoạch phát triển ngành thuỷ sản trong tơng lai

1.2.3 Tiềm năng về xuất khẩu thủy sản

Thực tế thị trờng hàng thủy sản thế giới, xét về tổng thể là một thị trờngcòn có khả năng mở rộng và luôn có xu hớng cung cha đáp ứng đợc cầu Theo dựbáo, trong thời gian trung hạn tới trọng tâm nhập khẩu thủy sản thế giới vẫn tậptrung vào vào Nhật Bản, Bắc Mỹ và EU Đặc biệt, EU với khả năng mở rộng liênminh thành 30 nớc và đầu thế kỷ 21 so với 15 nớc năm 2000 sẽ là thị trờng tiêuthụ thủy sản lớn nhất thế giới Mặc dù thời gian qua thị trờng xuất khẩu thủy sảnViệt Nam gặp phải một số khó khăn nh: thị trờng Nhật Bản nhìn chung đã ở mứcbảo hòa và đang trong thời kỳ suy thoái kinh tế; thị trờng các nớc Đông á và

Đông Nam á tạm thời trì trệ do cuộc khủng hoảng tài chính kinh tế thời gian từ

1997 trở lại đây Với những đặc điểm nh vậy, việc duy trì thị phần của ViệtNam ở đây là rất khó khăn và phụ thuộc rất lớn vào cạnh tranh của các nớc xuấtkhẩu khác trong khu vực và các nớc trên thế giới

Nhìn chung, khả năng hội nhập của Việt Nam vào ASEAN và AFTA,APEC thời gian tới sẽ mở ra những cơ hội hợp tác và những thuận lợi cho việctăng xuất khẩu hàng thủy sản Việt Nam vào khu vực Đó là cha kể tới sự mởrộng nhanh chóng của thị trờng thủy sản Trung Quốc - là một thị trờng lánggiềng đầy tiềm năng Với EU và Bắc Mỹ, trở ngại lớn nhất của thủy sản ViệtNam thâm nhập là việc đảm bảo chất lợng và an toàn hàng thủy sản theo những

điều kiện HACCP Những diễn biến gần đây cho phép chúng ta có cơ sở lạc quan

rằng những năm tiếp theo, hàng thủy sản Việt Nam sẽ tăng cờng mạnh sự hiệndiện ở hai khu vực này Mới đây nhất, sau hội nghị thởng đỉnh á-âu ASEM, EU

đã xếp Việt Nam vào nhóm I (nhóm nớc đã đợc thanh tra của EU khảo sát vàcông nhận có đủ các điều kiện tơng đơng cho phép xuất khẩu thủy sản vào EU.Còn xuất khẩu vào thị trờng Mỹ cũng sẽ đợc cải thiện rất nhiều khi hiện nayHiệp định thơng mại Việt-Mỹ đã đợc ký kết Do vậy, dự đoán tỷ trọng sang EU

và Mỹ đến 2005 có thể sẽ đạt mức 35%- 40% kim ngạch xuất khẩu thủy sản cảnớc Ngoài ra các thị trờng thuyền thống cũ của Việt Nam ở Đông âu, Trung

Đông, Bắc Phi và các thị trờng khác, tuy không lớn nhng có thể có cơ hội tốt choxuất khẩu hàng thủy sản Việt Nam nhờ vào hàng rào mậu dịch và chất lợngkhông quá khắt khe và nền kinh tế đang đợc phát triển mạnh mẽ Nh vậy, tiềmnăng xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam thời gian tới là rất lớn Chúng ta cần cónhững chính sách khai thác hợp lý để thu đợc kết quả cao hơn nữa

1.2.4.Một số tiềm năng khác để phát triển ngành thuỷ sản

* Nguồn nhân lực đồi dào:

Việt Nam với số dân đông và rẻ là một tiềm năng dồi dào cho phát triểnngành thuỷ sản Hiện nay số lao động nghề cá hiện có gần 6,5 triệu ngời, dự tínhtới năm 2010 sẽ tăng lên 10 triệu ngời

Nguồn nhân lực cho phát triển thuỷ sản dồi dào với hàng chục triệu hộnông dân vừa làm nông nghiệp vừa khai thác thuỷ sản Trên 5 triệu dân sinhsống ở vùng triều và có khoảng 1,5 triệu dân sống ở các đầm phá, tuyến đảothuộc 29 tỉnh và thành phố có Biển Lao động nghề cá Việt Nam có truyền thốngcần cù, sáng tạo, có khả năng tiếp thu nhanh những cái mới nói chung, khoa họccông nghệ kỹ thuật tiên tiến nói riêng Trong thời gian tới, chính sách đào tạonguồn nhân lực là một trong những quyết sách quan trọng của ngành nhằm đápứng đòi hỏi của thời đại cộng với giá cả sức lao động của nhân công nghề cá t-

ơng đối rẻ cũng là những tiềm năng rất lớn cho phát triển thuỷ sản Việt Nam

* Lợi thế ngời đi sau:

Với sự tiến bộ không ngừng của khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế

Để ngành thuỷ sản Việt Nam có thể phát triển nhanh bền vững và có vị thếngang tầm với các nớc trong khu vực và trên thế giới trớc thực tế nền kinh tế vàkhoa học kỹ thuật nớc nhà còn nghèo nàn và lạc hậu Xuất phát điểm là những n-

ớc đi sau, chúng ta cần tăng cờng hơn nữa xu thế hội nhập thế giới này để kêugọi đầu t, nguồn vốn nớc ngoài, chuyển giao công nghệ hiện đại đặc biệt trongcông nghệ khai thác hải sản xa bờ và công nghệ sinh học phục vụ nuôi trồngthuỷ sản, công nghệ chế biến sản phẩm xuất khẩu…có tác động xấu đến cân bằng môi

Ngoài ra, đợc sự quan tâm của Đảng, Nhà Nớc và sự nỗ lực không ngừngcủa các Ban, Bộ, Ngành liên quan cộng với vận dụng khoa học có hiệu quả cáctiềm năng sẵn có của mình Hy vọng trong thời gian tới ngành thuỷ sản ViệtNam sẽ phát triển nhanh và vơn xa hơn.

 Nh vậy, tiềm năng phát triển thuỷ sản Việt Nam thời gian tới là rất lớn,chúng ta cần tận dụng và khai thác triệt để hơn nữa những tiềm năng này chomục tiêu phát tiển thuỷ sản Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo

2 Vai trò của ngành thuỷ sản đối với phát triển kinh tế đất nớc

Thuỷ sản là ngành sản xuất kinh doanh quan trọng nhất của kinh tế biển.Thuỷ sản đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm cho nhân loại,

là ngành tạo công ăn việc làm cho những cộng đồng nhân dân đặc biệt là nhữngvùng nông thôn và những vùng ven Biển; là nguồn thu nhập trực tiếp và gián tiếpcho một bộ phận nhân dân làm nghề khai thác, nuôi trồng, chế biến và tiêu thụ,cũng nh các ngành dịch vụ cho nghề cá Ngoài ra thuỷ sản còn đóng góp rất

đáng kể cho khởi động tăng trởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và bảo vệ an ninhchủ quyền lãnh thổ của Việt Nam

2.1 Vai trò của ngành thuỷ sản đối với tăng trởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế quốc dân

* Vai trò ngành thuỷ sản đối với tăng trởng kinh tế

Trong khoảng thời gian 1995 đến nay, ngành thuỷ sản Việt Nam đã cónhững bớc phát triển nhanh chóng cả về sản lợng và giá trị Đóng góp một cáchrất to lớn tới sự nghiệp phát triển kinh tế đất nớc Ngành thuỷ sản đã trở thànhngành kinh tế mũi nhọn, là một trong những hớng u tiên chính của công cuộccông nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc hiện nay Trong những năm qua (1995-2001), ngành đã đóng góp cho nền kinh tế bình quân 3,22% tổng GDP hàngnăm

Bảng 1.1 Đóng góp của ngành thủy sản trong tổng sản phẩm quốc dân

Nguồn: Niên giám thống kê - năm 2001

Bên cạnh đó, thời gian qua, mặt hàng thuỷ sản đã trở thành mặt hàng xuấtkhẩu chủ lực, đứng thứ ba chỉ sau xuất khẩu Dầu thô và Dệt May của Việt Nam.Kim ngạch xuất khẩu thủy sản chiếm một tỷ trọng đáng kể trong tổng giá trị kimngạch xuất khẩu cả nớc

Bảng 1.2: Đóng góp của xuất khẩu thuỷ sản vào tổng kim ngạch xuất cả nớc

Nguồn: Niên giám thống kê - năm 2001

Nh vậy, nhìn vào bảng ta có thể thấy kim ngạch xuất khẩu của thuỷ sảnthời gian qua có xu hớng giảm nhng hiện nay đã bắt đầu tăng nhanh, bình quânthủy sản chiếm 10,21% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nớc

Ngoài ra sự phát triển của các thành phần kinh tế trong nghề cá cũng làmtăng thêm mức thu cho Ngân sách quốc gia Hiện nay, ng dân và các thành phầnkinh tế phải đóng các loại thuế nh: Thuế tài nguyên, thuế môn bài, thuế doanhthu, Tuy nhiên con số cụ thể về mức đóng thuế từ nghề cá trong ngân sách cha

đợc thống kê một cách cụ thể

* Vai trò đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Việt Nam đang trong thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá kinh tế đấtnớc, cơ cấu kinh tế mức độ xã hội hoá, sự phân công lao động và các mối quan

hệ về mặt số lợng trong sản xuất kinh doanh, trong những điều kiện không gian

và thời gian nhất định Chính vì thế, phát triển thuỷ sản là một trong những nộidung quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc của ViệtNam trong giai đoạn tới

Việc thay đổi cơ cấu thành phần kinh tế trong nghề cá cũng có tác độngtới thay đổi cơ cấu kinh tế xã hội theo hớng đa dạng hoá ngành nghề sản xuất.Tất cả các chủ trơng chính sách, tổ chức chỉ đạo thực hiện đợc đa ra đều nhằmkhuyến khích, động viên, huy động thúc đẩy sự phát triển của mọi tầng lớp, mọithành phần kinh tế trong nghề cá, nhng hộ gia đình vẫn là một thành phần kinh

tế u tiên hơn cả Nghề cá hộ gia đình, t nhân đã chứng minh đợc hiệu quả kinh tế

cao và đặc biệt quan trọng trong việc huy động nguồn lực trong nội bộ ngànhcho quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành thủy sản nói riêng và ngành kinh tế nóichung Ngoài ra, có thể nói rằng trong thời gian qua, ngành thủy sản là mộtngành công nghiệp có sự phát triển mạnh mẽ nhất, đặc biệt là ngành công nghiệpchế biến thủy sản Các nhà máy mới đợc ra đời và ổn định trong những năm tiếptheo theo hớng đảm bảo vệ sinh an toàn thực phảm và phù hợp với yêu cầu côngnghệ của từng nhóm hàng và nhu cầu tiêu thụ khó tính của thị trờng Nâng sứccạnh tranh của sản phảm xuất khẩu trên thị trờng thế giới để thu đợc nhiều ngoại

tệ về cho đất nớc Nh vậy, sự chuyển đổi cơ cấu của ngành thủy sản sẽ không chỉ

bó hẹp trong phạm vi bản thân của ngành, nó sẽ là mắt xích trong sự chuyển đổicơ cấu chung của kinh tế và tạo nội lực cho sự phát triển chung của kinh tế đất n-ớc

2.2 Vai trò của ngành thuỷ sản đối với giải quyết việc làm và nâng cao

đời sống nhân dân

Ngành thuỷ sản góp phần tạo công ăn việc làm và thu nhập cho hàng triệungời dân Việt Nam Theo số liệu thống kê, dân số sống dựa vào nghề cá khôngngừng tăng nhanh qua các thời kỳ Năm 1995 có khoảng 6,2 triệu ngời đến năm

2000 đã tăng tới 8,2 triệu ngời và ngày nay con số đó đã xấp xỉ 10 triệu ngời.Thu nhập thờng xuyên trong nghề cá tăng trung bình 16%/ năm trong thời gianqua (1995-2002) Nhiều cộng đồng dân c nhất là các cộng đồng dân c sống ởvùng ven biển, trên vùng đầm phá có cuộc sống phải dựa vào ngành thuỷ sản,trong số họ đại bộ phận rất nghèo khổ Đối với đời sống của ngời dân, hải sảncung cấp một lợng chất dinh dỡng rất lớn không thể thiếu của cuộc sống Đặcbiệt đối với ngời dân vùng ven biển, thuỷ sản hàng ngàn năm nay là một trongnhững nguồn sống chính của họ Thời gian qua, nhờ chuyển từ sản xuất cho tiêudùng trong nớc sang xuất khẩu , nhờ tác động của phát triển các lĩnh vực ngànhthuỷ sản, giá cả và vị trí của các sản phẩm thuỷ sản tăng lên làm cho việc sảnxuất các mặt hàng tăng lên, tạo ra nhiều việc làm và thu nhập, cải thiện đáng kể

đời sống cho ngời dân lao động Phát triển thuỷ sản là một hớng rất tích cực đểgiải quyết vấn đề d thừa lao động đang rất cấp bách trong giai đoạn hiện nay

2.3 Vai trò đối với môi trờng sinh thái

Ngành thuỷ sản gắn liền với điều kiện tự nhiên nh ao hồ, sông suối, biển,tài nguyên sinh vật Vì thế phát triển thuỷ sản có ảnh hởng rất lớn tới sự biến

động của tài nguyên thiên nhiên, môi trờng sinh thái Với sự phát triển khôngngừng của ngành thuỷ sản, khả năng khai thác đợc nâng cao, những vùng gần bờnơi có điều kiện thuận lợi nhất đã bị khai thác tới trần, nhiều môi trờng đã bị sửdụng quá mức cho phép Cộng với sự đánh bắt vô ý thức nh đánh bắt bằng mìn,bằng lới điện làm nguy hại nghiêm trọng tới môi trờng sinh thái Bên cạnh đó,

với sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật trong lĩnh vực chế biến dẫntới sản lợng sản phẩm thuỷ sản chế biến tăng nhanh đồng nghĩa với việc tăngnhanh rác thải công nghiệp thuỷ sản trong khi các doanh nghiệp trong khi cơ sởchế biến cha có chính sách đầu t thích đáng để xử lý rác thải sao cho hợp lý.

Nh vậy, phát triển thuỷ sản đòi hỏi chúng ta phải có trách nhiệm và biệnpháp bảo vệ môi trờng, để thế hệ tơng lai không bị ảnh hởng do hiện tại để lại

2.4 Vai trò thủy sản đối với bảo vệ an ninh chủ quyền, lãnh thổ quốc gia

Nớc ta với hơn 1 triệu km2 mặt Biển, đây là con số tơng đối lớn vì thế vấn

đề đặt ra là làm thế nào để chúng ta khai thác đợc, bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản mộtcách hợp lý, tránh sự xâm phạm chủ quyền lãnh thổ quốc gia của các tàu đánh cánớc ngoài Thực tế cho thấy, trong thời gian qua vấn đề an ninh chủ quyền lãnhthổ quốc gia đang gặp nhiều khó khăn Việc khai thác trái phép của các tàuthuyền nớc ngoài (Trung Quốc, Thái Lan, Philipin ) gây nhiều khó khăn cho bộ

đội Biên phòng, lực lợng Hải quân trong việc phát hiện và bảo vệ nguồn lợi hảisản Sự phát triển của thuỷ sản sẽ cho phép xây dựng các dự án đánh bắt xa bờ,

đầu t các loại tàu thuyền đi biển dài ngày với máy móc hiện đại Với sự hiệndiện đó của các công dân Việt Nam trên khắp các vị trí của biển cả sẽ nâng cao

đợc khả năng kiểm soát và bảo vệ nguồn lợi hải sản quốc gia, bảo vệ đợc chủquyền lãnh thổ đất nớc

II Các bộ phận cấu thành kế hoạch phát triển ngành thuỷsản

Kế hoạch phát triển ngành thủy sản là tổng thể những bộ phận cấu thànhcủa các kế hoạch mục tiêu Nó bao gồm các bộ phận sau:

1 Kế hoạch tăng trởng kinh tế ngành thuỷ sản

Kế hoạch hoá tăng trởng kinh tế ngành thuỷ sản là một bộ phận cấu thànhcủa hệ thống kế hoạch hoá phát triển ngành, nó xác định các mục tiêu gia tăng

về quy mô sản xuất và dịch vụ của ngành trong thời kỳ kế hoạch và các chínhsách cần thiết để đảm bảo tăng trởng trong mối quan hệ trực tiếp với các yếu tốnguồn lực và các chỉ tiêu xã hội

Các chỉ tiêu của kế hoạch tăng trởng là cơ sở để xác định các kế hoạchmục tiêu khác nh mục tiêu cải thiện đời sống, tăng thu nhập dân c, mục tiêu tăngtrởng các lĩnh vực sản xuất, chuyển dịch cơ cấu ngành, vùng kinh tế trong kếhoạch chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế Các chỉ tiêu của kế hoạch tăng trởngcòn đợc sử dụng làm cơ sở cho việc xây dựng các cân đối chủ yếu cho phát triểnkinh tế ngành cho thời kế hoạch

Nội dung của kế hoạch tăng trởng kinh tế ngành thuỷ sản

i- Xác định các mục tiêu tăng trởng bao gồm việc lập các chỉ tiêu:

+ Chỉ tiêu kế hoạch tăng trởng sản lợng thuỷ sản

+ Chỉ tiêu giá trị xuất khẩu thuỷ sản

+ Chỉ tiêu diện tích nuôi trồng thuỷ sản

+ Chỉ tiêu nguồn vốn đầu t xây dựng cơ bản

+ Chỉ tiêu cơ sở chế biến - hậu cần - dịch vụ nghề cá

+ Chỉ tiêu nguồn lao động phục vụ nghề cá

ii- Xây dựng các chính sách cần thiết có liên quan tới tăng trởng kinh tế ngành nh :

+ Chính sách tăng cờng các yếu tố nguồn lực

+ Chính sách tăng trởng nhanh đi đôi với các vấn đề lên quan mang tínhchất hệ quả trực tiếp của tăng trởng làm kiệt quệ nguồn tài nguyên và ô nhiễmmôi trờng

2 Kế hoạch chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành thuỷ sản

Cơ cấu kinh tế là cấu trúc bên trong của quá trình tái sản xuất Nó thờngthể hiện bằng số lợng và chất lợng các thành phần, các mối quan hệ và các hìnhthức tác động tơng hỗ của các lĩnh vực, thành phần và các loại hình kinh tế khácnhau Trong kế hoạch ngời ta thờng cho rằng cơ cấu kinh tế gồm các cấu thành

có liên quan chắt chẽ với nhau trong quá trình phát triển đó là: Cơ cấu sản xuất

và cơ cấu các thành phần kinh tế Ngoài ra, tuỳ theo không gian và thời gian

của bộ phận kinh tế lớn hay nhỏ mà có cơ cấu kinh tế quốc dân, cơ cấu kinh tếvùng và cơ cấu kinh tế của từng ngành, lĩnh vực sản xuất

Cơ cấu kinh tế ngành thuỷ sản đợc phân thành nhiều bộ phận: Cơ cấu các lĩnh vực hoạt động (dựa trên giác độ phân công sản xuất) và Cơ cấu vùng kinh tế

( xét dới giác độ hoạt động kinh tế)

* Cơ cấu các lĩnh vực hoạt động bao gồm: Khai thác hải sản, nuôi trồngthuỷ sản, chế biến thuỷ sản Trong quá trình hoạt động sản xuất, các lĩnh vựcnày có mối quan hệ tác động qua lại, thúc đẩy nhau cùng phát triển Khai thácthuỷ sản và nuôi trồng thuỷ sản là lĩnh vực cung cấp nguyên vật liệu cho ngànhchế biến, tiếp đến để những sản phẩm này tới tay ngời tiêu dùng thì phải quaphân phối và trao đổi, quá trình này thơng mại thuỷ sản và xuất khẩu thuỷ sản

đảm nhận Mối quan hệ giữa các bộ phận của ngành không chỉ thể hiện về mặt

định tính mà còn đợc tính toán thông qua tỷ lệ giữa các bộ phận đó

* Cơ cấu vùng: Cơ cấu vùng hình thành từ việc phân bố vị trí sản xuất theokhông gian địa lý Nớc ta, ngành thuỷ sản phân chia thành 4 vùng kinh tế: Vùng

Bắc Bộ (các tỉnh từ Quảng Ninh tới Ninh Bình); Vùng Bắc Trung Bộ (ThanhHoá- Thừa Thiên Huế); Vùng Nam Trung Bộ (Đà Nẵng- Bình Thuận); VùngNam Bộ (Bà Rịa Vũng Tàu- Kiên Giang) Mỗi vùng lãnh thổ là một bộ phận tổhợp của nền kinh tế Quốc dân Do đó, sự khác nhau về điều kiện tự nhiên, kinh

tế, nguồn lao động, kết cấu hạ tầng và các điều kiện xã hội khác tạo cho mỗivùng có những đặc thù, thế mạnh riêng Để tận dụng lợi thế đó, mỗi vùng lãnhthổ đều hớng tới những lĩnh vực chuyên môn hoá của mình

2.1 Kế hoạch chuyển dịch cơ cấu sản xuất ngành thủy sản

i-Xác định cơ cấu các lĩnh vực hoạt động sản xuất của ngành thuỷ sản

- Cơ cấu hoạt động khai thác hải sản

- Cơ cấu hoạt động nuôi trồng thuỷ sản

- Cơ cấu hoạt động chế biến - xuất khẩu thuỷ sản

ii- Các yếu tố tác động đến các lĩnh vực hoạt động sản xuất ngành:

- Đối với khai thác thuỷ sản gồm :

+ Cơ cấu tàu thuyền đánh cá (sản lợng và công suất tàu thuyền)

+ Cơ cấu nghề nghiệp khai thác hải sản

+ Cơ cấu sản lợng khai thác hải sản

+ Cơ cấu sản phẩm khai thác hải sản

- Đối với nuôi trồng thuỷ sản gồm :

+ Cơ cấu diện tích mặt nớc đợc sử dụng

+ Cơ cấu sản lợng nuôi trồng thuỷ sản

+ Cơ cấu công nghệ nuôi trồng thuỷ sản

- Đối với chế biến thuỷ sản gồm :

+ Cơ cấu nhà máy chế biến và công suất hoạt động

+ Cơ cấu sản phẩm chế biến

2.2 Cơ cấu thành phần kinh tế ngành thủy sản

Nội dung cơ cấu thành phần kinh tế ngành thủy sản bao gồm việc xác địnhcác thành phần tham gia hoạt động vào các lĩnh vực sản xuất thủy sản nh khaithác, nuôi trồng, dịch vụ hậu cần và thơng mại trong ngành Xác định số lợngcác thành phần trong từng lĩnh vực hoạt động và cơ cấu tỷ trọng, sự phân bổ củacác thành phần đó trên các vùng lãnh thổ đất nớc Trong ngành thủy sản Việt

Nam, tham gia hoạt động gồm có 5 thành phần kinh: kinh tế Nhà nớc, kinh tế tậpthể, kinh tế t bản t nhân, kinh tế cá thể và thành phần kinh tế t bản Nhà nớc.

Nội dung của kế hoạch chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế ngành thủy sản là : Xác định số lợng, cơ cấu và sự phân bổ thành phần kinh tế Nhà Nớc,

thành phần kinh tế tập thể, thành phần kinh tế t bản t nhân, thành phần kinh tế cáthể và thành phần kinh tế t bản Nhà nớc sao cho hợp lý để phát huy hiệu quả caonhất quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành

3 Kế hoạch phát triển xuất khẩu thuỷ sản

Thuỷ sản đóng vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp chất dinh dỡngcho nhân loại, thuỷ sản còn là nguồn thu nhập trực tiếp và gián tiếp cho lao độngnghề cá và thu ngoại tệ cho quốc gia Nhu cầu tiêu dùng cho đầu ngời trên thếgiới không ngừng tăng lên đồng nghĩa với sự tăng thêm của mẫu mã, chủng loại

và chất lợng của sản phẩm Vì thế để phát triển ngành thuỷ sản không phải chỉphát triển các lĩnh vực nuôi trồng, khai thác, chế biến thuỷ sản nội địa mà chúng

ta còn phải phát triển cả về lĩnh vực xuất khẩu ra thế giới Làm thế nào để thu đ

-ợc nhiều ngoại tệ cho đất nớc và nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩmmình trên trờng quốc tế đó là mục tiêu quyết định nhất của kế hoạch xuất khẩuthuỷ sản Nh vậy, để ngành thuỷ sản phát triển một cách đồng đều chúng ta cầnphải xây dựng một kế hoạch xuất khẩu cụ thể trong đó xác định rõ nội dung :

i - Cơ cấu thị trờng : Xác định đợc các chỉ tiêu của thị trờng, cơ cấu thị

tr-ờng chính, thị trtr-ờng mới - tiềm năng cần khai thác và mở rộng

ii - Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu : Xác định tỷ trọng của các sản phẩm

xuất khẩu và tỷ trọng đó trên các thị trờng tiêu thụ đồng thời xây dựng các phơng

án nâng cao chất lợng, khả năng cạnh tranh của sản phẩm mình trên thị trờng đểthu đợc kết quả cao nhất

Nh vậy, với kế hoạch mỡ rộng và đa dạng hoá thị trờng tiêu thụ; đa dạnghoá sản phẩm xuất khẩu đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩmmình trên thị trờng thế giới Trong tơng lai không xa xuất khẩu thuỷ sản ViệtNam sẽ có bớc phát triển vững mạnh ngang tầm các nớc trong khu vực và trênthế giới

4 Các kế hoạch nguồn lực cần thiết cho phát triển ngành thủy sản

4.1 Kế hoạch phát triển nguồn nhân lực

Với chiến lợc lấy con ngời làm trung tâm của sự phát triển thì nguồn nhânlực trong ngành thuỷ sản có một vị trí vô cùng quan trọng trong kế hoạch hoáphát triển ngành Kế hoạch hoá lực lợng lao động xác định quy mô, cơ cấu, chấtlợng của bộ phận dân c tham gia vào hoạt động sản xuất cần huy động cho mục

tiêu tăng trởng kinh tế ngành Các chỉ tiêu về nhu cầu việc làm mới, nhiệm vụgiải quyết việc làm trong kỳ kế hoạch đồng thời đa ra các chính sách và giảipháp nhằm thu hút và sử dụng có hiệu quả lực lợng lao động của ngành.

Nội dung của kế hoạch phát triển lao động ngành thuỷ sản bao gồm :

i - Xác định nhu cầu lao động cho các lĩnh vực ngành

- Nhu cầu trong khai thác thuỷ sản

- Trong nuôi trồng thuỷ sản

- Trong chế biến thuỷ sản

ii - Xác định nhu cầu đào tạo lao động của ngành

Lĩnh vực khai thác, nuôi trồng và chế biến thuỷ sản với việc đào tạo côngnhân kỹ thuật cao, đào tạo đại học, sạu đại hoc, tiến sỹ, trung cấp, công nhânlành nghề Đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp phát triển kinh tế ngành thủy sản

i - Xác định nhu cầu khối lợng vốn đầu t ngành

Xác định tổng nhu cầu khối lợng vốn đầu t là đối tợng chính trong nôidung kế hoạch Nhiệm vụ chủ yếu là xác định đợc tổng khối lợng vốn đầu t cầntích luỹ, phân chia nhu cầu vốn đầu t theo các lĩnh vực hoạt động

ii - Cân đối nguồn hình thành vốn đầu t kỳ kế hoạch

- Cân đối nguồn vốn trong nớc và ngoài nớc

- Đảm bảo cân đối vốn đầu t từ các nguồn trong nớc đồng thời khai tháctriệt để các nguồn đầu t từ nớc ngoài

iii - Xây dựng các chính sách khuyến khích thu hút các nguồn vốn trong và ngoài nớc vào đầu t (nh: Sửa đổi luật đầu t, chính sách khuyến khích

đầu t trực tiếp nớc ngoài )

Nh vậy, kế hoạch phát triển ngành thủy sản bao gồm nhiều bộ phận kế

hoạch mục tiêu cấu thành Các bộ phận này có mối quan hệ mật thiết với nhau,mục tiêu này đợc thực hiện tốt là tiền đề để thực hiện những mục tiêu tiếp theo

và mục tiêu tổng thể Vì thế cần phải có những giải mang tính pháp hệ thống và

cụ thể Hy vọng thời gian tới, ngành thủy sản thực hiện tốt kế hoạch phát triển

và thực hiện đạt hiệu quả cao nhất Nh vậy, nhóm nhân tố tự nhiên ảnh hởng baotrùm tất cả kế hoạch phát triển của ngành

Chẳng hạn, khi muốn phát triển một đội tàu khai thác xa bờ, ta cần hiểubiết rõ về khả năng của nguồn lợi thực tế ở biển khơi có thể cho một đội tàu hoạt

động sinh lợi lâu dài hay không? Các công nghệ nào có thể áp dụng thích hợp?Tuyệt đối không nên đầu t một cách duy ý chí vào đội tàu đó nếu nh cha biết kỹlỡng về các điều kiện đảm bảo sinh lợi lâu dài Nếu không có thể gây ra nhữnghậu quả xấu khôn lờng vì việc đầu t vào một đội tàu là rất lớn

2 Những nhân tố thị trờng sản phẩm thủy sản

Nhân tố thị trờng trong nớc và quốc tế đóng một vai trò hết sức quan trọng

đối với phát triển thuỷ sản trong nền kinh tế thị trờng hiện nay Thị trờng là mộtyếu tố khách quan đối với phát triển và chuyển đổi cơ cấu kinh tế ngành Thựcchất trong nền kinh tế thị trờng hiện hành, giá cả là một phạm trù tồn tại kháchquan Giá cả có vai trò quan trọng trong việc kích thích hoặc hạn chế tiêu dùng

từ đó kích thích hoặc kìm hãm sản xuất Chính sự vận động của giá cả định hớngcho sự biến động của cơ cấu sản xuất và thực hiện các chỉ tiêu tăng tr ởng nhất làchỉ tiêu xuất khẩu của ngành Hơn thế nữa, thị trờng chính là môi trờng để qua

đó sản phẩm của ngành đợc tiêu thụ và tới tay ngời tiêu dùng Tiêu thụ sản phẩmthủy sản trên thị trờng sẽ tích lũy đợc vốn sau đó sử dụng tiền đó vào tái sản xuất

mở rộng và tái sản xuất chiều sâu Đây chính là tiền đề để thực hiện tốt kế hoạchcho các thời kỳ tiếp sau

Ngày nay, trớc xu thế toàn cầu hoá kinh tế Việc thành lập các tổ chức

th-ơng mại Quốc tế nh: Tổ chức thth-ơng mại thế giới (WTO), diến đàn hợp tác Châu

á Thái bình dơng (APEC), khu thơng mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA), khu mậudịch tự do ASEAN (AFTA) đang trở nên phổ biến Điều này cũng tạo cho thuỷsản Việt Nam những cơ hội và thách thức lớn trong việc mở rộng thị trờng tiêuthụ sản phẩm và chuyển dao công nghệ hiện đại, kinh nghiệp quản lý

Chúng ta sản xuất phục vụ cho nhu cầu của thị trờng trong nớc và thế giới

có đặc điểm luôn biến động theo thu nhập, thị hiếu và tập quán sử dụng thựcphẩm Bởi vậy kế hoạch hoá phát triển phải linh hoạt để đáp ứng đợc các nhu cầuthị trờng đa dạng và luôn luôn biến động đó

3 Các nhân tố về kinh tế - xã hội

Các nhân tố về kinh tế - xã hội nổi lên nh những yêu cầu chung, những đòihỏi của xã hội đối với phát triển kinh tế ngành Chẳng hạn nh nhu cầu kết hợpNông- Lâm- Ng để tạo thế phát triển bền vững; nhu cầu phát triển cơ cấu canhtác và chọn phơng án khai thác tài nguyên hợp lý để xoá đói giảm nghèo, tạothêm công ăn việc làm hay trình độ phát triển đã đạt đợc của ngành (về kỹ thuật,công nghệ, nguồn vốn, lao động, quan hệ sản xuất ) ảnh hởng quyết định đến sựphát triển ngành Nếu chủ quan duy ý chí trong việc đánh giá thực trạng kinh tế

sẽ ảo tởng trong việc định hớng kế hoạch phát triển và những mô hình mang tínhtiêu cực Ví dụ, trong lĩnh vực khai thác biển và xây dựng cơ sở hậu cần dịch vụnghề cá nếu xác định sai về cơ cấu đầu t có thể dẫn tới sự sụp đổ của nghề cá, sựtốn kém, lãng phí rất lớn và lâu dài

4 Nhóm nhân tố về khoa học công nghệ

Khoa học công nghệ là nhân tố có tác động rất lớn, trực tiếp tới sự hìnhthành và thành công của kế hoạch phát triển ngành thuỷ sản Khoa học côngnghệ phát triển sẽ tạo những điều kiện và khả năng ứng dụng kỹ thuật, côngnghệ mới, trình độ trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật, phơng pháp công nghệ, độingũ cán bộ và khả năng của mạng lới khuyến ng, đào tạo nguồn lao động đợcnâng cao Ví dụ: việc áp dụng khoa học công nghệ vào phát triển ngành thuỷ sản(khai thác, nuôi trồng, chế biến, thơng mại ) giúp ngành thuỷ sản tạo ra đợcnhiều nguyên vật liệu hơn, có nhiều sản phẩm chế biến chất lợng tốt hơn, cạnhtranh cao hơn, khả năng nắm bắt thông tin cập nhật và chính xác hơn, đa dạngloại hình sản phẩm hơn và cải tiến đáng kể các phơng tiện đánh bắt, cơ sở hậucần dịch vụ nghề cá Tất cả những yếu tố này là tiền đề để thực hiện đạt hiệuquả cao nhất kế hoạch của ngành

5 Nhân tố về nguồn lực phát triển ảnh hởng tới thực hiện kế hoạch phát triển ngành thủy sản

Một kế hoạch để thực hiện thành công không thể không có sự đóng gópcủa các nguồn lực nh lao động và vốn Lao động và vốn là những yếu tố cực kỳquan trọng, có ảnh hởng đặc biệt ,tạo động lực rất lớn tới việc thực hiện kếhoạch Trong đó :

Nguồn lực lao động có ảnh hởng trực tiếp tới các hoạt động của ngànhthủy sản, từ ngời lập các kế hoạch phát triển tới những ngời trực tiếp sản xuất.Chung quy lại, khi ngành có một nguồn lực phát triển đó là lao động có taynghề, có trình độ, kinh nghiệm sẽ làm cho năng suất lao động tăng lên Từ đóthực hiện tốt các chỉ tiêu phát triển của ngành, đồng thời thực hiện tốt chuyểndịch cơ cấu ngành và phân công lao động trong các lĩnh vực sản xuất Đúng nhV.I Lênin đã nói gxét đến cùng thì năng suất lao động là cái quan trọng nhất chothắng lợi của chế độ xã hội mới”

Nguồn vốn, đó là tất cả tài sản cố định nh cơ sở hạ tầng, hậu cần dịch vụ ,tàu thuyền, bến cảng của nghề cá và nguồn vốn lu động Nguồn vốn chích là cơ

sở hay nói đúng hơn chính là điều kiện đủ cho qúa trình phát triển, không có nóchắc chắn sẽ không thực hiện đợc những mục tiêu mà kế hoạch ngành đề ra

Tóm lại, để thực hiện tốt kế hoạch phát triển ngành thì cần phải có nhữngchính sách đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cao và có những chính sách, giảipháp thu hút, tích lũy đợc càng nhiều vốn càng tốt

6 Tác động của những nhân tố chính trị - kinh tế bên ngoài

Đó là sự phân công hợp tác quốc tế, nghĩa vụ thực hiện các cam kết quốc

tế nh: Bảo vệ nguồn lợi, môi trờng sinh thái Sự biến động của các quan hệ quốc

tế, sự cần thiết phải tăng cờng tiềm lực an ninh quốc phòng cũng là những nhân

tố ảnh hởng tới việc thực hiện kế hoạch phát triển ngành thuỷ sản (vì ngành thuỷsản có nhiều hoạt động trong môi trờng biển và vùng ven bờ là nơi rất nhảy cảmvới vấn đề môi trờng)

 Nh vậy, phát triển Thuỷ sản là một nhu cầu mang tình khách quan củamột nền kinh tế phát triển Để thực hiện kế hoạch phát triển ngành thuỷ sản mộtcách thành công và đạt kết quả cao nhất, chúng ta phải phân tích, đánh giá nhữngnhân tố ảnh hởng tới nó Sự tác động của các nhân tố đó phụ thuộc lẫn nhau theonhững tỷ lệ hết sức chặt chẽ Mỗi một nhân tố đều có tầm quan trọng riêng và

ảnh hởng tới toàn bộ quá trình phát triển Nhận thức rõ điều đó sẽ giúp ngànhthuỷ sản tìm ra đợc những biện pháp thích hợp Đó chính là tiền đề cho sự thànhcông và phát triển thuỷ sản Việt Nam trong thời gian tới

Chơng II

Đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch phát triển ngành Thuỷ sản thời gian qua 2001-2002

trong khuôn khổ kế hoạch 5 năm 2001-2005

I Những mục tiêu chủ yếu kế hoạch phát triển ngành Thuỷsản 2001-2005 và hai năm đầu 2001-2002

đẩy mạnh hợp tác quốc tế để thu hút thêm nguồn vốn, tiếp thu công nghệ mới,

đào tạo nguồn nhân lực Thu hút các thành phần kinh tế vào đầu t, phát triển thuỷsản, phát triển mạnh mẽ kinh tế hộ, thực hiện xoá đói giảm nghèo và giải quyếtcác vấn đề kinh tế - xã hội vùng nông thôn ven biển Thực hiện cải cách công tácquản lý nhà nớc, tăng cờng năng lực thể chế, bộ máy tổ chức và cải tiến các thủtục hành chính, tạo điều kiện cho sản xuất kinh doanh phát triển mạnh mẽ

Những mục tiêu chung của kế hoạch phát triển ngành thuỷ sản 2001-2005

đợc cụ thể bằng những chơng trình kinh tế sau:

2 Các chơng trình kinh tế ngành thủy sản

2.1 Chơng trình khai thác hải sản xa bờ

Để đạt mục tiêu tăng trởng và khai thác hợp lý (cân đối giữa khai thácvùng gần bờ và xa bờ) Cần đóng mới từ 500 đến 700 chiếc tàu đánh bắt xa bờ cócông suất phù hợp, hiện đại Ngoài ra tập trung cải hoán, nâng cấp đội tàu hiện

có với công suất lớn hơn và công nghệ khai thác, hệ thống hiện đại ngay trên tàu

- Phát triển cơ sở hạ tầng tơng ứng với phát triển năng lực khai thác hảisản Đồng thời tăng cờng điều tra nguồn lợi, theo dõi sự phân bố của đàn cá vàphân bố nguồn lợi các ng trờng Đặc biệt tập trung vào các ng trờng: Vịnh Bắc

Bộ, Trung Bộ, Đông Nam Bộ, Đảo Trờng Sa

- Đẩy mạnh công tác đào tạo cho đánh bắt hải sản Mục tiêu thời kỳ

2001-2005 đào tạo 16.200 ngời (Đại học 486 ngời, Trung học 1.620, công nhân kỹthuật 7.614, Thuyền trởng 1.620, máy trởng 1.620, và các lớp bồi dỡng ngắnhạn ) cho sự nghiệp phát triển ngành thuỷ sản

- Ngoài ra tăng cờng hợp tác quốc tế hoàn thiện phơng án hợp tác quốc tế

đánh bắt hải sản trên biển ở khu vực ngoài 50m Đẩy mạnh tiếp xúc các tổ chứcquốc tế để thu hút vốn cho đào tạo phát triển dịch vụ hậu cần ngành thuỷ sản

Tổng vốn đầu t của chơng trình thời kỳ 2001-2005 là: 3.966,6 tỷ đồng.

2.2 Chơng trình nuôi trồng Thuỷ sản

Nhằm đẩy mạnh và ổn định nguồn nguyên liệu cho chế biến xuất khẩu

đồng thời thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội khác Ngành thuỷ sản phấn đấu

đến năm 2005, sản lợng nuôi trồng thuỷ sản đạt 1,15 triệu tấn, trong đó sản lợngTôm trên 200.000 tấn chiếm 18-25% tổng sản lợng nuôi trồng thuỷ sản Diệntích nuôi trồng thuỷ sản tăng thêm 400.000 ha để đạt 1.200.000 ha Đẩy mạnhnuôi các loài giá trị kinh tế cao nh Tôm, cá Sòng, cá Dò, cá Cam, nghêu, sòhuyết

- Sản xuất giống đến năm 2005 đạt 24,04 tỷ con, trong đó giống Tômmặn, lợ 12 tỷ con; Tôm càng xanh 1,6 tỷ con; cá giống biển, lợ 1,7 tỷ con;nhuyễn thể 1,2 tỷ con; giống cá nớc ngọtcác loài 7,54 tỷ con Thức ăn đạt244.000 tấn chiếm 60% thức ăn công nghiệp cho nuôi trồng thuỷ sản trong nớc.Ngoài ra đầu t thiết lập các trung tâm quan trắc cảnh báo môi trờng, dự báo bệnhtại các vùng trọng điểm Phát triển và hoàn thiện công nghệ về sản xuất giốngcho những đối tợng có giá trị kinh tế cao

- Công tác đào tạo cho nuôi trồng thuỷ sản, phấn đấu đến năm 2005 có5.025 ngời đợc đào tạo.Trong đó đại học 1.000; trung cấp 3.000; thạc sỹ 200;tiến sỹ 25 ngời

- Tăng cờng hợp tác quốc tế, thu hút khoa học công nghệ về sản xuất thuỷsản nhân tạo Xúc tiến thực hiện các dự án quốc tế và tìm nhà tài trợ cho đầu t

Dự kiến tổng vốn đầu t cho phát triển nuôi trồng thuỷ sản thời kỳ này là:18.189 tỷ đồng

2.3 Chơng trình chế biến và xuất khẩu Thuỷ sản

Nhằm mục tiêu đa dạng hoá sản phẩm và nâng cao tính cạnh tranh của sảnphẩm hải sản cho xuất khẩu Mục tiêu đến năm 2005 kim ngạnh xuất khẩu đạt3,0 tỷ USD Đến năm 2005 cần nâng cấp 80 cơ sở chế biến hải sản xuất khẩuhiện có và xây mới 20 nhà máy chế biến thuỷ sản đông lạnh, áp dụng những tiêuchuẩn chất lợng quốc tế để đa công suất chế biến lên 1.500 tấn/ ngày

- Xây dựng các khu công nghiệp chế biến thuỷ sản ở thành phố và mỗivùng nhằm phù hợp với quy hoạch và đầu t phát triển ngành áp dụng 100% từ

2001 hệ thống chất lợng đối với các cơ sở chế biến nhằm bảo đảm an toàn và vệsinh thực phẩm cho ngời tiêu dùng và xuất khẩu

- Mở rộng thị trờng mới, duy trì thị trờng truyền thống đồng thời đẩymạnh công tác đào tạo cán bộ chuyên môn, khoa học công nghệ, khuyến ng vàcông tác tiếp thị

- Hợp tác quốc tế, chủ động đa các doanh nghiệp vào hoạt động theokhuôn khổ cam kết của Việt Nam với AFTA, WTO, APEC Hoàn thiện các vănbản pháp lý cũng nh năng lực hoạt động của cơ quan Nhà Nớc có thẩm quyền vàkiểm tra chất lợng hàng thuỷ sản xuất nhập khẩu Thu hút nguồn vốn nớc ngoài

và hoạt động đầu t trực tiếp về lĩnh vực chế biến nhằm làm tăng hàm lợng côngnghệ trong sản phẩm đáp ứng nhu cầu đa dạng hoá hàng thuỷ sản

Tổng nguồn vốn đầu t thời kỳ 2001-2005 cho chơng trình này ớc khoảng:1.935 tỷ đồng

Ngoài ra còn có chơng trình tăng cờng công tác quản lý ngành với tổngnguồn vốn đàu t dự kiến là 817 tỷ đồng

3 Các chỉ tiêu chủ yếu kế hoạch phát triển ngành Thuỷ sản 2001-2005

và 2 năm đầu thực hiện kế hoạch 2001-2002

Bảng 2.1: Các chỉ tiêu chủ yếu kế hoạch phát triển thuỷ sản 2001-2005 và

Tỷ USD1000Ha1000Ha1000Ha

Tỷ đồng

2.3001.4001.0902.31.0005504505.876

4.4002.6001.8003.41.7007259259.789,66

11.9406.8005.14010,95-11,25.0002.6252.37524.907,6

Bảng 2.2 : Nhu cầu vốn đầu t phát triển thủy sản 2001-2005 và hai năm

đầu 2001-2002 (Đơn vị: tỷ đồng)

(A)

2001-2005(B)

24.907,6

4.12012.987,66.6001.200

40,07

35,4436,614377,8

Chế biến xuất khẩu thủy sản 1.234,6 1.935 63,8

Nguồn: Kế hoạch phát triển ngành thủy sản 2001-2005-Bộ thủy sản

II phân tích Tình hình thực hiện và kết quả đạt đợc của việcthực hiện kế hoạch phát triển ngành Thuỷ sản 2001-2002

Trong 2 năm thực hiện kế hoach 2001-2002, ngành Thuỷ sản đợc sự quantâm lãnh đạo của Đảng và Nhà nớc thông qua những cơ chế, chính sách và tạo

điều kiện khuyến khích phát triển Bản thân ngành đã nhận thức sâu sắc vai tròcủa mình đối với nền kinh tế quốc dân, đã tập trung trí tuệ, năng lực, nguồn lực,lãnh đạo đầu t phát triển ngành thuỷ sản, tranh thủ đợc ngoại lực bên ngoài để

thu hút đầu t và chuyển dao công nghệ Tạo động lực cho ngành thuỷ sản thựchiện và hoàn thành các kế hoạch đề ra

1 Tình hình thực hiện kế hoach tăng trởng kinh tế ngành thuỷ sản

Hai năm đầu (2001- 2002) thực hiện kế hoạch phát triển ngành thuỷ sản,với sự phấn đấu liên tục ngành thuỷ sản đã có những bớc phát triển lớn mạnh.Tốc độ tăng trởng của ngành không ngừng tăng lên Trong 2 năm 2001 - 2002 tấtcả các chỉ tiêu phát triển của ngành đều đợc thực hiện một cách xuất xắc và vợt

kế hoạch, có chỉ tiêu vợt rất nhiều so với kế hoach đề ra Cụ thể nh sau :

Bảng 2.3 : Kết quả thực hiện kế hoạch của ngành thuỷ sản 2001-2002

2001-2002

Thực hiện 2001-2002

Kết quả thực hiện KH(%)

Tỷ USD 1000Ha

Tỷ đồng Cái 1000Ngời

4.400 2.600 1.800 3.4 1.700 9981,5 210 3.600

4.637,8 2.782,6 1.855,2 3,799 1.842,5 10.889 210 3.600

105,40 107.02 103.07 111,7 108,35 109,10 100,00 100,0

Nguồn : Tổng hợp báo cáo thực hiện kế hoạch các năm- Bộ thuỷ sản

Nh vậy, nhìn vào bảng trên, chỉ có chỉ tiêu về cơ sở chế biến và lao độngnghề cá là thực hiện đợc 100% còn hầu hết các chỉ tiêu kế hoạch khác đều đợcthực hiện vợt mức so với kế hoạch ban đầu Tiêu biểu là kim ngạch xuất khẩuthủy sản tăng trên 11% so với kế hoạch, trong đó năm 2002 đạt 2,014 tỷ USDtăng 67,8% so với năm 2000 Với những kết quả đạt đợc trên đây là một điều

đáng mừng của ngành thuỷ sản Việt Nam nhng bên cạch đó cũng có phần đáng

lo, do tốc độ tăng trởng quá nhanh của sản lợng khai thác, diện tích nuôi trồngthuỷ sản có thể làm cho cạn kiệt nguồn lợi thuỷ sản và làm mất cân bằng sinhthái

Trong 2 năm qua, ngành thủy sản đã lớn mạnh lên rõ rệt Tốc độ tăng ởng bình quân đạt 10,7%/ năm về sản lợng; 30.9%/ năm về giá trị xuất khẩu và23,13%/ năm về diện tích nuôi trồng Thuỷ sản Ngành Thuỷ sản đã tạo công ănviệc làm cho 3,6 triệu ngời, nâng cao chất lợng cuộc sống và thu nhập cho hàngngàn lao động, tạo động lực mạnh mẽ góp phần thúc đẩy tăng trởng nền kinh tế

tr-đất nớc và sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá tr-đất nớc

Mức tăng trởng của ngành Thuỷ sản trong 2 năm qua (2001-2002) nh sau:

Bảng 2.4 : Tốc độ tăng trởng (TT) của ngành thủy sản Việt Nam

thời kỳ 2000 - 2002

Chỉ tiêu Đơn vị 2000 2001 2002 TT.TB 1-Tổng sản lợng Thuỷ sản

Tỷ USD 1000Ha

Tỷ đồng Cái 1000Ng

1.969,1 1.241,9 614,5 1,2 640 2.712,7 200 3400

2.226,9 1.347,8 879 1,776 887 5.013 205 3555

2.410,9 1.434,8 976,1 2,023 955 5.876 210 3600

10,7% 7,5% 27,.4% 30,9% 23,13% 51,0% 2,47% 2,91%

Nguồn: Thống kê báo cáo thực hiện kế hoạch các năm- Bộ thủy sản

Qua bảng ta có thể thấy, tăng trởng của ngành thuỷ sản thời gian qua đãkhông ngừng tăng lên, trong đó đáng kể là tốc độ tăng trởng của vốn đầu t xâydựng cơ bản, kim ngạch xuất khẩu và tổng sản lợng thủy sản Tốc độ tăng trởngbình quân của vốn đầu t cơ bản đạt tới 51%/ năm, trong đó năm 2002 tổng vốn

đầu t đạt 5.876 tỷ đồng tăng 116,61% so với năm 2000 Kim ngạch xuất khẩutăng 31%/ năm, trong đó năm 2002 đạt 2,203 tỷ USD tăng 10,4% so với năm

2001 và tăng 68,58% so với năm 2000 Diện tích nuôi trồng thủy sản sản đạt tốc

độ tăng trởng bình quân 23,13%/ năm, năm 2002 tăng 49,22% so với năm2000 Tất cả các chỉ tiêu kế hoạch đã đợc ngành thủy sản thực hiện tốt, nhữngnăm sau sản lợng cũng nh giá trị đều tăng hơn so với những năm trớc, xứng đáng

là ngành mũi nhọn của Việt Nam trong công cuộc phát triển đất nớc

Nh vậy, ngành thủy sản những năm qua đã phát triển rất mạnh mẽ, thựchiện tốt và hiệu quả kế hoạch mà ngành đa ra Với kết quả đạt đợc của ngànhthủy sản ta có thể tin tởng rằng, đây sẽ là những tiền đề cho phát triển ngành thời

kỳ kế hoạch những năm tiếp theo

2 Tình hình chuyển đổi cơ cấu kinh tế ngành Thuỷ sản

2.1 Chuyển dịch cơ cấu sản xuất ngành thủy sản

2.1.1 Chuyển đổi cơ cấu trong khai thác hải sản

2.1.1.1 Cơ cấu tàu thuyền đánh cá

* Chuyển dịch số lợng tàu thuyền đánh cá

Trong 2 năm qua, số lợng tàu thuyền đánh cá ngày càng tăng nhanh Năm

2002 toàn ngành có 96.235 cái tăng 4.235 chiếc so với năm 2000 trong đó tàuthuyền máy tăng 2.015 chiếc

Năm 2000, tổng số tàu thuyền máy là 73.600 chiếc chiếm 80% tổng số tàuthuyền, số tàu thủ công là 18.400 chiếm 20% Từ năm 2000 đến năm 2002 tỷ lệtàu thuyền máy tăng dần, đến năm 2002 có 81.800 tàu thuyền chiếm 85% tổng

số tàu thuyền tăng 11% so với năm 2000, bình quân hàng năm tăng 8,6% Trongkhi đó tỷ lệ tàu thuyền thủ công diễn biến theo chiều ngợc lại

Số lợng tàu thuyền cũng đợc phân bổ tại các vùng một cách không đồng

đều Trong 4 vùng lãnh thổ thì tỷ lệ tàu thuyền máy vùng Bắc Bộ và Bắc Trung

Bộ tăng nhiều nhất, các tỉnh Nam Trung Bộ tăng chút ít còn các tỉnh Nam Bộhầu nh không tăng hoặc tăng không đáng kể từ năm 2000 đến nay Đặc biệt cáctỉnh nh: Bình Thuận, Tiền Giang, Bến Tre, Ninh Hải, Kiên Giang hầu nh tàuthuyền đợc lắp máy 100%, trong khi 2 tỉnh có tỷ lệ tàu thuyền máy thấp nhất làNinh Bình và Trà Vinh

* Chuyển dịch cơ cấu công suất máy của tàu thuyền đánh cá

Năm 2002, toàn ngành có 96.235 chiếc tàu thuyền đánh cá, trong đó tàuthuyền máy là 81.800 cái chiếm gần 85% với tổng công suất 4.038.365 CV,trung bình 49,4 CV/ tàu Với cơ cấu công suất nh sau :

Bảng 2.5 : Tỷ trọng các loại tàu thuyền khia thác hải sản 2000-2002

Loại tàu Năm 2000 Năm 2002 Tỷ lệ tăng giảmCông suất dới 20 CV

Nguồn: Tổng hợp báo cáo thực hiện kế hoạch - Bộ Thuỷ sản

Trong thời gian qua, do tình hình nguồn lợi hải sản gần bờ bị khai thácquá mức, bị suy giảm nhanh nên buộc ng dân có xu hớng đóng tàu công suất lớnhơn để vơn ra xa bờ Qua bảng trên ta thấy, đến năm 2002, tỷ lệ tàu thuyền cócông suất dới 20 CV giảm đi trông thấy (4,59%), loại từ 20CV đến 90 CV thay

đổi không đáng kể Tuy nhiên loại tàu có công suất trên 90CV tiếp tục tăngnhanh, đến nay đạt tới 6.075 chiếc tăng 382 chiếc so với năm 2000 và chiếm12,9% tổng tàu thuyền cả nớc

Sự phân bố các loại tàu thuyền công suất lớn tại các vùng kinh tế cũngkhác nhau, phần lớn tập trung nhiều ở các tỉnh Đông và Tây Nam Bộ Điều nàycũng hợp lý vì những vùng này có biển sâu trên 50m nhiều, có những vùng biềusâu và ngoài khơi nh Vịnh Thái Lan, Đảo Phú Quốc Nếu tính riêng ở Nam Bộ,

năm 2000 tỷ lệ tàu thuyền từ 76 CV trở lên chiếm 17 %, bằng gấp 3 so với bavùng còn lại Những năm gần đây, tất cả các vùng đều đóng tàu công suất lớnnhng tỷ lệ tăng nhanh nhất vẫn là các tỉnh Nam Bộ Đến năm 2002, tỷ lệ tàuthuyền của Nam Bộ có công suất trên 76 CV là gần 18,5% trong khi tổng số tàu

ba vùng là 7,12% gấp hơn 2 lần Ngợc lại, những vùng có tỷ lệ tàu thuyền côngsuất thấp nhất là các tỉnh Bắc Trung Bộ ( bởi vì bờ biển ở đây nông, khai thác và

đánh bắt ở đây chủ yếu là gần bờ ) Năm 2002 số lợng tàu thuyền mới vùng nàychỉ chiếm 4,7%, trong khi tỷ lệ tàu thuyền nhỏ dới 20CV lại chiếm tỷ lệ caonhất 80%, còn các tỉnh Nam Bộ chỉ chiếm 3,2%

Nh vậy, với chơng trình khai thác thủy sản xa bờ trong những năm quangành thủy sản đã có những chuyển biến trong cơ cấu khai thác Số lợng tàuthuyền có công suất lớn, hiện đại tăng nhanh Cải hoán đợc nhiều tàu thuyền cócông xuất không phù hợp và lạc hậu, củ kỹ đồng thời giảm nhanh số lợng cácloại tàu thuyền thủ công hoạt động không có hiệu quả trong đánh bắt thủysản Thực hiện tốt các chỉ tiêu chơng trình mà ngành đặt ra

2.1.1.2 Cơ cấu nghề nghiệp khai thác hải sản

Trong những năm qua, nhìn chung cơ cấu nghề nghiệp khai thác hải sảncũng có những thay đổi so với năm 2000 Cụ thể nh sau:

Bảng 2.6 : Tỷ lệ nghề nghiệp khai thác hải sản 2000-2002

có tăng lên nhng thiếu phơng tiện Tỷ lệ nghề khác tăng là do tăng thêm cácnghề Pha xúc ở Ninh Thuận, Khánh Hòa và nghề chụp Mực ở các tỉnh phía Bắc,

nuôi ngọc Trai ở Đảo Bạch Long Vĩ ; nghề kéo lới giảm tơng đối lớn là donguồn lợi hải sản đã bị giảm đi rất đáng kể cho nên vó mánh không có xu thếtăng lên nữa, nhất là vùng gần bờ trong khi một số nghề khác đã có sự thay đổi.Nghề câu Mực cũng giảm đáng kể vì thời gian qua sản lợng đánh bắt nhất làMực ống đã vợt quá khả năng cho phép, hình thức này không còn đạt kết quả cao

nh trớc đây nữa

Cơ cấu họ nghề của từng vùng lãnh thổ cũng khác nhau phụ thuộc vào đặc

điểm nguồn lợi của từng vùng sinh thái Ví dụ: Trong năm 2002 tỷ lệ họ kéo lớicao nhất là các tỉnh Nam Bộ chiếm 38,1%, trong đó Bến Tre, Trà Vinh, SócTrăng xấp xỉ 47%; Kiên Giang 44%; Vũng Tàu 37,5 % Điều này phù hợp vớinguồn lợi cá đáy Đông Nam Bộ và khải năng khai thác ở đây

Họ lới rê, tỷ lệ bình quân đạt 36,0% trong đó cao nhất là vùng Bắc Bộchiếm tới 60,8% và các tỉnh Bắc Trung Bộ chiếm 42,3% Tỷ lệ trên là cân đốivới nguồn lợi ở vịnh Bắc Bộ có tỷ lệ cá nổi và cá đáy lần l ợt là 57,3% và 42,7%,ngoài ra nghề kéo vây phù hợp với Bắc Bộ do điều kiện địa lý ở đây có biểnnông

Nh vậy, cơ cấu nghề nghiệp khai thác hải sản trong những năm qua cũng

có thể gọi là tơng đối ổn định Đây là sự chuyển dịch cơ cấu bớc đầu trong quátrình thực hiện kế hoạch, xu hớng này trong những năm tiếp theo có thể đợc duytrì

2.1.1.3 Cơ cấu sản lợng khai thác hải sản

Hai năm qua, tổng sản lợng khai thác hải sản là 2.782,6 nghìn tấn tăng 7%

so với kế hoạch, trong đó sản lợng khai thác hải sản xa bờ chiếm 30,86% tăng10,1% so với kế hoạch, khai thác gần bờ chiếm 69.14% tăng 5,76 % so với kếhoạch Nhìn chung diễn biến sản lợng khai thác hải sản của từng vùng trong giai

đoạn 2000-2002 cao hơn năm trớc Năm 2002, sản lợng khai thác 1.434,8 nghìntấn tăng hơn 192,84 nghìn tấn tức là tăng 15,53% so với năm 2000

Một điều đặc biệt là trong thời gian này, các tỉnh không có biển cũngtham gia khai thác hải sản nh : Cần Thơ, Long An, An Giang Điều này là một

sự đáng mừng cho ngành Thuỷ sản trong việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế và kêugọi mọi nguồn lực, mọi tiền năng cho phát triển thuỷ sản

Cơ cấu sản lợng khai thác từng vùng lãnh thổ và khối quốc doanh của năm

- Các Quốc doanh Trung Ương : 0,4%

Nh vậy, trong giai đoạn 2000-2002 cơ cấu tỷ lệ sản lợng khai thác củatừng khu vực và vùng lãnh thổ cũng có thay đổi nhng không biến động lớn Khối

địa phơng bao gồm các tỉnh có biển và không có biển chiếm tỷ lệ ổn định 99,6%

từ năm 1997 tới nay, khối các quốc doanh Trung Ương chiếm 0,4% Trong khi

đó sản lợng khai thác hải sản của các tỉnh từ Đèo hải Vân trở vào chiếm tới 85%sản lợng cả nớc ( chỉ riêng các tỉnh Nam Bộ chiếm 50% )

2.1.1.4 Cơ cấu sản phẩm khai thác hải sản

Sản lợng khai thác thuỷ sản trong 2 năm (2001-2002) tăng nhanh đạt gần60% tổng sản lợng thuỷ sản, chiếm phần lớn nguồn nguyên liệu cho chế biếnxuất khẩu Tình hình thực hiện kế hoạch khai thác các sản phẩm thủy sản hainăm qua nh sau:

Bảng 2.7 : Kết quả thực hiện kế hoạch và cơ cấu sản lợng khai thác

thuỷ sản Việt Nam 2001-2002

Đơn vị: nghìn tấn

Sản lợng khai thác Kế hoạch

(A)

Thực hiện(B)

So với KH(%) Kế hoạch (%)Cơ cấu T.H

Nguồn : Báo cáo thực hiện kế hoạch hàng năm - Bộ thủy sản

Nhìn vào bảng ta thấy, chỉ có duy nhất sản lợng Tôm là thực hiện không

đạt kế hoạch đề ra ( giảm 0.68%) còn các chỉ tiêu kế hoạch còn lại đều đợc thựchiện rất tốt Sản lợng khai thác Mực đã vợt kế hoạch 17.86%, sản lợng khi tháccá tăng 6.56% Tuy sản lợng tôm không thực hiện đạt kết quả kế hoạch, thế nh-

ng theo nhận xét của các nhà nghiên cứu kinh tế thủy sản thì lại là một điều đángmừng Kế hoạch sản lợng khai thác Tôm đề ra là tơng đối cao có thể tác độngxấu tới môi trờng sinh thái sau này vì sản lợng tôm thời gian qua đã bị khai thácmột cách triệt để Theo đánh giá thì sản lợng Mực khai thác cũng đã tới ngỡngbão hòa, hai năm qua khai thác Mực tăng rất cao, đây là điều đáng mừng chotăng trởng ngành nhng đáng lo cho nguồn lợi thủy sản Nói chung tăng trởng cao

nh thế là một nỗ lực rất lớn của ngành nhng có thể sẽ gây ảnh hởng xấu Ngànhthủy sản cần phải có sự quy hoạch hợp lý hơn những năm tiếp theo

Xét về tỷ trọng sản lợng khai thác, sản lợng Cá chiếm tỷ trọng cao nhấttrong tổng sản lợng nuôi trồng chiếm 75.83% thấp hơn tỷ trọng năm 2000(79.5%) Trong đó, Cá đáy chiếm 37%, Cá nổi chiếm 38.83%, gấp hơn 3 lần cơ

cấu sản lợng các sản phẩm còn lại Sản lợng cá tuy khai thác đợc nhiều nhng vìgiá trị của sản phẩm này không cao nên hiệu quả kinh tế cha lớn và cha phản ánh

đúng thực chất những nỗ lực của ngành Trong 24.17% các sản phẩm còn lại nàyMực chiếm 12.28% ( Mực ống 7.32%, Mực nang 5.06% ) Tôm chiếm 6.126%( trong đó Tôm hùm 0,08% ), còn lại là sản lợng các hải sản khác Chỉ chiếmkhiêm tốn trong tổng sản lợng nhng Tôm và Mực cho hiệu quả kinh tế rất cao,

đây là những sản phẩm chính trong xuất khẩu và chiếm phần lớn trong kimngạch xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam

Nh vậy, cơ cấu sản phẩm khai thác hải sản trong những năm 2001-2002 cómột số biến động Sản lợng cá giảm xuống trong khi các sản phẩm có giá trị kinh

tế cao tăng ( nh tôm, mực ) Chúng ta có thể thấy rõ điều đó hơn nữa qua các sốliệu đợc thể hiện trong bảng sau:

Bảng 2.8: Biến động sản lợng khai thác thuỷ sản của Việt Nam

Nguồn: Quy hoach tổng thể phát triển ngành thủy sản đến 2010 năm

2002 - Viện chiến lợc thủy sản

Qua bảng ta thấy sản lợng khai thác các đối tợng thuỷ sản nh Cá, Mựctăng lên qua các năm còn các sản phẩm khác hiện nay đã giảm hoặc chững lại.Nhìn chung, sản lợng Mực khai thác tăng nhanh hơn cả, tốc độ tăng trung bìnhhàng năm là 28.5 Tuy nhiên trong năm 2002, tốc độ tăng sản lợng khai thácMực đã giảm đáng kể so với năm 2001 Hiện nay sản lợng Tôm đạt tốc độ tăngtrởng âm Tôm có giá trị âm (-4.28%), lý do là các chính sách của ngành kiềmchế khai thác những sản phẩm này để đối phó với nguy cơ ngày càng suy kiệt tàinguyên này Điều này cho thấy chiều hớng chững lại và có phần giảm dần củaviệc khai thác hải sản trong điều kiện nguồn lợi thuỷ sản đang trong tình trạngsuy kiệt và sự mất cân đối của môi trờng sinh thái Đây là một chủ trơng và ýthức đúng đắn của Đảng và nhân dân ta

Qua những kết quả trên ta cũng có một nhận xét: hầu hết các chỉ tiêu thựchiện của năm 2002 hoặc là giảm hặc là tăng không đáng kể so với năm 2001

Điều này phải chăng ngành thuỷ sản đã đặt chỉ tiêu cho kế hoạch quá cao nhữngnăm đầu làm ảnh hởng tới kết quả những năm tiếp theo Vấn đề này những nămtiếp theo ngành cần quan tâm hơn nữa

 Nh vậy, cơ cấu lĩnh vực khai thác hải sản thời gian qua có những bớc

tiến dài và đóng góp quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội nghềcá Số lợng tàu thuyền nhất là tàu thuyền công suất lớn hiện đại với nguyệnvọng vơn ra xa bờ tăng lên, cơ cấu nghề nghiệp cũng dần thay đổi theo hớngkhai thác chọn lọc những đối tợng có giá trị kinh tế cao nh tôm, mực, cá ngừ,thu Những đối tợng có trữ lợng lớn nhng giá trị kinh tế thấp bị loại dần khỏi đốitợng đánh bắt Tuy nhiên vẫn còn bộc lộ một số tồn tại mà chúng ta cần phải

điều chỉnh để thực hiện đạt kết quả tốt hơn trong thời kỳ tiếp theo Những tồn tại

và giải pháp thực hiện đó đợc đề cập ở phần sau

2.1.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nuôi trồng Thuỷ sản

2.1.2.1 Cơ cấu mặt nớc đợc sử dụng

Có hai loại hình mặt nớc đợc sử dụng trong nuôi trồng thuỷ sản là: nuôi

n-ớc ngọt và nuôi nn-ớc lợ, mặn Trong 2 năm thực hiện kế hoạch 2001-2002, diệntích nuôi trồng Thuỷ sản đã tăng lên rất nhiều đạt 108,38% kế hoạch đề ra.Trong đó, diện tích nớc ngọt đạt 107,57% và diện tích nớc mặn, lợ đạt 106,79%

so với kế hoạch Những năm qua, diện tích đợc sử dụng để nuôi trồng Thuỷ sản ởnớc ta đã không ngừng đợc tăng lên Đến năm 2002 tổng diện tích nuôi trồngthủy sản đạt 955 ha tăng 55,14% so với năm 2000, trong đó tốc độ tăng diện tíchnuôi trồng nớc ngọt tăng nhanh hơn Có thể thấy rõ qua bảng sau:

Bảng 2.9 : Biến động diện tích nuôi trồng thuỷ sản Việt Nam trong

Nguồn: Tổng hợp báo cáo - Bộ thuỷ sản

Nh vậy, trong 2 năm thực hiện kế hoạch, tốc độ tăng bình quân năm củacả nớc là 26.01%, trong đó tốc độ tăng bình quân diện tích nớc ngọt là 54.05%;của diện tích nớc mặn, lợ là 7.22% Năm 2002, diện tích nuôi trồng nớc ngọt đạt

530 nghìn ha tăng 116.77%, diện tích nuôi trồng nớc lợ, mặn, biển đạt 425 nghìn

ha tăng 14.86% so với năm 2000 Ta thấy, diện tích nuôi trồng cả nớc tăngnhanh là do: Trong những năm gần đây với chơng trình phát triển nuôi trồngthuỷ sản, việc mở rộng đối tợng nuôi nhất là các loại có giá trị kinh tế cao nhTôm, Bào Ng, cá Ba Sa, Ngọc Trai đang diễn ra ồ ạt Toàn ngành đã tận dụngtriệt để hơn diện tích và tiềm năng mặt nớc Đây là một điều đáng mừng, tuynhiên diện tích nuôi trồng nớc ngọt tăng nhanh nh vậy làm cho cơ cấu nuôi trồngkhông hợp lý vì ta biết rằng nếu quá lạm dụng tăng nhanh về nuôi trồng thuỷ sảnnớc ngọt thì có khả năng ngời dân sẽ phá ruộng đào ao nuôi cá và các vùng đầmphá, rừng nguyên sinh để phát triển nghề cá Trong khi tiềm năng nuôi trồngthuỷ sản biển là rất lớn để ngành thuỷ sản khai thác và mở rộng

Về cơ cấu diện tích nuôi trồng thuỷ sản của từng vùng sinh thái cũng khácnhau, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên từng vùng Miền Nam đặc trng là vùng

đồng bằng với các hệ thống sông Đồng Nai và sông Cửu Long lại thuộc vùngcận xích đạo ma nhiều vì thế diện tích nớc tiềm năng và diện tích mặt nớc nuôitrồng là lớn nhất Miền Trung mặc dù trải dải nhng do địa hình đợc kiến tạo bởidãy núi Trờng Sơn ăn sát tận biển, có vùng đồng bằng nhỏ hẹp vì thế diện tíchnuôi trồng thuỷ sản thấp nhất

Nh vậy, mặc dù cơ cấu mặt nớc nuôi trồng thuỷ sản trong thời gian quatăng nhanh nhng nhìn chung cơ cấu nuôi trồng còn nhiều bất cập, cha có quyhoạch thật cụ thể để tạo động lực tốt nhất cho phát triển bền vững

2.1.2.2 Cơ cấu sản lợng nuôi trồng thuỷ sản

Sản lợng nuôi trồng thuỷ sản trong 2 năm (2001-2002) tăng nhanh Tổngsản lợng nuôi trồng thuỷ sản cả nớc là 1855.1 nghìn tấn tăng 3.06% so với kếhoạch Sản lợng nuôi trồng thuỷ sản chiếm tới 40% tổng sản lợng thuỷ sản, đã

đáp ứng đợc nhu cầu cung cấp sản phẩm cho chế biến và thị trờng, trong đó tìnhhình thực hiện kế hoạch và cơ cấu sản lợng nuôi trồng nh sau:

Bảng 2.10 : Kết quả thực hiện kế hoạch và cơ cấu sản lợng các đối tợng

nuôi trồng thuỷ sản Việt Nam 2001-2002

Nguồn : Báo cáo thực hiện kế hoạch - Bộ thủy sản

Nhìn vào bảng ta thấy, thời gian qua hầu hết tất cả các chỉ tiêu sản lợngcủa các đối tợng nuôi trồng đã thực hiện tốt kế hoạch ngành Sản lợng nuôi trồngtôm đã vợt kế hoạch 6,1%, cá nớc ngọt tăng 3,92% Hai năm qua, sản phẩmkhác đạt 100% kế hoạch, chỉ duy nhất chỉ tiêu sản lợng cá biểm giảm so với kếhoạch, giảm 3,64% Xét về tỷ trọng sản lợng các đối tợng nuôi trồng: Tỷ lệ Cá n-

ớc ngọt chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng sản lợng nuôi trồng, chiếm 54,02%.Mặc dù tạo ra đợc sản lợng lớn cá nớc ngọt nhng chỉ mới tạo ra đợc những sảnphẩm chủ yếu tại thị trờng nội địa, nên hiệu quả kinh tế thấp, trong khi cá Biểnchỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn 2,85% chỉ bằng bằng 1/20 lần sản lợng cá nớc

ngọt Sản phẩm Tôm chiếm 23,4% và đây là đối tợng chính góp phần tạo nênkim ngạch xuất khẩu của Việt Nam Nhuyễn thể chiếm 14,28% tổng sản lợng.Thời gian qua khi các đối tợng chế biến đợc mở rộng đã làm phát triển các hoạt

động nuôi nhuyễn thể sang rất nhiều đối tợng khác có khối lợng hàng hoá và giátrị thơng phẩm lớn nh sò huyết, nghêu ngao, vẹm xanh, điệp đã làm tăng tỷtrọng của sản lợng nhuyển thể trong tổng sản lợng nuôi trồng

Nh vậy, thời gian qua với chơng trình phát triển nuôi trồng thủy sản.Ngành đã có sự phát triển lớn mạnh, đối tợng nuôi trồng đã nhiều và đa dạnghơn, chất lợng cũng đã đợc cải thiện đáng kể Đây là một nỗ lực rất lớn mà từ tr-

ớc tới nay mới đạt đợc, nuôi trồng thủy sản đã cung cấp nguyên liêu đáp ứng tốtcho xuất khẩu và nhiều mục tiêu kinh tê - xã hội khác

2.1.2.3 Chuyển đổi cơ cấu công nghệ nuôi trồng thuỷ sản

Trong 2 năm qua, toàn ngành có 4.186 cơ sở sản xuất giống thuỷ sản, tăng

441 cơ sở so với năm 2000, trong đó có 3.186 cơ sở sản xuất Tôm giống và 310cơ sở sản xuất Cá giống Với sự chuyển biến mạnh mẽ đó trong công nghệ nuôitrồng thuỷ sản, số lợng con giống sản xuất ra cũng tăng lên một cánh đáng kể.Sản xuất Tôm giống P15 trên 19 tỷ con; giống Cá Tra, Ba sa 80 triệu con; Tômcàng xanh giống 70 triệu con; Rô phi đơn tính trên 50 triệu con

Nhiều loại hình nuôi mới đợc áp dụng có hiệu quả nh: Nuôi thâm canh,nuôi bán thâm canh, nuôi lồng bè, nuôi ao hầm, nuôi luân canh và xen canh Tôm

- Lúa, Tôm - vờn rừng, nuôi Tôm trên cát và thả tự nhiên để tái tạo nguồn lợithuỷ sản Sản phẩm Tôm vẫn là sản phẩm chủ đạo trong thời kỳ này, chiếm một

vị trí quan trọng trong cơ cấu giống nuôi và sản phẩm xuất khẩu Các địa phơng

có sản lợng nuôi Tôm cao nh: Cà Mau 70.000 tấn, Bạc Liêu 32.000 tấn, SócTrăng 18.000 tấn, Bến Tre 13.000 tấn Nuôi thuỷ sản lồng bè phát triển mạnh,

đến nay có 40.200 chiếc tập trung ở các tỉnh Quảng Ninh, Hải phòng, Phú yên,Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bà Rịa- Vũng Tàu

Trong 2 năm qua có nhiều dự án nuôi Tôm công nghiệp và các đối tợngnuôi khác đã phát huy hiệu quả Đối tợng nuôi đợc đa dạng hoá và tập trung pháttriển các loài có giá trị xuất khẩu cao, có thị trờng tiêu thụ lớn nh Tôm Sú, Cá Ba

Sa, Cá Tra, Tôm càng xanh, Cua, Cá Rô phi đơn Đồng thời với việc áp dụng cáckhoa học công nghệ tiên tiến vào nuôi trồng Trong 2 năm qua, năng suất nuôi

đã tăng trởng rất lớn Cụ thể là: năng suất nuôi Tôm luân canh Tôm- Lúa đạt200-300 kg/ ha; nuôi tôm bán thâm canh đạt 1-1,5 tấn/ ha; nuôi thâm canh 2-4tấn/ ha có nơi đạt 8-10 tấn/ ha ( Ninh Thuận, Khánh Hoà ); năng suất nuôi tômtrên cát đạt bình quân 4-5 tấn/ ha/ vụ, nuôi trong 3 vụ

Nh vậy, với sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ thời gianqua đã gúp cho ngành thủy sản bớc sang một diện mạo mới trong công tác tạogiống và nuôi trồng các loài thủy sản có giá trị kinh tế cao.

2.1.3 Chuyển đổi cơ cấu trong chế biến thuỷ sản

Hiện nay cả nớc có 210 nhà máy chế biến và xuất khẩu thuỷ sản đônglạnh ( không kể cả các xởng và cơ sở sản xuất quy mô quá nhỏ ) với tổng côngsuất trên 1.500 tấn/ ngày Tăng 10 nhà máy so với năm 2000, đạt 100% kế hoạch

đa ra Ngoài ra trong 2 năm qua có 33 cơ sở đợc nâng cấp với công suất lớn hơn

và trang thiết bị hiện đại hơn đợc đa vào sản xuất Các nhà máy chế biến đợcphân bổ trên khắp các vùng lãnh thổ đất nớc Khu vực từ Quảng Ninh tới QuảngTrị có 29 nhà máy chiếm 13,6%; Khu vực từ Thừa Thiên Huế đến Bình Thuận 55

nà máy chiếm 26,3%; Khu vực Bà Rịa Vũng Tàu đến Kiên Giang 126 nhà máychiếm 60,2%, trong đó riêng Thành phố Hồ Chí Minh có 46 nhà máy

Trong cơ cấu sản phẩm chế biến cũng không ngừng đợc tăng lên, đáp ứngcho nhu cầu tiêu dùng nội địa và xuất khẩu Chất lợng của các sản phẩm đợc cảithiện đáng kể, sản lợng thuỷ sản Việt Nam đã cạnh tranh đợc với các sản phẩmkhác trên thế giới Hai năm qua, sản lợng chế biến đạt 930 nghìn tấn tăng 3,3%

so với kế hoạch, riêng năm 2002 sản lợng chế biến đạt 480 nghìn tấn tăng 97nghìn tấn so với năm 2000 ( tăng 25%) Biến động cơ cấu sản phẩm chế biến 2năm qua nh sau:

Bảng 2.11 : Biến động cơ cấu sản lợng chế biến Thuỷ sản Việt Nam 2001-2002

Nguồn : Báo cáo thực hiện kế hoạch các năm - Bộ thủy sản

Trong những năm qua, sản lợng các sản phẩm chế biến đề tăng nhanh quacác năm Tốc độ tăng trởng của tổng sản phẩm chế biến là 12,08%/ năm, trong