Giaùo vieân - Tìm hieåu moät soá thoâng tin veà caùc di saûn vaên hoùa vaät theå vaø phi vâth thể của địa phương ,của đất nước có thể qua giáo viên các môn Lịch sử, Địa lí, Ngoại ngữ….ho[r]
Trang 1Chủ đề hoạt động tháng 1 THANH NIÊN VỚI VIỆC GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA
DÂN TỘC Hoạt động 1 Tìm hiểu di sản văn hóa
( 1 tiết )
I- MỤC TIÊU HOẠT ĐỘNG
- Học sinh hiểu các em có quyền được thu nhận những thông tin và nâng cao hiểu biết về giá trị của các di sản văn hóa, về truyền thống của địa phương, của đất nước
- Biết cách thu nhận thông tin về các di sản văn hóa, về truyền thống văn hóa của địa phương và của đất nước; có thể phân tích và đánh giá về giá trị của cac di sản văn hóa và truyền thống văn hóa đó
- Có thái độ tôn trọng và quan tâm tới việc bảo vệ các di sản văn hóa và truyền thống văn hoă của địa phương, của đất nước; kkhông đồng tình với những hành vi, biểu hiện đi ngược lại truyền thống đó
II- NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG
1 Quan niệm về di sản văn hóa
- Trước hết phải hiểu kkhái niệm: Di sản thường được hiểu là tài sản do quá khứ để lại Đó chính là những địa danh văn hóa và thiên nhiên, tôn giáo hay một di tích lịch sử…có giá trị về vật chất, tinh thần
- Theo Điều 1 của Luật di sản văn hóa Việt Nam thì di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước CHXHCN Việt Nam
- Di sản văn hóa vật thể bao gồm di tích lịch sử- văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật , cổ vật, bảo vật quốc gia Di sản văn hóa phi vật thể bao gồm: tiếng nói, chữ viết, các tác phẩm thành văn và truyền miệng, lối sống, nếp sống, lễ hội, văn hóa ẩm thực, trang phục truyền thống dân tộc, nghề thủ công truỳên thống…
2 Giá trị về mặt khoa học, lịch sử, nghệ thuật…của ccs di sản văn hóa
Trang 2- Những giá trị vè lịch sử của các di sản văn hóa của địa phương, của đất nước và thế giới
- Những giá trị lịch sử, nghệ thuật và khoa học của các di sản văn hóa phản ánh trình độ của đất nước, bản sắc và chế độ chính trị trong mỗi giai đoạn
3 Quyền trẻ em được thừa hưởng các di sản văn hóa
Quyền trẻ em trong việc thừa hưởng di sản văn hóa và vui chơi giải trí cũng như tham gia vào các việc truyền thống văn hóa của địa phương và đất nước
III- CÔNG TÁC CHUẨN BỊ
1 Giáo viên
- Tìm hiểu một số thông tin về các di sản văn hóa vật thể và phi vâth thể của địa phương ,của đất nước( có thể qua giáo viên các môn Lịch sử, Địa lí, Ngoại ngữ….hoặc trên các sách báo, tạp chí) để biết và cùng tham gia hoạt động với học sinh; đồng thời tìm hiểu một số điều trong Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em có liên quan đến sự tham gia của học sinh vào việc bảo vệ và phát huy các di sản văn hóa và truyền thống văn hóa của địa phương và của đất nuwocs như các Điều : 30,31
- Gợi ý và khuyến khích học sinh lựa chọn tìm hiểu các di sản văn hóa vâth thể và phi vật thể ở địa phương hoặc những giá trị văn hóa gần gũi với cuộc sống của các em, những học sinh có điều kiện có thể tìm hiểu sâu sắc hơn
- Xây dựng một số câu hỏi cho hoạt động tìm hiểu của học sinh Có thể gợi ý một số câu hỏi sau:
+Bạn có biết ý kiến của mình về khái niệm di sản, di sản văn hóa + Theo Điều 4 của luật di sản văn hóa Việt Nam thì di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể Bạn hãy cho ví dụ về di sản này
+ Hãy nêu tên những di sản văn hóa mà bạn biết
+ Hãy mô tả giá trị của một di sản văn hía nà bạn biết ( Giá trị nghệ thuật, giá trị lịch sử, giá trị địa chất…)
+ Bạn đã tìm hiểu được di sản văn hóa nào chưa?Hãy mô tả lại cho cả lớp cùng nghe
+ Theo bạn, những tiêu chí nào sẽ chứng minh đó là một di sản văn hóa vật thể hay pphi vật thể?
Trang 3+ Năm 2005, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên vừa được UNESCO công nhận là di sản văn hóa của Việt Nam Theo bạn đây là di sản văn hóa vật thể hay phi vật thể?
+ Luật di sản văn hóa của Việt Nam ra đời vào ngày, tháng, năm nào? Có điều luật nào trong đó đề cập đến quan niệm về di sản văn hóa? Hãy nêu cụ thể điều luật đó
+ Có ý kiến cho rằng: Học sinh người thiểu số hoặc người bản địa có quyền được hưởng nền văn hóa của mình Theo bạn, ý kiến đó phản ánh nội dung của điều nào trong Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em?
+ Làm thế nào để thực hiện quyền được thu nhận thông tin về các
di sản và truyền thống văn hóa mà học sinh cần có?
+ Trách nhiện của học sinh phải làm gì đẻ bảo vệ, bảo tồn các di sản văn hóa và truyền thống văn hóa của địa phương và của đất nước?
+ Bạn có quyền đưa ra những kiến nghị để giải quyết tình trạng làm ô nhiễm môi trường xung quah khu di sản văn hóa của địa phương mình Hãy cho ví dụ cụ thể về kiến nghị đó
+Bạn có thể viết một bản cam kết có nội dung bảo vệ môi trường khu di sản văn hóa được không?
2 Học sinh
- Từng tổ phân công nhau tìm hiểu, lựa chọn, sắp xếp thông tin về các di sản văn hóa ( có thể tìm hiểu di sản , di tích ở địa phương, trên các sách báo, tạp chí về văn hóa, qua các tranh ảnh sưa tầm đựơc…) , về một số điều trong Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em, chú ý định số lượng cho từng thành viên của tổ mình hoặc theo nhóm bạn do tổ sắp xếp
- Mỗi tổ cử 1 đại diện trình bày kết quả tìm hiểu của tổ mình Tập hợp tư liệu sưa tầm được của các thành viên trong tổ để tạo điều kiện cho người đại diện của mình chuẩn bị tốt báo cáo Lưu ý: Hình thức của bản báo cáo có thể là một bản thuyết trình về di sản văn hóa hoặc mộtb tập album tranh ảnh về di sản đó, một bản đồ khu di sản văn hóa (văn hóa)…
- Cán bọ lớp bàn bạc và xác định hình thức tổ chức báo cáo kết quả hoạt động tìm hiểu này với thời gian là 45 phút tại lớp học
- Chuẩn bị trang trí lớp
IV- TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG
Trang 4Ngoài việc để học sinh chủ động lựa chọn hình thức hoạt động, giáo viên chủ nhiệm cóthể tham gia thêm ý kiến của mình nhằm giúp các
em hoàn thiện tốt hơn phương án đã chọn
Sau đây là một cách tiến hành hoạt động để giáo viên và học sinh cùng tham khảo
- Các tổ trưng bày kết quả sưu tầm của tổ mình theo vị trí đã được lớp phân công Cử đại diện của tổ trình bày trước lớp về những hiểu biết, những thu hoạch của các thành viên tổ mình
- Các tổ khác có thể dặt câu hỏi hiặch nêu vấn đề để “báo cáo viên
” giải đáp hoặch tổ đó giải đáp
- Lần lượt các tổ còn lại tiếp tục trình bày phần thu hoạch của tổ mình Các thành viên trong lớp cùng nhau thi đua biểu đạt ý kiến của mình về một số nội dung của hoạt động như : khái niệm di sản, di sản văn hóa; các giá tị di sản; một số Điều của LUẬT DI SẢN Việt Nam, một số điều trong Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em có liên quan đến quyền được thu nhận thông tin, quyền được biểu đạt ý kiến về những nội dung của hoạt động
- Sau cùng, giáo viên chủ nhiệm tổng hợp các ý kiến của học sinh, rút ra một vài nội dung cơ bản để khắc sâu hiểu biết cho các em như:
+ Trẻ em có quyền được thu nhận thông tin vể các di sản văn hóa và truyền thống văn hóa của địa phương và đất nước
+ Trẻ em dân tộc thiểu số được hưởng nền văn hóa của mình
+ Trẻ em có quyền được tham gia hoạt động vui chơi giải trí đề nâng cao hiểu biết về các di sản văn hóa của địa phương và đất nước V- KẾT THÚC HOẠT ĐỘNG
- Cán bộ lớp biểu dương sự cố gắng của các tổ, các nhóm và của cá nhân đã biết thể hiện quyền của mình khi tham gia vào hoạt động sưu tầm, chọn những di sản văn hóa quí gía, tạo thêm điều kiện để mọi người có thể hiểu biết hơn về các di sản văn hóa
- Nêu phương hướng của hoạt động tiếp theo: hoạt động “Hội
thi thời trang”
Hoạt động 2 HỘI THI THỜI TRANG
( 1 tiết )
Trang 5I- MỤC TIÊU HOẠT ĐỘNG
- Học sinh hiểu được vẻ đẹp lành mạnh của những kiểu trang phục truyền thống của dân tộc gắn với tuổi vị thành niên, hiểu mình có quyền được thể hiện hững ý tưởng lành mành trong trang phục phù hợp với bản sắc văn hóa dân tộc, phù hợp giữa cac kiểu trang phục với đặc điểm lứa tuổi
- Có thái độ phê phán và từ chối những kiểu trang phục kkhêu gợi, không phù hợp với sự phát triển tâm, sinh lí lứa tuổi
- Biết cách lựa chọn những kiểu trang phục hợp với bản thân, với yêu cầu giáo dục phát triển nhân cách
II- NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG
Hội thi thời trang là một dịp để học sinh thử tài, thử sức trong việc tạo ra “ mốt’’quần áo phù hợp với lứa tuổi, là một sân chơi để các em có dịp tuyên truyền cho các bạn mình về cách ăn mặc, tác phong, cử chỉ, điệu bộ trong giao tiếp hằng ngày, là cơ hội để các em có quyền trình bày những hiểu biết của mình về trang phục phù hợp với học sinh Do đó, nội dung trong tiết này chủ yếu tập trung vào việc cho các em thể hiện các kiểu trang phục khác nhau, đồng thời để các em có điều kiện giao lưu trình bày những ý kiến của mình về cách ăn mặc, về quyền được giữ gìn bản sắc dân tộc mình như Điều 8, Điều 30 Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em đẫ nêu
Nội dung hoạt động bao gồm:
1 Trình diễn các kiểu trang phục mùa đông, mùa hè ( nếu có ) Các kiểu trang phục lành mạnh với những màu sắc hài hòa mang tính thẩm mĩ cao, thích hợp với lứu tuổi học sinh lớp 10 nói riêng, học sinh THPT nói chung
2 Giao lưu giứa các tổ bằng hình thức trả lời câu hỏi về các kiểu trang pục nói trên Có thể gợi ý một số câu hỏi như:
- Bạn thích kiểu trang phục nào trong số những trang phục mà lớp vừa trình diễn? Vì sao? Hãy phân tích rõ lí do
- Trong số những kiểu trang phục này, theo bạn, kiểu nào là phù hơp với tuổi vị thành niên chúng ta?Hãy nêu quan điểm của mình để cả lớp cùng nghevà chú ý chỉ những điểm phù hợp
- Bạn cho biết ý kiến của mình về trang phục áo dài của nữ sinh?
Trang 6- Kiểu trang phục khêu gợi thường được thể hiện như thế nào? (chất liệu vải, kiểu may, màu sắc….).Theo bạn, hlọc sinh chúng ta có nên sử dụng những trang phục đó không ? Vì sao?
- Có người cho rằng: “Thời buổi bây giờ tội gì mà không tận hưởng, mặc đủ hết những kiểu trang phục khác nhau, như thế mới chứng tỏ là biết ăn chơi” Bạn hãy cho biết ý kiến của mình?
- ẢTang phục đẹp và lành mạnh thì tghể hiện sự hiểu biết về cách ăn mặc Vậy theo bạn ,thế nào là trang phục đẹp? Bạn có thể nêu ra một vài tiêu chí và lấy ý kiến các bạn khác xem có tán thành hay không? Nếu không hãy tích cực tranh luận
- Trang phục có liên quan đến văn hóa và bản sắc văn hóa của dân tộc Bạn hãy cho biết ý kiến của mình
- Theo bạn, họi thi thời trang đã thể hiện được quyền trẻ em trong việc giữ gìn và phát huy nền văn hóa của dân tộc mình không? Hãy nêu rõ quan điểm của bạn về vấn đề dó
- Theo bạn, liệu trẻ em có quyền được thể hiện những ý tưởng của mình trong việc tạo ra nững kiểu trang phục cho riêng mình được không? III- CÔNG TÁC CHUẨN BỊ
- Ban chấp hành Đoàn trường có thể phát động hội thi thời trang diễn ra ở từng lớp hoặc khối lớp, đưa ra những yêu cầu cụ thể và gợi ý một vài hình thức tiến hành đểhọc sinh tự quyết định lựa chọn những hình thức hoạt động phù hợp với lớp
- Giáo viên chủ nhiệm giao nhiêm vụ cho cán bộ lớp và Ban chấp hành chi đoàn để các em tổ chức hội thi theo đúng yêi cầu của Đoàn trường
- Cán bộ lớp giao nhiêm jvụ cho mỗi tổ thiết kế 2 kiểu trang phục trên chất liệu giấy màu, bìa Từng tổ cùng nhau bàn bạc và quyết định chọn kiểu trang phục phù hợp nhất Chuẩn bị hệ thống câu hỏi để giao lưu
- Hình thành hai đội giao lưu với tên gọi tùy chọn Mỗi đội từ2- 3 người, có cả nam và nữ
- Cán bội lớp và cán bộ chi đoàn thảo luận và xây dựng chương trình hội thi, phân cong người điều khiển hội thi, cử người vào ban giám khảo
Trang 7- Có thể chuẩn bị một vài bài hát, nhhạc cụ làm nền( nếu có ) khi học sinh trình diễn thời trang đểtạo không kkhí vui vẻ, sôi nổi, gây hứng thú cho các em
IV- TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG
Hội thi thời trang tiến hành theo đơn vị lớp với thời gian 1 tiết.Tùy theo đặc điểm,điều kiện, đối tượng học sinh mà xây dựng chương trình hội thi cho phù hợp
Sau đây là những gợi ý vê chương trình hội thi thời trang diễn ra trong 45 phút
- Chủ tọa khai mạc hội thi và mời ban giám khảo lên làm việc
- Một đại diện của ban giám khảo nêu yêu cầu và tiêu chuẩn chấm thi ( do học sinh tự đưa ra tiêu chuẩn)
a)Hoạt động thứ nhất: Trình diễn thời trang
- Chủ tgọa sẽ mời từng tổ lên trình bày trang phục của mình Mỗi tổ với hai kiểu trang phục sẽ được diễn qua lớp vài lần Sau đó về vị trí của mình( đã được chủ tọa bố trí )
Lần lựợt các tổ khác lên giới thiệu trang phục đã được thiết kế
- Ban giám khảo công bố điểm cho từng tổ Có thể hỏi ý kkiến
“khán giả” để tạo không khí vui vẻ của cuộc thi Phần thưởng nhỏ sẽ được trao ngay cho tổ nào có số điểm cao nhất
b) Hoạt đọng hai: Thi trả lời nhanh
- Chủ tọa mời hai đội lên vị trí của mình Từng đội tự giớ thiệu về đội mình để lớp làm quen
- Ban giám khảo nêu câu hỏi Hai đội thảo lluận trong khoản 1-2 phút để đưa ra phương án giải quyết Đội nào có tín hiệu trước sẽ giành được quyền nói trước Nếu câu trả lời chưa chính xác hoặc chưa hay , ban giám khảo mời đội kia trình bày Nếu hai đội đều không có cách giải quyết hợp lí thì mời “ khán giả ’’phía dưới Lúc này các thành viên trong lớpp thể hiện quyền được phát biểu quan điểm của mình theo những câu hỏi mà hai đội thi không trả lời được Nếu trả lời đúng người được mời sẽ có pần thưởng
Cuộc thi tiếp tục trong khoản thời gian 20- 25 phút Ban giám khảo tính điểm cho từng đội và công bố cho từng lớp biết Phânà thưởng sẽ được trao cho đội có số điểm cao nhất
Trang 8- Kết thúc hoạt động thứ hai, các kiểu trang phục của các tổ sẽ được trình diễn một lượt trước lớp
V- KẾT THÚC HOẠT ĐỘNG
- Lớp trưởng nhận xét các kiểu trang phục dự thi và kêts luận học sinh có quyền được thể hiện những nét văn hóa của dân tộc bằng những ý tưởng của mình và mọi thành viên trong lớp đều có quyền được tham gia vào những hoạt đọng đó
- Có thể để một vài cá nhân học sinh phát biểu cảm tưởng sau cuộc thi này
Hoạt động 3
Tìm hiểu truyền thống văn hóa của địa phương, của đất
nước
( 1 tiết ) I- MỤC TIÊU HOẠT ĐỘNG
- Học sinh hiểu được những đặc điểm, những truyền thống văn hóa của địa phương, của đất nước; hiểu biết về quyền được thu nhận những thong tin về truyền thống văn hóa của địa phương và của đất nước
- Tự hào, trân trọng những truyền thóng văn hóa của địa phương, của dân tộc mình; không đồng tình với những hành vi, biểu hiện đi ngược lại truyền thống đó
- Biết cách hành động để giữ gìn, phát huy những truyền thống của quê hương, đất nước; biết cách thu thập thông tin về những truyền thống đó
II- NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG
Khi tổ chức hco học sinh tìm hiểu truyền thốgn văn hóa của dịa phương ,cần chú ý tập trung vào một số nội dung sau đây:
1 Những nét bản sắc văn hóa của địa phương
Khái niệm bản sắc văn hóa:Là những giá trị tinh hoa cốt yhếu cùng sắc thái đặc thù bền vững của dân tộc, tổng hòa gắn kết lại với nhau trong nền văn hóa làm nên bản sắc văn hóa hay cũng gọ là bản sắc văn hóa dân tộc Bản sắc văn hóa dân tộc là cái biểu hiện tập trung diện mạo dân tộc, cái để nhận diện dân tộc
Trang 9Mỗi địa phương, mỗi vùng miền có bản sắc văn hóa riêng, có truuyền thốgn văn hóa đặc thù của quê hưong mình Khi tìm hiểu, hịc sinh cần chú ý đến những giá trị văn hóa riêng ấy Đó chính là trí tuệ, là sáng tạo của biết bao thế hêcja anh làm nên Nó đuwocj chắt lọc từ cuộc sống, từ sự đấu tranh sinh tồn để baor vệ giống nòi, bảo vệ và giữ gìn nét đẹp bao đời đã trở thành quen thuộc của quê hương Đó là những nét dặc thù trong lễ hội, tập quán, trong hương ước làng xã, trong nội dung nếp sống mới ở từng khu phố, là những nét đẹp của những bộ trang phục truyền thống của dân tộc…
2.Những phong tục tập quán của địa phương, của dân tộc
- Phong tục, tập quán là những tục lệ, thói quen đã thành nếp ăn sâu vào đời sống xã hội, được mọi người công nhận, tuân theo
- Mỗi địa phương, mỗi vùng miền đều có những phong tục, tập quán khác nhau, phảnánh sắc thái của riêng mình Có những phong tục, tập quán tốt cần được duy trì và phát huy Song cũng có những phong tục , tập quán đã bị lạc hậu so với tiến bộ của xã hội cần phải phê phán và loại bỏ
- Dân tộc Việt Nam có nhiều phong tục hay và mang đậm bản sắc của người phương Đông Có thể kể ra rất nhiều phong tục, tập quán của ngày tgết cổ truyền, của ngày giỗ tổ Hùng Vươngv.v…
3 Một số điều trong công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em
Nội dung một số điều như điều 30, Điều 31, Điều 13 cần được khai thác trong quá trình học sinh thi tìm hiểu truyền thống văn hóa của địa phương, của đất nước
III- CÔNG TÁC CHUẨN BỊ
1 Giáo viên
- Gợi ý nơi cần tìm hiểu, mục đích yêu cầu cần đạt, nội dung tìm hiểu, dự kiến những hướng sẽ thu hoạch sau tìm hiểu ( có thể phối hợp với ban đại diện cha mẹ học sinh để chuẩn bị )
- Trao đổi với đội ngũ cán bộ lớp và giao nhiệm vụ cụ thể để cho các em trong công việc chuaanr bị
2 Học sinh
- Lĩnh hội toàn bộ kế hoạch tìm hiểu từ giáo viên chủ nhiệm, đội ngũ cán bọ lớp cùng nhau bàn bạc và xây dựng kế hoạch chuẩn bị ( cái gì , như thế nào, ai là người phhụ trách từng phân việc)
Trang 10- Cán bộ lớp phổ biến mục đích yêu cầu, nọi dung cần tìm hiểu để học sinh trong lớp biết và sẵn sàng chuẩn bị cho hoạt động
- Từng cá nhân học sinh thể hiện quyền của mình trong việc thực hiện nhiệm vụ tìm hiểu mà lớp, tổ phân công
- Mỗi tổ hình tghành một độ thi từ 2-3 người
- Chuẩn bị một số tiết mục văn nghệ gắn với những nét văn hóa của địa phương mình
- Xây dựng một số câu hỏi cho hoạt động thi giữa các tổ Có thể gợi ý một vài câu như sau:
+ Làm thế nào để bạn có thể thu nhận được những thông tin về truyền thống văn hóa của địa phương và đất nước? Bạn có thể đưa ra những ý kiến của mình để lớp cùng trao đổi
+ Nếu có hành vi hoặc thái độ đi ngược lại truyền thống văn hóa của địa phương thì bạn sẽ làm gì?
+ Hãy nói rõ quyền của học sinh trong việc tiếp nhận những thnôgn tin và đánh giá về truyền thống văn hóa của địa phương ,của dất nước
+ Hãy cho biết quê hương bạn có những truyền thống văn hóa nào hay nhất Cho ví dụ cụ thể
+ v.v…
- Cử chủ tọa chương trình
- Cử ban giám khảo
IV- TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG
Hoạt động “Tìm hiểu truyền thống văn hóa của địa phương”đựợc tiến hành duwois hình thưcs thi giữa các tổ Cuộc thgi có thể diễn ra như sau:
+ Chủ tọa chương trình mời các đội thi vào vị trí vủa mình, mời ban giám khảo lên làm việc
+ Yêu cầu mỗi đội thi trình bày phần tìm hiểu của đội mình Sau phần trình bày, bann giám khảo công bố ddieemr cho từng đội
- Cuộc thi tiếp tục với phần trả lời một số câu hỏi do ban giám khảo đặt ra Đôi nào có tín hiệu nhanh thì sẽ được quuyền trả lời trước Nếu trả lời sai thgì không được điểm Sau cùng, ban giám khảo tổng kết số điểm của từng đội và công bố trước lớp
Biểu diễnn văn nghệ với những tiết mục phản ánh những nét đẹp trong truyền thống văn hóa của địa phương và của đất nước