Bên cạnh đó khi học đến dạng toán tìm hai số khi biết tổng và tỉ của hai số đó, giáo viên phải lên kế hoạch, phương pháp truyền thụ như thế nào để các em có thể học tốt, không rụt rè, bở[r]
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TÂN HIỆP
TRƯỜNG TIỂU HỌC TÂN AN 5
ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 4
GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN
Người thực hiện: Võ Hoàng Anh
Chức vụ: Giáo viên chủ nhiệm lớp 4C
Năm học 2011 - 2012
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIỆN PHÁP
GIÚP HỌC SINH LỚP 4 GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN
Họ và tên: Võ Hoàng Anh
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị: Trường tiểu học Tân An 5
I: Lời nói đầu
1/ Lí do chọn đề tài:
Toán học có vị trí rất quan trọng phù hợp với cuộc sống thực tiễn đó cũng
là công cụ cần thiết cho các môn học khác và để giúp học sinh nhận thức thế giới xung quanh, để hoạt động có hiệu quả trong thực tiễn
Khả năng giáo dục nhiều mặt của môn toán rất to lớn, nó có khả năng phát triển tư duy lôgic, phát triển trí tuệ Nó có vai trò to lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề
có suy luận, có khoa học toàn diện, chính xác, có nhiều tác dụng phát triển trí thông minh, tư duy độc lập sáng tạo, linh hoạt góp phần giáo dục ý chí nhẫn nại, ý chí vượt khóTừ vị trí và nhiệm vụ vô cùng quan trọng của môn toán vấn
đề đặt ra cho người dạy là làm thế nào để giờ dạy - học toán có hiệu quả cao, học sinh được phát triển tính tích cực, chủ động sáng tạo trong việc chiếm lĩnh
Trang 3kiến thức toán học Vậy giáo viên phải có phương pháp dạy học như thế nào?
Để truyền đạt kiến thức và khả năng học bộ môn này tới học sinh tiểu học
Theo chúng tôi các phương pháp dạy học bao giờ cũng phải xuất phát từ
vị trí mục đích và nhiệm vụ mục tiêu giáo dục của môn toán ở bài học nói chung
và trong giờ dạy toán lớp 4 nói riêng Nó không phải là cách thức truyền thụ kiến thức toán học, rèn kỹ năng giải toán mà là phương tiện tinh vi để tổ chức hoạt động nhận thức tích cực, độc lập và giáo dục phong cách làm việc một cách khoa học, hiệu quả cho học sinh tức là dạy cách học Vì vậy giáo viên phải đổi mới phương pháp và các hình thức dạy học để nâng cao hiệu quả dạy - học
Từ đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học là dễ nhớ nhưng mau quên, sự tập trung chú ý trong giờ học toán chưa cao, trí nhớ chưa bền vững thích học nhưng chóng chán Vì vậy giáo viên phải làm thế nào để khắc sâu kiến thức cho học sinh và tạo ra không khí sẵn sàng học tập, chủ động tích cực trong việc tiếp thu kiến thức
Xuất phát từ cuộc sống hiện tại Đổi mới của nền kinh tế, xã hội, văn hoá, thông tin đòi hỏi con người phải có bản lĩnh dám nghĩ dám làm năng động chủ động sáng tạo có khả năng để giải quyết vấn đề Để đáp ứng các yêu cầu trên trong giảng dạy nói chung, trong dạy học Toán nói riêng cần phải vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học để nâng cao hiệu quả dạy - học
Hiện nay toàn ngành giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng đang thực hiện yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tính cực của học sinh làm cho hoạt động dạy trên lớp "nhẹ nhàng, tự nhiên, hiệu quả" Để đạt được yêu cầu đó giáo viên phải có phương pháp và hình thức
dạy học để nâng cao hiệu quả cho học sinh, vừa phù hợp với đặc điểm tâm sinh
lí của lứa tuổi tiểu học và trình độ nhận thức của học sinh Để đáp ứng với công cuộc đổi mới của đất nước nói chung và của ngành giáo dục tiểu học nói riêng
Trong chương trình môn toán tiểu học, giải toán có lời văn giữ một vai trò quan trọng Thông qua việc giải toán các em thấy được nhiều khái niệm toán học Như các số, các phép tính, các đại lượng, các yếu tố hình học đều có nguồn gốc trong cuộc sống hiện thực, trong thực tiễn hoạt động của con người,
Trang 4thấy được mối quan hệ biện chứng giữa các sự kiện, giữa cái đã cho và cái phải tìm Qua việc giải toán đã rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy và những đức tính của con người mới Có ý thức vượt khó khăn, đức tính cẩn thận, làm việc có
kế hoạch, thói quen xét đoán có căn cứ, thói quen tự kiểm tra kết quả công việc mình làm óc độc lập suy nghĩ, óc sáng tạo, giúp học sinh vận dụng các kiến thức, rèn luyện kỹ năng tính toán, kĩ năng ngôn ngữ Đồng thời qua việc giải toán của học sinh mà giáo viên có thể dễ dàng phát hiện những ưa điểm, thiếu sót của các em về kiến thức, kĩ năng, tư duy để giúp học sinh phát huy những mặt đạt được và khắc phục những mặt thiếu sót
Chính vì vậy việc đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn ở cấp tiểu học chung và lớp 4 nói riêng là một việc rất cần thiết mà mỗi giáo viên tiểu học cần phải nâng cao chất lượng học toán cho học sinh
2/ Sơ lược lịch sử vấn đề
Nói đến hoạt động dạy và học thì không thể không nói đến phương pháp dạy và phương pháp học, hai hoạt động đó diễn ra song song Nếu chỉ chú ý đến truyền thụ cho HS mà không chú ý đến việc tiếp thu và hình thành lĩ năng, kĩ xảo như thế nào thì quá trình học sẽ không mang lại kết quả cao
Kiến thức giải toán có lời văn dạng tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai
số đó là nội dung trọng tâm của dạy học toán lớp 4 bậc tiểu học Về thực chất nội dung này là sự mở rộng những hiểu biết về tổng và tỉ số Vì vậy các bài toán
về dạng tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó điều có dạng tương tự
-Do đó khi học sinh làm bài về dạng trên, giáo viên giúp học sinh tự nhớ lại:
-Cách xác định tổng và tỉ
-Cách xác định số phần tương ứng
-Vẽ sơ đồ tương ứng với số phần
-Tìm tổng số phần bằng nhau
-Tìm số bé
-Tìm số lớn
Đây là cơ hội để học sinh củng cố các kiến thức về kĩ năng cơ bản về đọc,
Trang 5viết, phân biệt đồng thời cũng giúp HS khắc sâu một số đặc điểm riêng của dạng toán này
II/ Thực trạng vấn đề
1 Thực trạng tình hình
Trong các năm học vừa qua tôi được phân công dạy lớp 4 tôi nhận thấy tình hình học tập của các em trong lớp không đồng đều
Môn toán là môn học khó khăn, học sinnh dễ chán, trình độ nhận thức của các em không đồng đều
Một số HS được sự quan tâm của gia đình thì ý thức học tập tốt đạt kết quả cao nhất là môn toán Cón các HS đạt kết quả chưa cao là do chưa có ý thức được việc học, gia đình chưa thực sự quan tâm đến việc học của con em mình, vì vậy khi bước sang giải toán có lời văn thì HS thường bị lúng túng, nhiều HS không nắm vững được tính chất của dạng toán này Trong thực hành thường là thiếu vững chắc trong phân biệt tổng, tỉ, vẽ sơ đồ minh họa thao tác đặt lời giải
và đặt phép tính thường bị sai Năng lực học tập tự giác của các em còn hạn chế, chỉ tập trung ở một số em khá, giỏi, đa số các HS trung bình thường quen học thụ động Từ những vấn đề đó tôi đã tìm hiểu; nghiên cứu đưa ra một số biện pháp nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy học môn toán
2/ Những hạn chế khó khăn
Được sự quan tâm của BGH trong mấy năm liền tôi đều dạy lớp 4, đã quen dần với nhận thức của HS ở địa phương, tuy nhiên trong quá trình dạy cũng gặp không ít những khó khăn hạn chế:
-Một số em mất căn bản ở những lớp dưới
-Một số em chưa nắm tốt quy trình của toán có lời văn
-Một số em thường thực hiện sai lời giải và các phép tính
-Một số em thường không đọc kĩ đề toán, chủ quan trong làm bài Do các em
chưa xác định tổng, tỉ, chưa phân biệt được số phần tương ứng nân dẫn đến vẽ
sơ đồ sai
Trang 6Nguyên nhân của hiện tượng này là HS chưa nắm kĩ về quy trình thực hiện các bước
Một số em chưa biết dạng toán nên đôi khi còn nhầm lẫn đến giải bài toán chưa đạt kết quả
Cơ sở vật chất trang bị chưa đầy đủ nên thực hiện phương pháp này đạt kết quả chưa cao
Một số học sinh còn chậm, nhút nhát, kĩ năng tóm tắt bài toán còn hạn chế, chưa có thói quen đọc và tìm hiểu kĩ bài toán dẫn tới thường nhầm lẫn giữa các dạng toán, lựa chọn phép tính còn sai, chưa bám sát vào yêu cầu bài toán để tìm lời giải thích hợp với các phép tính Kĩ năng tính nhẩm với các phép tính (hàng ngang) và kĩ năng thực hành diễn đạt bằng lời còn hạn chế Một số em tiếp thu bài một cách thụ động, ghi nhớ bài còn máy móc nên còn chóng quên các dạng bài toán vì thế phải có phương pháp khắc sâu kiến thức
Vào đầu năm học trong đợt khảo sát chất lượng về giải toán có lời văn, đầu năm kết quả như sau :
Tóm tắt bài toán Chọn và thực hiện đúng phép tính Lới giải và đáp số
Số
học
sinh Đạt Tỷ lệ
%
Chưa đạt
Tỷ lệ
%
Đạt Tỷ lệ
%
Chưa đạt
Tỷ lệ
%
Đạt Tỷ lệ
%
Chưa đạt
Tỷ lệ
%
III/ Giải pháp và kết quả
* Giải pháp
Qua đặc điểm tình hình khó khăn trên tôi mạnh dạng áp dụng đổi nới phương pháp giải toán có lời văn cho HS lớp 4 vào công việc giảng dạy môn toán, nhằm giúp các em có thể giải các bài toán một cách dễ dàng, các em thực
sự hứng thú ham học không chán nản khi gặp những bài toan1kho1 ở dạng toán này
Trên lớp tôi vừa áp dụng đổi mới phương pháp vừa làm tốt công tác kết hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội
Trang 7Qua kết quả khảo sát cho thấy kĩ năng giải các bài toán có lời văn của các em còn rất nhiều hạn chế vì thế tôi liền lên kế hoạch như sau :
- Tìm hiểu hoàn cảnh của từng học sinh yếu môn toán có khó khăn như thế nào
- Vì sao khiến các em không thích học môn toán
- Chia học sinh thành từng tổ, từng nhóm, mỗi nhóm có học sinh khá, giỏi làm tổ trưởng và điều hành các bạn trong tổ những việc giáo viên giao
- Lập kế hoạch cho từng tổ
- Giáo viên hạn chế phê bình, chê trách học sinh, thường xuyên chấm điểm động viên, khen ngợi kịp thời
- Nhiệt tình trong giảng dạy không chạy theo thành tích mà cố gắng truyền đạt tất cả các nội dung thật sâu sắc, hướng dẫn tỉ mỉ từng bước giải Bên cạnh đó khi học đến dạng toán tìm hai số khi biết tổng và tỉ của hai số đó, giáo viên phải lên kế hoạch, phương pháp truyền thụ như thế nào để các em có thể học tốt, không rụt rè, bở ngở nhất là nhận dạng toán, vẽ sơ đồ tìm tổng số phần, và các phép tính, tôi có các biện pháp hướng dẫn như sau :
1/ Tự học tập và nghiên cứu để nắm vững được tác dụng cũng như việc tiến hành thực hành đổi mới trong phương pháp giảng dạy :
Tôi thấy đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới phương pháp dạy giải toán nói riêng là nhằm tìm ra đựơc phương pháp logic cho từng nội dung của từng môn, từng bài để nhằm đạt được chất lượng cao nhất trong giảng dạy Đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay chính là để phát hiện, lựa chọn phương pháp cụ thể phù hợp với quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm và phù hợp với nội dung giáo dục cụ thể Vì vậy chúng tôi thường xuyên sinh hoạt thăm lớp dự giờ của đồng nghiệp để học tập và xây dựng thống nhất cách thực hiện phương pháp đổi mới giảng dạy cho tất cả các môn học cho phù hợp để tìm ra con đường chuyển tải chính thức tới học sinh bằng con đường nhanh nhất, ngắn gọn nhất Cần nghiên cứu, tìm hiểu để nắm được yêu câu của việc dạy toán nói chung và loại giải toán: "Tìm 2 số khi biết
Trang 8tổng và tỉ số của 2 số đó" nói riêng Đồng thời nắm được những thiếu sót của học sinh trong giải toán có lời văn
2/ Chuẩn bị cho giờ dạy giải toán theo phương pháp đổi mới đạt kết quả.
Để có được giờ dạy giải toán theo phương pháp đổi mới đạt kết quả tốt, phát huy được tính tích cực của học sinh thì giáo viên phải có thiết kế cụ thể rõ ràng, nó sẽ quyết định lớn đến chất lượng giờ dạy và đồng thời giáo viên cũng là người tổ chức, hướng dẫn thiết kế cho từng học sinh Mọi học sinh đều chủ động học tập và phát triển cao nhất, chính vì lẽ đó cả 2 đối tượng thầy và trò đều phải
có sự chuẩn bị chu đáo
Sự chuẩn bị của giáo viên:
Trước khi dạy bất cứ một loại giải nào, trong tổ chúng tôi đều thống nhất
là dành thời gian kĩ lưỡng về tất cả các bài tập của dạng toán đó, từ bài giảng đến bài luyện, từ bài trong sách giáo khoa đến bài trong vở bài tập để thấy được phương pháp giảng dạy phù hợp, ngắn gọn, học sinh dễ tiếp thu, giáo viên nói ít
và chọn được những bài thêm để nâng cao kiến thức đối với đối tượng học sinh khá, giỏi dạy Đồng thời cũng lường trước được chỗ học sinh hay vướng mắc trong khi thực hành giải loại toán đó mà giáo viên lưu ý trong giảng dạy
- Khi dạy loại: "Bài toán tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó" Học sinh được học 2 tiết bài mới (đó là tiết 1: "Tỉ số ở dưới dạng số tự nhiên",
có nghĩa là so sánh giữa giá trị của số lớn với giá trị của số bé Tiết 2: "Tỉ số ở dưới dạng phân số", có nghĩa ) Thì học sinh thường mắc ở dạng tỉ số là phân
số nên giáo viên dạy cần lưu ý nhấn mạnh để học sinh dễ hiểu, dễ nhớ Từ mối quan hệ tỉ số là hai số trong bài giáo viên hướng dẫn học sinh tìm ra sự biểu diễn trên sơ đồ tóm tắt bài toán Đây là loại toán giải khó đối với học sinh lớp 4 nên giáo viên phải giúp học sinh:
+ Xác định được tổng, tỉ số đã cho
+ Xác định được hai số phải tìm là số nào?
Từ đó hướng tới phương pháp giải chung là ( phương pháp giải bài toán):
Trang 9Tìm tổng số phần bằng nhau
Tìm giá trị của một phân bằng lấy tổng của hai số chia cho tổng số phần bằng nhau, rồi dựa vào mối quan hệ giữa tỉ số của hai số của hai số mà tìm ra giá trị của mỗi số phải tìm
Trên cơ sở đó học sinh sẽ nắm cách giải đặc trưng của loại toán này Để củng cố được kĩ năng và kiến thức của loại toán này, tôi cho các em tự đặt đề toán theo loại toán đó đồng thời chọn các bài toán khó cho học sinh khá, giỏi (áp dụng vào tiết luyện tập hay buổi dạy riêng biệt đối với học sinh khá, giỏi)
Tất cả sự chuẩn bị trên của giáo viên đều được thể hiện cụ thể trên bài soạn đủ các bước, đủ các yêu cầu và thể hiện được công việc của thầy và trò trong giờ giải toán
Sự chuẩn bị của học sinh:
Đối với học sinh đã đạt được giáo dục và bồi dưỡng ý thức thích học toán,
có thú vị, hào hứng trong hoạt động học toán, có phương pháp học bộ môn toán,
có thao tác về giải toán phải có đầy đủ các dụng cụ học toán và chuẩn bị đầy đủ cho phù hợp với từng tiết học Đối vưói học sinh khá, giỏi trong những buổi bồi dưỡng riêng biệt cần có thêm sách giáo khoa về luyện giải, sách giáo khoa nâng cao
Song không thể thiếu được những kiến thức về toán học có hệ thống logic
từ lớp dưới, từ bài học trước phải chắc chắn làm cơ sở, nền tảng giúp học sinh tự tin trong hoạt động thực hanh, trong việc tiếp thu kiến thức Ví dụ như khi học giải toán vê "Bài toán tìm hai số khi biết tổng và tỉ số của hai số đó" thì các em
đã được học bài trước là "Tỉ số"
Chính vì sự liên quan hệ thống giữa kiến thức đã học với kiến thức mới nên học sinh phải làm hết và đầy đủ các bài tập, học thuộc các quy tắc, công thức toán Để học sinh có thói quen học bài, làm bài đầy đủ chúng tôi đã thống nhất với giáo viên trong tổ là bố trí mỗi bàn có một bàn trưởng là học sinh khá toán, thường xuyên kiểm tra bài học, bài làm ở nhà của các bạn trong bàn vào giờ ôn bai, soát bài và chỉ ra chỗ đúng sai trong bài tập của bạn giúp bạn cùng tiến bộ (xây dựng đôi bạn thân )
Trang 103/ Quy trình th ực hiện dạy toán có lời văn:
- Giải toán đối với học sinh là một hoạt động trí tuệ khó khăn, phức tạp Việc hình thành kỹ năng giải toán hơn nhiều so với kĩ năng tính vì bài toán giải
là sự kết hợp đa dạng hoá nhiều khái niệm quan hệ toán học, chính vì vậy đặc trưng đó mà giáo viên cần phải hướng dẫn cho học sinh có được thao tác chung trong quá trình giải toán sau:
Bước 1: Đọc kỹ đề bài: Có đọc kỹ đề bài học sinh mới tập trung suy nghĩ
về ý nghĩa nội dung của bàit oán và đặc biệt chú ý đến câu hỏi bài toán Chúng tôi có rèn cho học sinh thói quen chưa hiểu đề toán thì chưa tìm cách giải Khi giải bài toán ít nhất đọc từ 2 đến 3 lần
Bước 2: Phân tích tóm tắt đề toán
Để biết bài toán cho biết gì? Hỏi gì? (tức là yêu cầu gì?)
Đây chính là trình bày lại một cách ngắn gọn, cô đọng phần đã cho và phần phải tìm của bài toán để làm rõ nổi bật trọng tâm, thể hiện bản chất toán học của bài toán, được thể hiện dưới dạng câu văn ngắn gọn hoặc dưới dạng các
sơ đồ đoạn thẳng
Bước 3: Tìm cách giải bài toán: Thiết lập trình tự giải, lựa chọn phép tính thích hợp
Bước 4: Trình bày bài giải: Trình bày lời giải (nói - viết) phép tính tương ứng, đáp số, kiểm tra lời giải (giải xong bài toán cần thử xem đáp số tìm được có trả lời đúng câu hỏi của bài toán, có phù hợp với các điều kiện của bài toán không? (trong một số trường hợp nên thử xem có cách giải khác gọn hơn, hay hơn không?
4/ Áp dụng phương pháp dạy giải bài toán có lời văn :
Đối với dạng toán này thì có các dạng bài nổi bật sau:
Giúp học sinh nhận biết 2 dạng toán “ tổng tỷ” và “ hiệu tỷ”
Giáo viên có thể giúp học sinh nhận biết 2 dạng toán này bằng các bước:
- Bước 1: cho học sinh đọc kỹ đề, phân tích ( gạch chân)
- Bước 2: xác định tỷ số
- Bước 3: giúp học sinh vẽ sơ đồ đoạn thẳng có các số phần bằng nhau