- Với hiệp ước Nhâm Tuất triều đình Huế đã cắt đất cầu hoà, đi ngược lại với ý chí nguyện vọng của nhân dân, đặt quyền lợi dòng họ đặt lên trên quyền lợi của dân tộc.. - Hiệp ước Nhâm Tu[r]
Trang 1Tiết 36 Bài 24: Cuộc kháng chiến từ năm 1858 đến năm 1873
I Thực dân Pháp xâm l ợc Việt Nam:
1 Chiến sự ở Đà Năng những năm 1858- 1859:
a) Nguyên nhân Pháp xâm l ợc n ớc ta:
- Muốn mở rộng thị trờng, bóc lột TNTN của nớc ta
- Nớc ta có vị trí địa lí quan trọng, tài nguyên phong phú, nguồn lao động đông lại rẻ Chế độ PK đang suy yếu
- Lấy cớ bảo vệ đạo Gia Tô Pháp đem quân xâm lợc VN
b) Diễn biến:
+ Phía Pháp:
- 31/8/1858: 3000 quân Pháp-TBN kéo đến cửa biển Đà Nẵng
- 1/9/1858 Pháp nổ súng xâm lợc nớc ta
+ Nhà Nguyễn cử Nguyễn Tri Phơng chỉ huy cuộc kháng chiến
c) Kết quả: Sau 5 tháng, Pháp chỉ chiếm đợc bán đảo Sơn Trà và thất bại trong âm mu
đánh nhanh thắng nhanh
2 Chiến sự ở Gia Định năm 1859:
+ 17/2/1859: Pháp tấn công Gia Định
+ Triều đình Huế: Chống cự yếu ớt rồi tan rã
+ Nhân dân ta: Kiên quyết chống Pháp
+ Quân ta đóng ở đại đồn Chí Hoà, bỏ lỡ cơ hội P’ đang gặp khó khăn khi phải điều quân sang TQ và các chiến trờng khác
+ Đêm 23 rạng 24/2/1861: Pháp tấn công Đai đồn Chí Hoà và thắng lợi
+ Pháp chiếm các tỉnh: Định Tờng, Biên Hoà, Vĩnh Long
+ 5/6/1862: Triều đình kí với Pháp Hiệp ớc Nhâm Tuất
+ Nội dung:
- Pháp có quyền cai quản 3 tỉnh: Gia Định, Định Tờng, Biên Hoà, đảo Côn Lôn
- Mở 3 cửa biển cho Pháp buôn bán: Đà Nẵng, Ba Lạt, Quảng Yên
- Cho phép ngời Pháp, TBN tự do truyền đạo Gia Tô
- Bồi thờng cho Pháp: 288 vạn lạng bạc…
Trang 2II Cuộc kháng chiến chống Pháp từ năm 1858 đến năm 1873:
1 Kháng chiến ở Đà Nẵng và ba tỉnh miền Đông Nam Kì:
* Tại Đà Nẵng:
- Nhiều toán nghĩa binh đã kết hợp với quân triều đình để chống giặc
*Tại Gia Định và ba tỉnh miền Đông Nam Kì:
- 10/12/1861: Quân của Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu Hi Vọng (Pháp) ở sông Vàm
Cỏ Đông
- Quân của Trơng Định ở căn cứ Tân Hòa, Tân Phớc của Trơng Quyền ở Tây Ninh -> Làm cho địch thất điờn bỏt đảo
2 Kháng chiến lan rộng ra ba tỉnh miền Tây Nam Kì:
* Tình hình nớc ta sau điều ớc 5/6/1862:
- Thái độ của triều đình: Nhu nhợc, hèn nhát
- Hành động: Đàn áp các cuộc khởi nghĩa của nhân dân Trung Kì, Bắc Kì cử ngời thơng lợng với Pháp
* Pháp chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kì:
- 20-> 24/6/1867: Pháp chiếm 3 tỉnh miền Tây Nam Kì: Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên
* Phong trào kháng chiến của nhân dân sáu tỉnh Nam Kì:
- Thái độ của ND: Cơng quyết chống Pháp
- Hành động:
+ Xây dựng các TT kháng chiến ở Đồng Tháp Mời, Tây Ninh, Bến Tre, Vĩnh Long… + Làm văn, thơ chống Pháp: Nguyễn Hữu Huân, Nguyễn Đình Chiểu…
******************************************************************
Tiết 38 Bài 25: Kháng chiến lan rộng ra toàn quốc (1873-1884)
I Thực dân Pháp đánh Bắc kì lần thứ nhất Cuộc kháng chiến
ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Kì:
1 Tình hình Việt Nam tr ớc khi Pháp đánh chiếm Bắc Kì:
- ở ba tỉnh miền Đông Nam Kì: TDP thiết lập bộ máy thống trị và khai thác, vơ vét, bóc
Trang 3lột về kinh tế.
- Âm mu: Biến nơi đây thành bàn đạp để xâm chiếm Cam-pu-chia và các tỉnh miền Tây
NK
- Triều đình thi hành nhiều chính sách đối nội, đối ngoại lỗi thời
- Hậu quả:
+ Kinh tế sa sút
+ Xã hội: Đời sống nhân dân cùng cực
+ Phong trào đấu tranh của nhân dân phát triển
2 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc kì lần thứ nhất (1873):
* Hoàn cảnh:
- Sau khi nắm bắt đợc tình hình Bắc Kì và thái độ của nhà Nguyễn, từ cuối năm 1872, Pháp cho Đuy-puy vào gây rối ở Hà Nội
- Lấy cớ giải quyết vụ Đuy-puy, hơn 200 lính P’ do Gác-ni-ê chỉ huy kéo ra Bắc
11/10/1873
* Diễn biến:
- 20/11/1873: Pháp nổ súng đánh thành Hà Nội
- Ta: 7000 quân của Nguyễn Tri Phơng chống cự quyết liệt Nguyễn Tri Phơng hi sinh
* Kết quả:
- Cuộc kháng chiến thất bại
- Pháp chiếm Hải Phòng, Hng Yên, Ninh Bình, Nam Định
3 Kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc kì (1873 - 1874):
+ Thái độ của ND ta: anh dũng kháng chiến
- ở Cầu Giấy: 21/12/1873 quân của Hoàng Tá Viêm và Lu Vĩnh Phúc phục kích Gác-
ni-ê cùng nhiều sĩ quan và binh lính Pháp bị giết
+ 15/3/1874: Triều đình kí với Pháp hiệp ớc Giáp Tuất với nội dung: Thừa nhận 6 tỉnh Nam Kì hoàn toàn thuộc Pháp
=> Nh vậy 1 phần chủ quyền lãnh thổ, ngoại giao thơng mại của Việt Nam bị mất
II Thực dân Pháp đánh Bắc kì lần thứ hai Nhân dân Bắc Kì tiếp tục kháng chiến trong
Trang 4những năm 1882- 1884:
1 Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai (1882):
* Tình hình Việt Nam sau 1874:
- Phong trào đấu tranh của nhân dân phát triển
- Kinh tế kiệt quệ
- Đời sống nhân dân cực khổ
- Triều đình khớc từ mọi cải cách
- Đất nớc rối loạn
* Kế hoạch đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai của Pháp:
- Pháp:3/4/1882: Ri- vi- e cho quân lên Hà Nội
- 25/4/1882 gửi tối hậu th cho Hoàng Diệu đòi nộp thành, khí giới và tấn công thành Hà Nội
- Phía ta: Anh dũng chống trả, thành mất Hoàng Diệu tự tử
- Pháp chiếm Hòn Gai, Nam Định và các tỉnh Bắc kì
2 Nhân dân Bắc Kì tiếp tục kháng Pháp:
- ND phối hợp với quân triều đình để đánh P
- Đốt nhà chặn giặc
- Tập hợp lực lợng
- Không bán lơng thực cho Pháp
- Đào hào, đắp luỹ, đắp đập làm cạm bẫy…
- 19/5/1883: Quân của Hoàng Tá Viêm và Lu VP chặn đánh 500 quân Pháp ở Cầu Giấy=> Ri- vi- e và nhiều lính Pháp bị giết
- T7/1883 vua Tự Đức mất=> Pháp đánh vào Thuận An
3 Hiệp ớc Pa- tơ- nốt Nhà nớc phong kiến Việt Nam sụp đổ 1884:
- 25/8/1883: Hiệp ớc Hác- măng đợc kí
(NDSGK/123)
- Thái độ của nhân dân ta: Tiếp tục kháng P’
- 11/5/1884 Pháp- Thanh kí Hiệp ớc Thiên Tân-> Quân Thanh rút khỏi Bắc kì
Trang 5- 6/6/1884 Hiệp uớc Pa- tơ- nốt đợc kí.
(NDSGK/124)
=> Triều đình PK VN bị chấm dứt nhiệm vụ trở thành nớc thuộc địa nửa phong kiến
Tiết 40 Bài 26: Phong trào kháng chiến chống pháp
trong những năm cuối thế kỷ Xix
I Cuộc phản công của phái chủ chiến tại kinh thành Huế Vua Hàm Nghi ra “chiếu Cần V ơng”:
1 Cuộc phản công quân Pháp của phái chủ chiến ở Huế tháng 7- 1885:
a Nguyên nhân:
- Phái chủ chiến muốn giành lại chủ quyền đã
mất, nên đã cho chuẩn bị chu đáo (lực lợng, lơng thảo, khí giới)
b Diễn biến:
+ 5/7/1885:Quân của Tôn Thất Thuyết tấn công quân Pháp ở Toà Khâm sứ và đồn Mang Cá
+ Pháp đàn áp cuộc phản công
c Kết quả: Cuộc phản công thất bại.
2 Phong trào Cần V ơng:
- 13/7/1885 Tôn Thất Thuyết ra chiếu Cần vơng ở Tân Sở- Quảng Trị, kêu gọi văn thân
và nhân dân giúp vua cứu nớc
- Phong trào Cần vơng là phong trào yêu nớc chống TDP xâm lợc ở cuối thế kỷ XIX
- Phong trào Cần vơng chia làm 2 giai đoạn: 1885- 1888, 1888- 1896
- Giai đoạn 1: (1885- 1888) diễn ra sôi nổi ở Bắc Kì, Trung Kì.
+ Ta: Lập căn cứ ở Hơng Khê (Hà Tĩnh)
+ 1886: Tôn Thất Thuyết sang Trung Quốc cầu viện
+11/1888: Vua Hàm Nghi bị bắt và bị đày sang An- giê- ri
- Giai đoạn 2: (1888- 1896) có quy mô và trình độ tổ chức cao hơn (khởi nghĩa Ba
Đình, Bãi Sậy, Hơng Khê)
II Những cuộc khởi nghĩa lớn trong phong trào Cần V ơng:
Trang 63 Khởi nghĩa H ơng Khê(1885- 1895):
* Căn cứ: Hơng Khê- Hà Tĩnh.
* Lãnh đạo: Phan Đình Phùng, Cao Thắng.
* Hoạt động:
- Phía ta: chuẩn bị chu đáo (lực lợng, vũ khí, lơng thực)
- Địabàn hoạt động : 4 tỉnh
- Đẩy lui nhiều cuộc càn quét của địch
- Địch tấn công ta ở Ngàn Trơi núi Vụ Quang
- 28/12/1895: Phan Đình Phùng hy sinh
* Kết quả: Khởi nghĩa thất bại.
4 Nguyên nhân thất bại:
- Cha có sự liên kết của các phong trào
- Cha có đờng lối đúng đắn
- Ngời lãnh đạo: Còn non kém
- Pháp còn đủ mạnh để đàn áp một cuộc khởi nghĩa nh trên
******************************************************************
Tiết 41 Bài 27: Khởi nghĩa yên thế và phong trào chống pháp của đồng bào miền núi cuối thế kỷ xix
I Khởi nghĩa Yên Thế (1884- 1913):
* Vị trí: Yên Thế (Bắc Giang), rừng rậm, đất đồi, địa hình hiểm trở.
* Nguyên nhân:
- Do chính sách bình định xâm lợc của Pháp đối với Yên Thế
* Diễn biến:
Trang 7- Nghĩa quân hoạt động riêng rẽ.
- Cha có sự chỉ huy thống nhất
- Nghĩa quân vừa chiến đấu vừa xây dựng CS
- 10/2/1913 : Hoàng Hoa Thám hi sinh-> Phong trào tan rã dần
* Đánh giá:
- Thời gian : Tồn tại lâu (30 năm)
- Thành phần tham gia lãnh đạo: Do các thủ lĩnh địa phơng cầm đầu, họ là nhân dân
địa phơng, ít chiụ ảnh hởng của t tởng PK
- Mục đích: Chống Pháp, giành tự do, ( Phong trào Cần Vơng: Mục đích giúp va cứu n-ớc)
- Tập hợp đợc đông đảo nhân dân trên địa bàn
- Tính chất: Mang tính dân tộc, yêu nớc
ĐỀ CƯƠNG ễN TẬP
Cõu 1: Tại sao thực dõn Phỏp xõm lược nước ta ?
Đỏp ỏn :
* Nguyờn nhõn:
+Sõu xa :
-Từ giữa thế kỉ XIX ,cỏc nước tư bản phương Tõy đẩy mạnh xõm lược cỏc
nước phương Đụng để mở rộng thị trường vơ vột nhiờn liệu và thuộc địa
-Việt Nam cú vị trớ địa lớ thuận lợi , giàu tài nguyờn thiờn nhiờn
+ Trực tiếp :
-Chế độ phong kiến Việt Nam đang khủng hoảng suy yếu
- Lấy cớ bảo vệ đạo Gia Tụ thực dõn phỏp đem quõn xõm lược nước ta
Trang 8- Pháp quyết tâm chiếm bằng được BK, biến nước ta thành thuộc địa.
- Thực dân pháp muốn vơ vét các nguồn tài nguyên ở Bắc kỳ để phục vụ cho nền
kinh tế đang trên đà phát triển của minh đặc biêt là nguồn tài nguyên than đá
- Muốn án ngữ biên giới phía Nam Trung Quốc để dễ bề xâm lươc TQ
- Mốn biến Bắc Kỳ làm bàn đạp để đánh chiếm cam pu chia và 3 tỉnh miền
Tây Nam Kỳ
Câu2: Trình bày nội dung của hiệp ước Nhâm Tuất ngày 5/6/1862 ? Nhận xét
về tính chất hiệp ước và thái độ triều đình Huế?
+ Nội dung của Hiệp ước Nhâm Tuất 5/6/1862:
+ Pháp có quyền cai quản 3 tỉnh miền Đông Nam Kì: (Gia Định, Định Tường, Biên Hoà) , và đảo Côn Lôn
+Mở 3 cửa biển: (Đà Nẵng, Ba Lạt, Quảng Yên) cho Pháp vào buôn bán
+Cho phép người Pháp và TBN tự do truyền đạo Gia Tô, bãi bỏ lệnh cấm đạo trước đây
+ Bồi thường cho Pháp khoản chiến phí tương đương 280 vạn lạng bạc…
+Pháp sẽ “trả lại” thành Vĩnh Long cho triều đình chừng nào triều đình buộc được dân chúng ngừng kháng chiến
* Nhận xét về tính chất hiệp uớc và thái độ triều đình Huế:
- Với hiệp ước Nhâm Tuất triều đình Huế đã cắt đất cầu hoà, đi ngược lại với ý chí nguyện vọng của nhân dân, đặt quyền lợi dòng họ đặt lên trên quyền lợi của dân tộc
- Hiệp ước Nhâm Tuất đã vi phạm nghiêm trọng chủ quyền độc lập của dân tộc, nhân dân ta bất bình phản đối hành động bán nước của triều đình Huế
Câu 3: Em hãy trình bày tóm tắt diễn biến cuộc tấn công của TD Pháp ở Gia Định?
Trang 9+ Ngày 17 - 2 - 1859, Pháp tấn công thành Gia Định, quân triều đình chống cự yếu ớt rồi tan rã
+ Ngày 24 - 2 - 1859, Pháp chiếm được Đại đồn Chí Hòa, thừa thắng lần lượt chiếm ba tỉnh miền Đông và thành Vĩnh Long
+ Ngày 5 - 6 - 1862, triều đình Huế kí với Pháp Hiệp ước Nhâm Tuất, thừa nhận quyền cai quản của Pháp ở ba tỉnh miền Đông Nam Kì và đảo Côn Lôn
Câu 4: Vì sao triều đình Huế kí hiệp ước Giáp tuất(1874)?
+ Khi quân Pháp kéo vào Hà Nội, nhân dân ta anh dũng chống Pháp như trận chiến đấu ở
Ô Thanh Hà (Quan Chưởng)
+ Tại các tỉnh đồng bằng, ở đâu Pháp cũng vấp phải sự kháng cự của nhân dân ta Các căn cứ kháng chiến được hình thành ở Thái Bình, Nam Định
+ Ngày 21 - 12 - 1873, quân Pháp bị thất bại ở Cầu Giấy, Gác-ni-ê bị giết
+ Song triều đình Huế lại kí Hiệp ước Giáp Tuất (15 - 3 - 1874) Pháp rút quân khỏi Bắc Kì; triều đình thừa nhận 6 tỉnh NK hoàn toàn thuộc Pháp
Câu5: Cuộc kháng chiến ở Đà Nẵng và 3 tỉnh miên Đông Nam Kỳ đã diễn ra như thế nào?
+ Tại Đà Nẵng, nhiều toán nghĩa binh nổi dậy phối hợp với quân triều đình chống Pháp + Nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu Hi Vọng của Pháp trên sông Vàm
Cỏ Đông (10 - 12 - 1861)
+ Khởi nghĩa của Trương Định ở Gò Công làm cho quân Pháp khốn đốn và gây cho chúng nhiều thiệt hại
+ Triều đình đã ngăn cản phong trào kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta ở Nam Kì,
ra lệnh bãi binh
+ Do thái độ cầu hòa của triều đình, Pháp đã chiếm được ba tỉnh miền Tây Nam Kì không tốn một viên đạn
+ Bất hợp tác với giặc, một bộ phận kiên quyết đấu tranh vũ trang, nhiều trung tâm kháng chiến ra đời: Đồng Tháp Mười, Tây Ninh
Trang 10+ Một bộ phận dùng thơ văn lên án thực dân Pháp và tay sai, cổ vũ lòng yêu nước: Phan Văn Trị, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thông
Thực dân Pháp đang bắt đầu xây dựng và thiết lập bộ máy thống trị và tiến hành bóc lột
về kinh tế
- Thực dân pháp muốn biên nơi này để xâm lược Cam Pu Chia và 3 tỉnh miền tây nam kỳ
- Triều đình nhà Nguyễn vẫn tiếp tục thi hành chính sách đối nội – đối ngoại lỗi thời lạc hậu như vơ vét tiền của trong nhân dân để phục vụ cho cuộc sống ăn chơi và bồi thường chiến phí cho TD Pháp
- Đời sống nhân dân ta vô cùng cơ cực
Câu 6 Phong trào Nông dân Yên Thế:
- Căn cứ: Yên Thế (vùng phía Tây tỉnh Bắc Giang) là vùng đất đồi, cây cối rậm rạp, địa hình hiểm trở
* Nguyên nhân: Do tình hình kinh tế sa sút dưới thời Nguyễn, khiến cho nông
dân đồng bằng Bắc Kì phải rời quê hương lên Yên Thế sinh sống, khi TD Pháp
mở rộng phạm vi chiếm đóng Bắc Kì, Yên Thế trở thành mục tiêu bình định của chúng Để bảo vệ cuộc sống của mình, nhân dân Yên Thế đứng lên đấu tranh chống Pháp
- Lãnh đạo: Hoàng Hoa Thám
- Địa bàn hoạt động: Yên Thế là địa bàn hoạt động chính và một số vùng lân cận
- Lực lượng: đông đảo dân nghèo địa phương
* Diễn biến: (3 giai đoạn).
- Gđ 1: 1884-1892: nghĩa quân hoạt động riêng rẽ
- Gđ 2: 1893-1908: Nghĩa quân vừa chiến đấu, vừa xây dựng cơ sở, lực lương giữa
ta và Pháp chênh lệch - Đề Thám đã 2 lần phải xin giảng hoà với Pháp rồi chuẩn bị lương thực, quân đội sẵn sàng chiến đấu và bắt liên lạc với các nhà yêu nước khác
Trang 11- Gđ 3: 1909-1913: Phỏp tập trung lực lượng tấn cụng quy mụ lớn lờn Yờn Thế, lực lượng nghĩa quõn bị hao mũn dần
* Kết quả: 10.2.1913 Đề thỏm bị ỏm sỏt, phong trào tan ró.
* Nguyờn nhõn thất bại:
- Phong trào Cần Vương tan ró, TD Phỏp cú điều kiện để đàn ỏp KN Yờn Thế
- Lực lượng nghĩa quõn gặp nhiều bất lợi: bị tiờu hao dần, bị khủng bố, mất tiếp tế, thủ lĩnh thỡ bị ỏm sỏt
* í nghĩa: - Khẳng định truyền thống yờu nước, tinh thần bất khuất của nhõn dõn.
- Thấy được khả năng lớn lao của nhõn dõn trong lịch sử đấu tranh của DT
Cõu 7: Phong trào Cần Vơng chia làm mấy giai đoạn:
Cõu 8: Cuộc KN Hơng Khê là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất trong phong trào Cần
vơng?
=> Lãnh đạo là văn thân các tỉnh Thanh- Nghệ- Tĩnh
+ Thời gian tồn tại: 10 năm
+ Quy mô: 4 tỉnh
+ Lập nhiều chiến công Chuẩn bị chu đáo
+ Có sự chỉ huy thống nhất, phối hợp chặt chẽ
Cõu 9: ý nghĩa lịch sử của phong trào Cần vơng?
=> Có vị trí quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh vì độc lập, tự do Để lại nhiều bài học quý báu
Câu10: Hãy thuật lại tình hình chiến sự ở Gia Định (1859-1862)? Nêu nội dung cơ
bản của Hiệp ớc Nhâm Tuất(5/6/1862)?
Câu11: Cuộc kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc kì (1873- 1874)
diễn ra nh thế? Tại sao triều đình Huế lại kí hiệp ớc Giáp Tuất (1874)?