(Vũ Khoan) Câu 3. Chỉ ra lỗi liên kết trong các đoạn văn sau và nêu cách sửa các lỗi ấy. a ) Từ xa xưa, nhân loại đã có ý thức bảo vệ môi trường. Nhưng trong những nền văn hoá cổ xưa, tr[r]
Trang 1ÔN TẬP VĂN 9 (từ 23-28.3)
PHẦN VĂN
Văn bản : Viếng lăng Bác
I CÂU HỎI ÔN TẬP
Câu 1: Em hãy giới thiệu những thông tin cơ bản về tác giả Viễn Phương
( Tên, thuộc thế hệ nhà thơ nào, đề tài, đặc điểm phong cách sáng tác…)
Câu 2: Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ Viếng lăng Bác, hoàn cảnh đó có
liên quan gì tới nhà thơ?
Câu 3: Bố cục của bài thơ gồm mấy phần? Nêu rõ nội dung của mỗi phần?
Câu 4: Cho câu chủ đề sau: “Khổ thơ đầu tiên của bài Viếng lăng Bác diễn tả
những cảm xúc chân thành, xúc động của nhà thơ khi đến thăm lăng Bác”.
Hãy viết đoạn văn từ 10 – 12 câu theo phương thức tổng - phân - hợp để làm sáng tỏ ý kiến đó? (Đoạn văn có sử dụng phép thế và câu có thành phần phụ chú)
Câu 5: Hãy tìm tên tác phẩm và tác giả cũng có nhà thơ mượn hình ảnh cây tre
để nói tới tình yêu thương, sự đoàn kết gắn bó của người Việt Nam?
Câu 6: Cho hai câu thơ sau:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
- Hình ảnh mặt trời nào là ẩn dụ? Hãy phân tích ý nghĩa hình ảnh đó trong việc thể hiện lòng tình cảm gì của tác giả
Câu 7: Phân tích hai câu thơ:
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân
Câu 8: Hãy viết một đoạn văn để phân tích khổ thơ sau:
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Trang 2Mà sao nghe nhói ở trong tim Bác nằm trong lăng giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng trong dịu hiền
Câu 9: Có một tác phẩm cũng nhắc tới khát vọng muốn trở thành con chim, trở
thành nhành hoa, em hãy chép lại khổ thơ đó, nêu tên tác giả và nhan đề?
Câu 10: Viết đoạn văn khoảng 10 câu theo phương thức quy nạp làm rõ cảm
xúc lưu luyến không muốn rời của tác giả đối với Bác? (Đoạn văn có sử dụng câu cảm thán và thành phần khởi ngữ)
Câu 11: Nhận xét về giọng điệu của bài thơ và cho biết giọng điệu đó được tạo
nên từ những yếu tố nào và có quan hệ như thế nào với cảm xúc của tác giả?
II GỢI Ý ĐÁP ÁN:
Câu 1:
- Viễn Phương tên thật là Phạm Thanh Viễn (1928) quê ở tỉnh An Giang Tham gia hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ
- Ông là một trong những cây bút có mặt sớm nhất của lực lượng văn nghệ giải phóng ở miền Nam thời chống Mỹ cứu nước
- Thơ Viễn Phương thường nhỏ nhẹ, giàu tình cảm và chất mơ mộng ngay trong hoàn cảnh chiến đấu ác liệt ở chiến trường
- Tác phẩm chính: “Mắt sáng học trò” (1970); “Nhớ lời di chúc” (1972); “Như mấy mùa xuân” (1978)
Câu 2:
Hoàn cảnh sáng tác của bài thơ: Năm 1976, sau cuộc kháng chiến chống Mỹ
cứu nước của nhân dân ta thắng lợi, đất nước được thống nhất, lăng Chủ tịch
Hồ Chí Minh cũng vừa được khánh thành, tác giả ra thăm miền Bắc và vào lăng viếng Bác
Như vậy mọi cảm xúc chân thành, tha thiết nhất của nhà thơ được thể hiện xúc động ở trong bài thơ
Câu 3: Bố cục của bài thơ gồm có 3 phần Mạch cảm xúc vận động theo trình
tự cuộc vào lăng viếng Bác
- Khổ 1: Cảm xúc về cảnh bên ngoài lăng, tập trung ở hình ảnh hàng tre bên lăng gợi hình ảnh của quê hương đất nước
Trang 3- Khổ 2 – 3: Từ cảm xúc về dòng người bất tận ngày ngày vào lăng viếng Bác, nhà thơ xúc cảm và suy ngẫm về lãnh tụ kính yêu được gợi lên từ những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng: mặt trời, vầng trăng, trời xanh
- Khổ 4: Khi sắp phải trở về Miền Nam, niềm mong ước thiết tha: muốn tấm lòng mình được mãi mãi ở lại bên lăng Bác
Câu 4:
Khổ thơ đầu tiên của bài Viếng lăng Bác diễn tả những cảm xúc chân thành, xúc động của nhà thơ khi đến thăm lăng Bác Câu thơ có tính thông báo “Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác” là lời nói chân thành, xúc động của một người con khi từ miền Nam ra thăm lăng Bác Tác giả dùng từ “thăm” để giảm nhẹ nỗi đau mất mát và như để khẳng định Người còn mãi Cách xưng hô thân mật xưng con như người con về thăm cha, thăm nơi Bác nghỉ, nỗi đau như cố giấu
mà giọng thơ vẫn có những điều đau xót, ngậm ngùi Hình ảnh gây ấn tượng đầu tiên với Bác chính là hình ảnh hàng tre “xanh xanh” Trong góc nhìn xúc động của nhà thơ, hàng tre vừa có cái nhìn thực, vừa là hình ảnh ẩn dụ biểu tượng cho sức sống kiên định, dũng cảm của dân tộc Hình ảnh hàng tre “bão táp mưa sa đứng thẳng hàng” giàu ý nghĩa liên tưởng, mang biểu tượng của tâm hồn thanh cao, sự quật cường của người Việt
Câu 5: Trả lời:
Hình ảnh cây tre cũng nói về sự yêu thương, đoàn kết của người Việt Nam: bài thơ "Tre Việt Nam" của Nguyễn Duy
Tác giả nhắc tới hình ảnh cây tre, mượn hình ảnh cây tre để nói tới tình yêu thương và sự đoàn kết gắn bó của người Việt Nam
Câu 6: Trả lời:
Hình ảnh ẩn dụ trong bài hình ảnh “mặt trời” – hình ảnh của Bác Hồ Mặt trời của thiên nhiên đem tới nguồn sáng, hạnh phúc soi đường cho toàn dân tộc Màu sắc “rất đỏ” làm cho câu thơ trở nên thật đẹp, tạo ấn tượng sâu sắc, nói lên
tư tưởng cách mạng, lòng yêu nước nồng nàn của Bác
Tác giả xây dựng hình ảnh ẩn dụ để nói lên sự vĩ đại của Bác, thể hiện được sự tôn trọng, kính mến của tác giả và toàn dân đối với Bác - vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc ta
Câu 7: Trả lời:
Hình ảnh “dòng người đi trong thương nhớ” là hình ảnh thực, còn hình ảnh thực diễn tả hình ảnh những dòng người đi trong sự bồi hồi, xúc động trong lòng nặng trĩu tiếc thương Nhịp thơ như trầm xuống, nghẹn ngào
Trang 4Hình ảnh ẩn dụ “kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân” là hình ảnh đẹp, sáng tạo của tác giả thể hiện tấm lòng thành kính của người dân với Bác
“Bảy mươi chín mùa xuân” là hình ảnh hoán dụ mang ý nghĩa tượng trưng cho
số tuổi của Bác, hình ảnh về cuộc đời đẹp như những mùa xuân đã hòa nhập vào mùa xuân độc lập, tự do của dân tộc
Câu 8:
Từ niềm biết ơn thành kính đã chuyển sang niềm xúc động nghẹn ngào khi tác giả nhìn thấy Bác Hình ảnh Bác với giấc ngủ bình yên, thanh thản giữa vầng trăng sáng dịu hiền Giữa vùng ánh sáng yên bình, trong lành đó, Người đang ngủ giấc ngủ bình yên Ánh sáng dịu nhẹ trong lăng gợi lên sự liên tưởng tới vầng trăng thi vị trong tự nhiên, trong thơ của Bác Những điều gần gũi, thân thương trong cuộc sống của người thủa sinh thời Nhưng trong lòng tác giả không vì thế mà nguôi ngoai nỗi xót thương vì Người không còn nữa “Vẫn biết trời xanh là mãi mãi/ Mà sao nghe nhói ở trong tim”, tác giả Viễn Phương thấy
“nhói trong tim” nỗi đâu mất mát quá lớn, khi đất nước ngày độc lập không có Bác hiện hữu, đây là sự rung cảm chân thành của nhà thơ “Trời xanh” là ẩn dụ cho hình ảnh của Người, tấm lòng của Người còn mãi trong trái tim của dân tộc ta
Câu 9: Trả lời:
Tác phẩm "Mùa xuân nho nhỏ" của Thanh Hải có nhắc tới hình ảnh con chim
và nhành hoa, trong khổ thơ:
Ta làm con chim hót
Ta làm một nhành hoa
Ta nhập vào hòa ca Một nốt trầm xao xuyến
Khổ thơ này diễn tả khát vọng chân thành, giản dị của tác giả Thanh Hải, muốn được đóng góp, cống hiến cho đời âm thanh, hương thơm vào cuộc sống kì diệu, muôn màu muôn vẻ ngoài kia Ở phần mở bài, tác giả phác họa hình ảnh mùa xuân bằng chi tiết bông hoa và tiếng chim, tới khổ thơ thứ 4 hình ảnh con chim, nhành hoa tạo sự đối ứng chặt chẽ về ý thơ
Câu 10: Trả lời:
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Tâm trạng tiếc nuối lưu luyến của nhà thơ trong giây phút chia ly thật xúc động, mãnh liệt Dòng cảm xúc “thương trào nước mắt” được diễn tả giản dị mà sâu lắng Ước nguyện thành kính của nhà thơ được giãi bày qua khao khát:
Trang 5Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này
Điệp từ “muốn làm” nhấn mạnh khao khát tới cháy bỏng, được ở cạnh, được đứng canh giấc ngủ yên bình cho Bác đã thôi thúc nhà thơ muốn hóa thân thành cảnh vật, sự sống xung quanh lăng Người Tác giả vừa bộc lộ trực tiếp, vừa bộc
lộ gián tiếp tình cảm chân thành của nhà thơ Điều đặc biệt là hình ảnh cây tre được lặp lại trong khổ thơ cuối có nhiều nét mới Hình ảnh cây tre lúc này ẩn
dụ cho lòng thành kính, sự trung thành với lý tưởng cách mạng và Bác “Cây tre trung hiếu” cũng chính là phẩm chất của con người Việt Nam, mãi mãi kiên trung với Bác và lý tưởng cách mạng
Câu 11: Trả lời:
- Giọng điệu của bài thơ vừa trang nghiêm, sâu lắng vừa tha thiết, đau xót, tự hào, thể hiện tâm trạng xúc động khi tác giả vào lăng viếng Bác
- Giọng điệu được tạo nên bởi nhiều yếu tố: thể thơ, nhịp điệu, từ ngữ, hình ảnh Thể thơ 8 chữ nhưng có đan xen những dòng thơ 7 chữ hoặc 9 chữ Cách gieo vần bằng, vần trắc
- Những vần bằng liên tiếp diễn tả dòng cảm xúc dâng trào, các vần trắc thể hiện nỗi tiếc thương, đau xót
- Nhịp các khổ thơ nhìn chung là nhịp chậm, diễn tả sự trang nghiêm, thành kính
- Riêng khổ cuối nhịp thơ nhanh hơn với điệp từ muốn làm được lặp lại ba lần, thể hiện mong ước thiết tha và nỗi lòng lưu luyến của tác giả
PHẦN TIẾNG VIỆT
Liên kết câu và liên kết đoạn văn
Các đoạn văn trong một văn bản cũng như các câu trong một đoạn văn phải liên kết chặt chẽ với nhau về nội dung và hình thức
1 Về nội dung (liên kết đoạn)
Các đoạn văn phải phục vụ chủ đề chung của văn bản, các câu phải phục
vụ chủ đề của đoạn văn (liên kết chủ đề)
Các đoạn văn và các câu phải được sắp xếp theo một trình tự hợp lí (liên kết lo-gic)
2 Về hình thức (liên kết câu): các biện pháp chính:
Trang 6 Lặp lại ở câu đứng sau từ ngữ đã có ở câu đứng trước (phép lặp từ ngữ)
3 Luyện tập:
Câu 1 Chỉ ra các phương tiện liên kết hình thức đã được sử dụng để liên kết câu
trong mỗí đoạn văn sau:
a) Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ cố ý gieo rắc vào đầu óc tôi những
hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội
là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tạnh bẩn xâm phạm đến…
(Nguyên Hồng) b) Đứng ngắm cây sầu riêng, tôi cứ nghĩ mãi về cái dáng cây kì lạ này Thân nó khẳng khiu, cao vút, cành ngưng thẳng đuột, thiếu cái dáng cong, dứng
nghiêng, chiều quằn, chiều lượn của cây xoài, cây nhãn Lá nhỏ xanh vàng, hơi khép lại, tưởng như lá héo Vậy mà khi trái chín, hương toả lìgựt ngào, vị ngọt đến đam mê.
(Mai Văn Tạo)
Câu 2 Phân tích tính liên kết về nội dung trong đoạn văn sau:
Nhân dân ta có truyền thống lâu đời đùm bọc, đoàn kết với nhau theo phương châm “nhiễu điều phủ lấy giá gương” Bản sắc này thể hiện mạnh mẽ nhất trong cảnh đất nước lâm nguy, ngoại bang đe doạ Nhưng tiếc rằng phẩm chất cao qúy ấy thường lại không đậm nét trong việc làm ăn, có thể do ảnh hưởng của phương thức sản xuất nhỏ, tính đố kị vốn có của lối sống theo thứ bậc
không phải theo năng lực và lối nghĩ “trâu buộc ghét trâu ăn” đối với người hơn mình ở làng quê thời phong kiến.
(Vũ Khoan)
Câu 3 Chỉ ra lỗi liên kết trong các đoạn văn sau và nêu cách sửa các lỗi ấy.
a) Từ xa xưa, nhân loại đã có ý thức bảo vệ môi trường Nhưng trong những nền
văn hoá cổ xưa, trong tín ngưỡng của các dân tộc và các tôn giáo trên thế giới đều chứa đựng ý thức đó Họ đã biết tôn trọng và sống hoà hợp với thiên nhiên, coi trái đất như người mẹ đã tạo ra và nuôi dưỡng sự sống cũng như tạo ra các giá trị văn hoá tinh thần của loài người Ngày nay, nhân loại đã bước vào thế kỉ XXI – thời điểm mà tài nguyên đã bị khai thác cạn kiệt, môi trường thiên nhiên
bị ô nhiễm, tàn phá nghiêm trọng Bởi vì vấn đề bảo vệ môi trường ngày càng trở nên bức xúc và cấp thiết Thế kỉ XXI được coi là thế kỉ môi trường, là thời cơ hành động của cả nhân loại.
b) Khu vườn không rộng Cái sân nhỏ bé Mỗi cây có một đời sống riêng, một tiếng nói riêng Những con chim sâu ríu rít Cây lan, cây huệ nói chuyện bằng hương, bằng hoa Hoa hồng đẹp và thơm Cây mơ, cây cải hói chuyện bằng lá Cây bầu, cây bí nói bằng quả.
c) Dê Đen đi đằng này lụi Dê Trắng đi đằng kia sang Dê Đen và Dê Trắng cùng qua một chiếc cầu hẹp Chúng húc nhau, cả hai đều rơi tõm xuống suôi Con nào cũng muốn tranh sang trước, không con nào chịu nhường con nào.
Câu 4 Sắp xếp các câu sau thành một đoạn văn:
Trang 7di) Tuy thế, người trai làng Phù Đổng vẫn còn ăn một bữa cơm đạm bạc với dân làng
b) Tráng sĩ ấy gặp lúc quốc gia lâm nguy đã xông pha ra trận, đem sức khoẻ mà đánh tan giặc, nhưng bị thương nặng
c) Nghe chuyện Phù Đổng Thiên Vương, tôi tưởng tượng đến một trang nam nhi sức vóc khác người nhưng tâm hồn còn thô sơ và giản dị như tâm hồn tất cả mọi người thời xưa
Câu 5 Viết một văn bản ngắn (khoảng 7 câu) bàn về việc đọc sách của HS hiện
nay Chỉ ra sự liên kết về nội dung và hình thức trong văn bản đó
Gợi ý đáp án:
Câu 1 Vận dụng kiến thức về liên kết câu để xác định các phương tiện liên kết
đã sử dụng:
a) – Phép lặp: mẹ tôi – mẹ tôi
– Phép thế: có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi – những rắp tâm tanh bẩn
b) – Phép thế: cây sầu-riêng – nó
— Phép liên tưởng: cây – thân – lá – trái
c) Phép nối: vậy mà
Câu 2 Xác định chủ đề của đoạn vãn: điểm mạnh và điểm yếu trong tính cách,
thói quen của con người Việt Nam Các câu trong đoạn đều hướng đến việc thể hiện nội dung đó Trình tự các câu được sắp xếp hợp lí (hai câu trước nêu phẩm chất cao quý của người Việt Nam là đoàn kết, câu cuối nêu nhược điểm trong tính cách của người Việt là sự đố kị)
Câu 3 a) – Đoạn văn mắc lỗi về liên kết nội dung và hình thức.
– Cần chú ý lỗi về liên kết hình thức thể hiện qua các từ ngữ có tác dụng nối các câu như nhưng, bởi vì Cách chữa: có thể bỏ hoặc thay các từ ngữ đó bằng các từ ngữ phù hợp
Ví dụ:
Từ xa xưa, nhân loại đã có ý thức bảo vệ môi trường Trong những nền văn hoá
cổ xưa, trong tín ngưỡng của các dân tộc và các tôn giáo trên thế giới đều chứa đựng ỷ thức đó Họ đã biết tôn trọng và sống hoà hợp với thiên nhiên, coi trái đất như người mẹ đã tạo ra và nuôi dưỡng sự sống cũng như tạo ra các giá trị văn hoá tinh thần của loài người Ngày nay, nhân loại đã bước vào thế kỉ XXI – thời điểm mà tài nguyên đã bị khai thác cạn kiệt, môi trường thiên nhiên bị ô nhiễm, tàn phá nghiêm trọng Bởi vậy, vấn đề bảo vệ môi trường ngày cảng trở nên bức xúc và cấp thiết Thê kỉ XXI được coi là thế kỉ môi trường, là thời cơ hành động của cả nhân loại
b) – Đoạn văn mắc lỗi về liên kết chủ đề (liên kết nội dung) Các câu trong đoạn không cùng hướng đến một chủ để chung
– Cách chữa: thêm một số từ ngữ, câu hoặc bỏ câu không có nội dung liên quan
để thiết lập chủ đề giữa các câu
Ví dụ: Khu vườn không rộng, chỉ bằng một cái sản nhỏ bé, nhưng có rất nhiêu loài cây Mỗi cây có một đời sống riêng, một tiếng nói riêng Cây lan, cây huệ, cây hồng.nói chuyện bằng hương, bằng hoa Cây mơ, cây cải nối chuyện bằng
lá Cây bau, cây bí nói bằng quả
Trang 8c) – Đoạn văn mắc lỗi về liên kết lô-gíc (liên kết nội dung) Trật tự các sự việc
nêu trong các câu không hợp lí (trật tự không gian, thời gian, trật tự nguyên nhân – kết quả)
Cách chữa: sắp xếp lại trật tự các câu hoặc thêm từ ngữ làm rõ quan hệ nhân-quả
Ví dụ: Dê Đen và Dê Trắng cùng qua một chiếc cầu hẹp Dê Đen đi đằng này lại Dê Trắng đi đằng kia sang Con nào cũng muốn tranh sang trước, không con nào chịu nhường con nào Chúng húc nhau Củ hai đều rơi tõm xuống suối
Câu 4 Để sắp xếp các câu theo trình tự hợp lí, cần xác định chủ đề của đoạn
văn, câu văn nêu chủ đề, các dấu hiệu liên kết hình thức Theo đó, trình tự phù hợp là (c) – (b) – (a)
Câu 5 Cần suy nghĩ và trình bày ý kiến của bản thân vể việc đọc sách của HS
hiện nay Các ý trong văn bản phải được trình bày rõ ràng, tập trung vào chủ đề, theo một trình tự hợp lí Sau đó cần chỉ ra sự liên kết về nội dung (liên kết chủ
đề và liên kết lô-gíc), liên kết hình thức (các phép liên kết) trong văn bản đã viết
PHẦN TẬP LÀM VĂN
CÁCH LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
I KIẾN THỨC CƠ BẢN
1 Đề bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
a) Đọc các đề bài sau và nhận xét về cấu tạo của chúng
Đề 1 Phân tích các tầng nghĩa trong đoạn thơ sau:
Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Thế Lữ, Nhớ rừng)
Đề 2 Cảm nhận và suy nghĩ của em về đoạn kết trong bài thơ Đồng chí của Chính Hữu:
Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
Đề 3 Cảm nhận của em về tâm trạng của Tản Đà qua bài thơ Muốn làm thằng cuội
Đề 4 Hình tượng người chiến sĩ lái xe trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật
Đề 5 Bài thơ ánh trăng của Nguyễn Duy gợi cho em những suy nghĩ gì?
Trang 9Đề 6 Phân tích khổ thơ đầu trong bài Sang thu của Hữu Thỉnh.
Đề 7 Những đặc sắc trong bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phương
Đề 8 Cảm nhận và suy nghĩ của em về tình cảm cha con trong bài Nói với con của Y Phương
Gợi ý:
Phần quan trọng mà đề bài nào cũng có, đó là đưa ra vấn đề nghị luận Vấn đề nghị luận có thể là đoạn thơ, bài thơ hoặc vấn đề gắn với đoạn thơ, bàithơ
Thông thường thì đề bài đưa ra định hướng từ những yêu cầu, mệnh lệnh
cụ thể (phân tích, cảm nhận, suy nghĩ, cảm nhận và suy nghĩ ) nhưng cũng
có khi đề bài không đưa ra yêu cầu, mệnh lệnh cụ thể (Đề 4, 7)
b) Giữa các yêu cầu phân tích, cảm nhận và suy nghĩ (hoặc có khi đề bài không
có lệnh) có gì khác nhau?
Gợi ý: Khi đề bài yêu cầu phân tích là muốn định hướng cụ thể về thao tác, khi
đó phải phân tách, xem xét đối tượng dưới nhiều góc độ, đối chiếu, so sánh để
từ đó đi đến nhận định về đối tượng Khi đề bài yêu cầu nêu cảm nhận và suy nghĩ là muốn nhấn mạnh đến việc đưa ra cảm thụ, ấn tượng riêng (cảm nhận) và nhận định, đánh giá (suy nghĩ) về đối tượng; đối với loại yêu cầu này, để thuyết phục, chứng minh được ý kiến của mình, người làm cũng phải tiến hành giảng giải bằng các thao tác như phân tích, giải thích Với đề bài không có lệnh cụ thể, người làm tự lựa chọn những thao tác cần thiết để làm rõ, chứng minh cho ý kiến của mình về đối tượng được nêu ra trong đề bài
2 Cách làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ:
Cần nắm vững các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Chẳng hạn, với đề bài "Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ Quê hương của Tế Hanh", ta có trình tự các bước như sau:
Bước 1 Tìm hiểu đề và tìm ý
Tìm hiểu đề:
Đề bài đưa ra vấn đề nghị luận nào? (tình yêu quê hương trong bài thơ Quê hương của Tế Hanh)
Đề bài có đưa ra yêu cầu (mệnh lệnh) cụ thể không, nếu có thì yêu cầu ấy
là gì? (Phân tích)
Tìm ý:
Đọc kĩ lại bài thơ (nếu là đoạn thơ thì cũng phải đọc kĩ cả bài, đặt đoạn thơ đó vào bài thơ để tìm hiểu)
Tìm hiểu khái quát về tác giả, hoàn cảnh sáng tác bài thơ (nếu có): Tế Hanh sinh ra tại một làng chài ven biển tỉnh Quảng Ngãi Ông xuất hiện ở chặng cuối của phong trào Thơ mới với những bài thơ mang nặng nỗi buồn
và tình yêu quê hương thắm thiết
Sắc thái cảm xúc xuyên suốt bài thơ là gì (?): tha thiết, ngọt ngào
Tìm hiểu những nét đặc sắc nổi bật nhất về nội dung và nghệ thuật của bài thơ: Bức tranh tươi sáng, sinh động về một làng quê miền biển, trong đó nổi bật lên hình ảnh khoẻ khoắn, đầy sức sống của người dân chài và sinh hoạt lao động làng chài được thể hiện bằng những vần thơ bình dị, giàu sức gợi cảm
Trang 10Sau khi đã nắm được những nét chung nhất về bài thơ, em hãy xác định những luận điểm chính gắn với vấn đề nghị luận mà đề bài đưa ra:
Trong cách xa, nhà thơ nhớ về quê hương như thế nào? Hình ảnh làng quê hiện lên trong nỗi nhớ của nhà thơ có những đặc điểm và vẻ đẹp gì?
Bài thơ có những hình ảnh, câu thơ nào gây ấn tượng sâu sắc đối với em? Ngôn
từ, giọng điệu của bài thơ có gì đặc sắc?
Bước 2 Lập dàn bài
Trình bày các luận điểm theo bố cục 3 phần:
* Mở bài: Giới thiệu bài thơ, nêu khái quát nhận định của mình về vấn đề nghị luận: Giới thiệu sơ lược về bài thơ Quê hương của Tế Hanh, nêu nhận định của
em về tình yêu quê hương trong bài thơ
* Thân bài: Triển khai vấn đề nghị luận: Phân tích những biểu hiện cụ thể của tình yêu quê hương trong bài thơ
Nêu nhận xét chung về bài thơ: Bài thơ Quê hương thể hiện một tình yêu quê hương tha thiết, trong sáng, đậm chất lí tưởng, lãng mạn
Tình yêu quê hương biểu hiện cụ thể ở vẻ đẹp của cảnh ra khơi và cảnh trở về:
Cảnh dân chài bơi thuyền ra khơi: khoẻ khoắn, đầy sức sống
Cảnh đón thuyền cá về bến về: tấp nập, bình yên, no đủ
Tình yêu quê hương thể hiện ở nỗi nhớ: những hình ảnh của quê hương in đậm trong kí ức của nhà thơ
* Kết bài: Chốt lại vấn đề nghị luận, mở rộng liên tưởng: Khẳng định vẻ đẹp, tình yêu quê hương được gửi gắm trong bài thơ Nêu lên ấn tượng mà vẻ đẹp của bài thơ đã để lại trong tâm trí em
Bước 3 Viết bài
Từ dàn bài, hãy viết thành bài văn hoàn chỉnh Chú ý: đảm bảo sự chặt chẽ, liên kết của bố cục (liên kết nội dung và hình thức giữa các đoạn Mở bài, Thân bài, Kết bài) Mỗi luận điểm, nên viết thành một đoạn văn; chú ý liên kết giữa các câu trong đoạn Thao tác chủ yếu là phân tích, nhưng cần chú ý kết hợp với cảm thụ để khai thác được đặc sắc của trạng thái cảm xúc, vẻ đẹp của hình ảnh thơ Chú ý diễn đạt tự nhiên, trôi chảy, lời văn gợi cảm
Bước 4 Đọc lại bài viết và sửa chữa
Đọc lại toàn bộ bài viết, kiểm tra lại cách diễn đạt, soát lỗi về dùng từ, chính tả
II RÈN LUYỆN KĨ NĂNG
1 Chủ đề của văn bản sau đây là gì? Hãy nhận xét về bố cục và chỉ ra những luận điểm chính của nó?
Ở trong mỗi con người Việt Nam chúng ta, niềm kính yêu, lòng biết ơn Bác
Hồ luôn luôn là tình cảm thiêng liêng, sâu sắc Viếng lăng Bác của Viễn Phương
là bài thơ nói lên một cách thiết tha, cảm động tình cảm ấy Từ mảnh đất miền Nam mấy chục năm trời chiến đấu gian khổ, anh làm một cuộc hành hương về đất Bắc Bồi hồi xúc động, anh tìm đến viếng Bác ở Ba Đình – Hà Nội
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Đoạn thơ mở đầu thiêng liêng, thành kính nhưng vẫn gợi một không khí ấm áp, gần gũi, không chỉ ở cách xưng hô mà còn nhờ tác giả đã chọn một hình ảnh rất