- Đọc- tóm tắt văn bản SGK - Chủ đề : qua các sự kiện, nhân vật, chi tiết có thể xem Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy là một cách giả thích nguyên nhân mất nước Âu Lạc; qua đ[r]
Trang 1Tiết 11 + 12 - Đọc văn:
TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG
VÀ MỊ CHÂU - TRỌNG THUỶ
( Truyền thuyết)
A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Về kiến thức:
- Hiểu được bài học giữ nước, nguyên nhân mất nước mà người xưa gửi gắm trong câu chuyện về thành Cổ Loa và mối tình Mị Châu – Trọng Thủy
- Nắm được đặc trưng cơ bản của truyền thuyết : kết hợp yếu tố lịch sử và yếu tố tưởng tuợng
2 Về kĩ năng:
- Hình thành kĩ năng hóa thân vào nhân vật để kể lại câu chuyện
- Kĩ năng phân tích truyện dân gian
3 Về thái độ:Nhận thức được bài học giữ nước , đề cao cảnh giác với thế
lực xâm lược, đặc biệt là trong tình hình đất nước hiện nay cần hội nhập với thế giới nhưng vẫn phải giữ chủ quyền dân tộc
B.CHUẨN BỊ BÀI HỌC:
1 Giáo viên:
1.1 Dự kiến biện pháp tổ chức HS hoạt động tiếp nhận bài học:
+ Tổ chức HS đọc diễn cảm văn bản
+ Hướng dẫn HS đọc sáng tạo, tái hiện, gợi tìm và đặt câu hỏi
+ Nêu vấn đề cho HS phát hiện và phân tích
1.2 Phương tiện dạy học:
+ SGK, sách chuẩn kiến thức ngữ văn 10
+ Sách tham khảo
2 Học sinh:
+ Chủ động tìm hiểu về tác phẩm từ các nguồn thông tin khác nhau Sưu tầm
tư liệu về tác phẩm
+ Đọc kĩ tác phẩm.Xác định đặc điểm thể loại để lựa chọn con đường phân tích,tìm hiểu tác phẩm.Phân tích tác phẩm theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài
C HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
1 Ổn định lớp- kiểm tra sĩ số:
2 Kiểm tra bài cũ: Em có cảm nhận như thế nào về nhân vật anh hùng Đăm Săn?
3 Giới thiệu bài mới: Ca dao cổ Hà Nội có câu:
“ Ai về qua huyện Đông Anh Ghé thăm phong cảnh Loa thành, Thục Vương
Trang 2Cổ Loa thành ốc khác thường”.
Trải qua năm tháng thăng trầm của lịch sử vẫn còn đây sừng sững những dấu tích của một triều đại, của một đoạn sử bi hùng( đền Thượng
Am bà chúa, giếng Ngọc, những đoạn thành ốc) gắn liền với truyền thuyết
mà mỗi người Việt Nam chúng ta đều thuộc: “ Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thuỷ”
Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt
.
HĐ 1: Tìm hiểu chung
? Thế nào là thể loại truyền thuyết?
Dựa vào phần tiểu dẫn SGK, nêu những
đặc trưng cơ bản của thể loại?
Cần xem xét truyền thuyết trong môi
trường sinh thành, biến đổi, diễn
xướng mới thấy hết được giá trị nội dung
và nghệ thuật của nó.
G: giới thiệu đôi nét về vùng đất Cổ Loa
xưa và nay giúp H nắm bắt vào bài.
? Nêu xuất xứ truyền thuyết “Truyện An
Dương Vương và Mị Châu –Trọng Thủy”.
Đọc
? Xác định bố cục văn bản? nêu nội dung
từng phần ?
Gọi 1H đọc tác phẩm
Yêu cầu : Tóm tắt văn bản trong khoảng
10 dòng.
I- Tìm hiểu chung:
1 Truyền thuyết:
- Khái niệm: SGK(t17)
- Đặc trưng: là những câu chuyện trong lịch sử dựng nước, giữ nước của ông cha ta được khúc xạ qua lời
kể của nhiều thế hệ hình thành những hình tượng nghệ thuật đặc sắc, mang màu sắc kỳ ảo mà vẫn thấm đẫm cảm xúc đời thường
- Giá trị : Phản ánh lịch sử một cách độc đáo
2 Tác phẩm:
- Xuất xứ:
+“Truyện An Dương Vương
và Mị Châu –Trọng Thủy”có liên quan đến quần thể di tích lịch sử ở Cổ Loa- Đông Anh – Hà Nội
+ Truyền thuyết “ An Dương Vương và Mị Châu –Trọng Thủy” có tới 3 bản kể: (1)Truyện Rùa vàng” trong Lĩnh Nam chích quái.(2)” Thục
kỉ ADV” trong “thiên nam ngữ lục”, (3)MC-TT truyền thuyết ở vùng Cổ Loa
- Bố cục: 2 phần + Phần 1: từ đầu xin hòa: miêu tả quá trình ADV xây thành, chế
nỏ thần để bảo vệ đất nước.
+ Phần 2: còn lại : bi kịch nước mất , nhà tan và thái độ của dân gian với từng nhân vật trong truyền thuyết.
Trang 3? Xác định chủ đề của tác phẩm?
HĐ 2: Tìm hiểu văn bản
? Quá trình xây thành của Vua An Dương
Vương được kể lại như thế nào?
Thành có hình dáng ntn?
? Nhận xét thái độ của tác giả dân gian đối
với vai trò của An Dương Vương.( Miêu
tả như vậy nhằm ngụ ý gì?)
? Xây thành xong An Dương Vương đã
nói với Rùa vàng? Em có suy nghĩ gì về
chi tiết này?
Nhà vua cảm ơn Rùa vàng song vẫn còn
băn khoăn : “nếu có giặc thì lấy gì mà
chống” Đây chính là ý thức trách nhiệm
của người cầm đầu đát nước Bởi lẽ dựng
nước đã khó, giữ nước càng khó khăn
hơn, dựng nước đi liền với giữ nước Nỏ
thần là hiện thân của lòng yêu nước và
tinh thần đoàn kết chống giặc ngoại xâm
? Quá trình chế nỏ thần của vua được kể
- Đọc- tóm tắt văn bản (SGK)
- Chủ đề : qua các sự kiện, nhân vật, chi tiết có thể xem Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy là một cách giả thích nguyên nhân mất nước Âu Lạc; qua đó, nhân dân ta muốn nêu cao bài học lịch sử về tinh thần cảnh giác với kẻ thù và cách xử
lí đúng đắn trong mối quan hệ riêng -chung, cá nhân và cộng đồng.
II Đọc- hiểu văn bản.
1 Vua An Dương Vương xây thành, chế nỏ bảo vệ đất nước.
a Quá trình xây thành của Vua
An Dương Vương :
- Thành đắp tới đâu lại lở đến đó.
- Lập đàn cầu đảo bách thần, giữ mình trong sạch.
- Nhờ cụ già mách bảo, sứ Thanh Giang
(Rùa vàng) giúp vua xây thành trong nửa tháng thì xong Thành rộng hơn ngàn trượng, xoáy
như hình trôn ốc nên gọi là loa thành(
Quỷ long thành) Người đời Đường gọi là Côn Lôn thành.
→ Dựng nước là một việc gian nan, tác giả dân gian một lòng ngưỡng mộ
và ca ngợi công lao của An Dương Vương Nhà vua phải nhờ thần linh mới xây xong Sự giúp đỡ của Rùa vàng là một yếu tố phù trợ nhằm lý tưởng hóa việc xây thành.
b Chế nỏ thần giữ nước.
- Rùa vàng tháo vuốt đưa cho nhà vua làm lẫy nỏ.
Trang 4lại như thế nào?
Theo em yếu tố thần kì này nhằm thể hiện
điều gì?
? Qua P1 của truyền thuyết, tác giả dân
gian muốn nêu cao bài học gì?
? Nêu những chi tiết, phân tích để thấy rõ
những nguyên nhân dẫn đến bi kịch mất
nước?
G: giảng mở rộng:
Chi tiết gả con gái cho con trai Triệu Đà,
nhà thơ Tố Hữu cho đó là “Trái tim lầm
chỗ để trên đầu ”
Đúng vậy, nhà vua không phân biệt được
đâu là thù đâu là bạn để cho Trọng Thủy ở
rể chẳng khác nào “nuôi ong tay áo” Mặt
khác quá tin vào vũ khí để quân giặc tiến
tới sát thành mà vẫn thản nhiên ngồi đánh
cờ, đó là tư tưởng chủ quan khinh địch
Tất cả những biểu hiện ấy không thể có ở
người cầm đầu đất nước.
? Bi kịch tình yêu được thể hiện qua
những chi tiết nào?
- Vua sai Cao Lỗ làm nỏ, lấy vuốt rùa làm lẫy, gọi là nỏ “ Linh quang kim quy thần cơ”
- Có nỏ thần ADV đã đánh lui được đội quân xâm lược của Triệu Đà -Sự giúp đỡ của sứ Thanh gianglà một yếu tố thần kì.Yếu tố thần kì này nhằm:
+Lí tưởng hoá công việc xây thành +Sự giúp đỡ của tổ tiên linh thiêng đối với con cháu trong việc xây dựng
và bảo vệ đất nước
Nêu cao bài học cảnh giác giữ nước, khẳng định vai trò của An Dương Vương và thái độ ca ngợi của nhân dân đối với hành động có ý nghĩa lịch sử đó
2 Bi kịch mất nước, bi kịch tình yêu
và thái độ của tác giả dg với từng nhân vật.
a Bi kịch “nước mất nhà tan”
-Triệu Đà cầu hôn, vua vô tình gả con gái là Mỵ Châu cho con trai Triệu
Đà là Trọng Thủy.
- An Dương Vương để Trọng Thủy ở rể là tạo cơ hội cho kẻ thù hoạt động gián điệp.
- Mỵ Châu cho Trọng Thủy xem
nỏ thần là tiết nộ bí mật quốc gia vô tình tiếp tay cho âm mưu của cha con Triệu Đà có điều kiện thực hiện sớm ( TĐà xlược: ADV điềm nhiên đánh
cờ cười và nói rằng” Đà không sợ nỏ thần sao” Tiếng phán quyết của rùa vàng “ Kẻ ngồi sau lưng…” ADV tỉnh ngộ, tuốt kiếm chém MC-> hành động trừng phạt nghiêm khắc, đích đáng ,vô cùng đau đớn của nhà vua trong hoàn cảnh ngặt nghèo, bi đát.
Hai cha con ADV vì chủ quan mất cảnh giác đẫ trực tiếp làm tiêu vong
Trang 5? Qua bi kịch tình yêu MC-TT, tác giả dg
muốn nói điều gì?
? Thái độ của tác giả dân gian được thể
hiện qua các chi tiết nào?(Có những chi
tiết nào là những chi tiết kì ảo ? những chi
tiết đó có vai trò gì trong việc thể hiện chủ
đề ?
Những chi tiết kì ảo:
- Cụ già từ phương đông báo tin sứ giả
Giang Thanh giúp nhà vua xây thành.
- Nỏ thần bắn một phát chết vạn quân.
- Máu Mị Châu chảy xuống biển, trai sò
ăn vào đều biến thành ngọc.
- ADV không chết mà được Rùa Vàng
đưa về biển.
? Qua các chi tiết đó tác giả dân gian đã
thể hiện thái độ với từng nhân vật trong
truyền thuyết như thế nào?
? Em có nhận xét gì về kết thúc của truyền
thuyết?
MC cho TT xem nỏ thần được đánh giá
ntn?
sự nghiệp đưa Âu Lạc đến diệt vong Khi tỉnh ngộ thì đã quá muộn Bài học đau xót, đắt giá cho lịch sử dân tộc
b Bi kịch tình yêu :
- Giữa Mị châu và trọng Thủy có một tình yêu thực sự.
- Mị Châu quá tin yêu chồng đã đắc tội với non sông, cho chồng xem bí mật quốc gia.
- Trong Thủy với danh nghĩa con rể nhưng là gián điệp cho cha Trọng Thủy yêu Mị Châu nhưng vẫn không quên nhiệm vụ mà cha giao phó Trọng Thủy vừa muốn có vợ vừa muốn hoàn thành trọng trách Trọng Thủy không thể làm vẹn được cả hai việc.
Không được đặt tình cảm cá nhân lên trên vận mệnh đất nước, tách mình khỏi những mối quan tâm chung Tình yêu không thể dung hòa với âm mưu xâm lược.
c- Thái độ của tác giả dân gian với
từng nhân vật trong truyền thuyết:
* An Dương Vương:
Hành động rút gươm chém Mị Châu
là hành động quyết liệt, dứt khoát của ADV Giữa tình nhà và nghĩa nước, ADV đã biết đặt cái chung trên cái
Trang 6G : lý giải trong truyền thuyết kết thúc
thường các nhân vật chính là chết nhưng
dân gian không để cho họ chết mà nên
thường có những chi tiết kì ảo
G : cho H thảo luận về nhân vật Trọng
Thủy Có nhiều ý kiến khác nhau về nhân
vật này, em hãy nêu suy nghĩ của bản thân
về nhân vật TT, thái độ của dg đối với
nhân vật này?
- Trọng Thuỷ là kẻ gián điệp Ngay cả
việc yêu Mị Châu cũng chỉ là giả dối.
- Giữa Mị Châu và Trọng Thuỷ có một
tình yêu chung thủy và hình ảnh ngọc trai,
giếng nước là chứng nhân cho mong
muốn hoá giả tội lỗicủa y- ý kiến của em ?
* Củng cố
? Qua truyền thuyết , rút ra ý nghĩa?
Trao đổi về bài tập 2(43)
Nói về đạo lý tình nghĩa cha con.
* Dặn dò:
- Nắm chắc hai nội dung của truyền thuyết
.
- Làm bài tập 3, 4 sách bài tập ngữ văn.
- Chuẩn bị bài: lập dàn ý bài văn tự sự.
riêng Vì vậy trong lòng nhân dân, ADV trở thành bất tử.Cầm sừng tê bẩy tấc rẽ sang về thuỷ phủ, bước vào thế giới vĩnh cửu của thần linh
* Mị Châu:-> ý 1:MC nặng tình cảm
vợ chồng mà bỏ qua trách nhiệm , nghĩa vụ đối với đất nước.
- > ý 2:Làm theo ý chồng , hợp đạo lí.
+) ý 1 đúng: Vô tình tiết lộ làm mất tài sản quý, bí mật quốc gia.Tội chém đầu là phải, không oan ức gì.Tình cảm vợ chồng gắn bó như 1 nhưng không thể vượt lên tình đất
nước.Lông ngỗng rắc đường nhưng
TT cũng không cứu được MC Đây là chút an ủi cho MC Nàng là người con gái ngây thơ, trong trắng, mắc tội với non sông.Tượng trưng cho sự minh oan đầy bao dung của nhân dan đối với MC
+ ý 2Mị Châu đã bị lừa dối Nàng không chủ ý hại vua cha, hại đất nước Nàng là nạn nhân của chiến tranh xâm lược.
- Chi tiết “ ngọc trai, giếng nước” không phải là hình ảnh thể hiện tình yêu chung thủy mà là sự hóa giải mối oan tình của nàng mà dân gian muốn thể hiện
* Trọng Thủy:
Việc Trọng Thủy lấy cắp lẫy nỏ thần
là người trực tiếp gây ra cái chết của hai cha con ADV là một điều đáng trách Tuy nhiên, tình yêu mà Trọng Thủy dành cho Mị Châu cũng là chân thật và sâu nặng Chính vì vậy, đối với nhân vật này, người đời thấy vừa đáng thương vừa đáng giận.
3 Tổng kết
- Nội dung: truyện ADV cho đến tận ngày nay vẫn còn nguyên giá trị,
Trang 7chiếm được cảm tình của người đọc Người ta đọc truyện để hiểu được lịch sử,để rút ra những bài học:
+ Nêu cao tinh thần cảnh giác không chủ quan trong bất kì hoàn cảnh nào Đặc biệt phải biết phân biệt rõ bạn thùvà không được ỷ lại vào vũ khí + Phải đặt quyền lợi dân tộc lên trên quyền lợi cá nhân và gia đình, kể cả trong vấn đề tình yêu, hôn nhân.
- Nghệ thuật: yếu tố lịch sử kết hợp với yếu tố kì ảo.
III Luyện tập:
Làm bài tập 1,2,3(43)
4 Củng cố: Phân biệt yếu tố LS và yếu tố thần kì trong truyền thuyết?
- Yếu tố LS: ADV xây thành chế nỏ, chiến thắng Triệu Đà, mắc mưu, chủ quan nên
thua giặc, mất nước, giết con …
- Yếu tố thần kì: Sứ Thanh Giang giúp vua xây thành chế nỏ, Kim Quy thét lớn thức tỉnh nhà vua, sự hóa thân của Mỵ Châu nhằm giải thích nguyên nhân mất nước, người Âu Lạc K/đ: Nước Âu Lạc bị mất không phải vì kém cỏi tài năng mà là vì kẻ thù dùng thủ đoạn hèn hạ, đê tiện Sử dụng yếu tố thần kì để nhằm tôn vinh vị vua anh hùng, đất nước anh hùng.
5 Dặn dò: Học bài- chuẩn bị: Lập dàn ý cho bài văn tự sự
Trang 8Tiết 13 - Làm văn: LẬP DÀN Ý BÀI VĂN TỰ SỰ
A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Về kiến thức:
- Biết cách lập dàn ý một bài văn tự sự (kể lại một câu chuyện) tương tự một truyện ngắn, yêu cầu của mỗi phần trong dàn ý
2 Về kĩ năng:
- Xây dựng được dàn ý cho một bài văn tự sự theo các phần: mở bài, thân bài, kết bài
- Vận dụng được các kiến thức đã học về văn tự sự và cốn sống của bản thân
để xây dựng dàn ý
3 Vế thái độ: Nâng cao nhận thức và ý nghĩa tầm quan trọng của việc lập
dàn ý trước khi viết bài văn tự sự nói riêng, bài văn khác nói chung
B.CHUẨN BỊ BÀI HỌC:
1 Giáo viên:
1.1 Dự kiến biện pháp tổ chức HS hoạt động tiếp nhận bài học:
+ Tổ chức HS trả lời các câu hỏi trong ví dụ SGK
+ Nêu vấn đề cho HS phát hiện và phân tích
1.2 Phương tiện dạy học:
+ SGK, sách chuẩn kiến thức ngữ văn 10
+ Sách tham khảo
2 Học sinh:
Trang 9+ Chủ động tìm hiểu bài học từ các nguồn thông tin khác nhau Tìm thêm tư liệu có liên quan
+ Phân tích bài học theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài
C.HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
1 Ổn định lớp: VS, SS, ĐP.
2 Kiểm tra bài cũ:
KT 15’ Đề: Phân tích những nguyên nhân gây ra cảnh nước mất nhà tan trong Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy? Bài học lịch sử?
1 Đáp án:
* Yêu cầu nội dung
Đảm bảo các ý sau:
- Mất cảnh giác, ỷ lại vào sức mạnh của nỏ thần
- Chủ quan khinh địch, giặc đến sát chân thành mà An Dương Vương vẫn điềm nhiên đánh cờ
- An Dương Vương tự mãn đánh mất mình không giữ được trọng trách với nước
- Không sáng suốt trong mối quan hệ riêng –chung, nước- nhà
- Mị Châu quá ngây thơ, tin người, thiếu ý thức công dân
- Bài học lịch sử:
+ Không chủ quan khinh địch
+ Sáng suốt trong quan hệ riêng –chung
+ Bài học dành cho người đứng đầu đất nước
* Yêu cầu hình thức
- Đảm bảo đầy đủ ý
- Văn mạch lạc, chặt chẽ, sáng rõ
2 Biểu điểm:
- Điểm 8-10: Đáp ứng đầy đủ các yêu cầu trên, nắm được bài và thể hiện được suy nghĩ bản thân
- Điểm 5-6: Đáp ứng được 2/3 yêu cầu về nội dung, còn mắc vài lỗi chính tả
và diễn đạt
- Điểm 3-4: Chì nêu vài ý sơ sài, còn mắc lỗi chính tả và diễn đạt
- Điểm 0-2: không viết được gì, lạc đề hoặc viết qua loa chiếu lệ
3 Giới thiệu bài mới: Phần thuật lại cuộc chiến đấu giữa Đăm Săn và Mtao Mxây
trong sử thi Đăm Săn chính là kể lại câu chuyện mà ta đã đọc hoặc là nghe kể lại Khi kể lại chúng ta cần phải suy nghĩ xem trình tự của nó ntn và ý nào cần trình bày trước ý nào trình bày sau để thành một dàn ý hoàn chỉnh…đó là việc lập dàn ý cho bài văn nghị luận.
Hoạt
động của
Nội dung cần đạt
Trang 10GV & HS
Hoạt
động 1:
Hướng dẫn
tìm hiểu
phần I SGK/
44 – 45
Thao tác 1:
- GV gọi HS
đọc phần
đoạn trích
trong SGK
- GV dẫn
dắt: Đây là
đoạn văn của
Nguyên
Ngọc kể lại
quá trình
sáng tác 1
tác phẩm nổi
tiếng của
mình “ Rừng
xà nu”
- GV hỏi:
Trong phần
trích trên
Nguyên
Ngọc kể về
điều gì?
→ HS phát
biểu ý kiến,
GV nhận xét
và chốt ý
Thao tác 2:
GV nêu vấn
đề, qua lời
kể của nhà
văn, chúng ta
I Hình thành ý tưởng, dự kiến cốt truyện:
1 Quá trình suy nghĩ, chuẩn bị sáng tác truyện ngắn “ Rừng xà nu”:
- Xác định đề tài: Cuộc đời và số phận của anh Đề
- Đặt tên nhân vật cho có không khí của rừng núi Tây Nguyên
- Dự kiến cốt truyện: Bắt đầu bằng khu rừng xà nu và kết thúc bằng cảnh rừng xà nu
- Hư cấu các nhân vật; các mối quan hệ giữa các nhân vật, diễn biến các sự kiện, chi tiết
- Xây dựng cách tình huống điển hình “ mỗi nhân vật có một nỗi đau riêng, bức bách dữ dội”
- Xây dựng các chi tiết điển hình( đứa con bị đánh chết, Mai gục xuống ngay trước mặt Tnú)
- Cách sắp xếp thời gian trong truyện
2 Kết luận: Để viết tốt một văn bản tự sự cần:
- Hình thành ý tưởng ( viết về ai? Viết về chuyện gì?)
- Suy nghĩ, tưởng tượng các nhân vật khác trong mối qua
hệ với nhân vật chính, các chi tiết, sự việc chính
- Đặt tên cho nhân vật chính
- Hình dung cốt truyện
II Lập dàn ý:
1.Lập dàn ý cho 2 đề:
Nhan đề
- Hậu thân chị Dậu
- Sau đêm tắt đèn
- Gặp chị Dậu phá kho thóc của Nhật
- Hậu thân chị Dậu
- Người đậy nắp hầm bem
- Chị Dậu trong vùng bị địch chiếm
Mở bài
- Sau khi chạy khỏi nhà cụ cố, chị Dậu gặp cán bộ cách mạng và được giác ngộ
- Cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, làng Đông
Xá bịgiặc chiếm nhưng hàng đêm vẫn có những chiến sĩcán bộ hoạt động
bí mật, chị Dậu được giác