2020, trường THCS Trịnh Phong tổ chức các khóa học bài mới trực tuyến trên VNPT E-Learning, các em HS theo dõi lịch và tham gia các khóa học cho đầy đủ.

Sử dụng kiến thức về ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh vật để vận dụng đề ra các giải pháp bảo vệ môi trường, phòng chống dịch bệnh, kỹ thuật trồng trọt để tăng năng suất.. T42-B44 ẢNH[r]

SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG

Mục tiêu bài học:

1 Kiến thức:

- Nêu được thế nào là nhân tố sinh vật.

- Trình bày được quan hệ giữa các loài sinh vật.

- Lấy được ví dụ cho các mối quan hệ.

2 Kỹ năng:

- Kỹ năng ra quyết định khi vận dụng kiến thức vào thực tế.

- Kỹ năng tự tin trình bày ý kiến trước tổ, nhóm, lớp.

- Kỹ năng lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ/ý tưởng, hợp tác trong hoạt động nhóm.

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin khi HS đọc SGK.

Sử dụng kiến thức về ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh vật để vận dụng

đề ra các giải pháp bảo vệ môi trường, phòng chống dịch bệnh, kỹ

thuật trồng trọt để tăng năng suất.

I – Quan hệ cùng loài Thế nào là nhóm cá thể?

Đàn cá Nhóm cây bạch đàn

- Các sinh vật cùng loài sống gần nhau, liên hệ với nhau, hình thành nên nhóm cá thể.

I – Quan hệ cùng loài

H.44.1a: Các cây thông mọc gần

nhau trong rừng

H.44 1b : Cây bạch đàn đứng riêng lẻ bị gió thổi nghiêng về một bên

- Khi có gió bão, thực vật sống thành nhóm có lợi gì so với

sống riêng rẽ?

- Khi có gió bão, thực vật sống thành nhóm có tác dụng giảm bớt sức thổi của gió, làm cây không bị đổ.

I – Quan hệ cùng loài

Đàn mối cùng nhau làm tổ Những con chim tha rơm làm tổ

1 – Quan hệ cùng loài

H.44.1c: trâu rừng sống thành bầy có

khả năng tự vệ chống lại kẻ thù tốt hơn Bầy sói săn mồi

Trong tự nhiên động vật sống theo bầy đàn có lợi trong việc tìm kiếm nhiều

thức ăn hơn, phát hiện kẻ thù nhanh hơn và tự vệ tốt hơn, cùng nhau làm tổ…

- Trong tự nhiên, động vật sống thành bầy đàn có lợi gì?

I – Quan hệ cùng loài

ĐÀN CHIM DI CƯ

Quan hệ hỗ trợ cùng loài xảy ra trong điều kiện nào?

Khi điều kiện thuận lợi : đầy đủ thức ăn, nơi ở, các điều kiện sống khác của môi trường sinh vật sống với nhau thành nhóm hỗ trợ nhau làm tổ, tìm kiếm được nhiều thức ăn, phát hiện kẻ thù và tự vệ tốt hơn…

QUAN HỆ HỖ TRỢ CÙNG LOÀI

- Sinh vật cùng loài sống gần nhau sẽ có mối quan hệ gì?

Các cá thể cạnh tranh gay gắt Một số cá thể phải tách khỏi nhóm

3 Hiện tượng cá thể tách ra khỏi

nhóm làm giảm nhẹ cạnh tranh giữa

các cá thể, hạn chế sự cạn kiệt

nguồn thức ăn trong vùng.

Hãy tìm câu đúng trong số các câu sau:

1 Hiện tượng cá thể tách ra khỏi

nhóm làm tăng khả năng cạnh tranh

giữa các cá thể.

2 Hiện tượng cá thể tách ra khỏi

nhóm làm cho nguồn thức ăn cạn

kiệt nhanh chóng.

3

I – Quan hệ cùng loài

Quan hệ cạnh tranh cùng loài xảy ra

trong điều kiện nào?

- Khi gặp điều kiện bất lợi : thiếu thức

ăn, nơi ở… các cá thể trong nhóm

cạnh tranh gay gắt dẫn tới hiện tượng

tách nhóm.

T42-B44 ẢNH HƯỞNG LẪN NHAU GIỮA CÁC SINH VẬT

- Trong thực tiễn sản xuất, cần phải làm gì để tránh sự cạnh tranh gay gắt giữa các cá thể vật nuôi, cây trồng?

- Trồng cây và nuôi động vật với mật độ hợp lí.

I – Quan hệ cùng loài

Chú ý: áp dụng kỹ thuật tỉa thưa với thực vật hoặc tách đàn

với động vật khi cần thiết, cung cấp thức ăn đầy đủ, vệ sinh

môi trường sạch sẽ

Em hãy cho biết đây là mối quan hệ nào? Quan hệ hỗ trợ cùng loài

Thảo luận(3 phút): Nêu đặc điểm và gọi tên các mối quan hệ giữa 2 loài trong

các ví dụ sau Ghi chú: Dấu (+): có lợi, dấu (-): bị hại, (0): không bị hại

Quan hệ Đặc điểm Ví dụ

1 Tôm và Hải quỳ cùng chung sống với nhau: Tôm giúp Hải quỳ di

chuyển, Hải quỳ giúp Tôm tự vệ.

2 Cá ép bám vào Rùa biển, nhờ đó

Cá được đưa đi xa.

3 Tầm gửi sống trên các tán cây

4 Cây ăn thịt bắt và tiêu hóa con mồi

5 Dê và bò tranh nhau ăn cỏ trên một cánh đồng

Tôm

Cá ép

Cây ăn thịt

Tầm gửi

Bò

Dê

Con mồi Tán cây Rùa biển Hải quỳ

II – Quan hệ khác loài

Tôm và Hải quỳ

Dê và bò tranh nhau ăn cỏ

Cây bắt mồi

Cây tầm gửi bám trên tán cây

+ +

+

-+

-

-0 +

Cộng sinh

Hội sinh

Kí sinh, nửa kí sinh

SV ăn

SV khác

Cạnh tranh

Hỗ

trợ

Đối

địch

Thảo luận(3 phút): Nêu đặc điểm và gọi tên các mối quan hệ giữa 2 loài trong

các ví dụ sau Ghi chú: Dấu (+): có lợi, dấu (-): bị hại, (0): không bị hại

Quan hệ Đặc điểm Ví dụ

Tôm

Cá ép

Bò

Con mồi Tán cây Rùa biển Hải quỳ

II – Quan hệ khác loài

Cây ăn thịt

Tầm gửi

Dê

1 Tôm và Hải quỳ cùng chung sống với nhau: Tôm giúp Hải quỳ di

chuyển, Hải quỳ giúp Tôm tự vệ.

2 Cá ép bám vào Rùa biển, nhờ đó

Cá được đưa đi xa.

3 Tầm gửi sống trên các tán cây

4 Cây ăn thịt bắt và tiêu hóa con mồi

5 Dê và bò tranh nhau ăn cỏ trên một cánh đồng

Sinh vật khác loài có những mối quan hệ

nào?

T42-B44 ẢNH HƯỞNG LẪN NHAU GIỮA CÁC SINH VẬT

Đặc điểm: Học bảng 44 SGK/ 132

Vd: dê và bò tranh

nhau ăn cỏ

Vd: Tầm gửi sống

trên tán cây

Vd: Cây ăn thịt

và con mồi

Vd: cá ép bám vào rùa biển

Vd: Tôm sống cùng Hải quỳ

Quan hệ Đặc điểm

Bảng 44: Các mối quan hệ khác loài

Kí sinh, nửa kí sinh

Sinh vật ăn sinh vật

Sự hợp tác cùng có lợi giữa các loài sinh vật

Các sinh vật khác nhau tranh giành thức ăn, nơi ở và các điều kiện sống khác của môi trường Các loài kìm hãm sự phát triển của nhau.

Sự hợp tác giữa hai loài sinh vật, trong đó một bên có lợi còn bên kia không có lợi và cũng không có hại.

Sinh vật sống nhờ trên cơ thể sinh vật khác, lấy các chất dinh dưỡng, máu… từ sinh vật đó.

Gồm các trường hợp: động vật ăn thịt con mồi, động vật ăn thực vật, thực vật bắt sâu bọ.

II – Quan hệ khác loài

Tảo đơn bào

Nấm

Tảo và nấm sống

trong địa y Lúa và cỏ dại

Địa y Giun đũa Vi khuẩn trong nốt sần ở rễ cây họ Đậu

Trong các ví dụ sau đây, quan hệ nào là hỗ trợ và đối địch?

6 Giun đũa 8 Cây nắp ấm bắt côn trùng

Hổ ăn thịt nai

Tảo và nấm sống trong địa y Địa y Vi khuẩn trong nốt sần ở rễ cây họ Đậu

Lúa và cỏ dại

1/ Ở địa y, các sợi nấm hút nước và muối khoáng từ môi trường cung cấp cho tảo, tảo hấp thụ nước, muối khoáng và năng lượng ánh sáng mặt trời tổng hợp nên các chất hữu cơ, nấm và tảo đều sử dụng các sản phẩm hữu

cơ do tảo tổng hợp (H 42.2).

H44.2 Địa y HỖ TRỢ (Cộng sinh)

.Tảo đơn bào

.Sợi nấm

2/ Trên một cánh đồng lúa, khi cỏ dại phát triển, năng suất lúa giảm.

Lúa

Cỏ dại

ĐÔI ĐỊCH (Cạnh tranh)

3/ Hươu, nai và hổ cùng sống trong một cánh rừng

Số lượng hươu, nai bị khống chế bởi số lượng hổ.

ĐÔI ĐỊCH (Sinh vật ăn sinh vật khác)

4/ Rận và bét sống bám trên da trâu, bò Chúng sống được nhờ hút máu của trâu, bò.

ĐÔI ĐỊCH (Kí sinh, nửa kí sinh)

5/ Địa y sống bám trên cành cây.

HỖ TRỢ (Hội sinh)

6/ Giun đũa sống trong ruột người

ĐÔI ĐỊCH (Kí sinh)

7/ Vi khuẩn sống trong nốt sần ở rễ cây họ đậu (H43.3)

HỖ TRỢ (Cộng sinh)

8/ Cây nắp ấm bắt côn trùng.

ĐÔI ĐỊCH (Sinh vật ăn sinh vật khác)

Sự khác nhau chủ yếu giữa quan hệ

hỗ trợ và quan hệ đối địch của các

sinh vật khác loài là gì?

- Là mối quan hệ có lợi

(hoặc ít nhất không có hại)

cho tất cả các sinh vật.

Một bên sinh vật được lợi còn bên kia bị hại hoặc cả hai bên cùng bị hại.

- Áp dụng mô hình V-A-C  phát triển kinh tế.

- Sử dụng một loài sinh vật (động vật ăn thịt hoặc kí sinh) vào tiêu diệt những sinh vật khác có hại Ví dụ: kiến ăn rầy, ong

mắt đỏ diệt sâu đục thân lúa.

Cần phải làm gì để bảo vệ môi trường và những loài thiên địch có

Vd: dê và bò tranh

nhau ăn cỏ

Vd: Tầm gửi sống

trên tán cây

Vd: Cây ăn thịt

và con mồi

Vd: cá ép bám vào rùa biển

Vd: Tôm sống cùng Hải quỳ

Vd: dê và bò tranh

nhau ăn cỏ

Vd: Tầm gửi sống

trên tán cây

Vd: Cây ăn thịt

và con mồi

Vd: cá ép bám vào rùa biển

Vd: Tôm sống cùng Hải quỳ

Dây trầu bà leo thân cây thể hiện mối quan hệ nào giữa các sinh vật?

HỖ TRỢ (Hội sinh)

HỖ TRỢ (Cộng sinh)

Cá hề sống cùng với Hải quỳ Hải quỳ giúp Cá hề chống lại kẻ thù nhờ độc tố trong các xúc tu của chúng Ngược lại, phân

và vụn thức ăn thừa của cá là nguồn thức ăn cho Hải quỳ.

SAO MAY MAÉN

Các vi sinh vật trên quả cam thể hiện mối quan hệ nào giữa các sinh vật?

ĐÔI ĐỊCH (Kí sinh)

Quan hệ giữa các cá thể trong hiện tượng tự tỉa ở thực vật là

mối quan hệ gì?

CẠNH TRANH (Cùng loài và khác loài)

Ví dụ nào thể hiện mối quan hệ đối địch?

A Tảo và nấm sống với nhau tạo thành địa y

B Vi khuẩn sống trong nốt sần của rễ cây họ đậu

C Cáo đuổi bắt gà để ăn thịt

D Trên cánh đồng, các con bò tranh nhau ăn co

C.

I Quan hệ cùng loài:

- Các sinh vật cùng loài sống gần nhau, liên hệ với nhau, hình thành

nên nhóm cá thể

- Trong quan hệ cùng loài có:

+ Quan hệ hỗ trợ: kiếm ăn, nơi ở, tự vệ.

+ Quan hệ cạnh tranh: thức ăn, nơi ở, con cái (sinh sản).

II Quan hệ khác loài:

- Quan hệ hỗ trợ:

+ Cộng sinh: hai bên đều có lợi Vd: Hải quỳ + tôm ký cư.

+ Hội sinh: Một bên có lợi, bên kia bình thường Vd: Rùa biển + cá ép.

- Quan hệ đối địch:

I Quan hệ cùng loài:

II Quan hệ khác loài:

- Quan hệ đối địch:

+ Cạnh tranh: Thức ăn, nơi ở (Vd: dê, cừu tranh nhau co)

+ Ký sinh: Gây hại cho vật chủ Gồm ký sinh ngoài (Vd: chấy, rận sống bám trên da), ký sinh trong (Vd: giun đũa trong ruột non).

+ Sinh vật ăn sinh vật: ĐV ăn TV (Vd: Bò ăn co), ĐV ăn ĐV (Vd: Mèo

ăn chuột), TV bắt sâu bọ (Vd: cây nắp ấm bắt côn trùng).

Vd: dê và bò tranh

nhau ăn cỏ

Vd: Tầm gửi sống

trên tán cây

Vd: Cây ăn thịt

và con mồi

Vd: cá ép bám vào rùa biển

Vd: Tôm sống cùng Hải quỳ

Hướng dẫn về nhà

* Bài cũ: (HS làm vào giấy làm bài) Câu 1 Vẽ sơ đồ tư duy MÔI QUAN HỆ GIỮA CÁC SINH VẬT ở slide 44

Câu 2 Tìm 2 câu ca dao hoặc tục ngữ nói về mối quan hệ giữa các loài sinh vật.

* Bài mới:

- Tự thực hiện bài 45, 46: Thực hành tìm hiểu mt

- Đọc và tìm hiểu bài 47: Quần xã sinh vật.