Nh ững câu hát về tình cảm gia đình Tình cảm đối với ông bà, cha mẹ, anh em và tình cảm của ông bà đối với cha mẹ, con cháu luôn là những tình cảm sâu nặng, thiêng liêng nhất trong đời s[r]
Trang 1HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC NGỮ VĂN 7
Năm học 2019-2020
***************
A NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CẦN LƯU Ý :
1/ Nắm được đặc điểm thể loại của các tác phẩm trữ tình đã học:
- Đặc điểm ca dao, dân ca
- Đặc điểm thơ trữ tình trung đại Việt Nam
- Đặc điểm thể tùy bút
( Học phần chú thích SGK trang 3, 5, 14)
2/ Nắm được nội dung cụ thể và vẻ đẹp của các tác phẩm trữ tình đã học:
- Trước hết là những bài ca dao theo bốn chủ đề.
+ Những câu ca dao về tình cảm gia đình ca ngợi công ơn sinh thành và nuôi dưỡng của cha
mẹ
+ Những câu ca dao về tình yêu quê hương đất nước, con người, ca ngợi những danh lam
thắng cảnh, những vẻ đẹp của giang sơn gấm vóc, của những di tích lịch sử gắn với đời sống tinh thần dân tộc
+ Những câu hát than thân bộc lộ những nỗi lòng tê tái, nỗi khốn khổ, đắng cay, tủi
nhục,của người dân lao động, đặc biệt là thân phận người phụ nữ
+ Những câu hát châm biếm nhằm chế giễu những thói hư tật xấu trong đời sống cộng đồng
và gia đình bằng nghệ thuật trào lộng dân gian giản dị mà sâu sắc
- Các bài thơ trữ tình trung đại Việt Nam có nội dung rất phong phú, nhưng vẫn tập trung
và 2 chủ đề lớn là lòng yêu nước và tinh thần nhân đạo:
+ Tinh thần yêu nước chống xâm lăng, lòng tự hào dân tộc và tình yêu cuộc sống thanh bình
thể hiện rõ nét ở các bài thơ như: “ Sông núi nước Nam, Phò giá về kinh…”
+ Tình cảm nhân đạo thể hiện ở tiếng nói phê phán chiến tranh phi nghĩa tạo nên các cuộc
chia ly đậy sầu hận ( Chinh phụ ngâm khúc), tiếng lòng xót xa, thân phận người phụ nữ ( Bánh trôi nước)
+ Các bài thơ hiện đại như Cảnh khuya, Rằm tháng giêng, Tiếng gà trưa, tùy bút Một thứ quà của lúa non: Cốm Tuy mỗi bài mỗi vẻ nhưng có chung một điểm là tình yêu quê hương
đất nước, yêu cuộc sống bình thường, giản di nhưng rất đỗi kì diệu
+ Các bài thơ Đường ca ngợi vẻ đẹp thanh bình cảu quê hương và lòng yêu quê hương sâu đậm, da diết
3/ Nắm được sự biểu hiện cụ thể của các thể loại ở tác phẩm trữ tình đã học:Phân biệt ca
dao và thơ lục bát, thơ Đường và thơ hiện đại, thơ Đường và thơ Đường luật, Thơ chữ Hán
và thơ chữ Nôm qua một số tác phẩm đã học
4/ Chú ý đọc hiểu văn bản nhật dụng:
+ Vai trò và tầm quan trọng của nhà trường trong văn bản Cổng trường mở ra.
+ Tình cảm và tấm lòng của người mẹ qua văn bản Cổng trường mở ra, Mẹ tôi.
+ Vấn đề quyền trẻ em trong văn bản Cuộc chia tay của những con búp bê
1/ Nhận diện được:
Trang 2- Từ ghép, từ láy, đại từ, từ Hán Việt, quan hệ từ, từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa, từ đồng âm.
- Thành ngữ.
- Các biện pháp điệp ngữ, chơi chữ
2/ Biết vận dụng kiến thức tiếng Việt khi nói, khi viết và khi đọc hiểu văn bản chung ở phần Văn.
1/ Tìm hiểu chung về văn biểu cảm, cụ thể là:
- Thế nào là biểu cảm? Nhu cầu và mục đích của biểu cảm
- Đặc điểm của văn biểu cảm
- Các yếu tố tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm
- Tình cảm trong văn biểu cảm.
2/ Biết cách làm một bài văn biểm cảm:
- Các dạng lập dàn ý cho bài văn biểu cảm
- Cách làm bài văn biểu cảm
- Viết bài văn biểu cảm về sự vật con người
- Viết bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
B HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CÁC VĂN BẢN:
Tác phẩm Nội dung tư tưởng, tình cảm được biểu hiện Cổng trường mở ra Tấm lòng yêu thương, tình cảm sâu lắng của người mẹ đối
với con trong ngày đầu tiên con đi học và vai trò to lớn của nhà trường đối với cuộc sống của con người
Mẹ tôi Tình yêu thương cha mẹ là tình cảm thiêng liêng nhất, thật
đáng xấu hổ và nhục nhã cho những kẻ nào chà đạp lên tình cảm ấy
Cuộc chia tay của những con búp
bê
Tổ ấm gia đình là vô cùng quý giá, đừng vì lý do nào đó
mà làm tổn hại đến những tình cảm ấy
Những câu hát về tình cảm gia đình Tình cảm đối với ông bà, cha mẹ, anh em và tình cảm của
ông bà đối với cha mẹ, con cháu luôn là những tình cảm sâu nặng, thiêng liêng nhất trong đời sống mỗi con người Nhắc nhỡ chung ta phải biết yêu thương, coi trọng gia đình
Những câu hát về tình yêu quê
hương, đất nước, con người
Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người thường gợi nhiều hơn tả, thường nhắc đến tên núi, tên sông, tên vùng đất với những đặc sắc về cảnh trí, lịch sử của từng địa danh Đằng sau những câu hỏi, lời đáp, lời mời là tình yêu chân chất, tinh tế và lòng tự hào đối với quê hương, đất nước, con người
Những câu hát châm biếm Những câu hát châm biếm đã thể hiện khá tập trung những
nét đặc sắc của nghệ thuật trào lộng dân gian Việt Nam Những câu hát châm biếm ấy đã phơi bày các sự việc mâu thuẫn, phê phán những thói hư, tật xấu của những hạn người và những sự việc đáng cười trong xã hội
Những câu hát than thân Những câu hát than thân có số lượng lớn và tiêu biểu trong
kho tàng ca dao dân ca Việt Nam Ngời ý nghĩa than thân, đồng cảm với cuộc đời nghèo khổ, cay đắng của người lao động Những câu hát này còn có ý nghĩa phản khán, tố cáo
Trang 3xã hội phong kiến.
Sông núi nước Nam Ý thức độc lập tự chủ và quyết tâm tiêu diệt địch
Phò giá về kinh Thể hiện hòa khí chiến thắng và khát vọng thái bình thịnh
trị của dân tộc ta ở thời đại nhà Trần
Bạn đến chơi nhà Bằng việc tạo nên tình huống khó xử khi bạn đến chơi để
hạ câu kết:”Các đến chơi đây ta với ta” Đó là tình bạn đậm
đà, tự nhiên, dân dã
Bài ca nhà tranh bị gió thu phá Tinh thần nhân đạo và lòng vị tha cao cả
Qua Đèo Ngang Nỗi nhớ thương quá khứ đi đôi với nỗi buồn đơn lẽ thầm
lặng giữa núi đèo hoang sơ
Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về
quê Tình cảm quê hương chân thành pha chút xót xa lúc mới trở về quê
Sông núi nước Nam Ý thức độc lập tự chủ và quyết tâm tiêu diệt địch
Tiếng gà trưa Tình cảm gia đình,quê hương qua nhữngkỉ niệm đẹp tuổi
thơ
Bài ca Côn Sơn Nhân cách thanh cao và sự giao hoà tuyệt đối với thiên
nhiên
Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh Tình cảm quê hương sâu lắng trong
khoảnh khắc đêm vắng
Cảnh khuya, Rằm tháng giêng Tình yêu thiên nhiên,lòng yêu nước sâunặng và phong thái
ung dung, lạc quan
C ĐỀ MINH HỌA
A PHẦN ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN (3,00 điểm)
Câu 1 (1,50 điểm)
Trong chương trình Ngữ văn ở học kỳ I, em đã được học ba tác giả sau đây: Trần Quang Khải, Nguyễn Khuyến, Xuân Quỳnh
Hãy nêu tên và giá trị nội dung các bài thơ của ba tác giả đó
Câu 2 (1,50 điểm)
a) Chép lại cho đúng và đủ bài ca dao sau đây:
“Thân em như vào đâu.”
b)Hình ảnh so sánh ở bài thơ này có gì đặc biệt? Qua đó, em có nhận xét gì về cuộc đời người phụ nữ trong xã hội phong kiến?
B PHẦN TIẾNG VIỆT (2,00 điểm)
Câu 1 (1,00 điểm)
a) Thế nào là quan hệ từ?
b) Chỉ ra và cho biết cách dùng quan hệ từ trong các câu sau đây đúng hay sai? Nếu sai hãy chữa lại cho đúng:
- Nhờ cố gắng học tập nên em đạt kết quả cao học kỳ I.
- Đằng xa vẳng lại tiếng cười cho các em học sinh đi học về.
Trang 4Câu 2 (1,00 điểm)Đọc bài thơ sau đây:
Nam quốc sơn hà Nam đế cư Tiệt nhiên định phận tại thiên thư Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.
(Nam quốc sơn hà - Lý Thường Kiệt)
a) Các từ in đậm trên thuộc loại từ gì?
b) Chúng khác nhau như thế nào?
C TẬP LÀM VĂN (5,00 điểm)
Phát biểu cảm nghĩ của em sau khi học xong bài thơ Cảnh khuya của Hồ Chí Minh.
GỢI Ý ĐÁP ÁN
m
0
0
a) Trần Quang Khải:
- Phò giá về kinh (Tụng giá hoàn kinh sư)
- Cảm xúc về hào khí chiến thắng và khát vọng hòa bình thịnh trị của dân tộc ta thời Trần.
b) Nguyễn Khuyến:
- Bạn đến chơi nhà
- Tình bạn đậm đà, thắm thiết giữa tác giả và người bạn của mình
c) Xuân Quỳnh:
- Tiếng gà trưa
- Những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu đã làm sâu sắc thêm tình quê hương, đất nước.
0
a) Chép đúng câu ca dao:Thân em như trái bần trôi
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu.
b)- Hình ảnh so sánh ở bài ca dao này đặc biệt ở chỗ:
+ Trái bần là tên của loại quả, đồng âm với từ bần có nghĩa là nghèo khó.
+ Cách so sánh hình ảnh trái bần trôi nổi, lại còn bị gió dập, sóng dồigợi thân phận của người phụ nữ bấp bênh, vô định giữa sóng gió cuộc đời.
- Nhận xét về cuộc đời người phụ nữ trong xã hội phong kiến:Câu ca dao là lời than của người phụ nữ trong
xã hội cũ về cuộc đời nghèo khó, phải chịu bao sóng gió và không thể tự quyết định số phận của mình.
0
Trang 5a)Quan hệ từ dùng để biểu thị các ý nghĩa quan hệ sở hữu, so sánh, nhân quả giữa các bộ phận của
b) Xác định QHT; cách dùng QHT; sửa chữa câu đúng: (mỗi yêu cầu đúng được 0,25đ)
- Nhờ cố gắng học tậpnên em đạt kết quả cao học kì I. (đúng)
- Đằng xa vẳng lại tiếng cười cho các em học sinh đi học về. (sai)
Sửa lại:
- Đằng xa vẳng lại tiếng cười của các em học sinh đi học về.
0,7 5
0
a) Các từ in đậm trên (sơn hà, thiên thư, xâm phạm) thuộc loại từ ghép Hán Việt
(nếu HS chỉ xác định từ ghépvẫn cho điểm)
0,2 5
b) Khác nhau:+ sơn hà, xâm phạm: Từ ghép đẳng lập(mỗi từ 0,25đ)
+ thiên thư: Từ ghép chính phụ(0,25đ)
0,7 5
0 a) Mở bài:- Giới thiệu bài thơ Cảnh khuya (tác giả, thể thơ, hoàn cảnh sáng tác )
- Hoàn cảnh tiếp xúc với bài thơ.
- Cảm nhận khái quát về bài thơ.
0,5 0
b) Thân bài:Kể lại hành trình chuyến đi theo trình tự thời gian, không gian: 4,0
0
a Cảm xúc về hình ảnh, tâm trạng của tác giả trong bài thơ:
- Hai câu đầu tả cảnh khuya nơi núi rừng ở chiến khu Việt Bắc:
+ Tác giả dùng phép so sánh (câu 1), điệp từ lồng, hai vế tiểu đối (câu 2).
+ Cảnh thiên nhiên rất đẹp và đầy chất thơ, có âm hưởng trong trẻo, có ánh sáng lung linh, huyền ảo.
- Hai câu cuối diễn tả tâm tình của Bác:
+ Điệp ngữ chuyển tiếp làm cho âm điệu vần thơ nhịp nhàng như dòng chảy của cảm xúc.
+ Tình yêu thiên nhiên hòa quyện cùng tình yêu nước trong tâm hồn Bác.
b Cảm xúc chung về bài thơ và về tác giả:(mở rộng)
- Về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ:
+ Nội dung: Thể hiện tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước sâu nặng và phong thái ung dung, tự tại, lạc quan của tác giả.
+ Nghệ thuật: Về hình ảnh tiết tấu, nhịp điệu, phép so sánh, điệp từ
- Về tác giả: Vẻ đẹptâm hồn của người nghệ sĩ và chiến sĩ Hồ Chí Minh.
( HS có thể kết hợp hai ý (a) và (b) trong quá trình làm bài)
c) Kết bài:
- Cảnh khuya là bài thơ thất ngôn tứ tuyệt kiệt tác.
- Đọc bài thơ, ta vừa say mê thích thú với cảnh, vừa kính phục phẩm chất và tâm hồn Bác.
0,5 0