Giáo án Ngữ văn 10 - Bài 10: Nói giảm nói tránh

Bµi tËp nhanh - Hãy quan sát tranh minh hoạ trên màn hình và dùng phép nói giảm nói tránh để diễn đạt lại các câu trong những tình huống sau và cho biết ở mỗi tình huống đó, em đã sử dụn[r]

Bµi 10

Tiếng Việt 8

GV: NGUYỄN PHƯƠNG BÍCH HỒNG

Lop10.com

Thế nào là nói quá ? Cho biết tác dụng của

nói quá ?

Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức

độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng

đư ợc miêu tả để nhấn mạnh , gây ấn tượng , tăng sức biểu cảm

Kiểm tra bài cũ

Lêi nãi ch¼ng mÊt tiÒn mua,

Lùa lêi mµ nãi cho võa lßng nhau.

Lop10.com

Tiết 40 Bài 10: Núi giảm núi trỏnh

I.Núi giảm núi trỏnh

và tỏc dụng của

núi giảm núi trỏnh

1 V ớ dụ

VD1:

a Vỡ vậy, tụi để sẵn mấy lời này, phũng khi tụi sẽ

đi gặp cụ Cỏc Mỏc, cụ Lờ-nin và cỏc vị cỏch mạng đàn anh khỏc , thỡ đồng bào cả nước, đồng chớ trong đảng và bầu bạn khắp nơi điều khỏi cảm thấy đột ngột

(Hồ Chớ Minh, Di chỳc)

b Bỏc đó đi rồi sao, Bỏc ơi ! Mựa thu đang đẹp, nắng xanh trời.

(Tố Hữu, Bỏc ơi)

c Lượng con ụng Độ đõy mà Rừ tội nghiệp, về đến nhà thỡ bố mẹ chẳng cũn

(Hồ Phương, Thư nhà)

2.Nhận xét

VD1(a,b,c) dùng cách

diễn đạt bằng những

từ ngữ có sắc thái

giảm nhẹ mức độ của

sự việc để giảm bớt

đau buồn

Nói vòng

Từ đồng nghĩa

I Núi giảm núi trỏnh và tỏc

dụng của núi giảm núi trỏnh

Tiết 40 Bài 10 : Núi giảm núi trỏnh

VD3:

a Con dạo này lười lắm.

b.Con dạo này khụng được chăm chỉ cho lắm.

VD2:

Phải bộ lại lăn vào lũng một người mẹ, ỏp mặt vào bầu sữa núng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trỏn

xuống cằm, và gói rụm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ

cú một dịu ờm vụ cựng.

(Nguyờn Hồng, Những ngày thơ ấu)

VD1(a,b,c) dùng cách diễn đạt bằng

những từ ngữ có sắc thái giảm nhẹ mức

độ của sự việc để giảm bớt đau buồn

1 Ví dụ:

VD2 dùng cách diễn đạt tế nhị để tránh

sự thô ô tục ,thiếu lịch sự và gợi cảm xúc

thân thươngtrìu mến khi nói về mẹ

VD3(b) dùng cách nói tế nhị ,nhẹ nhàng

để người nghe dễ tiếp thu.



2Nhận xét

Từ đồng nghĩa

Phủ định từ trái nghĩa

Lop10.com

TiÕt 40 Bµi 10 : Nói giảm nói tránh

I.Nói giảm nói tránh và tác dụng

của nói giảm nói tránh

1 VÝ dô

2.NhËn xÐt

3 Ghi nhớ nhớ (SGK)

Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ dùng

cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây

cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh

thô tục, thiếu lịch sự.

4.L­u ý

Tiết 40 Bài 10 : Núi giảm núi trỏnh

I.Núi giảm núi trỏnh

và tỏc dụng của

núi giảm núi trỏnh

1 Ví dụ

2.Nhận xét

3 Ghi nhớ nhớ (SGK)

4.Lưu ý

* Dựng từ đồng nghĩa, đặc biệt là cỏc từ Hỏn Việt

* Dựng cỏch núi phủ định

từ trỏi nghĩa

* Dựng cỏch núi vũng

* Núi trống (tỉnh lược)

a.Cỏc cỏch núi giảm,

núi trỏnh:

Hãy cho biết trongVD sau người viết (nói) đã thực hiện phép nói giảm nói tránh bằng cách nào ? Anh ấy bị thương nặng thế thì không

sống đư ợc lâu nữa đâu chị ạ.

Anh ấy (…) thế thì không (…) đư ợc lâu nữa đâu chị ạ

Lop10.com

- Hãy quan sát tranh minh hoạ trên màn hình và dùng phép nói giảm nói tránh để diễn đạt lại các câu trong những tình huống sau và cho biết ở mỗi tình huống đó,

em đã sử dụng cách nói giảm nói tránh nào?

Bµi tËp nhanh

Anh cỳt

ra khỏi nhà tụi ngay!

Anh

khụng nờn ở đõy nữa!

TèNH H u ỐNG 1

Nói giảm nói tránh bằng cách phủ định từ ngữ trái nghĩaLop10.com

Bệnh tình con

ông nặng lắm

chắc sắp chết

rồi!

Bệnh tình con ông

chắc chẳng còn được bao lâu nữa.

TÌNH HUỐNG 2.

Nói

giảm

nói

tránh

bằng

cách

nói

trống.

những đứa trẻ

nay bố mẹ chết

hết rồi, thật

đáng thương

những đứa trẻ mồ côi này thật

đáng thương

TèNH HUỐNG 3.

Núi giảm núi trỏnh bằng cỏch dựng từ Hỏn Việt

đồng nghĩa

Lop10.com

Cấm trẻ

con vào

đó.

Các cháu vào

đó rất nguy hiểm,dễ bị tai

nạn.

TèNH HUỐNG 4.

Nói giảm nói tránh bằng cách nói vòng

I Nói giảm nói tránh và tác

dụng của nói giảm nói tránh

TiÕt 40 Bµi 10 : Nói giảm nói tránh

a Các cách nói tránh:

b.Tình huống không nên

sử dụng nói giảm nói tránh:

1* Trong một cuộc họp lớp kiểm điểm

bạn Hải hay đi học muộn, bạn Loan nói:

“Từ nay cậu không được đi học muộn nữa vì như vậy không những ảnh hưởng đến việc rèn luyện đạo đức của bản thân cậu mà còn ảnh hưởng đến phong trào thi đua của lớp” Bạn Trinh cho rằng Loan nói như vậy là quá gay gắt, chỉ nên nhắc nhở bạn Hải :”Cậu nên đi học đúng giờ” Em đồng tình với ý kiến

nào? Vì sao?

4 L­u ý

2* Trong khi nhận xét về những nhược

điểm của các bạn víi cô giáo chủ nhiệm,

bạn lớp trưởng chØ nªu như sau:”Tuần qua, một số bạn đi học không được đúng giờ lắm ” Nãi nh­ vËy cã nªn không? Vì sao?



1 VÝ dô

2.NhËn xÐt

3.Ghi nhí

Lop10.com

I Nói giảm nói tránh và tác

dụng của nói giảm nói tránh

TiÕt 40 Bµi 10 : Nói giảm nói tránh

a Các cách nói tránh:

b Tình huống không nên sử dụng

nói giảm nói tránh:

4 L­u ý

Nh÷ng t×nh huèng giao tiÕp nh­ thÕ nµo th× kh«ng nªn sö dông c¸ch nãi gi¶m nãi

tr¸nh?



- Khi cần phê bình nghiêm

khắc, nói thẳng, nói đúng

mức độ sự thật.

- Khi cần thông tin chính xác,

trung thực

1 VÝ dô

2.NhËn xÐt

3.Ghi nhí

I Núi giảm núi trỏnh và tỏc

dụng của núi giảm núi trỏnh

Tiết 40 Bài 10 : Núi giảm núi trỏnh

a Cỏc cỏch núi trỏnh:

b.Cỏc tỡnh huống khụng nờn

sử dụng núi giảm núi trỏnh:

4 Lưu ý

Sử dụng nói giảm nói tránh phù hợp sẽ vừa tạo cho con người có phong cách nói năng đúng mực, có văn hoá nhã nhặn, lịch sự trong

giao tiếp, vừa thể hiên sự quan tâm, tôn trọng của người nói với người

nghe.

Trong văn chương nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ Cái tài ,cái tinh tế của tác giả là tìm đư ợc những cách nói phản ánh đúng tâm trạng,thái độ của nhân vật,của tác giả trong từng tình huống cụ thể



1 Ví dụ

2.Nhận xét

3.Ghi nhớ

Lop10.com

Bài tập:1(SGK):

A / Khuya rồi, mời bà

B / Cha mẹ em từ ngày em còn rất bé,

em về ở với bà ngoại.

C / Đây là lớp học cho trẻ em

D / Mẹ đã rồi, nên chú ý giữ gìn sức khoẻ.

E / Cha nó mất, mẹ nó , nên chú nó rất thương nó.

đi nghỉ chia tay nhau

khiếm thị

có tuổi

đi bước nữa

TiÕt 40 Bµi 10 : Nói giảm nói tránh

II Luyện tập:

I Nãi gi¶m nãi tr¸nh vµ t¸c dông cña nãi gi¶m nãi tr¸nh

Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh cho sau đây vào chỗ trống: đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau, có

a 1/ /Anh phải hoà nhã vớí bạn bè!

c 1/Xin đừng hút thuốc trong phòng học!

c 2/Cấm hút thuốc trong phòng học!

a 2/ Anh nên hoà nhã với bạn bè!

cách nói giảm nói tránh?

TiÕt 40 Bµi 10 : Nói giảm nói tránh

I Nãi gi¶m nãi tr¸nh vµ t¸c dông cña nãi gi¶m nãi tr¸nh

II Luyện tập:

Lop10.com

H·y ph©n tÝch c¸i hay cña viÖc sö dông phÐp nãi gi¶m nãi tr¸nh trong ®o¹n trÝch sau :

“H«m sau, l·o H¹c sang nhµ t«i Võa thÊy t«i, l·o b¶o ngay:

Cậu Vàng

Gâycảm giác

ghê sợ với

Không gây cảm giác ghê sợ với

Hàm ý xót xa, luyến tiếc

mỉa mai…

Dùng từ ngữ đồng nghĩa

Lop10.com

Viết đoạn hội thoại (3-5 câu) trong đó có sử dụng phép nói giảm nói tránh.

Bài tập Bổ sung 2