VHVN từ TK XVIII đến nửa đầu TK XIX a Hoµn c¶nh lÞch sö - XH - Chế độ XH khủng hoảng dẫn đến các triều đại liên tiếp thay nhau sụp đổ : Chúa Nguyễn ở Đàng trong, vua Lê và chúa Trịnh ở đ[r]
Trang 1Ngày soạn:
Tiết theo PPCT: 34, 35
Khái quát Văn học việt nam
từ thế kỉ x đến hết thế kỉ xix
A Mục tiêu bài học: Giúp học sinh:
- Nắm vị trí các giai đoạn phát triển và những đặc điểm cơ bản của VHTĐVN
- Biết vận dụng nhận thức trên vào việc tìm hiểu, hệ thống hoá những tri thức về tác phẩm sẽ học của thời kì này
B phương tiện thực hiện
- SGK, SGV
- Thiết kế bài học
C CáCH THứC TIếN HàNH
tìm , kết hợp với các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi
D tiến trình dạy học
1 Kiểm tra bài cũ:
VHVN từ thế kỉ X đến hết TK XIX ? Của tác giả nào ?
2 Giới thiệu bài mới:
VH viết của VN từ TK X đến hết TK XIX được gọi là VHTĐ VHTĐ VNam ra
đời cùng với sự ra đời của Quốc gia Đại Việt ( TK X) và phát triển trong suốt 10 thế kỉ dưới chế độ PK Thành tựu VH để lại cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị Để hiểu rõ, chúng ta đọc - hiểu bài Khái quát VHVN từ
Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt
- HS đọc " Trong tiến trình phát
triển về sau"
trong nền VHDT?
- HS đọc SGK
- Về lịch sử, xã hội giai đoạn
này có gì nổi bật?
I Vị trí của VHTĐ Việt Nam
- VHTĐ Việt Nam có vị trí cực kì quan trọng trong nền VHDT, vì :
+ Cùng với VHDG, VHTĐ đã góp phần làm nên diện mạo của VHDT
+ Nó mở đầu cho VH viết bằng chữ viết của VHVN
+ Nó đóng vai trò to lớn trong việc hình thành, kết tinh những truyền thống quý báu của nền VHDT
II Các giai đoạn phát triển của VHTĐ Việt
Nam ( 4 giai đoạn )
1 VHVN từ TK X đến hết TK XIV a) Về lịch sử - XH
- Nhân dân ta vừa giành độc lập sau hàng
Trang 2- Văn học có đặc điểm ntn?
- Những thành tựu nổi bật của
VH giai đoạn này?
- Em hiểu ntn về Hào khí Đông
A
- Nội dung chính của VH giai
đoạn này thể hiện điều gì?
- Về lịch sử, xã hội giai đoạn
này có gì đặc biệt?
- Văn học giai đoạn này
phát triển ntn?
- Thành tựu của VH Hán?
- Thành tựu của VH Nôm?
gia thống nhất và chống ngoại xâm là quan trọng
- Đây là thời kì có nhiều tôn giáo cùng tồn tại hoà đồng
- Hình thái xã hội PK
b) Về văn học
- Đây là giai đoạn khôi phục và XD nề văn hiến
DT, trong đó có VH
- Đây là nền móng toàn diện, vững chắc có tính
chung
- Văn tự : + Chữ Hán, văn ngôn đọc theo âm Hán việt + Chữ Nôm ( Từ TK XIII )- quốc ngữ hoặc quốc âm
- Thể loại VH : + Tiếp thu các thể loại VH chính luận của TQ ( chiếu, biểu, hịch, tấu, văn bia )
+ Thể văn xuôi + Thơ, phú, từ tiếp thu của TQ
- Nội dung : Khẳng định và ngợi ca DT -> Yêu E VN có lịch sử và nền văn minh, văn hiến
- Ví dụ tác giả, tác phẩm tiêu biểu ( SGK)
2 VHVN từ TK XV đến hết TK XVII
a) Về lịch sử - XH
- Triều Lê thiết lập sau chiến thắnggiặc Minh, nhà Lê lấy Nho giáo làm quốc giáo
- Triều Lê tồn tại 100 năm ( 1427 - 1527 ) thịnh trị Sau đó là nội chiến Lê - Mạc ( Từ năm 1553 - 1559) và tiếp theo là nội chiến Đàng trong -
Đàng ngoài
b) Về VH
thể loại, từ nội dung đến hình thức
- VH chữ Hán : Có vai trò to lớn
+ Văn chính luận phát triển mạnh, những tác phẩm xuất sắc ( Đại cáo bình Ngô )
+ Văn xuôi tự sự : Truyện ngắn truyền kì ( + Sử kí, tựa, bạt, thơ, phú, từ phong phú, có
Trang 3- VH giai đoạn này phản ánh
điều gì?
- Em nhận xét ntn về VH giai
đoạn này?
- Tình hình lịch sử, XH?
- Giai đoạn VH này có những
thành tựu nổi bật gì?
- Em hãy nêu những TG, TP
tiêu biểu? Nội dung chính của
những TP này?
- Văn học chữ Nôm phát triển
thi tập "- Nguyễn Trãi, " Hồng đức quốc âm thi
quốc ngữ thi "- Nguyễn Bỉnh Khiêm
Lần đầu tiên có tập thơ của các danh gia + Thể thơ thuần việt : Hát nói, lục bát và song thất lục bát Xuất hiện những tác phẩm diễn
ca, khúc vịnh, những truyện thơ Nôm, diễn nôm văn xuôi, truyện truyền kì với quy mô lớn
( Hai thành phần VH Hán và Nôm tồn tại song song, tác dụng qua lại )
- Nội dung :
biểu hiện phi nho giáo
- Nhận xét chung : VH giai đoạn này xuất hiện
nhiều tác giả lớn, xuất hiện các thể thơ DT, phát triển mạnh thơ ca quốc âm, văn xuôi chính luận
và tự sự, nội dung phong phú
3 VHVN từ TK XVIII đến nửa đầu TK XIX
a) Hoàn cảnh lịch sử - XH
- Chế độ XH khủng hoảng dẫn đến các triều đại liên tiếp thay nhau sụp đổ : Chúa Nguyễn ở
Đàng trong, vua Lê và chúa Trịnh ở đàng ngoài, triều đại Tây Sơn, tiếp đó là sự thiết lập triều Nguyễn Gia long
- Phong trào đấu tranh của ND nổ ra khắp nơi,
đặc biệt từ năm 1738 trở đi và đỉnh cao là phong trào Tây Sơn cùng một lúc lật đổ các tập đoàn
đập tan các cuộc xâm F từ 2 phía : Quân
Sơn cũng bị sụp đổ
- ý thức về cá nhân phát triển
b) Về VH
- VH viết vẫn phát triển và đạt đến độ rực rỡ nhất về nội dung, NT ( Thể loại NT )
- Nội dung : Chủ yếu phơi bày hiện thực XH bất
Trang 4- Đặc điểm lịch sử - XH và Văn
học?
- ND VH giai đoạn này? Các
TG tiêu biểu?
là ngôn ngữ DT
- Thể loại nở rộ, đều đạt đỉnh cao : + Truyện nôm : Truyện Kiều ( Nguyễn Du), " Sơ kính tân trang "( Phạm Thái )
+ Ngâm khúc : " Chinh phụ ngâm khúc" ( Đặng Trần Côn); " Cung oán ngâm khúc" ( Nguyễn Gia Thiều )
+ Hát nói : Nguyễn Công Trứ, Cao Bá Quát huyện Thanh Quan
thống chí " ( Ngô Gia văn phái ) + Kịch bản tuồng
-> Nhận xét : Đây là gia đoạn phát triển rực rỡ nhất
4 VHVN nửa cuối TK XIX a) Đặc điểm lịch sử - XH
- Chế độ XH phong kiến VN suy tàn
- Pháp xâm F VN mất dần vào tay TD Pháp, một chế độ nửa phong kiến, nửa thực dân * E
đầu hình thành ở Nam bộ và lan ra Bắc bộ
b) Về VH
giả tiêu biểu : Nguyễn Đình Chiểu
- Ngoài thơ ca, văn chính luận ; đặc biệt là loại văn đầu đời Trần cũng rất phát triển ( Nguyễn
ánh, VHTĐ viết bằng chữ Hán và chữ Nôm rơi vào bế tắc
- VHTĐVN có những đặc điểm
cơ bản gì? Cho biết nội dung
các đặc điểm ấy
- Tại sao nói VHTĐVN gắn bó
- Chữ Quốc ngữ với văn xuôi quốc ngữ bắt đầu xuất hiện ở Nam bộ
II Một số đặc điểm cơ bản của VHTĐ Việt Nam
1 Chủ nghĩa yêu nước: Gắn bó với vận mệnh
- Do hoàn cảnh đặc biệt, ngay từ khi mới ra
- Chủ đề nổi bật của VHTĐVN là chủ nghĩa
Trang 5- Chủ nghĩa NĐ trong VHVN
bắt nguồn từ đâu?
- Chủ nghĩa NĐ thể hiện
ntn?
- Trong VH chủ nghĩa NĐ đã
đề cập ntn?
- Sau khi đọc SGK, hãy nêu các
TG, TP tiêu biểu?
- Tại sao VH giai đoạn này lại
phản ánh hiện thực xã hội cuộc
sồng đau khổ của nhân dân?
- Nhứng hiện thực nào về thế sự
đã phản ánh trong những TP
này?
hùng
Ví dụ :
Giuộc
Ngô đại cáo, Truyền kì mạn lục, Truyện Kiều {-> Biêủ hiện phong phú về nội dung, cảm xúc, giọng điệu
- VHTĐVN luôn bám sát lịch sử DT, phản ánh những sự kiện trọng đại liên quan đến vân mệnh
2 Chủ nghĩa nhân dậo
- Đây là ND lớn xuyên suốt VH TĐ VN
- Chủ nghĩa NĐ bắt nguốn từ truyền thống nhân
Phật giáo, Nho giáo , Đạo giáo
- Những biểu hiện của chủ nghĩa nhân đạo + Nguyên tắc, đạo lí
- Thể hiện chủ nghĩa nhân đạo trong các TP VH: + Lên án, tố cáo các thế lực tàn bạo chà đạp lên
năng, khát vọng, quyền sống, quyền hạnh phúc,
tự do….
+ Đề cao những quan hệ đạo đức, đạo lí tốt đẹp
- Các TP, TG tiêu biểu (SGK)
3 Cảm hứng thế sự
- Biểu hiện rõ nhất từ VH cuối thời Trần (TK XIV) VH phản ánh hiện thực XH, cuộc sống
đau khổ của nhân dân
- Cảm hứng thế sự đặc biệt phát triển trong 2 TK XVIII, XIX
- Các TG tiêu biểu:
+ Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Dữ
bút – PĐHổ
+ Thơ NDu
Trang 6- GV yêu cầu HS nêu VD cụ
thể hoặc GV thuyết giảng
- Tính quy phạm thể hiện
ntn?
- Hãy thử lấy một vài VD để
chứng minh sự phá vỡ tính quy
phạm trong VHTĐ?
- Em hãy tìm những TP, TG để
minh hoạ?
Chứng minh ?
4 Luôn hấp thụ mạch nguồn VH dân gian
- Bất cứ nền VHDT nào cũng phải hấp thụ mạch nguồn VHDG Mối quan hệ VHDG - VHV là quan hệ hai chiều
- ở VN nền VHV ra đời sau 100 năm bị phong quan trọng Nó không chỉ cung cấp đề tài, cốt
bảo tồn bản sắc DT và song hành với VHV trong suốt thời trung đại
Ví dụ : + T/P văn xuôi " Viện điện u linh tập", "
Lĩnh nam chích quái lục "- A 9 tầm, ghi chép,
Việt + Yếu tố DG trong " Truyền kì mạn lục"
+ Thể thơ lục bát, song thất lục bát trong truyện Nôm bắt nguồn từ ca dao, tục ngữ + Ngôn ngữ trong thơ Nguyễn Trãi, Hồ
{-> Các tác giả lớn đều tắm mình trong suối nguồn của VHDG
III – Những đăc điểm lớn về NT của VHTĐ
1 Tính quy phạm và sự phá vỡ tính quy phạm.
- Tính quy phạm:
+ Quan điểm VH: Coi trọng mục đích giáo huấn của VH
+ duy NT: theo kiểu mẫu NT có sẵn đã thành công thức
+ Thể loại VH: Quy định chặt chẽ về kết câu + Cách sử dụng thi liệu, văn liệu: Thiên về E
- Sự phá vỡ tính quy phạm: Phát huy cá tính sáng tạo trong cả ội dung và hình thức
2 Khuynh hướng trang nhã và su hướng bình dị.
- Biểu hiện:
trọng
+ Ngôn ngữ NT: ngôn ngữ cao quý, diễn đạt trau chuốt
Trang 73 Tiếp thu tinh hoa VH Trung hoa trên tinh thần DT, tạo nên những giá trị VH đậm đà bản sắc VN
- Sử dụng chữ Hán, các thể loại VH, đề tài, thi
VH Trung hoa
VD : +" Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân "
TQuốc Mới
Truyện Kiều"
Việt
v.v
... bình dị.- Biểu hiện:
trọng
+ Ngôn ngữ NT: ngôn ngữ cao quý, diễn đạt trau chuốt
Trang 73... loại VH: Quy định chặt chẽ kết câu + Cách sử dụng thi liệu, văn liệu: Thiên E
- Sự phá vỡ tính quy phạm: Phát huy cá tính sáng tạo ội dung hình thức
2 Khuynh hướng trang... Sử dụng chữ Hán, thể loại VH, đề tài, thi
VH Trung hoa
VD : +" Việc nhân nghĩa cốt yên dân "
TQuốc Mới
Truyện Kiều"
Việt