khác nhau trong đời sống cộng đồng: Những sinh GV cho HS nghe 1 vài bài hát hoạt chung của nhiều người như lao động tập thể, qua b¨ng nÕu cã ®iÒu kiÖn vui chơi, Châu á hát tập thể, lễ hộ[r]
Trang 1Tuần 2
Đọc hiểu Khái quát văn học dân gian Việt Nam
Ngày soạn: 14/08/2010 Ngày giảng:16/08/2010
A Mục tiêu bài học
Giúp HS:
Hiểu và nhớ những đặt cơ bản của văn học dân gian.
Hiểu những giá trị to lớn của văn học dân gian Đây là cơ sở để HS có thái độ trân trọng đối với di sản văn hóa tinh thần của dân tộc, từ đó học tập tốt hơn phần văn học dân gian trong trình.
Nắm Kn về các thể loại của văn học dân gian Việt Nam (có thể nhớ và có thể kể tên các loại, biết sơ bộ phân biệt thẻ loại này với thể loại khác).
B phương pháp, phương tiện
1 C pháp
Nêu ván đề + pháp vấn
2 C tiện
SGK + SGV ngữ văn 10 (Tập I) + giáo án + Tranh ảnh lẽ hội dân gian
C Tiến trình lên lớp
1 ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ:
CH: Trình bày những nét khác biệt giữa 2 thời kỳ văn học trung đại và hiện đại.
Qua văn học, con người Việt Nam hiện lên ntn ?
3 Bài mới
Giới thiệu bài mới: VH DG là 1 bộ phận không thể thiếu trong tổng thể nền VH dân tộc, bởi đó là những sáng tác cho ông ta gửi gắm tình cảm, quan niệm đạo lí, cốt cách về con V và nhân sinh quan Vậy VHDG là những sáng tác ntn, biểu hiện và vai trò của nó
ra sao trong đời sống dân tộc, chúng ta cùng tìm hiểu bài “ Khái quát VHDG Việt Nam”.
? Dựa vào kiến thức đã học
về VHDG, nhắc lại KN về
VHDG ?
Hs trả lời
? Truyền miệng là phương
thức ntn ? Tại sao VHDG là
sáng tác tập thể ? Vì Sao nói,
VHDG là văn học của quần
chúng lao động ?
Hs trả lời
I Văn học dân gian là gì ?
- K/n: VHDG là những tác phẩm nghệ thuật ngôn
từ truyền miệng tập thể nhân dân sáng tác nhằm phục vụ trực tiếp cho những sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng
+ Truyền miệng là truyền từ đời này sang đời khác, V này sang V khác không bằng viết
mà bằng miệng
+ Vì không có chữ viết, cha ông ta ( truyền qua miệng, nên nảy sinh ý thức sửa văn bản cho hoàn chỉnh Do đó sáng tác dân gian là sáng tác tập thể + Vì nó luôn gắn bó với đời sống và ,1 tình
Trang 2? VHDG Việt Nam là văn học
của 54 dân tộc Hãy kể tên 1 số
tác phẩm VHDG tiêu biểu của
các dân tộc anh em trên đất
nước ta ?
Hs trả lời
? VH DG có những đặc trưng
cơ bản nào ? Em có nhận xét gì
về cách biểu hiện của truyện
Tấm Cám, Bánh chưng báng
giày và các câu:
Chồng tôi áo rách tôi thương
Chồng người ấm gấm sông
hương mặc người…
? Điều đó thể hiện đặc trưng
gì của VHDG ?
Hs trả lời
? VHDG tồn tại và phát triển
nhờ phương thức truyền miệng
Em hiểu gì về:
- Truyền miệng
- Cách thức truyền miệng
- Hình thức truyền miệng
GV có thể cho HS nghe hát 1
bài ca dao hoặc mô tả 1 cảnh
trên chiếu chèo (Nếu đủ điều
kiện)
Yêu cầu HS đọc mục 2 và trả
lời
? Tập thể ở đây nên hiểu ntn
?
cảm của quần chúng, là hình thức nghệ thuật thể hiện “ ý thức cộng đồng” của các tầng lớp dân chúng
TP’: Con rồng cháu tiên, Thánh Gióng, Tấm Cám… kho tàng truyện cổ tích,c a dao, tục ngữ, truyện V (Kinh); Đẻ đất đẻ =jVBi Đam săn (Êđê, Tây Nguyên), Tiễn dặn V yêu (Thái)…
II Đặc trưng cơ bản của VHDG
+ Tính truyền miệng + Tính tập thể
1 Tính truyền miệng: VHDG là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng
Cách thể hiện trong các văn bản đó đều lựa chọn , sắp xếp phù hợp Qua đó ta thấy các nhân vật sự kiện diễn ra mắt, tạo cho ta có cảm xúc
+ VHDG là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ + VHDG tồn tại và phát triển nhờ truyền miệng
- Truyền miệng là sự ghi nhớ theo kiểu nhập tâm
và phổ biến bằng lời nói hoặc bằng trình diễn cho
V khác nghe, xem VHDG khi phổ biến lại đã thông qua lăng kínhchủ quan của V truyền tụng nên V sáng tạo thêm
- Truyền theo không gian: Là sự di chuyển tác phẩm từ nơi này sang nơi khác; Truyền theo thời gian là sự bảo ( TP’ từ đời này qua đời khác, từ thời đại này qua thời đại khác
- Thông qua diễn m dân gian Tham gia diễn m dân gian ít là một, hai là nhiều, nhiều là cả 1 tập thể trong sinh hoạt VH cộng đồng
2 VHDG là sản phẩm của quá trình sáng tác tập thể (tính tập thể)
HS đọc
- Tập thể: 1 nhóm V (nghĩa hẹp), một cộng
đồng dân (nghĩa rộng) Trong 1 tập thể nhỏ có thể chỉ ra tên cảu V1 nơi trú và hoàn
Trang 3Hs trả lời.
? Quá trình sáng tác tập thể
diễn ra ntn?
? Tập thể là những ai ?
? Với đời sống hàng ngày
VHDG có quan hệ ntn ?
GV cho HS nghe 1 vài bài hát
qua băng (nếu có điều kiện)
? VHDG gồm những thể loại
nào ?
Gọi HS đọc
? Dựa vào SGK, hãy nói 1
cách ngắn gọn về từng thể loại
của VHDG Mỗi loại kể tên 1
tác phẩm tiêu biểu.
GV yêu cầu HS dựa vào
SGK để trả lời không đọc
định nghĩa mà phải diễn đạt
bằng ngôn ngữ của mình
GV nhận xét và ( ý những
điểm cơ bản về từng thể loại
cảnh riêng của họ
- Cơ chế sáng tác: Tập thể bao gồm nhiều cá nhân
không phải tất cả các cá nhân cùng 1 lúc tham gia sáng tác Mỗi các nhân tham gia những thời điểm khác nhau 5 vì truyền miệng nên lâu ngày, V ta không nhớ và cũng không cần nhớ ai đã từng là tác giả TP’ VHDG trở thành của chung, ai cũng có thể tùy ý bổ xung, sửa chữa (theo tích cực) Tác phẩm sau khi sửa chữa V hay hơn; bổ xung đầy đủ, phong phú hơn
- Tập thể là tất cả mọi V1 ai cũng có thể tham gia sáng tác 5 đây, do V lao động không có “ tiện sản xuất tinh thần”…(C.Mác) nên họ sáng tác VHDG và coi đó
là con V1 là cách thức duy nhất để thỏa mạn nhu cầu , thức và sáng tạo nghệ thuật của mình Vì vậy, ND lao động là lực ( chính tạo ra kho tàng VHDG đồ sộ
=> VHDG gắn bó mật thiết với các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng: Những sinh hoạt chung của nhiều V lao động tập thể, vui chơi, Châu á hát tập thể, lễ hội (hò kéo (1 hò chèo thuyền, hát giao duyên…)
II Hệ thống thể loại của VHDG Việt Nam.
Gồm 12 thể loại (HS đọc và thống kê theo SGK)
1 Truyện thần thoại: Truyện về các vị thần, nhằm giải thích các hiện tự nhiên và XH Ví dụ: Thần trụ trời…
2 Sử thi: Truyện văn vần hoặc kết hợp văn vần với văn xuôi kể lại các sự kiện lịch sử VD: Đam San, Đẻ đất đẻ …
3 Truyền thuyết: Truyện văn xuôi kể về các nhân vật, sự kiện lịch sử VD: Truyện An Q
;1 Truyền thuyết Hồ 7…
4 Cổ tích: Truyện văn xuôi kể về số phận các nhân vật, phản ánh cuộc đấu tranh XH và phản ánh
mơ của nhân dân lao động VD: Tấm Cám, Thạch Sanh…
5 Truyện cười: Truyện gây V nhằm giải trí
hoặc phê phán VD: Tam đại con gà, Trạng Quỳnh…
6 Ngụ ngôn: Truyện ngụ những triết lí hoặc kinh
Trang 4? Vì Sao nói: VHDG là kho
tri thức vô cùng phong phú về
đời sống ?
? Tính giáo dục của VHDG
được thể hiện ntn ?
GV chú ý những giá trị con
1 tinh thần bất khuất, đức
kiên trung, vị tha, tính cần kiệm,
óc thực tế…
nghiệm ở đời VD: Treo biển, trí khôn…
7 Tục ngữ: Văn vần, đúc kết kinh nghiệm cuộc sống VD: Tay làm hàm nhai; Gần mực thì đen, gần
đèn thì rạng…
8 Câu đố: Văn vần, miêu tả sự vật theo lối ám chỉ, nhằm giải trí và rèn luyện khả năng liên , suy đoán VD: Vừa bằng cái vung mà vùng xuống
ao (Mặt trăng)
9 Ca dao - dân ca: Văn vần, diễn tả tình cảm,
V có nhạc
VD:
Thuyền ơi có nhớ bến chăng Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền
10 Vè: Văn vần, kể lại hoặc bình luận về các sự kiện, nhân vật
VD: Vè thằng nhác
11 Truyện thơ: Văn vần, vừa tự sự, vừa trữ tình,
V kể về những con V nghèo khó, thể hiện khát vọng tình yêu tự do VD: Tiễn dặn V yêu (Thái)
12 Sân khấu chèo: Tác phẩm sân khấu DG kết hợp yếu tố trữ tình và trào lộng ca ngợi tấm
đạo đức, phê phán mặt trái XH
VD: Quan âm thị kính…
III Những giá trị cơ bản của VHDG Việt Nam.
1 VHDG là kho tri thức vô cùng phong phú về
đời sống các dân tộc.
- Tri thức thuộc mọi lĩnh vực của đời sống: tự nhiên, XH và con V$ Đó là những kinh nghiệm
mà nhân dân đã đúc kết từ cuộc sống
- Tri thức ấy trình bày bằng nghệ thuật ngôn
từ của nhân dân Đất ta có 54 dân tộc anh em nên vốn tri thức DG vô cùng phong phú
2 VHDG có giá trị sâu sắc về đạo lí làm người.
Giáo dục tinh thần nhân đạo và lạc quan, tôn vinh những giá trị con V1 tình yêu con V
và đấu tranh không mệt mỏi để giải phóng con
V khỏi bất công
VD: Truyện Tấm Cám
+ Giúp con V đồng cảm, chia sẻ với nỗi bất hạnh của Tấm
+ Khẳng định phẩm chất của Tấm
Trang 5Yêu cầu HS đọc SGK
? VHDG có giá trị nghệ thuật
ntn ?
Gọi 2 HS đọc ghi nhớ SGK
+ Lên án kẻ xấu, kẻ ác
3 Giá trị nghệ thuật to lớn của VHDG đóng vai trò quan trọng trong nền văn học dân tộc.
- Văn học chắt lọc, mài rũa trở thành những viên ngọc sáng
- Nhiều tác phẩm trở thành mẫu mực về nghệ thuật
- Truyện dân gian là tác phẩm nhiều V yêu thích
- Thơ ca dân gian mang đậm chất trữ tình làm say
đắm lòng V$
* ghi nhớ
SGK trang 19
4 Củng cố
- Hệ thống ND: theo bài học
- Nhận xét chung
5 Dặn dò
Học bài Làm các bài tập giờ tiếng Việt để luyện tập
... trị quan trọng văn học dân tộc.- Văn học chắt lọc, mài rũa trở thành viên ngọc sáng
- Nhiều tác phẩm trở thành mẫu mực nghệ thuật
- Truyện dân gian tác phẩm... class="page_container" data-page="2">
? VHDG Việt Nam văn học
của 54 dân tộc Hãy kể tên số
tác phẩm VHDG tiêu biểu
các dân tộc anh em đất
nước... m dân gian Tham gia diễn m dân gian một, hai nhiều, nhiều tập thể sinh hoạt VH cộng đồng
2 VHDG sản phẩm q trình sáng tác tập thể (tính tập thể)
HS đọc
-