Một số tập tục văn hóa: Thăm mộ tổ tiên: Từ ngày 23 đến ngày 30 tháng chạp con cái trong gia đình tề tựu đông đủ cùng nhau đi thăm, sửa sang mồ mả tổ tiên và đem theo hương đèn h
Trang 1Ngày Tết nói chuyện phong tục tập quán Việt Nam
• "Tết" từ chữ "tiết", nghĩa là mùa, hay hiểu rộng ra là mùa hội Tết là dịp sum họp gia đình, thăm viếng thân nhân, thờ phụng tổ tiên Tết cũng là dịp nghỉ ngơi, đi chơi để chuẩn
bị cho một năm mới
• Phong tục ngày Tết phản ảnh những đặc thù của nền văn hoá VN qua nhiều thế hệ, và còn tùy thuộc vào từng vùng trên đất nước Nhưng chúng ta vẫn có thể chia ra làm 2 loại chính: phong tục đón Tết với gia đình và đón Tết với xóm làng
Tết là lúc gia đình họp mặt đông đủ Ai đi làm đi học ở xa đều được về nhà khoảng 23 tháng chạp để đón Tết với gia đình Thông thường 1 gia đình VN dành ra nửa tháng để chuẩn bị cho ngày Tết, thí dụ như dọn dẹp nhà cửa, sắm sửa quần áo, các món ăn
Thông thường những phong tục đón Tết với gia đình gồm có: đi thăm mộ tổ tiên, đưa táo quân về trời, rước vong linh ông bà, đốt pháo, xuất hành, xông nhà, chúc thọ, lì xì, thăm viếng, và tục kiêng cữ
Chúng ta còn có tục lệ đón tết với làng xóm vì từ xưa xã hội VN được tổ chức theo hệ thống làng xóm, trong đó làng là đơn vị nhỏ nhất Đón Tết với xóm làng gồm có: dựng nêu, hái lộc đầu xuân, các đám hội xuân như thi hát quan họ, hát đố, thi đánh vật, thi chèo thuyền, thi làm thức ăn
• Những tiêu khiển ngày xuân gồm có: khai bút đầu xuân, câu đối Tết, tranh Tết, mai
đào, đánh cờ tướng, múa lân
• Món ăn ngày xuân thì rất nhiều nhưng thông thường trên bàn thờ lúc nào cũng có 4 loại trái cây (cầu, dừa, đu đủ, xoài) tượng trưng cho "cầu vừa đủ xài" theo người Nam Bộ, còn
ở miền Bắc thường có chuối xanh, bưởi, quất, hồng xiêm, trứng gà, quả phật thủ
Đặc biệt một số thứ không thể thiếu trên bàn thờ tổ tiên đó là cặp bánh chưng, hộp mứt tết
Một số tập tục văn hóa:
Thăm mộ tổ tiên: Từ ngày 23 đến ngày 30 tháng chạp con cái trong gia đình tề tựu đông
đủ cùng nhau đi thăm, sửa sang mồ mả tổ tiên và đem theo hương đèn hoa quả để cúng, mời vong linh tổ tiên về ăn Tết với con cháu
Đưa Táo về trời: Táo quân là thần Táo, hay còn gọi là
vua bếp Tục truyền mỗi năm thần Táo phải về trời 1 lần, vào ngày 23 tháng Chạp để tường trình cho Thượng đế những việc xảy ra trong nhân gian trong năm đó Vì vậy vào ngày đó người dân VN thường cúng kiến rất long trọng để tiễn thần Táo về chầu Ngọc hoàng, và đến ngày
30 lại cúng để mời ông bà và Táo quân về ăn Tết Theo tục lệ, tiễn Táo quân về trời ngoài mâm cơm còn có áo mão bằng giấy, đôi hia, và con cá chép thả trong chậu nước để Táo quân cỡi về trời Nói chung tục lệ này nhằm
Trang 2để răn dạy người ta nên giữ gìn hạnh kiểm, vì mọi sự đều sẽ được tâu lên với Ngọc Hoàng
Lễ rước vong linh ông bà: là lễ mời ông bà về ăn Tết với con cháu.
Chiều ngày 30 tháng Chạp, trên bàn thờ tổ tiên được bày 1 mâm cỗ bao gồm trái cây và thức ăn Người gia trưởng thắp hương dâng lên bàn thờ, cầu xin tổ tiên chứng giám và phù hộ cho gia tộc được nhiều phước lành trong năm mới Theo sau đó mọi người trong gia tộc đều chắp tay cung kính thỉnh vong linh ông bà về ăn Tết
Đốt pháo: người ta tin rằng tiếng pháo có thể xua đuổi được tà ma và đem lại phước lành
cho năm mới Còn có truyền thuyết rằng trong số những hung thần có 2 vợ chồng Na Á hay phá phách hãm hại người dân VN, họ chỉ sợ ánh sáng và ồn ào nên dân ta bày ra đốt pháo ầm ĩ chói sáng để đuổi 2 hung thần này Đốt pháo đúng giao thừa (thời điểm giao hòa giữa 12 giờ đêm 30 tháng Chạp của năm cũ và mồng một của năm mới), mọi người đốt pháo cùng một lúc, đủ cả các loại pháọ Chính tiếng pháo dòn dã và mùi khét của thuốc pháo quyện vào mùi hương nhang đèn trên bàn thờ tạo thành một không khí đặc biệt rất Tết của dân tộc ta
Ngày nay không mấy ai còn tin việc đốt pháo để tiêu trừ tà ma, mà tiếng pháo nổ ngày nay tượng trưng cho sự tưng bừng náo nhiệt của ngày Xuân, xác pháo đỏ thắm tượng trưng cho những điều may mắn cho năm mới Tuy nhiên hiện nay phong tục này đã không còn vì việc sản xuất và đốt pháo đã gây ra quá nhiều tai nạn thương tâm
Lễ xuất hành: là chọn một người trong gia đình bước ra khỏi nhà trong những giây phút
đầu tiên của năm mới Người xuất hành phải xem lịch, chọn hướng tốt, hạp với tuổi để mong được may mắn trong năm mới mỗi khi bước chân ra khỏi nhà
Lễ xông nhà (hay xông đ t): có là vì nhi u ng i tin r ng ng i đ u tiên b c ất): có là vì nhiều người tin rằng người đầu tiên bước ều người tin rằng người đầu tiên bước ười tin rằng người đầu tiên bước ằng người đầu tiên bước ười tin rằng người đầu tiên bước ầu tiên bước ước vào nhà mình ngay đ u n m s đem l i hên, xui cho gia đình su t c n m Nên ầu tiên bước ăm sẽ đem lại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ẽ đem lại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ốt cả năm Nên ả năm Nên ăm sẽ đem lại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên
ng i ta hay m i ng i có v n may (làm n phát đ t, gia đình h nh phúc) đ n ười tin rằng người đầu tiên bước ời tin rằng người đầu tiên bước ười tin rằng người đầu tiên bước ận may (làm ăn phát đạt, gia đình hạnh phúc) đến ăm sẽ đem lại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ến xông nhà dùm Ng i xông nhà ph i n m c ch nh t , b c vào c a chính ười tin rằng người đầu tiên bước ả năm Nên ăm sẽ đem lại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ặc chỉnh tề, bước vào cửa chính ỉnh tề, bước vào cửa chính ều người tin rằng người đầu tiên bước ước ửa chính
r i đi quanh nhà, đ n b p, ng ý đem l i may m n vào t ng xó nhà ến ến ụ ý đem lại may mắn vào từng xó nhà ại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ắn vào từng xó nhà ừng xó nhà
Trang 3Khai bút đầu xuân
Lễ chúc thọ: là sáng sớm ngày mồng một Tết, con cháu trong nhà tỏ lòng hiếu thảo qua
việc mừng tuổi chúc thọ cho ông bà cha mẹ Mừng tuổi vì người VN quan niệm rằng hôm ấy mỗi người đều lên 1 tuổi, không phân biệt ngày sinh nhật như người phương Tây
Từ Lì xì: là được phiên âm từ tiếng Quảng đông sang tiếng Việt, nguyên là chữ "Lợi thị"
Trong Hán tự, có nghĩa là tiền bạc, lợi lộc Để mừng tuổi các em nhỏ, những người lớn trong gia đình tặng những món tiền nho nhỏ và chúc các em chóng lớn, học hành đỗ đạt trong năm mới Tiền được để trong những bao đỏ, vì màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn
Tục thăm viếng: là lúc chủ nhà tiếp đón bạn bè quyến thuộc đến thăm, và cũng đi thăm
Trang 4trả lễ Thông thường ngày mùng một được dành để chúc thọ những bậc trưởng thượng,
họ hàng Ngày mùng 2 dành cho thầy cô giáo, ngày mùng 3 là để thăm hỏi vui chơi với bạn bè
Tục kiêng cữ: trong 3 ngày đầu năm người ta thường thận trọng lời ăn tiếng nói và hành
động vì tin rằng có thể đem lại hên xui cho cả năm Thí dụ như không quét rác, nhất là quét xác pháo ra khỏi nhà vì bị xem là quét tiền ra cửa Không tặng thuốc men hay dao nhọn vì bị xem là dấu hiệu của bệnh hoạn và xung khắc Không khóc lóc than thở hay đập vỡ chén dĩa vì đó là dấu hiệu của sự đổ vở trong gia đình Không mặc đồ trắng hay đen vì bị xem là dấu hiệu của sự tang tóc
Dựng nêu: Ngày Tết người ta hay dựng nêu ở các chùa, đình làng, và có khi ngay trước
cửa nhà nữa Tương truyền ngày xưa làng xóm VN hay bị quỷ quấy nhiễu nên mọi người cầu khẩn Phật giúp đỡ Sau khi đã đuổi xong yêu quỉ Phật dặn không được bén mảng đến những vùng đất có dấu tích của Phật Và Phật dạy mọi người dựng nêu và rắc vôi trắng xung quanh để đánh dấu phần đất quỷ phải tránh xa Cây nêu là 1 thân tre cao, trên có treo 1 ngọn cờ ngũ sắc tượng trưng cho 5 hành : kim, mộc, thủy, hỏa, thổ (kim=trắng, mộc=xanh, thủy=đen, hỏa=đỏ, thổ=vàng) Xen kẽ giữa những dải lụa ngũ sắc là những chiếc khánh làm bằng nhiều chất liệu khác nhau (gỗ, kim loại, đất nung, sành) Nêu được dựng đến mùng 7 Tết thì người ta làm lễ cúng trời đất, còn gọi là lễ Khai hạ và hạ nêu xuống Lễ này chính thức chấm dứt Tết
Tục hái lộc đầu xuân: Được thực hiện trong sân đình, chùa, song song với việc dựng
nêu "Lộc" có 2 nghĩa, 1 là nhánh cây non, 2 là bổng lộc Đầu năm, người ta hay ghé lại các cây cổ thụ trong sân đình, chùa để hái 1 nhánh non đem về treo trước nhà hoặc chưng trên bàn thờ Có lẽ vì nghĩ rằng lộc (nhánh cây) đồng nghĩa với phước lộc nên đem nhánh non về để hy vọng rước được phước báu về cho gia đình
Hát Quan họ: Quan họ là 1 thể loại dân ca Bắc bộ, xuất phát từ tỉnh Bắc Ninh Qua
những câu hát quan họ, trai gái khen ngợi nhau, tỏ tình, rồi hứa hẹn với nhau Khi thi hát, mỗi bên trai gái có chừng 4 người Trọng tài chấm theo tài đối ý và đối giọng Câu hát của bên này càng lắt léo và dài hơi thì bên kia càng khó đối Phần thưởng trong cuộc thi này tuy không nhiều nhưng là vinh dự lớn cho những người hát
Thi đánh vật: Tương truyền nữ tướng Lê Chân thời Hai Bà Trưng lập ra cuộc thi này để
tuyển binh, về sau người ta nhớ đến nên tổ chức vào mỗi dịp Tết
Thi chèo thuyền: Tương truyền nữ tướng Cao Nhự là người đầu tiên tổ chức nên đội
thủy binh đầu tiên ở nước ta Nên cứ đến ngày Tết là có tổ chức cuộc thi này để nhắc nhở rằng dân ta giỏi cả về thủy chiến
Khai bút đầu Xuân: các cụ thì làm thơ bằng chữ Nôm hay chữ Hán, rồi viết lên giấy
điều để chúc lành cho năm mới
Câu đối Tết: Là 2 câu có s ch b ng nhau, ý và l i đ i ch i l n nhau N i ốt cả năm Nên ữ bằng nhau, ý và lời đối chọi lẫn nhau Nội ằng người đầu tiên bước ời tin rằng người đầu tiên bước ốt cả năm Nên ọi lẫn nhau Nội ẫn nhau Nội ội
Trang 5dung câu đ i T t là đi u chúc lành đ u n m, th ng đ c vi t lên 2 d i gi y ốt cả năm Nên ến ều người tin rằng người đầu tiên bước ầu tiên bước ăm sẽ đem lại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ười tin rằng người đầu tiên bước ược viết lên 2 dải giấy ến ả năm Nên ất): có là vì nhiều người tin rằng người đầu tiên bước
đi u, b ng m c Tàu Ng i vi t th ng là các ông đ già trong làng, có ch ều người tin rằng người đầu tiên bước ằng người đầu tiên bước ực Tàu Người viết thường là các ông đồ già trong làng, có chữ ười tin rằng người đầu tiên bước ến ười tin rằng người đầu tiên bước ữ bằng nhau, ý và lời đối chọi lẫn nhau Nội
đ p Câu đ hay đ c treo hai bên nhà đ khách l i có th th ng th c cùng v i ốt cả năm Nên ược viết lên 2 dải giấy ể khách lại có thể thưởng thức cùng với ại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ể khách lại có thể thưởng thức cùng với ưởng thức cùng với ức cùng với ớc
ch nhà ủ nhà.
Hình ảnh ông đồ già đã không còn nhiều trên đường phố ngày xuân nữa
Tranh Tết: Tranh Tết được treo để trang hoàng nhà cửa Tranh thường là tranh Đông Hồ
(1 làng nhỏ ở miền Bắc) Tranh diễn tả những lời chúc qua việc nhân cách hóa động vật, thí dụ như tranh vẽ 1 đàn gà (tranh "Gà đàn") thể hiện cho lời chúc con cháu đầy đàn
Hoa Tết: 2 loại hoa hay được chưng trong ngày Tết là Mai (miền Nam) và Đào (miền
Bắc) Chưng mai vào ngày Tết không những vì mai nở rộ, mà còn là vì người Nam đọc mai thành "may" trong may mắn Mai đại diện cho mùa xuân trong tranh tứ quý (mai, lan, cúc, tùng), lại còn tượng trưng cho người có tài đức và nhân cách cao thượng trong
tứ quân tử (mai, lan, cúc, trúc)
1 cành mai đẹp phải có : cành Văn (nhánh ngang), cành Vũ (nhánh đứng), cành Phụ (cành lớn), cành Tử (cành nhỏ), cành Quân (cành dài), cành Thần (cành ngắn)
Văn-Vũ = cương nhu, lúc cứng lúc mềm
Phụ-Tử = tình cha con
Trang 6Quân-Thần = nghi lễ
Hoa đào còn có 1 s tích, t c truy n ngày x a có 2 v th n Trà & U t Lu ực Tàu Người viết thường là các ông đồ già trong làng, có chữ ụ ý đem lại may mắn vào từng xó nhà ều người tin rằng người đầu tiên bước ư ị thần Trà & Uất Luỹ ở ầu tiên bước ất): có là vì nhiều người tin rằng người đầu tiên bước ỹ ở ởng thức cùng với trên 1 cây đào kh ng l phía đông núi Sóc s n (mi n B c) Ma qu r t s 2 v ổng lồ phía đông núi Sóc sơn (miền Bắc) Ma quỷ rất sợ 2 vị ơn (miền Bắc) Ma quỷ rất sợ 2 vị ều người tin rằng người đầu tiên bước ắn vào từng xó nhà ỷ rất sợ 2 vị ất): có là vì nhiều người tin rằng người đầu tiên bước ợc viết lên 2 dải giấy ị thần Trà & Uất Luỹ ở
th n này, đ n n i s luôn c cây đào Vì đ n cu i n m 2 th n ph i v tr i ầu tiên bước ến ổng lồ phía đông núi Sóc sơn (miền Bắc) Ma quỷ rất sợ 2 vị ợc viết lên 2 dải giấy ả năm Nên ến ốt cả năm Nên ăm sẽ đem lại hên, xui cho gia đình suốt cả năm Nên ầu tiên bước ả năm Nên ều người tin rằng người đầu tiên bước ời tin rằng người đầu tiên bước
ch u Ng c Hoàng nên ng i dân b cành đào ch ng trong nhà cho ma qu ầu tiên bước ọi lẫn nhau Nội ười tin rằng người đầu tiên bước ẻ cành đào chưng trong nhà cho ma quỷ ư ỷ rất sợ 2 vị không qu y phá ất): có là vì nhiều người tin rằng người đầu tiên bước
Múa Lân: Lân là 1 trong 4 con vật huyền thoại: long, lân, quy, phụng Lân tượng trưng
cho sức khoẻ vô địch, múa lân vừa là 1 trò tiêu khiển cho các em nhỏ vào dịp Tết, vừa khuyến khích các em trao dồi sức khoẻ Thường đám múa lân dẫn đầu bằng ông địa, theo sau là vài con lân, mỗi con 2 người múa
